هيمن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ي-م2 sîga, 35 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يديوَمُهَيْمِنًاهويجمعهيمننهجأممشرعالْمُهَيْمِنُرجعجبربلوخلف

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

هيمن

ه - ي - م

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 3 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Egemen

Notlarım

Sözlükler(3)

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR121 harf
ه ي م ن هيمن الطائر على فراخه‏:‏ رفرف عليها‏.‏ وهيمن على كذا إذا كان رقيباً عليه حافظاً‏.‏ والله عزّ سلطانه المهيمن‏.‏
Maddenin bağlantısı

ه ي م ن هيمن الطائر على فراخه‏:‏ رفرف عليها‏.‏ وهيمن على كذا إذا كان رقيباً عليه حافظاً‏.‏ والله عزّ سلطانه المهيمن‏.‏

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR96 harf
هَيْمَنَ هَيْمَنَ a. [ 'Ala ], Watched over. المُهَيْمَِن المُهَيْمَِن a. The Protector: God.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.543 harf
هيمن هَيْمَنَ - يُهَيْمِنُ - مُهَيْمِن - المُهَيْمِن هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ + كائن + على كائن أو أكثر: يسيطر عليه ويراقبه ويتحكم بأموره كلها مُهَيْمِن - المُهَيْمِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ ": المسيطر والقائم والمراقب والمتحكم بأمور الآخر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السيادة والتسلط والقهر على آخر وإخضاعه لحكمه
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler35 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نهج

    1 ortak ayet · Ve yol gösterme aracı

  2. شرع

    1 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir

  3. قدس

    1 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir

  4. جبر

    1 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir

  5. سبق

    1 ortak ayet · Yarış meydanı demektir

  6. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  7. بلو

    1 ortak ayet · Biley taşı

  8. سبح

    1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  9. رجع

    1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  10. أمم

    1 ortak ayet · Emam ön demektir

  11. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  12. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: الْمُهَيْمِنُ
  1. هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ

    EgemenO, öyle Allah’tır ki; O’ndan başka ilah yoktur. Melik, Kuddüs, Selam, Mü’min, Müheymin, Aziz, Cebbar, Mütekebbir’dir. Allah, onların koştukları eşlerden münezzehtir.

Sîga sayfası: وَمُهَيْمِنًا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهيمن
YapıDörtlü kök veya eklemeli yapı
Özel DurumHemzenin he harfine dönüşmesiyle türetilme ihtimali tartışmalıdır
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, شهد, رقب, أمن
Zıt Kökضيع
Çekirdek Özet 1Kuşun yavrularını korumak ve kollamak için kanatlarını üzerlerine germesi
Çekirdek Özet 2İlahi koruma, tanıklık, kuşatıcı denetim ve önceki vahiy miraslarını doğrulayıp muhafaza etme yetkisi
Çekirdek Özet 3Üstün otoritenin tahakküm kurarak değil, himaye, adalet ve gözetim yoluyla düzeni emniyete alması
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca kör bir tahakküm, zorba egemenlik veya baskıcı iktidar olarak anlayıp koruma ve güven boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هيSeslenme, yönelme, bir durumu hazırlama ve varlığa getirme yönünde devinim başlatma; nitekim هيأ ve هيت köklerinde bir eylemi hazırlama veya çağırma anlamı görülürمÇekirdeğe kuşatma, toplanma ve içine alma boyutu katarak sevgi, şefkat ve koruma amaçlı bir yönelişi belirginleştirmiştir
هيمKuşatma, bütünüyle sarma ve yoğun ilgi göstermeنHareketi kurumsallaştırmış, süreklilik ve emniyet kazandırarak bir varlığı himaye altında tutma niteliğini kalıcı kılmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığını hissettiren, dikkatle yönelen ve can simidi gibi açılan bir mevcudiyeti ifade eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKudretin fiilen devreye girmesi, koruma ve tutma amacıyla uzanmış kanat veya kol hareketini simgeler
مSu; akış, çokluk, derinlikŞefkat ve himayenin kuşatıcılığını, yavruların üzerine dökülen kesintisiz kapsayıcılığı yansıtır
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHimayenin geçici bir refleks değil, sürekli ve hayat veren bir emniyet ortamı olduğunu gösterir
هيمنAçılmış kolların ve uzanmış elin süreklilikle kuşatmasıKoruyucu bir gücün, aciz olanı kanatları altına alıp sürekli denetim ve şefkatle güvende tutması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuşun uçma aşamasına gelmemiş yavrularının üzerine kanatlarını açıp germesi, onları dış tehlikelerden sakınması ve gözetmesidir
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şahitlerinde bir varlığın başka bir şey üzerine kanat germesi ve onu kendi himayesine alıp koruyucusu ve şahidi olması anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımBir şeyin koruyucusu, gözetleyicisi ve doğruluk şahidi olan kimseye muheymin denilmiştir; dilbilimciler kelimenin aslen emniyet kökünden hemzenin heye çevrilmesi yoluyla türetildiğini de aktarırlar

Kaynak Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde هيمن kökünün yapısı hem morfolojik hem de semantik açıdan iki ana eksende tartışılmıştır. Birinci yaklaşım, kökün Sami ortak mirası olan אמן kökünden türetilmiş bir biçim olduğunu kabul eder. İbranicede אמן kökü sadakat, güvenilirlik, doğrulama ve himaye etme anlamlarını taşırken, Aramice ve Süryanicede הימן kökü doğrudan inanmak, güvenmek, doğrulamak ve sadık olmak işlevini görür. Süryanice mehaymno biçimi sadık, güvenilir, doğrulayıcı ve inanmış kimseyi niteler. Arapçada hemzenin he sesine dönüşmesi olgusuyla bu kökün Arapçaya girdiği ya da ortak kökten farklılaşarak kuşun yavrusunu kanatları altına alma somutluğuna büründüğü ileri sürülür. İkinci yaklaşım ise kelimeyi Arapçanın kendi iç dinamiklerinde bağımsız bir dörtlü kök olarak değerlendirir. Ancak karşılaştırmalı Sami dil verileri, kökün doğrulama, koruma ve güven sağlama işlevinin ortak kökenle derin bir uyum içinde olduğunu göstermektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuşun yavruları üzerine kanat germesi ve onları himaye etmesiFiil olarak kuşatıcı koruma ve gözetimi, isim olarak koruyucu ve şahit olanı tanımlarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice güvenmek, inanmak, sadakat göstermek kökleriEmniyet ve doğrulama eksenli morfolojik aktarım veya ortak türeme bağı güçlüdürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir bir Afro-Asyatik eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هيمنAnlamlıBir şeyin üzerine kanat germek, korumak, gözetlemekKuşun yavruları üzerine kol kanat germesinden hareketle tam denetim ve koruma sağlamakHedef köktür; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هيمنMerkezKuşatıcı koruma, doğrulama ve egemenlikBir varlığı himayesi altına alarak hem korumak hem de üzerindeki yetki ve şahitliğini sürdürmekKoruyucu şahitlik ve şefkatli egemenlik
حفظKomşuKorumak ve zayi olmaktan sakınmakSadece varlığın bozulmasını veya kaybolmasını önlemeye odaklanır; tasdik ve üst şahitlik içermezKaybolmayı ve bozulmayı engelleme
شهدKomşuTanıklık etmek ve hazır bulunmakBir durumun doğruluğunu bilfiil görerek teyit etmektir; koruma ve egemenlik zorunluluğu barındırmazBilgiye dayalı doğrulama ve tanıklık
رقبKomşuGözetlemek ve kollamakYüksekten veya dikkatle izleme ve takip etme ağırlıklıdır; şefkatle kanat germe nüansı taşımazDikkatli gözetim ve murakabe
أمنKomşuGüven vermek ve emin kılmakKorkuyu giderip sükunet sağlama durumudur; köken bağı bulunsa da kuşatıcı üstünlük boyutu ikincildirEmniyet ve korkusuzluk durumu
ضيعZıtZayi etmek ve korumasız bırakmakVarlığı kendi haline terk ederek telef olmasına, dağılmasına ve heba olmasına yol açmaktırKoruma ve denetimin bütünüyle kalkması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهيمنKanat gerip korumak, gözetlemek ve egemen olmakHem şefkatli himayeyi hem mutlak murakabe ve tasdiki birlikte ifade ederKesin
LatincePraesidere, custodire, confirmareBaşında bulunmak, korumak, doğrulamakOtorite ve korumayı içerir ancak kuşun kanat germesindeki şefkatli kapsayıcılığı eksik bırakırGüçlü
İngilizceGuardian, overseer, preserver, sovereignKoruyucu, gözetici, muhafız, egemenSiyasi egemenlik kelimeleri tahakküm hissi verir; şefkat ve tanıklık nüansı dağılırGüçlü
AlmancaSchützen, behüten, beaufsichtigenKorumak, gözetmek, teftiş etmekGözetim ve korumayı verir ancak kutsal tasdik ve aşkın şahitlik boyutunu tam yansıtmazGüçlü
FransızcaVeiller sur, préserver, souverainÜzerine titremek, muhafaza etmek, egemenKorumak ve gözetmek anlamlarını taşır fakat ontolojik tanıklık yönü zayıftırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُهَيْمِنُEsma-i Hüsna: Yaratıklarını koruyan, amellerine şahit olan ve mutlak güven veren gözeticiAllah'ın yüce sıfatlarının sıralandığı tenzih ve hâkimiyet bağlamı; Haşr 59:23
مُهَيْمِنًاVahiy mirasını koruyan, doğrulayan, gözeten ve denetleyen ölçüKur'an'ın önceki ilahi kitaplara nispetle konumu; Mâide 5:48

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsma-i Hüsna ve kaza-kader bahisleriAllah'ın yarattıklarını gözetmesi, kulların amellerine tanıklığı ve her şeyin O'nun koruması altında olmasıKoruyucu ve şahitlik edici mutlak kudret
FıkıhHükümlerin korunması ve şeriatın nesih ilişkisiKur'an'ın önceki şeriatların aslını koruyup tahrif edilmiş yönlerini tashih etme yetkisiDoğrulayıcı, tashih edici ve belirleyici üst norm
TefsirKur'an'ın vasıfları ve ilahi isimlerAyetlerdeki kelimenin emin, şahit, hafız veya hâkim anlamlarından hangisini öncelikli taşıdığıÖnceki kitapları koruyan ve gözeten şahitlik
HadisDua metinleri ve peygamberi vasıflarResulullah'ın dualarında Allah'a bu isimle sığınması ve ümmeti üzerindeki şefkatli gözetimiEmniyet veren ve her şeyi murakabe eden sığınak

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy zincirinin son halkasıMuhafız ve tasdik edici ölçüDinin temel esaslarını koruyup bozulmalara karşı güvenceye almakKur'an, kendinden önceki vahiyleri hem doğrular hem de onların hakiki mahiyetini muhafaza ederKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiÜst hakem ve doğruluk kriteriBilgi iddialarını sınayıp sağlamasını yapmakBir teorinin alt modelleri kapsayarak onların geçerlilik sınırlarını belirlemesi ve korumasıGüçlü
SiyasiKamu otoritesi ve anayasal düzenHimaye edici egemenlikToplumu keyfi zorbalıktan koruyup adaleti teminat altına almakOtorite, baskı kurarak değil zayıfları himaye edip haklarını garanti altına alarak egemen olurGüçlü
İktisadiPiyasa denetimi ve mülkiyet güvenliğiKoruyucu regülasyon ve gözetimPiyasayı tekelleşme ve haksız kazanca karşı denetlemekSermayenin zayıfı ezmesini engelleyen, adaleti ve emaneti gözeten kamusal denetim sistemiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKapsayıcı küme ve üst denetim sistemiBir sistemin alt durumlarını bünyesinde barındırarak onların sınırlarını belirleyen ve durum stabilitesini koruyan üst yapıGüçlü
Beşeri bilimlerVesayet ve anayasal korumaGüçlünün keyfiyetini sınırlandırarak zayıf olanı himaye eden ve tüm hukuki düzeni güvenceleyen üst kurumGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca siyasi bir tahakküm, zorlayıcı iktidar veya baskıcı bir hegemonya olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKorumayı, şefkatle kanat germeyi, önceki hakikatleri tasdik edip muhafaza etmeyi içeren adil ve güven verici şahitlik
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın sıfatını despotik bir güç gösterisine indirgemek ve Kur'an'ın önceki vahiylere yaklaşımını dışlayıcı bir tasfiye gibi görmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hem ilahi sıfatlar seviyesinde hem de kitaplar arası ilişkide kurduğu koruyucu, doğrulayıcı ve kapsayıcı adalet eksenini ortaya koyar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Allah'ın güzel isimlerinin zikredildiği ayetlerde ve ilahi kitaplar zincirinin birbirini tamamlama ilişkisini düzenleyen vahiylerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Egemenliğin kaba bir tahakküm olduğu zannını yıkar; üstünlüğün ancak himaye, emniyet ve hakka şahitlikle meşru olacağını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuşun yavrularını korumak ve tehlikelerden sakınmak üzere kanatlarını onların üzerine açıp germesi, onları gözetimi altında tutmasıdır.
  • Soyut anlamBir varlığın üstün kudret, bilgi ve şefkatle başka bir varlığı koruması, hakikatine şahitlik etmesi, onu doğrulayarak güvenliğini temin etmesidir.
  • Sistematik karşılıkAlt sistemleri kapsayan, onları iptal etmeden tashih edip koruyan ve meşruiyet sınırlarını tayin eden üst doğrulama ve denetim mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliH(S)={x∣∀x∈S,  C(x)∧W(x)∧G(x)}
  • LaTeX açıklamasıModelde S korunan ve denetlenen sistemi veya varlık alanını temsil eder. H ise bu alan üzerine kurulan koruyucu ve gözetici üst fonksiyonu gösterir. Bu üst yapı, sistemin her bir x unsuru için koruma ve muhafazayı C, doğruluk tanıklığını W ve güven veren gözetimi G birlikte sağlayarak bütünü güvenceye alır. Model, kelimenin sadece kaba bir güç değil; koruma, şahitlik ve emniyet unsurlarının kesişimi olduğunu sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه