رقب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ق-ب13 sîga, 43 mücavir kök, 20 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سبلسكنعملمُرْتَقِبُونَرقبالرَّقِيبَحرربينفَارْتَقِبْذممنسورَقِيبًارَقَبَةٍبنويمن

KökSîga 13Ayet 20Sure 14Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

رقب

ر - ق - ب

KÖK
  • 24 geçiş
  • 20 ayet
  • 13 sîga
  • 13 sözlük

Rekabe Boyun demektir. Boyundur. Hayvanın boyundan bağlanması sebebiyle rakabe bağlı anlamına gelir. Köle demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rekabe Boyun demektir. Boyundur. Hayvanın boyundan bağlanması sebebiyle rakabe bağlı anlamına gelir. Köle demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.065 harf
القاف والراء والباء معهما ق ر ب، ر ق ب، ب ر ق، ر ب ق، ق ب ر، ب ق ر كلهن مستعملات قرب: القَرَبُ أن يرعى القوم بينهم وبين المورد وهم يسيرون بعض السير حتى إذا كان بينهم وبين الماء عشية أو ليلة عدلوا فقربوا، وهم يقربون قرباً، واقربوا إبلهم، وقربت الإبل. وحمار قارب يطلب الماء، قال: قد قدموني لإقرابٍ وإصدار وقال: هاج الصوادي والحزان فاندلقـت وانقض سابقها الحادي لها القَرِبُ والعانة القَواربُ: هي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.294 harf
الرقيبُ: الحافظُ. والرقيبُ: المُنْتَظِرُ. تقول: رَقَبْتُ الشيءَ أَرْقُبُهُ رُقوباً، ورِقْبَةً ورِقْباناً بالكسر فيهما، إذا رَصَدْتَهُ. والرقيبُ: المُوَكِّلُ بالضَريب. ورقيبُ النَجْمِ: الذي يغيب بطلوعه، مثل الثُرَيَّا رَقيبُها الإكليلُ، إذا طَلَعَتِ الثُرَيَّا عِشاءً غاب الإكليلُ، وإذا طلع الإكليلُ عِشاءً غابت الثُرَيَّا. والرقيبُ: الثالثُ من سِهام الميسر. والمَرْقَبُ والمَرْقَبَةُ: الموضعُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok21.612 harf
ق ر ب قرب ، قبر ، رقب ، ربق ، برق ، بقر : مستعملات . قرب : قال الليث : القَربُ : أن يَرعَى القومُ بينهم وبين المَورِد ، وفي ذلك يسيرون بعضَ السير ، حتى إذا كان بينهم وبين الماء ليلةٌ أو عشيةٌ عجَّلوا فقَربوا يَقربُون قُرْباً ، وقد أقرَبوا إبلَهم ، وقَرَبَت الإبل . قال : والحِمارُ القارب والناقة القوارب ، وهي التي تَقرُب ، أي : تعجّل ليلةَ الوُرود . قال : والقارب الذي يَطلب الماء . وقال أبو سعيد :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.458 harf
(باب الراء والقاف وما يثلثهما) (رقل) الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي. فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة. والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز،
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.050 harf
- الرقبة: اسم للعضو المعروف، ثم يعبر بها عن الجملة، وجعل في التعارف اسما للمماليك، كما عبر بالرأس وبالظهر عن المركوب (قال ابن منظور: والظهر: الركاب التي تحمل الأثقال في السفر، لحملها إياها على ظهورها. انظر: اللسان (ظهر) )، فقيل: فلان يربط كذا رأسا، وكذا ظهرا، قال تعالى: ﴿ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة﴾ [النساء/92]، وقال: ﴿وفي الرقاب﴾ [البقرة/177]، أي: المكاتبين منهم، فهم الذين تصرف إليهم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.269 harf
ر ق ب قعد يرقب صابحه رقبة ويرتقبـه وأنـا أترقّـب كـذا‏:‏ أنتظـره وأتوقعـه وفلـان يرقـب مـوت أبيـه ليرثه‏.‏ وأرقبته داري وهذه الدار لك رقبى من المراقبة لأن كل واحد يرقب موت صاحبه‏.‏ وهو رقيب القوم وهم رقباؤهم‏.‏ وأشرف على مرقب عال ومرقبة‏.‏ وهو رقيب الجيش‏:‏ لطليعتهم‏.‏ وأنا أرقب لكم هذه الليلة‏.‏ ومالك لا ترقب ذمّة فلان‏.‏ ورجل أرقب ورقبانيّ‏:‏ عظيم الرقبة‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ هـذا الأمـر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.056 harf
في أَسماءِ اللّه تعالى: الرَّقِـيبُ: وهو الحافظُ الذي لا يَغيبُ عنه شيءٌ؛ فَعِـيلٌ بمعنى فاعل. وفي الحديث: ارْقُبُوا مُحَمَّداً في أَهل بيته أَي احفَظُوه فيهم. وفي الحديث: ما مِن نَبـيٍّ إِلاَّ أُعْطِـيَ سبعةَ نُجَباءَ رُقَباءَ أَي حَفَظَة يكونون معه. والرَّقيبُ: الـحَفِـيظُ. ورَقَبَه يَرْقُبُه رِقْبةً ورِقْباناً، بالكسر فيهما، ورُقُوباً، وترَقَّبَه، وارْتَقَبَه: انْتَظَرَه ورَصَدَه.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR444 harf
* ر ق ب * * الرَّقِيبُ * الحافظ والمنتظر وبابه دخل و * رِقْبَةً * أيضا و * رِقْبَاناً * أيضا بكسر الراء فيهما و * رَاقَبَ * الله تعالى أي خافه و * التَّرَقُّبُ * و * الارْتِقَابُ * الانتظار و * أرْقَبَهُ * دارا أو أرضا أعطاه إياها وقال هي للباقي منا والاسم منه * الرُّقْبَى * وهي من * المُرَاقَبةِ * لأن كل واحد منهما يرقب موت صاحبه و * الرَّقَبَةُ * مؤخر أصل العنق وجمعها * رَقَبٌ * و * رَقَبَاتٌ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.639 harf
الرقيب هو الله، وهو الحافظ الذي لا يغيب عنه شيء، فعيل بمعنى فاعل، وفي الحديث ارقبوا محمدا في أهل بيته أي احفظوه فيهم، وفي آخر ما من نبشي إلا أعطي سبعة نجباء رقباء أي حفظة يكونون معه، والرقيب: الحفيظ، والرقيب: المنتظر، ورقيب القوم: الحارس وهو الذي يشرف على مرقبة ليحرسهم، والرقيب: الحارس الحافظ، ورقيب الجيش: طليعتهم والرقيب: أمين وفي بعض النسخ من أصحاب الميسر قال كعب بن زهير. لها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR16.889 harf
رَقَبَهُ 1 رَقَبَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَقُبَ , (S, A, Mgh, Msb,) inf. n. ↓ رقْبَةٌ, (JK, S, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) and [the inf. n. is] رِقْبَانٌ (JK, S, K) and رُقُوبٌ (S, K) and رَقُوبٌ and رَقْبَةٌ and رَقَابَةٌ, (K,) He looked, watched, or waited, for him, or it; he awaited, or expected, him, or it; (JK, S, A, Mgh, Msb, K;) namely, a man, (JK, A,) or a thing;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.118 harf
رَقَبَ رَقَبَ U ( n. ac. رِقْبَة 2t , رَقَاْبَة 22t , رُقُوْب 27 , رِقْبَاْن 34 ), a. Watched, waited for; awaited; expected. b. Watched, observed; regarded. c. Watched over, guarded, minded, took care of. d. Bound by the neck. رَاْقَبَ رَاْقَبَ III , a. see I (b) , ( c ). أَرْقَبَ أَرْقَبَ IV , a. Gave to for life. تَرَقَّبَ تَرَقَّبَ V , a. see I (a) , ( b ). اِرْتَقَبَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR38.937 harf
رقب رَقَبَ - يَرْقُبُ - رَقِيْب - رَقَبَة - رِقَاب - ارْتَقَبَ - يَرْتَقِبُ- مُرْتَقِب - مُرْتَقِبُوْن - تَرَقَّبَ - يَتَرَقَّبُ رَقَبَ - يَرْقُبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: ينظر ويَطَّلِع عليه بتفحص وتمعن للاستفادة والتهيؤ للرد: ينظر ويرى ويبصر ويطلع على الأمور الرئيسية في كائن أو منظومة عمل، ليفهم مدلول الحركة أو التركيب، ويستفيد
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler43 mücavir (177 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حرر

    3 ortak ayet · Harir, ipek demektir

  2. ذمم

    2 ortak ayet · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir

  3. صوم

    2 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  4. نسو

    3 ortak ayet · Kadınlar

  5. سكن

    3 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  6. وثق

    2 ortak ayet · Anlaşma

  7. بنو

    3 ortak ayet · Oğullar

  8. صدق

    3 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  9. ظهر

    2 ortak ayet · Arka demektir

  10. بين

    5 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  11. سبل

    3 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  12. يمن

    2 ortak ayet · Sağ yandır

Geçtiği ayetler(20)

  1. … مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا …

    KöleBir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

  2. … كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ …

    KöleBir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

  3. … بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً …

    KöleBir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

  4. … أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ …

    KöleAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

  5. وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    KöleKarılarından zıhar ile ayrılmak isteyip de sonra dediklerini geri alanların aileleriyle temas etmeden önce bir köle azad etmeleri gerekir. Size böylece öğüt verilmektedir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

  6. فَكُّ رَقَبَةٍ

    KöleBir kul azad etmektir.

Sîga sayfası: فَارْتَقِبْهُمْ
Sîga sayfası: مُرْتَقِبُونَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرقب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, نظر, رصد, حرس
Zıt Kökغفل
Çekirdek Özet 1Bir şeyi gözetlemek, kollamak ve denetlemek amacıyla boynunu uzatıp dikilmek; boyun ve boyunduruk altındaki can
Çekirdek Özet 2İlahi denetim ve kesintisiz gözetim; insanın eylemlerinin kayıt altında oluşu ve köleleştirilen insanın hürriyetine kavuşturulması
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve hukuki sorumluluğun merkezde olduğu, gözetimin adaleti, azat etmenin ise mülkiyet ve tahakkümü tasfiye ettiği denetim ve özgürlük nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir bekleme veya pasif seyretme saymak; رقبة lafzını ise insan şahsiyetinden bağımsız salt fiziki bir organa indirgeyerek ayetlerdeki köle azadı ve hukuki şahsiyet vurgusunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رقİncelik, uzama, yatay veya dikey gerilme, yüzeyleşme ve hafifleme; رقد kökünde boylu boyunca uzanma, رقق kökünde zar ve deri inceliği, رقم kökünde ince hat çizme ve رقي kökünde dikey doğrultuda yükselme anlamlarında görülürبİki harfli çekirdeğin taşıdığı dikey uzama ve gerilme hareketine harfin barındırdığı temas, sabitleme ve nesneye yönelme boyutu eklenmiş; böylece uzama eylemi boynu dikerek bir noktaya odaklanmış gözetlemeye ve bağlanan uzuv olan boyna özelleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstDikkat ve bakışın merkezi olan başı, yukarı kalkmayı ve yönelimi temsil eder
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırUfka dikilen keskin bakışı, odak noktasını ve sınır boyu teyakkuzunu gösterir
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBakışın yöneldiği mahalli, denetim altına alınan alanı ve koruyucu muhafazayı ifade eder
رقبBaşın ufuktaki bir hedefe veya sınıra dikilerek korunan alanı kesintisiz denetlemesiBaşı ve boynu yukarı doğru gererek bir nesneyi, sınırı veya emaneti korumak ve teftiş etmek üzere teyakkuz halinde bulunma hareketini oluşturur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi korumak veya beklemek için boynunu yukarı doğru uzatıp dikilmek; yüksek bir gözetleme tepesine (merkab) çıkıp ufku taramak; baş ile gövdeyi birbirine bağlayan ve bağ vurulan boyun uzvu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde devenin sürüden ayrılarak su başında beklemesi veya nöbetçinin yüksek bir tepede düşmanı gözetlemesi anlamında kullanılmıştır; ayrıca mîsir kumarında okları ve payları denetleyen güvenilir gözlemciye de rakîb denilmiştir
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönem kullanımında رقبى tabiriyle bir mülkün, taraflardan birinin ölümünü gözetleme şartıyla diğerine devredildiği akit türü ve bir şahsın azat edilmesi için boynunun esaretten kurtarılması anlamında yer almıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem şiir antolojileri.

Sami etimolojik katman

Arapça رقب kökü, Sami dil ailesinde boyun uzvu, bir şeye dikkatle bakma, gözetleme ve bağlama kavram alanlarıyla doğrudan ilişkilidir. İbranicede yer alan ve kökle fonetik ve anlamsal yakınlık sergileyen kimi biçimler, boyun veya ensenin bükülmesi, boyunduruk altına alınma tasvirleriyle kesişir. Süryanice ve diğer Kuzeybatı Sami dillerinde de kökün türevleri, bir kimsenin üzerine nezaret etme, kollama ve hıfzetme anlam matrisini muhafaza etmiştir. Arapçada kök bir yandan somut olarak boyun anatomisini ve bu uzva takılan esaret bağını karşılarken, diğer yandan bu anatomik duruşun gerektirdiği dikilme eylemi üzerinden yüksekten ve kesintisiz teftiş etme, bekleme ve koruma anlamını kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve ilgili karşılaştırmalı Sami dilleri sözlükleri.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoynun dikilmesi ve gözetlemeرقبة isminden veya boynun dikilerek ileri uzatılması eyleminden türeyerek koruma, kollama ve teftiş etme manasına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBoyun, bağ ve denetim kökleriİbranice ve Süryanicede gözetleme, bekleme ve boyun/bağ semantiğiyle uyuşan ortak Sami kelime katmanına dayanırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik uzuv ve gözetleme kökleriBoyun ve uzama bildiren arkaik Afro-Asyatik kök yapılarıyla muhtemel paralellikler taşırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab; Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رقبAnlamlıGözetlemek, boyunBoynu uzatarak bir şeyi kollamak, beklemek, denetlemek; köle azadı bağlamında canHedef köktür; Kur'an'da geçer
ربقAnlamlıİpe dizmek, bağlamakHayvanların boyunlarına geçirilen halkalı ip, bağ ve tutsaklık bağıHedef kökün boyun bağı boyutuyla doğrudan anlam akrabalığı taşır; Kur'an'da geçmez
قربAnlamlıYaklaşmak, yakınlıkMesafe, zaman ve mekân bakımından bitişik veya yakın olmakGözetleyenin hedefine yakın durmasıyla anlamsal temas kurar; Kur'an'da geçer
قبرAnlamlıGömmek, mezarÖlüyü toprağa veya bir çukura koyup üzerini örtmekKök harflerinin yer değiştirmesiyle örtme ve gizleme eylemini ifade eder; Kur'an'da geçer
برقAnlamlıÇakmak, parlamakŞimşek çakması, parlama, ışıltının aniden göze çarpmasıGözetleme eylemindeki keskin görme yetisiyle irtibatlıdır; Kur'an'da geçer
بقرAnlamlıYarmak, açmakBir nesneyi veya karnı yarmak, toprağı sürmek; sığırYararak açığa çıkarma ve inceleme boyutu taşır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رقبMerkezGözetleme, denetleme, boyunBir şeyin akıbetini, hareketini ve durumunu teyakkuzla izleyip koruma altına almakEylemin içinde boyun eğdirme veya boynu dikerek teftiş etme tavrı esastır
حفظKomşuKoruma, muhafazaZayi olmaktan, bozulmaktan ve unutulmaktan korumakرقب kesintisiz denetim ve teftişi öne çıkarırken, bu kök emaneti muhafaza etmeye odaklanır
نظرKomşuBakma, görme, düşünmeGözle veya akılla bir nesneye yönelip temaşa etmekرقب kökündeki bekleme, teyakkuz ve mesuliyet yükümlülüğü bu kökte her zaman bulunmaz
رصدKomşuPusuda durma, gözetlemeBir hedefin geçişini veya hareketini yakalamak üzere gizlice yol üstünde beklemekBu kökte hasmane veya özel bir amaçla pusu kurma unsuru baskındır
حرسKomşuNöbet tutma, kollamaDışarıdan gelecek bir tehlikeye karşı mekanik veya fiziki kalkan oluşturmakBu kök daha çok askeri ve fiziki nöbeti anlatırken, رقب ahlaki ve hukuki denetimi de kapsar
غفلZıtDalgınlık, habersizlik, umursamamaBir şeyin farkında olmamak, gözetimi terk etmek ve ihmal etmekGözetleme, koruma ve teyakkuz halinin tam zıddı olan bilinçsizlik ve kayıtsızlık durumudur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرقبGözetlemek, boyun, beklemekBoynu dikerek teyakkuzla izleme, koruma, can ve hukuki şahsiyetKesin
Latinceobservare, vigilare, cervixGözetlemek, nöbet tutmak, boyunGözlem ve dikkatle koruma anlamını karşılar; ancak esir azadındaki hukuki derinliği tam yansıtmazGüçlü
İngilizceto watch, to observe, neck, slaveGözetlemek, boyun, köleGözetim ve boyun anlamını taşır; Kur'an'daki ilahi murakabe ve can azadı bütünlüğünü tek kelimede veremezKesin
Almancabeobachten, überwachen, NackenGözetlemek, denetlemek, ense/boyunTeftiş ve nöbet anlamını iyi aktarır; fakat boyun üzerinden kurulan kölelikten kurtarma nüansı eksik kalırGüçlü
Fransızcasurveiller, observer, couDenetlemek, gözetlemek, boyunKesintisiz kontrol ve dikkatle izlemeyi kapsar; ahlaki ve ontolojik murakabe boyutunu daraltırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رقبة / رقابHürriyete kavuşturulacak köle, esir, hukuki canSosyal adalet, kefaret ve infak bağlamında köle azadı ve savaş esirlerinin boyun bağlarının çözülmesi; Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Mücâdele 58:3, Beled 90:13, Bakara 2:177, Tevbe 9:60, Muhammed 47:4
رقيبİlahi gözetici, her an denetleyen, şahitAllah'ın kulların bütün eylemlerine, niyetlerine ve hallerine muttali oluşu ve şahitliği; Nisâ 4:1, Mâide 5:117, Ahzâb 33:52
رقيبAmel defterini yazan görevli melekİnsanın ağzından çıkan her sözü ve davranışı anında kayıt altına alan teyakkuz halindeki melek; Kâf 50:18
ارتقب / ترقبAkıbeti beklemek, teyakkuzla gözetlemekPeygamberlere kavimlerinin akıbetini ve ilahi vaadin gelişini gözetleme emri veya korkuyla etrafı kollayarak bekleme; Hûd 11:93, Duhân 44:10, Duhân 44:59, Kamer 54:27, Kasas 28:18, Kasas 28:21
لم ترقبSözü gözetmemek, riayet etmemek, beklememekVerilen talimata veya akrabalık bağına dikkat etmemek, saygı duymamak; Tâhâ 20:94, Tevbe 9:8, Tevbe 9:10

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamer-Rakîb esması ve ilahi sıfatlarAllah'ın hiçbir şeyden gafil olmaması, ilim ve basar sıfatlarının mahlukat üzerindeki kesintisiz denetimi ve amellerin yazılmasıİlahi ilmin ve şahitliğin anbean devam eden faal teftişi
FıkıhKöle azadı, mükâtebe ve zekâtın sarf yerleriتحرير رقبة ifadesinde mümin olma şartı, kefaret türleri ve zekâtın في الرقاب faslından kölelerin hürriyetine kavuşturulması için harcanmasıHukuki esaret bağının çözülmesi ve ferdin tam hukuki ehliyete kavuşturulması
TefsirMeleklerin amelleri kaydetmesi ve peygamberi teyakkuzİnsanın her sözünün رقيب عتيد tarafından yazılması ve resullerin tebliğ sonrası kavimlerinin akıbetini beklemesiVarlık üzerindeki metafizik gözetim ve tarihi akışın ilahi kontrol altında olması
HadisMurakabe bilinci, İhsan makamı ve Ehl-i Beyt'in hukukuKişinin Allah'ı görüyor gibi ibadet etmesi ve Hz. Peygamber'in hukukunun ailesi nezdinde gözetilmesi emriKesintisiz ahlaki sorumluluk, vicdani teyakkuz ve emanete riayet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMurakabe ve takva şuuruİlahi denetim bilinciİnsanın iç dünyasını ve dış amellerini Allah'ın kesintisiz gözetimi altında tutarak kötülükten alıkoymakDindarlık gizli ve açık her anı şahitlik altında bilme terbiyesidirKesin
İlmiGözlem, teftiş ve metodolojik takipEpistemik denetim ve doğrulamaVerilerin, hipotezlerin ve ampirik süreçlerin sapma olmadan sürekli izlenmesiBilimsel doğruluk kesintisiz gözetim ve ölçümleme ile temin edilirGüçlü
SiyasiKamu denetimi ve hürriyet teminatıŞeffaflık ve boyundurukları kırmaGücün keyfiliğini önleyen hukuki denetim mekanizması ve esaret biçimlerini ilga etmeAdalet hem idarecilerin denetlenmesini hem de tebaanın tahakkümden kurtulmasını gerektirirGüçlü
İktisadiMülkiyet tekellerini kırma ve insan sermayesini özgürleştirmeZekât ve kefaretle köleliği tasfiyeSermayenin bir kısmının insanı esaretten kurtarmaya tahsis edilmesiİktisadi sistem borç ve kölelik boyunduruklarını çözerek ferdi üretici kılmayı amaçlarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürekli zamanlı geribildirim ve durum gözlemcisi (state observer / sensor)Dinamik bir sistemin iç durum değişkenlerini dışarıdan kesintisiz ölçen, sapmaları anında tespit eden ve denetim döngüsünü besleyen izleme fonksiyonuGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki şahsiyet ve kurumsal denetim (checks and balances / habeas corpus)Bireyin başkasının mülkiyet nesnesi olmaktan çıkarılıp hak süjesi kılınması ile iktidar erklerinin birbirini karşılıklı murakabe altında tutmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca gözetleme kulesinden edilgen bir biçimde etrafı seyretmeye veya رقبة kelimesini yalnızca kurban veya ceza bağlamında fiziksel bir boyun parçasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamرقب hem tüm evreni kuşatan aktif ilahi bilinci, amellerin kaydedilmesini hem de insanın boynuna vurulmuş her türlü maddi, iktisadi ve sosyal esaret bağının (kölelik, borçluluk, tahakküm) çözülmesini içeren kapsamlı bir adalet ve özgürlük kavramıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen تحرير رقبة ve في الرقاب ifadeleri salt geçmişte kalmış tarihi bir kölelik formu gibi algılanıp bugünün borç esaretleri ve sosyal boyundurukları göz ardı edilir; ayrıca ilahi murakabe pasif bir izleme zannedilerek amellerin hesaba çekilme ciddiyeti zayıflatılır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem teolojik denetim modelini (Allah'ın her an kulları üzerinde Rakîb oluşu) hem de sosyal adaletteki en radikal hamlesini (köle azadını ibadet ve kefaretlerin merkezine koyması) aynı kök çatısı altında birleştirmesi bakımından kurucu bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sıfatların geçtiği ayetlerde (Nisâ 4:1, Ahzâb 33:52), köle azadı ve kefaret hükümlerinde (Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Beled 90:13), zekâtın sarf yerlerinde (Tevbe 9:60) ve peygamberlerin uyarıcı tavırlarında (Hûd 11:93, Duhân 44:10).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Özgürlüğü sadece soyut bir iç hal sanma yanılgısını düzelterek, fiziki ve hukuki esaretin (boyundurukların) fiilen kırılması gerektiğini öğretir; ayrıca gözetimi salt cezalandırıcı bir takip değil, emaneti ve hakkı koruma bilinci olarak kurar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoynun dikilerek ileri doğru uzatılması, yüksek bir mevkiden hedefin kesintisiz gözlenmesi ve boyunduruk takılan boyun uzvu.
  • Soyut anlamVarlığın, amellerin ve zamanın kesintisiz teftiş ve koruma altında tutulması; tahakküm bağlarının çözülerek şahsiyetin iade edilmesi.
  • Sistematik karşılıkHem ilahi bilginin amelleri kuşatan faal denetimi hem de toplumsal nizamda insanı nesneleştiren boyundurukların tasfiyesi.
  • LaTeX modeliOt(S)=I(∫0tδ(s−s^) ds)∧R:B→H
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki Ot(S) zamana bağlı gözetim ve teyakkuz fonksiyonunu, S denetlenen sistemi veya varlığı, δ(s−s^) hedeflenen hakikat ile fiili durum arasındaki sapmayı tespit eden ölçümleme yoğunluğunu ifade eder. Formülün ikinci kısmındaki R boyunduruk çözme ve azat etme dönüşümünü, B kölelik ve bağımlılık halini, H ise hukuki ve ontolojik hürriyet durumunu temsil eder; iki yapı birleşerek kökün denetim ve özgürleştirme bütünlüğünü modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر