وأد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-أ-د1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وأدسألالْمَوْءُودَةُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

وأد

و - أ - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

“Vehd” çıkışı olmayan çukurdur. Mevude çıkamayacak şekilde diri diri gömülüp öldürülen kız demektir. Burada ha hemzeye dönüşmüştür.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وءد

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Vehd” çıkışı olmayan çukurdur. Mevude çıkamayacak şekilde diri diri gömülüp öldürülen kız demektir. Burada ha hemzeye dönüşmüştür.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.888 harf
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR408 harf
وَأَدَ ابنته يَئِدُها وَأْداً، فهي مَوْءُودَةٌ، أي دفنها في القبر وهي حيَّةٌ. قال الفرزدق: ومِنَّا الذي مَنَعَ الوائِداتِوأحْيا الوَئِيدَ فلـم يُوأَدِ يعني جدّه صعصعةَ بن ناجية. أبو عبيد: الوَأْدُ والوَئِيدُ: الصوت الشديد. ومشى مشْياً وَئِيداً، أي على تُؤْدة. واتَّأَدَ في مشيه وتَوَأَّدَ في مشيه، وهو افْتَعَلَ وتَفَعَّلَ، من التُؤَدَةِ. وأصل التاء في اتَّأدَ واوٌ. يقال: اتَّئِدْ في أمرك، أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.309 harf
(باب الواو والهمزة وما يثلثهما) (وأب) الواو والهمزة والباء: كلمتانِ تدلُّ إحداهما على تقعير شيء، والأخرى على غَضَب. فالأولى: الحافر الوأْب: المُقعَّب. والوَأْبة: نُقَيرةٌ([1]) في صَخرةٍ تُمسِك الماء. والكلمة الأخرى أوْأَبْتُ فلاناً: أغضَبْتُه. ويقال إنَّ الإبَةَ منه([2]). (وأد) الواو والهمزة والدال: كلمةٌ تدلُّ على إثقال شيءٍ بشيء. يقال للإبل إذا مَشَت بثَقَلِها: لها وئيدٌ. قال: * ما للجمالِ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR323 harf
و أ د وأد ابنته‏:‏ أثقلها بالتراب ‏"‏ وإذا الموءودة سئلت ‏"‏‏.‏ وقال الفرزدق‏:‏ وجدّ الذي منع الوائدات وأحيا الوئيد فلم يوأد صوت يقوم الخلق من وئيده يسمعه البعيد من بعيده ولمشي الجمال الموقرة وئيد‏.‏ قال‏:‏ ما للجمال مشيها وئيداً واتأد في الأمر وتوأد‏:‏ تمهّل وترزّن‏.‏ وفعل ذلك في تؤدةٍ ووقارٍ وفي فلان تؤبةٌ وتؤدةٌ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.274 harf
الوَأْدُ والوَئِيدُ: الصوتُ العالي الشديدُ كصوت الحائط إِذا سقط ونحوه؛ قال المَعْلُوط: أَعاذِل، ما يُدْرِيك أَنْ رُبَّ هَجْمَةٍ، لأَخْفافِها، فَوْقَ المِتانِ، وئِيدُ؟ قال ابن سيده: كذا أَنشده اللحياني ورواه يعقوب فَديدُ. وفي حديث عائشة: خرجت أَقْفُو آثار الناسِ يومَ الخندق فسمعتُ وئيدَ الأَرض خَلْفِي. الوئيدُ: شِدَّةُ الوطءِ على الأَرض يسمع كالدَّوِيّ من بُعد. ويقال: سمعت وَأْدَ قوائمِ الإِبلِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR200 harf
* و أ د * * وَأَدَ * بنته دفنها حية وبابه وعد فهي * مَوْءُودَةٌ * وكانت كِندة تئِد البنات و * اتَّأَدَ * في مشيه و * تَوَأَّدَ * وهو افتعل وتفعّل من * التُّؤَدةُ * وهي التأني والتمهل يقال اتئد في أمرك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.678 harf
وأد بنته، هكذا في الصحاح، وفي التهذيب والمحكم: وأد الموءودة يئدها وأدا: دفنها في القبر، وزاد في الأساس: وأثقلها بالتراب وهي حية، وهو وائد، وهي وئيد ووئيدة وموءودة أنشد ابن الأعرابي: وما لقي الموءود من ظلم أمه كما لقي ذهل جميعا وعامر وكانت كندة تئد النبات. قال الله تعالى: وإذا الموءودة سئلت قال المفسرون: كان الرجل في الجاهلية إذا ولدت له بنت دفنها حين تضعها
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.380 harf
وَأَدَ 1 وَأَدَ ذ , aor. يَئِدُ, (inf. n. وَأْدٌ, S, L, &c.) He buried his daughter alive (S, L, Msb, K) in the grave, (S, L,) and put a load of earth upon her. (A.) It was customary for a man in the time of paganism, when a daughter was born to him, to bury her alive when her mother brought her forth, from fear of reproach and want: but this is forbidden in the Kur. xvii. 33: and some of them
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR513 harf
Madde başı: وءدوَأَدَ وَأَدَ a. [ يَئِدُ ] ( n. ac. وَأْد 1 ), Buried alive. تَوَأَّدَ تَوَأَّدَ V a. [ Fī ], Was slow in, lingered over. b. [ 'Ala ], Closed over ( earth ). اِوْتَأَدَ اِوْتَأَدَ VIII ( t ) a. see V (a) . وَأْد وَأْد [ 1 ], a. Loud voice; roar. وَئِيْد وَئِيْد [ 25 ], a. Buried alive. b. Slowness; gravity. c. see 1 . وَئِيْدَة وَئِيْدَة [ 25t ], a. see 25 (a) . مَوَاْئِد
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.418 harf
Madde başı: وءدوءد وَأَدَ - يَئِدُ - مَوْؤُد - مَوْؤُدَة وَأَدَ - يَئِدُ + كائن + شيئاً: يدسه ويدفنه في التراب: يدفنه ويقبره ويثقله بركم التراب فوقه: وهو اصطلاحاً: دفن الولدان حديثي الولادة، وخاصة الإناث، أحياءً في التراب، وذلك خوف الإملاق أو الهون مَوْؤُد: اسم مفعول من " وَأَدَ - يئِدُ " مَوْؤُدَة: مؤنث " مَوؤد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سأل

    1 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: الْمَوْءُودَةُ
  1. وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ

    Diri diri gömülenDiri diri gömülen kız çocuğuna sorulduğu zaman;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوأد
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (misâl-vâvî) ve hemzeli (mehmûzü'l-ayn)
Bağlamsal Yakın Köklerقبر, دفس, قتل, ثقل
Zıt Kökحيي
Çekirdek Özet 1Ağır bir kütle veya toprak yığını altında ezerek, nefessiz bırakarak ve sesini boğarak örtmek
Çekirdek Özet 2Savunmasız canın ontolojik varlığını ve şahitliğini yeryüzünden zorla silme cürmü
Çekirdek Özet 3Adli hesaplaşmada kurbanın özne kılınarak zalim düzenin meşruiyet zeminini çökertmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dönemsel bir Cahiliye âdeti sayıp zayıf ve korumasız olanı sistemik olarak görünmez kılma ve yok etme suçunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وأSıkışma, sığınma, toplanma ve dar bir alana çekilme hareketini ifade eder; وأل kökünde dar bir sığınağa çekilip kurtulma anlamı taşır.دKökün sonuna gelen د harfi hareketi kesin bir sınıra, sert bir çarpma ve yere bastırma eylemine dönüştürerek daralmayı kalıcı bir ağırlık ve basınca bağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaVarlığı fiziksel bir zemine bağlama ve hareketsiz kılma iradesini kurar.
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçÜzerine uygulanan ilksel ve ezici kuvveti, baskının şiddetini gösterir.
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir alanın kapanmasını, eşiğin örtülmesini ve hareket imkânının bütünüyle kesilmesini sağlar.
وأدGücün bir nesneyi sınırlandırıp kapalı bir zemine hapsetmesiCanlı bir varlığın üzerine bastırılan ezici ağırlıkla kapalı bir çukura hapsedilip dış dünya ile bağının nihai olarak kesilmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin üzerine ağır bir nesne veya toprak koyarak baskı altında ezmek; yerin veya ağır yüklü devenin adımlarından çıkan boğuk, ağır ve tok ses.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken İslam şairi el-Ferazdak, dedesi Sa'saa b. Nâciye'nin diri diri gömülmek istenen kız çocuklarını fidye vererek kurtarmasını şu beyitle anmıştır: وجَدِّي الذي مَنَع الـوائِدا / تِ وأَحْيَا الوَئيدَ فلم يُوأَدِ
Erken Arapça kullanımHendek gününde Hz. Âişe'nin arkasından gelen ağır ve sert ayak seslerini tasvir ederken فسمعتُ وئيدَ الأَرض خَلْفِي ifadesiyle toprağın tok gümbürtüsünü anlatması; ayrıca yavaş, ağırbaşlı ve temkinli yürümeye de tüede denmiştir.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça وأد kökü, Sami dillerinde ağır bir baskı uygulama, yere gömme ve boğuk bir ses çıkarma semantik matrisiyle ilişkilidir. Kökün asli fiziksel odağı, bir kütlenin zemin üzerine yaptığı ağır basınç ve bu basıncın çıkardığı tok gürültüdür. Kullanıcının notundaki وهد köküyle olan fonetik yakınlık dikkat çekicidir; Arapça içinde boğaz harfleri arasındaki geçişkenlik (hâ/hemze değişimi) sonucu derin çukur ve alçak zemin bildiren yapı ile toprağın altına gömerek ezme eylemi arasında organik bir bağ kurulabilir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kökün birebir diri diri gömme kurumuyla örtüşen soydaşı sınırlıdır; ancak ezme, yere basma ve ağır gürültü çıkarma kökleriyle fonetik ve semantik akrabalıklar izlenebilmektedir. Arapçada ise kök, Cahiliye toplumundaki kız çocuklarını diri diri toprağa gömme eylemini adlandırmak üzere son derece somut, teknik ve hukuki-ahlaki bir anlam kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Gesenius.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönوأد ve وهد ses değişimiAğır baskı, çukur açma ve yere gömme anlamının derin çukur anlamındaki kökle fonetik akrabalığı.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami ezme ve basma kökleriAğır cismin zeminde bıraktığı baskı ve tok yankı semantiğinin ortaklığı.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وأدAnlamlıAğır basmak, gömmekToprak altında ezerek diri diri gömmek ve ağır adım sesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ودأAnlamlıHelak etmek, örtmekBir şeyi yok oluşa sürüklemek veya üzerini kapatıp tüketmek.Kur'an'da geçmez.
أودAnlamlıEğrilmek, bükülmek, ağır gelmekAğırlığın bel bükmesi ve kişiye taşınması güç bir yük olması.Kur'an'da geçer (Bakara 2:255).
أدوAnlamlıAlet, teçhizat, hazırlıkBir işi görmek için gereken aracı kuşanmak ve kuvvet bulmak.Kur'an'da geçmez.
دوأAnlamlıHastalık, illetGizli seyreden ve bünyeyi içten içe kemiren dert.Kur'an'da geçmez.
دأوAnlamlıHile, tuzak, yavaş hareketAvın üzerine sinsi ve yavaş adımlarla sokulmak.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وأدMerkezCanlı gömmeÜzerine ağır toprak yığarak canlılığı yok etme ve sesini boğma eylemidir.Toprak altında nefessiz bırakarak katletmeyi ifade eder.
قبرKomşuDefnetmeÖlünün saygınlığını korumak amacıyla usulünce toprağa yerleştirilmesidir.Normal cenaze defnini bildirir; ölümden sonra yapılır.
دفسKomşuÜstünü örtmeBir nesneyi gizlemek üzere toprak altına itip görünmez kılmaktır.Nesnelerin gizlenmesi veya örtülmesinde kullanılır.
قتلKomşuCan almaHerhangi bir vasıtayla ruhun bedenden ayrılmasına yol açmaktır.Genel can alma eylemidir; gömme şartı içermez.
ثقلKomşuAğırlıkFiziksel veya manevi bir yükün zemin veya taşıyıcı üzerine binmesidir.Kökün temelindeki ezici basınç unsurunu paylaşır.
حييZıtYaşatmaVarlığın nefes alması, canlılığını sürdürmesi ve gelişmesidir.وأد kökünün yok ettiği temel ontolojik durumdur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوأدAğır baskıyla diri diri gömmekCanlı varlığı toprak yığını altında ezerek ve boğarak yok etmek.Kesin
LatinceInfanticidium, defodereÇocuğu öldürmek, yere gömmekHukuki cinayet türünü karşılar; diri diri gömmenin çıkardığı tok sesi vermez.Güçlü
İngilizceInfanticide, live burialBebek katli, diri gömmeEylemin fiziki ve hukuki boyutunu karşılar; kökteki ağırlaşma nüansı eksik kalır.Güçlü
AlmancaLebendig begraben, KindstötungCanlı gömmek, çocuk öldürmeFiziksel gömme ve öldürme fiilini verir; semantik ses yansımasını taşımaz.Güçlü
FransızcaEnterrement vivant, infanticideDiri diri toprağa vermeEylemin maddesini tanımlar; kökün baskı ve ağırlık çekirdeğini kısmen içerir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
موءودة (İsm-i mef'ûl)Diri diri gömülen kız çocuğuKıyamet sahnesinde zalim düzenden hesap sorulurken kurbanın hak arama makamına çıkarılması bağlamı (Tekvîr 81:8).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAdalet ve ahiret hesabıMasum kurbanın bizzat sorgulanarak katilinin mahkum edilmesi ve ilahi adaletin tecellisi.Kurbanın fail değil, zulmü tescil eden nihai adli şahit haline gelmesi.
FıkıhCinayet hukuku ve kısasDoğmuş masum bir canın kasten ve canavarca hisle katledilmesinin mutlak haramlığı ve kısas gerekliliği.Cinayetin en ağır şekli olan diri diri gömmenin kasten katil sayılması.
TefsirTekvîr Suresi yorumuKıza yöneltilen sorunun amacının onu itham etmek değil, katilini rezil ve mahkum etmek olduğu vurgusu.Cahiliye zihniyetinin ontolojik aşağılamasının tersyüz edilmesi.
HadisBüyük günahlar ve Cahiliye adetleriKız çocuklarını diri gömmenin en büyük şirk ve zulüm amelleri arasında sayılması; gizli ve'd (el-ve'dü'l-hafî) benzetmeleri.Haksız yere cana kıymanın mutlak lanetlenmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve can dokunulmazlığıMutlak haramOntolojik hakkı korumaAllah'ın verdiği hayat hakkının hiçbir beşeri gerekçeyle gasp edilemeyeceğini belirler.Kesin
İlmiSosyolojik ve antropolojik analizCinsiyet kırımının teşhisiYanlış inanç yapısını çözmeKıtlık ve sahte namus algısının cinayete nasıl kılıf yapıldığını ortaya koyar.Güçlü
SiyasiOtorite ve adalet sistemiHukuk düzeninin tesisiZayıfı korumaKabile tahakkümünün zayıflar üzerindeki keyfi tasarruf yetkisini lağveder.Kesin
İktisadiMülkiyet ve rızık telakkisiYoksulluk korkusunun iptaliRızık endişesini sonlandırmaGelecek kaygısıyla insan harcamayı yasaklayarak emeğin ve canın değerini teminat altına alır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDış basınç altında çökme ve sönümlenmeBir sistemin üzerine binen ezici kütle nedeniyle iç basıncını yitirerek hacminin sıfırlanması ve hareketinin durması.Güçlü
Beşeri bilimlerYapısal görünmez kılma ve yok saymaEgemen hiyerarşinin dezavantajlı bir sınıfı hukuken ve fiilen toplum dışına itip sesini bütünüyle boğması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca İslam öncesi çöl Araplarının geçmişte kalmış münferit bir vahşeti olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamMasum, zayıf ve savunmasız olanın her türlü iktisadi, sosyal veya ideolojik bahaneyle varlığına son verilmesi veya kamusal alandan silinmesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataModern dönemdeki örtük cinsiyet kırımını, zayıfların hayat hakkının tırpanlanmasını ve savunmasızların susturulmasını bu ilahi uyarının dışında görmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın adalet anlayışında mahkemenin merkezine katili değil kurbanı koyduğunu gösterir; ezilenin bizzat şahit kılınarak hesap sorulmasının anahtar kavramıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik kıyamet sahneleri ile toplumsal adalet ve can güvenliğini birbirine bağlayan surelerde (özellikle Tekvîr 81:8) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlaki çöküşün iktisadi ve kabilevi bahanelerle meşrulaştırılamayacağını, zayıfın hakkının kozmik düzenin çöküşü anında dahi ilk hesap konusu olacağını öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlı bir varlığın üzerine ağır bir kütle, toprak veya kaya parçası yığarak nefesini kesmek, onu ezmek ve sesini boğmaktır.
  • Soyut anlamSavunmasız bir özneyi sahte toplumsal gerekçelerle ezerek ontolojik varlığını ve sesini ortadan kaldırma zulmüdür.
  • Sistematik karşılıkAdli hesaplaşmada kurbanın susturulmuş sesinin ortaya çıkarılarak zalim sistemin yargılanmasını sağlayan adalet ilkesidir.
  • LaTeX modeliV(t0)→Fext≫Fint0  ⟹  J(V)≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde V, savunmasız canın ontolojik varlığını temsil eder. Başlangıçta var olan bu can, dışarıdan uygulanan ezici baskının (Fext), kendi direnç kuvvetinden (Fint) sonsuz derece büyük olması sebebiyle fiziksel olarak sıfıra indirgenmekte ve boğulmaktadır (0). Ancak nihai aşamada ilahi adalet ve sorgu fonksiyonu (J), bu yok edilen canı sıfır kabul etmeyip onu doğrudan hesap sorucu bir özne olarak ortaya çıkarmaktadır (J(V)≠0). Baskı fiziksel varlığı yok etse bile adli varlığı ve şahitliği ortadan kaldıramaz.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و