lisan.digital · Ana sayfa

Transkripsiyon

Matematik transkripsiyon, bir ayetin dilbilgisi çözümlemesini kısa sembollerle yazar. Her kelime parçası bir sembolle, kalıbıyla ve köküyle gösterilir; cümle bu sembollerden kurulan bir formüldür. Böylece hangi kökün hangi kalıpla, cümlenin neresinde ve hangi görevde durduğu tek satırda okunur.

Semboller bu sitenin yazımıdır; gösterdikleri bilgi ise kaynaktan gelir. Kök, kalıp, kelime türü ve cümledeki görevler Ruhul Kur’an veritabanından alınır; hiçbiri tahminle üretilmez.

Bir kelime nasıl yazılır

Yazımın üç yeri vardır: önce kelimenin türünü gösteren sembol, hemen altında kelimenin kalıbı, parantez içinde kökü. Kalıpta kökün harfleri ف ع ل ile gösterilir: kelime kalıbın üstüne konunca kökün harfleri ف, ع ve ل’in yerine düşer.

Fنَفْعُلُ(عبد)

muzari · 1. bab · نَحْنُ · merfû

Sembol
F · fiil
Kalıp
نَفْعُلُ
Kök
عبد

Altındaki küçük satır, kaynaktaki öteki etiketleri özetler: zaman, şahıs, i‘rab gibi.

Altı sembol

Her kelime parçası altı sembolden biriyle yazılır. Kökü olan türlerde (F, İ, Ö) kalıp ve kök yazılır. Kökü olmayanlarda (Z, M, H) parantezde lafzın kendisi durur; M ve H’de ayrıca türü yazılır.

  • F · fiil

    Kalıp, fiilin zamanını ve şahsını da taşır.

    Fنَفْعُلُ(عبد)

    muzari · 1. bab · نَحْنُ · merfû

  • İ · isim

    Çekimli isimler: mastar, sıfat, ism-i fâil ve benzerleri.

    İالْفَعْلُ(حمد)

    mastar · merfû · marife

  • Ö · özel isim

    Kelimenin özel isim olduğu sembolden anlaşılır; kalıbı ve kökü yine yazılır.

    Öمُفَعَّلٌ(حمد)

    özel isim · merfû

  • Z · zamir

    Kalıbı ve kökü yoktur; parantezde zamirin kendisi durur.

    Z(هُوَ)

    munfasıl · 3. şahıs eril tekil · mahallen merfû

  • M · mebni isim (işaret, mevsûl, zarf…)

    Çekimlenmeyen isimler. Sembolün altında türü yazılır: ism-i işaret, ism-i mevsûl, zarf gibi.

    Mism-i mevsûl(الَّذِينَ)

    mahallen mecrûr

  • H · harf, edat

    Sembolün altında türü yazılır: cer, atıf, nefy gibi.

    Hcer(مِنْ)

    teb‘îz

Bitişik parçalar

Arapçada bir kelime çoğu kez birkaç parçadan oluşur: başına bir harf, sonuna bir zamir bitişir. Her parça kendi sembolüyle yazılır ve aralarına + konur.

Histinaf(وَ) + Fفَعَّلَ(علم)

mazi · tef‘îl · هُوَ

Kelime matrisi

Ayetin kelimeleri sağdan sola, okuma sırasıyla dizilir; her kelimenin altında parçalarının yazımı durur. Kelimeye tıklayınca o kelimenin sayfası, köke tıklayınca kökün sayfası açılır.

Fatiha 1

  1. Hcer(بِ) + İفِعْلِ(سمي)

    istiâne

    câmid · mecrûr · marife

  2. Öاللَّهِ(أله)

    özel isim · mecrûr

  3. İالْفَعْلَانِ(رحم)

    mübalağalı ism-i fâil · mecrûr · marife

  4. İالْفَعِيلِ(رحم)

    mübalağalı ism-i fâil · mecrûr · marife

Cümle formülü

Formül, kelimelerin cümlede nasıl bağlandığını gösterir ve soldan sağa yazılır. Açılı ayraç ⟨ ⟩ bir cümlenin ya da öbeğin öğelerini görev adlarıyla sıralar: ⟨Mübteda: …, Haber: …⟩. Cümle fiille kuruluyorsa fiil ayracın önüne yazılır, öğeleri ayracın içinde kalır.

Fatiha 1

Ayet = ⟨Mübteda: ∅(∅(اِبْتِدَاءُ) ⊗ ∅(ي)), Haber: Hcer(بِ) · (İفِعْلِ(سمي) ⊗ ⟨Mevsûf: Öاللَّهِ(أله), Sıfat: İالْفَعْلَانِ(رحم), Sıfat: İالْفَعِيلِ(رحم)⟩)⟩

Besmelenin formülü şöyle okunur:

  • ∅Mübteda yazılmamıştır; kaynak onu takdir eder. Yazılmayan her öğe ∅(…) ile gösterilir.
  • ·Haber bir cârr–mecrûrdur: harf-i cer بِ ile ardındaki isim, aralarında nokta.
  • ⊗اسم, ardındaki lafza-i celâle muzâftır: muzâf ⊗ muzâfun ileyh.
  • ⟨ ⟩Lafza-i celâl mevsûftur; iki sıfatı aynı ayracın içinde sıralanır.

Alt cümleler

Bir ayette çoğu kez birden fazla cümle vardır ve bir cümle başka bir cümlenin öğesi olabilir: sıla cümlesi, mefûl olan söz, hâl cümlesi gibi. Hepsi tek satıra yazılınca ayraçlar iç içe girer ve formül okunmaz olur. Bu yüzden her alt cümleye bir ad verilir: C1, C2 … (C, “cümle”nin baş harfi). Üst satır ayetin iskeletini gösterir; her alt cümle kendi satırında açılır.

Fatiha 5

  1. Z(إِيَّاكَ)

    munfasıl · 2. şahıs eril tekil · mahallen mansûb

  2. Fنَفْعُلُ(عبد)

    muzari · 1. bab · نَحْنُ · merfû

  3. Hatıf(وَ) + Z(إِيَّاكَ)

    munfasıl · 2. şahıs eril tekil · mahallen mansûb

  4. Fنَسْتَفْعِلُ(عون)

    muzari · istif‘âl · نَحْنُ · merfû

Ayet = C1  Hatıf(وَ)  C2

C1 = Fنَفْعُلُ(عبد)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩(Ma'tûfun aleyh + Fiil cümlesi)

C2 = Fنَسْتَفْعِلُ(عون)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩(Ma'tûf + Fiil cümlesi)

İki yazım

Aynı formül iki biçimde verilir. Kısaltmalı yazımda alt cümleler adlarıyla geçer. Kısaltmasız yazımda adların yerine içerikleri konur ve ayet tek satırda görünür. İkisi aynı bilgiyi taşır.

Ayet = Fنَفْعُلُ(عبد)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩  Hatıf(وَ)  Fنَسْتَفْعِلُ(عون)⟨Mefûlun bih: Z(إِيَّاكَ), Fâil: ∅(نَحْنُ)⟩

İç içe cümleler ve ayetlere yayılan cümle

Bir alt cümlenin içindeki cümle noktalı numara alır: C1.1, C1’in içindeki ilk cümledir. Cümle birkaç ayete yayılıyorsa tamamı yazılır; öteki ayetlerin kısmı soluk görünür ve kendi ayetine bağlıdır. İhlâs Suresi’nin dört ayeti tek cümledir; aşağıda ilk ayetin sayfasındaki görünüşü var.

İhlas 1

Cümle = Fافْعُلْ(قول)⟨Fâil: ∅(أَنْتَ), Mefûlun bih: C1⟩

C1 = ⟨Mübteda + İş zamiri: Z(هُوَ), Haber: C1.1, Haber: C1.2, Haber: C1.3  Hatıf(وَ)  C1.4  Hatıf(وَ)  C1.5⟩(Mefûlun bih + İsim cümlesi)

C1.1 = ⟨Mübteda: Öاللَّهُ(أله), Haber: İفَعَلٌ(وحد)⟩(Haber + İsim cümlesi)

C1.2 = ⟨Mübteda: Öاللَّهُ(أله), Haber: İالْفَعَلُ(صمد)⟩(Haber + İsim cümlesi)

C1.3 = Fيَفْعِلْ(ولد)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Fâil: ∅(هُوَ)⟩(Ma'tûfun aleyh + Fiil cümlesi)

C1.4 = Fيُفْعَلْ(ولد)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Nâib-i fâil: ∅(هُوَ)⟩(Ma'tûf + Fiil cümlesi)

C1.5 = Fيَفْعُلْ(كون)⟨Olumsuzluk edatı: Hnefy(لَمْ), Haberi: ⟨Hâl: Hcer(لِ) · Z(هُ), Sahibul hâl: İفُعُلًا(كفأ)⟩, İsmi: İفَعَلٌ(وحد)⟩(Ma'tûf + Mensuh isim cümlesi)

112:1–4. ayetler tek cümledir; soluk yazılanlar öteki ayetin kısmıdır.

Bütün semboller ve işaretler

Aynı tablo her ayet sayfasında, kartın başında açık durur.

Semboller
F kalıp (kök)
fiil
İ kalıp (kök)
isim
Ö kalıp (kök)
özel isim
Z (lafız)
zamir
M tür (lafız)
mebni isim (işaret, mevsûl, zarf…)
H tür (lafız)
harf, edat
+
aynı kelimede bitişik yazılan parçalar
∅
mahzuf: yazılmayan, takdir edilen öğe
⊗
izafet: muzâf ⊗ muzâfun ileyh
≡
tekid: müekked ≡ müekkid
·
cârr · mecrûr
⇒
şart ⇒ cevap; cevap önce okunuyorsa ⇐
⟨ ⟩
baş öğe (fiil ya da nâsih) ve görev adlarıyla öğeleri
C1, C1.1
alt cümle; noktalı numara iç cümleyi gösterir
« »
kaynakta çözümlemesi olmayan parça

Kök, kalıp, etiketler ve cümle görevleri Ruhul Kur’an veritabanından alınır; yalnızca semboller bu sitenin yazımıdır.

Sitede nerede

Her ayetin sayfasındaki “Matematik transkripsiyon” kartı bu sayfadaki bölümleri verir: kelime matrisi ve iki yazımıyla formül. Kelime sayfalarındaki “Çözümleme” kartı o kelimenin yazımını, etiketlerini ve Kur’an’da aldığı görevleri gösterir.

Kaynak ve sınırlar

Kök, kalıp, etiketler ve cümle çözümlemesi Ruhul Kur’an veritabanından alınır; site bunları yalnızca sembollerle yazar. Kaynakta cümle çözümlemesi bulunmayan ayetlerde (örneğin yalnızca hurûf-ı mukattaadan oluşanlar) kelime matrisi gösterilir, formül gösterilmez. Çözümlemesi olmayan bir parça « » içinde olduğu gibi yazılır.