Transkripsiyon
Matematik transkripsiyon, bir ayetin dilbilgisi çözümlemesini kısa sembollerle yazar. Her kelime parçası bir sembolle, kalıbıyla ve köküyle gösterilir; cümle bu sembollerden kurulan bir formüldür. Böylece hangi kökün hangi kalıpla, cümlenin neresinde ve hangi görevde durduğu tek satırda okunur.
Semboller bu sitenin yazımıdır; gösterdikleri bilgi ise kaynaktan gelir. Kök, kalıp, kelime türü ve cümledeki görevler Ruhul Kur’an veritabanından alınır; hiçbiri tahminle üretilmez.
Bir kelime nasıl yazılır
Yazımın üç yeri vardır: önce kelimenin türünü gösteren sembol, hemen altında kelimenin kalıbı, parantez içinde kökü. Kalıpta kökün harfleri ف ع ل ile gösterilir: kelime kalıbın üstüne konunca kökün harfleri ف, ع ve ل’in yerine düşer.
Altındaki küçük satır, kaynaktaki öteki etiketleri özetler: zaman, şahıs, i‘rab gibi.
Altı sembol
Her kelime parçası altı sembolden biriyle yazılır. Kökü olan türlerde (F, İ, Ö) kalıp ve kök yazılır. Kökü olmayanlarda (Z, M, H) parantezde lafzın kendisi durur; M ve H’de ayrıca türü yazılır.
F · fiil
Kalıp, fiilin zamanını ve şahsını da taşır.
İ · isim
Çekimli isimler: mastar, sıfat, ism-i fâil ve benzerleri.
Ö · özel isim
Kelimenin özel isim olduğu sembolden anlaşılır; kalıbı ve kökü yine yazılır.
Z · zamir
Kalıbı ve kökü yoktur; parantezde zamirin kendisi durur.
M · mebni isim (işaret, mevsûl, zarf…)
Çekimlenmeyen isimler. Sembolün altında türü yazılır: ism-i işaret, ism-i mevsûl, zarf gibi.
H · harf, edat
Sembolün altında türü yazılır: cer, atıf, nefy gibi.
Bitişik parçalar
Arapçada bir kelime çoğu kez birkaç parçadan oluşur: başına bir harf, sonuna bir zamir bitişir. Her parça kendi sembolüyle yazılır ve aralarına + konur.
Kelime matrisi
Ayetin kelimeleri sağdan sola, okuma sırasıyla dizilir; her kelimenin altında parçalarının yazımı durur. Kelimeye tıklayınca o kelimenin sayfası, köke tıklayınca kökün sayfası açılır.
istiâne
câmid · mecrûr · marife
özel isim · mecrûr
mübalağalı ism-i fâil · mecrûr · marife
mübalağalı ism-i fâil · mecrûr · marife
Cümle formülü
Formül, kelimelerin cümlede nasıl bağlandığını gösterir ve soldan sağa yazılır. Açılı ayraç ⟨ ⟩ bir cümlenin ya da öbeğin öğelerini görev adlarıyla sıralar: ⟨Mübteda: …, Haber: …⟩. Cümle fiille kuruluyorsa fiil ayracın önüne yazılır, öğeleri ayracın içinde kalır.
Ayet = ⟨Mübteda: ∅(∅(اِبْتِدَاءُ) ⊗ ∅(ي)), Haber: Hcer(بِ) · (İفِعْلِ(سمي) ⊗ ⟨Mevsûf: Öاللَّهِ(أله), Sıfat: İالْفَعْلَانِ(رحم), Sıfat: İالْفَعِيلِ(رحم)⟩)⟩
Besmelenin formülü şöyle okunur:
- ∅Mübteda yazılmamıştır; kaynak onu takdir eder. Yazılmayan her öğe ∅(…) ile gösterilir.
- ·Haber bir cârr–mecrûrdur: harf-i cer بِ ile ardındaki isim, aralarında nokta.
- ⊗اسم, ardındaki lafza-i celâle muzâftır: muzâf ⊗ muzâfun ileyh.
- ⟨ ⟩Lafza-i celâl mevsûftur; iki sıfatı aynı ayracın içinde sıralanır.
Alt cümleler
Bir ayette çoğu kez birden fazla cümle vardır ve bir cümle başka bir cümlenin öğesi olabilir: sıla cümlesi, mefûl olan söz, hâl cümlesi gibi. Hepsi tek satıra yazılınca ayraçlar iç içe girer ve formül okunmaz olur. Bu yüzden her alt cümleye bir ad verilir: C1, C2 … (C, “cümle”nin baş harfi). Üst satır ayetin iskeletini gösterir; her alt cümle kendi satırında açılır.
- Z(إِيَّاكَ)
munfasıl · 2. şahıs eril tekil · mahallen mansûb
muzari · 1. bab · نَحْنُ · merfû
- Hatıf(وَ) + Z(إِيَّاكَ)
munfasıl · 2. şahıs eril tekil · mahallen mansûb
muzari · istif‘âl · نَحْنُ · merfû
İki yazım
Aynı formül iki biçimde verilir. Kısaltmalı yazımda alt cümleler adlarıyla geçer. Kısaltmasız yazımda adların yerine içerikleri konur ve ayet tek satırda görünür. İkisi aynı bilgiyi taşır.
Ayet = Fنَفْعُلُ(عبد)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩ Hatıf(وَ) Fنَسْتَفْعِلُ(عون)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩
İç içe cümleler ve ayetlere yayılan cümle
Bir alt cümlenin içindeki cümle noktalı numara alır: C1.1, C1’in içindeki ilk cümledir. Cümle birkaç ayete yayılıyorsa tamamı yazılır; öteki ayetlerin kısmı soluk görünür ve kendi ayetine bağlıdır. İhlâs Suresi’nin dört ayeti tek cümledir; aşağıda ilk ayetin sayfasındaki görünüşü var.
Cümle = Fافْعُلْ(قول)⟨Fâil: ∅(أَنْتَ), Mefûlun bih: C1⟩
C1 = ⟨Mübteda + İş zamiri: Z(هُوَ), Haber: C1.1, Haber: C1.2, Haber: C1.3 Hatıf(وَ) C1.4 Hatıf(وَ) C1.5⟩(Mefûlun bih + İsim cümlesi)
C1.1 = ⟨Mübteda: Öاللَّهُ(أله), Haber: İفَعَلٌ(وحد)⟩(Haber + İsim cümlesi)
C1.2 = ⟨Mübteda: Öاللَّهُ(أله), Haber: İالْفَعَلُ(صمد)⟩(Haber + İsim cümlesi)
C1.3 = Fيَفْعِلْ(ولد)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Fâil: ∅(هُوَ)⟩(Ma'tûfun aleyh + Fiil cümlesi)
C1.4 = Fيُفْعَلْ(ولد)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Nâib-i fâil: ∅(هُوَ)⟩(Ma'tûf + Fiil cümlesi)
C1.5 = Fيَفْعُلْ(كون)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Haberi: ⟨Hâl: Hcer(لِ) · Z(هُ), Sahibul hâl: İفُعُلًا(كفأ)⟩, İsmi: İفَعَلٌ(وحد)⟩(Ma'tûf + Mensuh isim cümlesi)
112:1–4. ayetler tek cümledir; soluk yazılanlar öteki ayetin kısmıdır.
Bütün semboller ve işaretler
Aynı tablo her ayet sayfasında, kartın başında açık durur.
Semboller
- F kalıp (kök)
- fiil
- İ kalıp (kök)
- isim
- Ö kalıp (kök)
- özel isim
- Z (lafız)
- zamir
- M tür (lafız)
- mebni isim (işaret, mevsûl, zarf…)
- H tür (lafız)
- harf, edat
- +
- aynı kelimede bitişik yazılan parçalar
- ∅
- mahzuf: yazılmayan, takdir edilen öğe
- ⊗
- izafet: muzâf ⊗ muzâfun ileyh
- ≡
- tekid: müekked ≡ müekkid
- ·
- cârr · mecrûr
- ⇒
- şart ⇒ cevap; cevap önce okunuyorsa ⇐
- ⟨ ⟩
- baş öğe (fiil ya da nâsih) ve görev adlarıyla öğeleri
- C1, C1.1
- alt cümle; noktalı numara iç cümleyi gösterir
- « »
- kaynakta çözümlemesi olmayan parça
Kök, kalıp, etiketler ve cümle görevleri Ruhul Kur’an veritabanından alınır; yalnızca semboller bu sitenin yazımıdır.
Sitede nerede
Her ayetin sayfasındaki “Matematik transkripsiyon” kartı bu sayfadaki bölümleri verir: kelime matrisi ve iki yazımıyla formül. Kelime sayfalarındaki “Çözümleme” kartı o kelimenin yazımını, etiketlerini ve Kur’an’da aldığı görevleri gösterir.
- Örnek ayet: Fatiha 5
- Örnek kelime: نَعْبُدُ
Kaynak ve sınırlar
Kök, kalıp, etiketler ve cümle çözümlemesi Ruhul Kur’an veritabanından alınır; site bunları yalnızca sembollerle yazar. Kaynakta cümle çözümlemesi bulunmayan ayetlerde (örneğin yalnızca hurûf-ı mukattaadan oluşanlar) kelime matrisi gösterilir, formül gösterilmez. Çözümlemesi olmayan bir parça « » içinde olduğu gibi yazılır.