أزر
أ - ز - ر
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءزر · ازر
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٩٠باب الزاي والراء و وا ي ء معهما
ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز
زور:
الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف.
ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٢١الأَزْرَ: القُوَّة. وقوله تعالى: "اُشْدُدْ به أَزْري"، أي ظهري، ومَوضعَ الإزارِ من الحَقْوَيْنِ. وآزَرْتُ فلاناً، أي عاونْته. والإزارُ معروفٌ، يذكّر ويؤنث، والإزارَةُ مثله. وقال الأعشى:
كَتَـمَـيُّلِ الـنَـشـوانِ يَرْفُلُ في البَقيرِ وفي الإزارَةْ
وجمع القِلَّة آزِرَةٌ والكثير أُزُرٌ. وقول الشاعر:
ألا أَبْلِغْ أَبا حَفْـصٍ رسـولاًفِدىً لك من أخي ثِقَةٍ إزاري
قال أبو عُمَر الجرمي: يريد
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٦٬٤٢٩ز ر ( و ا ي ء )
زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات .
زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ .
عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣١٢(باب الهمزة والزاء وما بعدهما في الثلاثي)
(أزف) الهمزة والزاء والفاء يدلّ على الدّنُوّ والمقارَبة، يقال أزِفَ الرّحيلُ([1]) إذا اقترب ودنا. قال الله تعالى: ﴿أَزِفَتِ الآزِفَةُ﴾ [النجم 57]، يعني القيامة. فأما المتَآزِف فمن هذا القياس، يقال رجل مُتآزف أي قصير متقارب الخَلْق. قالت أمُّ يزيد بن الطَّثْرِيّة([2]):
فَتىً قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ لا مُتَآزِفٌ *** وَلا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبآدِلُه
قال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٢٩- أصل الأزر: الإزار الذي هو اللباس، يقال: إزار وإزارة ومئزر، ويكنى بالإزار عن المرأة. قال الشاعر:
*ألا أبلغ أبا حفص رسولا**فدى لك من أخي ثقة إزاري*
(البيت لأبي المنهال الأشجعي واسمه بقيلة، وهو صحابي. وهو في اللسان (أزر) ؛ وشمس العلوم 1/82؛ وتأويل مشكل القرآن ص 265؛ وغريب الحديث للخطابي 2/101. وله قصة انظرها في اللسان)
وتسميتها بذلك لما قال تعالى: ﴿هن لباس لكم وأنتم لباس لهن﴾ [البقرة/187].
وقوله
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٤٠أ ز ر
شد به أزره ومعه من يؤامره ويؤازره.
وأردت كذا فآزرني عليه فلان إذا ظاهرك وعاونك.
وإنه لحسن الإزرة ولكل قوم من العرب إزرة يأتزرونها.
ومن المجاز: الزرع يؤازره بعضه بعضاً إذا تلاحق والتف وتأزر النبت تأزراً.
وأنشد ثعلب: تأزر فيه النبت حتى تخايلت رباه وحتى ما ترى الشاء نوما وشد للأمر مئزره إذا تشمر له.
قال في صفة الحمار: شـد علـى أمـر الـورود مئـزره وقال الفرزدق: فقلـت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٠٨٩أَزَرَ به الشيءُ: أَحاطَ؛ عن ابن الأَعرابي.
والإِزارُ: معروف. والإِزار: المِلْحَفَة، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب:
تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه،
وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها
يقول: تَبَرَّأُ من دم القَتِيل وتَتَحَرَّجُ ودمُ القتيل في ثوبها. وكانوا إِذا قتل رجل رجلاً قيل: دم فلان في ثوب فلان أَي هو قتله، والجمع آزِرَةٌ مثل حِمار وأَحْمِرة، وأُزُر مثل حمار وحُمُر، حجازية؛
أَزَرَ به الشيءُ: أَحاطَ؛ عن ابن الأَعرابي. والإِزارُ: معروف. والإِزار: المِلْحَفَة، يذكر ويؤنث؛ عن اللحياني؛ قال أَبو ذؤيب: تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه، وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها يقول: تَبَرَّأُ من دم القَتِيل وتَتَحَرَّجُ ودمُ القتيل في ثوبها. وكانوا إِذا قتل رجل رجلاً قيل: دم فلان في ثوب فلان أَي هو قتله، والجمع آزِرَةٌ مثل حِمار وأَحْمِرة، وأُزُر مثل حمار وحُمُر، حجازية؛ وأُزْر: تميمية على ما يُقارب الاطِّراد في هذا النحو. والإِزارَةُ: الإِزار، كما قالوا للوِساد وسادَة؛ قال الأَعشى: كَتَمايُلِ، النَّشْوانِ يَرْ فُلُ في البَقيرَة والإِزارَه قال ابن سيده: وقول أَبي ذؤيب: وقد عَلِقَتْ دَمَ القَتِيلِ إِزارُها يجوز أَن يكون على لغة من أَنَّث الإِزار، ويجوز أَن يكون أَراد إِزارَتَها فحذف الهاء كما قالوا ليت شِعْري، أَرادوا ليت شِعْرتي، وهو أَبو عُذْرِها وإنما المقول ذهب بعُذْرتها. والإِزْرُ والمِئْزَرُ والمِئْزَرَةُ: الإِزارُ؛ الأَخيرة عن اللحياني. وفي حديث الاعتكاف: كان إِذا دخل العشرُ الأَواخرُ أَيقظ أَهله وشَدَّ المئْزَرَ؛ المئزَرُ: الإِزار، وكنى بشدّة عن اعتزال النساء، وقيل: أَراد تشميره للعبادة. يقال: شَدَدْتُ لهذا الأَمر مِئْزَري أَي تشمرت له؛ وقد ائْتَزَرَ به وتأَزَّرَ. وائْتَزَرَ فلانٌ إزْرةً حسنةً وتأَزَّرَ: لبس المئزر، وهو مثل الجِلْسَةٍ والرِّكْبَةِ، ويجوز أَن تقول: اتَّزَرَ بالمئزر أَيضاً فيمن يدغم الهمزة في التاء، كما تقول: اتَّمَنْتُهُ، والأَصل ائْتَمَنْتُهُ. ويقال: أَزَّرْتهُ تأْزيراً فَتَأَزَّرَ. وفي حديث المْبعثَ: قال له ورقة إِنْ يُدْرِكْني يومُك أَنْصُرْك نَصْراً مُؤَزَّراً أَي بالغاً شديداً يقال: أَزَرَهُ وآزَرَهُ أَعانه وأَسعده، من الأَزْر: القُوَّةِ والشِّدّة؛ ومنه حديث أَبي بكر أَنه قال للأَنصار يوم السَّقِيفَةِ: لقد نَصَرْتُم وآزَرْتُمْ وآسَيْتُمْ. الفرّاء: أَزَرْتُ فلاناً آزُرُه أَزْراً قوّيته، وآزَرْتُه عاونته، والعامة تقول: وازَرْتُه. وقرأَ ابن عامر: فَأَزَرَهُ فاسْتَغْلَظَ، على فَعَلَهُ، وقرأَ سائر القرّاء: فَآزَرَهُ. وقال الزجاج: آزَرْتُ الرجلَ على فلان إِذا أَعنته عليه وقوّيته. قال: وقوله فآزره فاستغلظ؛ أَي فآزَرَ الصغارُ الكِبارَ حتى استوى بعضه مع بعض. وإِنه لحَسَنُ الإِزْرَةِ: من الإِزارِ؛ قال ابن مقبل: مثلَ السِّنان نَكيراً عند خِلَّتِهِ لكل إِزْرَةِ هذا الدهره ذَا إِزَرِ. وجمعُ الإِزارِ أُزُرٌ. وأَزَرْتُ فلاناً إِذا أَلبسته إِزاراً فَتَأَزَّرَ تَأَزُّراً. وفي الحديث: قال الله تعالى: العَظَمَة إِزاري والكِبْرياء ردائي؛ ضرب بهما مثلاً في انفراده بصفة العظمة والكبرياء أَي ليسا كسائر الصفات التي قد يتصف بها الخلق مجازاً كالرحمة والكرم وغيرهما، وشَبَّهَهُما بالإِزار والرداء لأَن المتصف بهما يشتملانه كما يشتمل الرداءُ الإِنسان، وأَنه لا يشاركه في إِزاره وردائه أَحدٌ، فكذلك لا ينبغي أَن يشاركه اللهَ تعالى في هذين الوصفين أَحدٌ. ومنه الحديث الآخر: تَأَزَّرَ بالعَظَمَةِ وتَردّى بالكبرياء وتسربل بالعز؛ وفيه: ما أَسْفَلَ من الكعبين من الإِزارِ فَفِي النار أَي ما دونه من قدَم صاحبه في النار عقوبةً له، أَو على أَن هذا الفعل معدود في أَفعال أَهل النار؛ ومنه الحديث: إِزْرَةُ المؤمن إلى نصف الساق ولا جناح عليه فيما بينه وبين الكعبين؛ الإِزرة، بالكسر: الحالة وهيئة الائتزار؛ ومنه حديث عثمان: قال له أَبانُ بنُ سعيد: ما لي أَراك مُتَحَشِّفاً؟ أَسْبِلْ، فقال: هكذا كان إِزْرَةُ صاحبنا. وفي الحديث: كان يباشر بعض نسائه وهي مُؤُتَزِرَةٌ في حالة الحيض؛ أَي مشدودة الإِزار. قال ابن الأَثير: وقد جاء في بعض الروايات وهي مُتَّزِرَةٌ، قال: وهو خطأٌ لأَن الهمزة لا تدغم في التاء. والأُزْرُ: مَعْقِدُ الإِزارِ، وقيل: الإِزار كُلُّ ما واراك وسَتَرك؛ عن ثعلب. وحكي عن ابن الأَعرابي: رأَيت السَّرَوِيَّ (* قوله «السروي» هكذا بضبط الأصل.) يمشي في داره عُرْياناً، فقلت له: عرياناً؟ فقال: داري إِزاري. والإِزارُ: العَفافُ، على المثل؛ قال عديّ بن زيد: أَجْلِ أَنَّ اللهَ قَدْ فَضَّلَكُمْ فَوْقَ مَنْ أَحْكأَ صُلْباً بِإِزارِ أَبو عبيد: فلان عفيف المِئْزَر وعفيف الإِزارِ إِذا وصف بالعفة عما يحرم عليه من النساء، ويكنى بالإِزار عن النفس وعن المرأَة؛ ومنه قول نُفَيْلَةَ الأَكبر الأَشْجعيّ، وكنيته أَبو المِنْهالِ، وكان كتب إِلى عمربن الخطاب أَبياتاً من الشعر يشير فيها إلى رجل، كان والياً على مدينتهم، يخرج الجواريَ إِلى سَلْعٍ عند خروج أَزَواجهن إِلى الغزو، فيَعْقِلُهُن ويقول لا يمشي في العِقال إِلا الحِصَان، فربما وقعت فتكشفت، وكان اسم هذا الرجل جعدة بن عبدالله السلمي؛ فقال: أَلا أَبلِغْ، أَبا حَفْصٍ، رسولاً فِدىً لك، من أَخي ثِقَةٍ، إِزاري قَلائِصَنَا، هداك الله، إِنا شُغِلْنَا عنكُمُ زَمَنَ الحِصَارِ فما قُلُصٌ وُجِدْنَ مُعَقَّلاتٍ، قَفَا سَلْعٍ، بِمُخْتَلَفِ النِّجار قلائِصُ من بني كعب بن عمرو، وأَسْلَمَ أَو جُهَيْنَةَ أَو غِفَارِ يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدَةُ من سُلَيمٍ، غَوِيِّ يَبْتَغِي سَقَطَ العْذَارِي يُعَقّلُهُنَّ أَبيضُ شَيْظَمِيٌّ، وبِئْسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الخِيَارِ وكنى بالقلائص عن النساء ونصبها على الإِغراء، فلما وقف عمر، رضي الله عنه، على الأَبيات عزله وسأَله عن ذلك الأَمر فاعترف، فجلده مائةً مَعْقُولاً وأَطْرَدَهُ إلى الشام، ثم سئل فيه فأَخرجه من الشام ولم يأْذن له في دخول المدينة، ثم سئل فيه أَن يدخل لِيُجَمِّعَ، فكان إِذا رآه عمر توعده؛ فقال: أَكُلَّ الدَّهرِ جَعْدَةُ مُسْتحِقٌّ، أَبا حَفْصٍ، لِشَتْمٍ أَو وَعِيدِ؟ فَمَا أَنا بالْبَريء بَرَاه عُذْرٌ، ولا بالخَالِعِ الرَّسَنِ الشَّرُودِ وقول جعدة قوله (* «وقول جعدة إلخ» هكذا في الأصل المعتمد عليه، ولعل الأولى أن يقول وقول نفيلة الأكبر الأشجعي إلخ لأنه هو الذي يقتضيه سياق الحكاية). بن عبدالله السلمي: فِدىً لك، من أَخي ثقة، إِزاري. أَي أَهلي ونفسي؛ وقال أَبو عمرو الجَرْمي: يريد بالإِزار ههنا المرأَة. وفي حديث بيعة العقبة: لَنَمْنَعَنَّك مما نمنع منه أُزُرَنا أَي نساءنا وأَهلنا، كنى عنهن بالأُزر، وقيل: أَراد أَنفسنا. ابن سيده: والإِزارُ المرأَة، على التشبيه؛ أَنشد، الفارسي: كَانَ منها بحيث تُعَْكَى الإِزارُ وفرسٌ آزَرُ: أَبيض العَجُز، وهو موضع الإِزوار من الإِنسان. أَبو عبيدة: فرس آزَرُ، وهو الأَبيض الفخذَين ولونُ مقاديمه أَسودُ أَو أَيُّ لون كان. والأَزْرُ: الظهر والقوّة؛ وقال البعيث: شَدْدَتُ له أَزْري بِمِرَّةِ حازمٍ على مَوْقِعٍ من أَمره ما يُعاجِلُهْ ابن الأَعرابي في قوله تعالى: اشدد به أَزري؛ قال الأَزر القوّة، والأَزْرُ الظَّهْرُ، والأَزر الضعف. والإِزْرُ، بكسر الهمزة: الأَصل. قال: فمن جعل الأَزْرَ القوّة قال في قوله اشدد به أَزري أَي اشدد به قوّتي، ومن جعله الظهر قال شدّ به ظهري، ومن جعله الضَّعْف قال شدّ به ضعفي وقوِّ به ضعفي؛ الجوهري: اشدد به أَزري أَي ظهري وموضعَ الإِزار من الحَقْوَيْن. وآزَرَهُ ووازَرَهُ: أَعانه على الأَمر؛ الأَخيرة على البدل، وهو شاذ، والأَوّل أَفصح. وأَزَرَ الزَّرْعُ وتَأَزَّرَ: قَوَّى بعضه بعضاً فَالْتَفَّ وتلاحق واشتد؛ قال الشاعر: تَأَزَّرَ فيه النبتُ حتى تَخايَلَتْ رُباه، وحتى ما تُرى الشَّاءُ نُوَّما وآزَر الشيءُ: ساواه وحاذاه؛ قال امرؤ القيس: بِمَحْنِيَّةٍ قد آزَرَ الضَّالَ نَبْتُها مَضَمِّ جُيوشٍ غانِمين، وخُيَّبِ (* قوله «مضمّ» في نسخة مجر كذا بهامش الأَصل). أَي ساوى نبتُها الضال، وهو السِّدْر البريّ، أَراد: فآزره الله تعالى فساوى الفِراخُ الطِّوالَ فاستوى طولها. وأَزَّرَ النبتُ الأَرضَ: غطاها؛ قال الأَعشى: يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ، مُؤُزَّرٌ بعميم النَّبْتِ مُكْتَهِلُ وآزَرُ: اسم أَعجمي، وهو اسم أَبي إِبراهيم، على نبينا وعليه الصلاة والسلام؛ وأَما قوله عز وجل: وإِذ قال إِبراهيم لأَبيه آزر؛ قال أَبو إِسحق: يقرأُ بالنصب آزرَ، فمن نصب فموضع آزر خفض بدل من أَبيه، ومن قرأَ آزرُ، بالضم، فهو على النداء؛ قال: وليس بين النسَّابين اختلاف أَن اسم أَبيه كان تارَخَ والذي في القرآن يدل على أَن اسمه آزر، وقيل: آزر عندهم ذمُّ في لغتهم كأَنه قال وإِذ قال: وإذ قال إِبراهيم لأَبيه الخاطئ، وروي عن مجاهد في قوله: آزر أَتتخذ أَصناماً، قال لم يكن بأَبيه ولكن آزر اسم صنم، وإِذا كان اسم صنم فموضعه نصب كأَنه قال إِبراهيم لأَبيه أَتتخذ آزر إِلهاً، أَتتخذ أَصناماً آلهة؟.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩٨* أ ز ر * * الأَزْرُ * القوة وقوله تعالى ﴿اشدد به أزري﴾ أي ظهري و * آزَرَهُ * أي عاونه والعامة تقول وازره و * الإزارُ * معروف يذكَّر ويُؤنث و * الإزارَةُ * مثله وجمع القلة * آزِرَةٌ * كحمار وأحمرة والكثير * أُزُرٌ * كحمر ويكنى بالإزار عن المرأة و * المِئْزَرُ * الإزار كقولهم ملحف ولحاف ومقرم وقرام و * أزَّرَهُ تأزيرا فَتَأزر * و * أْتزَرَ إزْرةٌ * حسنة وهو كالجلسة والركبة و * آزَرُ * اسم أعجمي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٥٩الأزر، بفتح فسكون: الإحاطة عن، ابن الأعرابي. الأزر: القوة والشدة. قيل: الأزر: الضعف، ضد، الأزر: التقوية، عن الفراء، وقرأ ابن عامر: فأزره فاستغلظ على فعله، وقرأ سائر القراء: فآزره. وقد آزره: أعانه وأسعده. الأزر: الظهر قال البعيث:
شددت له أزري بمـرة حـازم على موقع من أمره ما يعاجله. قال ابن الأعرابي، في قوله تعالى: اشدد به أزري : من جعل الأزر بمعنى القوة قال:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٨٩٤المدخل: ازرأَزَرَهُ
1 أَزَرَهُ ذ , aor. اَزِرَ , (TK,) inf. n. أَزْرٌ. (IAar, K,) It surrounded, or encompassed, it, (IAar,* K,* TA,) namely, a thing. (TK.) ― -b2- See also 2, in two places: and see 3.
أزّرهُ
2 أزّرهُ ذ , inf. n. تَأْزِيرٌ, He put on him, or clad him with, an اِزَار; (S;) as also ↓ أَزَرَهُ. (TA.) ― -b2- It covered it: (K,* TA:) as in the phrase, أزّر النَّبْتُ الأَرْضَ The herbage
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٧٣المدخل: ءزرأَزَرَ
أَزَرَ I ( n. ac. أَزْر 1 ),
a. Surrounded, encompassed.
أَزَّرَ
أَزَّرَ II ,
a. Arrayed, enveloped, covered.
b. Strengthened.
آزَرَ
آزَرَ III ,
a. Aided.
تَأَزَّرَ
تَأَزَّرَ V , اـَئْتَزَرَ VIII ,
a. Enrobed, cloaked ( himself ); was cloaked.
أَزْر
أَزْر 1 ,
a. Strength.
b. Weakness.
اِزْر
اِزْر 2 ,
a. Origin.
b. see 23 .
مَئْزَر
مَئْزَر 20 , ( pl. مَآزِرُ 44 ),
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢١٬٠٢٢المدخل: ءزرءزر
أَزَرَ - يَأْزُرُ
أَزَرَ - يَأْزُرُ - أزْر
آزَرَ - يُآزِرُ
آزَر
أَزَرَ - يَأْزُرُ + الكائن + على شيء: يقوى ويشتد خلقه وقوته على الحمل والفعل
أزْر - أزْري: على وزن " فَعْل": اسم فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": القوة والشدة والتحمل والطاقة
آزَرَ - يُآزِرُ : على وزن " فاعَلَ" من " أَزَرَ - يَأْزُرُ ": يتبادل فعل " أَزَرَ - يَأْزُرُ " مع آخر:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٥٠)
- شطأ
الآيات المشتركة: ١ · Bitki filizidir
- شدد
الآيات المشتركة: ٢ · Sicim bağıdır
- صنم
الآيات المشتركة: ١ · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir
- ركع
الآيات المشتركة: ١ · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- غيظ
الآيات المشتركة: ١ · Öfke
- زرع
الآيات المشتركة: ١ · Ekin demektir
- نجل
الآيات المشتركة: ١ · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- غلظ
الآيات المشتركة: ١ · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- رأي
الآيات المشتركة: ٢ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- سوم
الآيات المشتركة: ١ · Sima çehre demektir
- سوق
الآيات المشتركة: ١ · Sevk bacak demektir
- تور
الآيات المشتركة: ١ · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
Âzer
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وزر, عضد, سند, قوي |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Belden bağlama, kuşatma ve gövdeye alttan mukavemet kazandırma |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük bir sorumluluk ve yük altında bir dayanakla güç bulma ve tahkim edilme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının veya misyonun tek başına taşınamayacak yükünü takviye mekanizmasıyla dengede tutma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir giysi (etek/izar) veya soyut kuvvet sayıp, gövdeyi saran işlevsel payanda ve ortak yüklenim boyutunu ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أز | Şiddetli hareket, kaynaşma, kışkırtma ve tazyikle harekete geçirme (أزز, أزف) | ر | Çekirdekteki dinamik ve sarsıcı tazyike süreklilik, toparlayıcı bir hat ve üstten kuşatıcı bir intizam kazandırarak gücü dağılmaktan koruyan bir dayanak ve kuşak haline getirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçirici öncü gücü, ham enerjiyi ve taşınması gereken ana yükü temsil eder. |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Gövde üzerinde sınır çizen, toparlayan ve dağılmayı engelleyerek sabitleyen kuşağı simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yapının doruk noktasına yönelen desteği, yükün taşındığı hiyerarşik veya merkezi konumu ifade eder. |
| أزر | Öncü bir gücün sınırlayıcı ve toparlayıcı bir hatla gövdeyi sarması, üst yapıyı ayakta tutacak bir merkezî destek oluşturması | İlk enerjinin dağılmasını önlemek üzere bel bölgesinden bağlanarak bütün bedeni veya yapıyı dik tutan muhkem destek hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Belden aşağı sarılan örtü ve giysi (izar); gövdenin yükünü taşıyan bel kemiği; ekinlerin boy atıp birbirine sarılarak dik durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde etek/elbise anlamında geçer: تَبَرَّأُ مِنْ دَمِ القَتيلِ وبَزِّه / وقَدْ عَلِقَتْ دَمَ القَتِيل إِزارُها |
| Erken Arapça kullanım | İşi sıkı tutmak, zorlu bir mücadeleye hazırlanmak ve ibadete yoğunlaşmak anlamında bel bağını sıkmak deyimi شَدَّ مِئْزَرَهُ biçiminde kullanılmıştır. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أزر kökü, Sami dil ailesinde kuşatma, sarma, belden bağlama ve bu yolla sağlanan mukavemet ve yardım dairesinde yer alır. İbranicede benzer fonetik ve semantik alanda 'āzar (yardım etti, arka çıktı, tahkim etti) ve 'ēzer (yardımcı, destekçi, payanda) kökü öne çıkar; her ne kadar İbranice biçim gırtlak ünsüzü 'ayin ile başlasa da Sami kök morfolojisinde zayıf sesler ve ön seslerdeki ötümsüzleşmeler bağlamında bu iki alanın birbiriyle temas halinde olduğu kabul edilir. Arapçada ise hemze ile kurulan kök, somut düzlemde doğrudan bel bölgesine sarılan izar ve gövdenin orta direği olan sırt kemiği ile sınırlandırılarak daha mekanik ve yapısal bir destek anlamı kazanmıştır. Aramice ve Süryanicede de 'dr / 'zr kökleri kuşatarak destek verme ve felakette arka çıkma anlamlarıyla mevcuttur. Arapça, kökün somut nesnel karşılığını (giysi ve bel) en canlı koruyan dildir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أزر kökünden türeyen izar ve te'zîr | Belin sarılması, bedenin alttan toparlanması ve bitkilerin birbirine yaslanarak dikleşmesi somut çekirdektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'ēzer ve Aramice 'adra | Kuşatıcı yardım, arka çıkma ve yıkılmayı önleyen yapısal dayanak anlamı ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Anlamlı | Güçlendirmek, belden sarmak, destek olmak | Gövdeyi bir kuşakla sararak kuvvetlendirme, dayanak teşkil etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أرز | Anlamlı | Büzülmek, toplanmak, sığınmak | Bir şeyin kendi içine çekilerek sıkılaşması, yılanın yuvasına büzüşmesi | Hedef kökün kuşatarak toparlama niteliğiyle akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| زأر | Anlamlı | Kükremek | Aslanın göğsünden gelen şiddetli ve gürültülü ses | Sesin gücü ve şiddeti ekseninde anlamlaşmıştır; Kur'an'da geçmez |
| زرأ | Anlamlı | Ayıplamak, kınamak, küçümsemek | Birinin değerini düşürücü söz söylemek, azarlamak | Desteğin ve tahkimin zıddı bir psiko-sosyal baskıdır; Kur'an'da geçmez |
| رأز | Anlamlı | Yoklamak, tartmak, denemek | Bir nesnenin sağlamlığını ve ağırlığını eliyle yoklayarak test etmek | Gücün ve mukavemetin sınırlarını anlama eylemidir; Kur'an'da geçmez |
| رزأ | Anlamlı | Eksiltmek, musibete uğratmak | Birinin malından veya varlığından bir parça eksiltmek, felaket getirmek | Yapıyı tahkim etmenin aksine onda gedik açma hareketidir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أزر | Merkez | Kuşatıcı güç ve arkalama | Gövdeyi sarıp toparlayarak ve zafiyeti gidererek verilen yapısal destek | Belden ve alttan kuvvet vererek dik tutma |
| وزر | Komşu | Yüklenme ve ortak olma | Yükü doğrudan sırtlanma ve sorumluluğu paylaşma | Ağır yükü bölüşen ve sığınılan merci |
| عضد | Komşu | Pazı gücüyle arka çıkma | Kol ve eylem düzeyinde fiilî güç katma | Bedensel uzuv üzerinden eylemsel kuvvet desteği |
| سند | Komşu | Yaslanma ve dayanma | Bir yere arkasını vererek düşmekten korunma | Ağırlığı eğik biçimde haricî bir nesneye aktarma |
| قوي | Komşu | Genel kuvvet | Zafiyetin karşıtı olan mutlak enerji ve direnç potansiyeli | Yapısal destekten ziyade bizatihi güç hali |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakma ve terk | Desteğe en muhtaç anda yardımı kesip yalnız bırakma | Yapının payandasını çekerek çöküşe terk etme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أزر | Gövdeyi sararak güçlendirmek | Belden kuşatarak yapıya direnç ve diklik kazandırma | Kesin |
| Latince | suffulcire, succingere | Alttan desteklemek, kuşak bağlamak | Kuşak takarak hazır olma ve çöküşü önleyici payanda olma boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | buttress, gird, reinforce | Payanda olmak, kuşatmak, takviye etmek | Yapısal sağlamlaştırma yönünü karşılar; giysi metaforunu dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | gürten, unterstutzen, stärken | Kuşanmak, alttan desteklemek, güçlendirmek | Hem bel bağlama eylemini hem de alttan kuvvet verme işlevini yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | épauler, étayer, ceindre | Omuz vermek, dik tutmak, kuşatmak | Birine arka çıkma ve fiziksel dayanak olma nüanslarını iyi birleştirir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsim: أَزْر | Bel kemiği, arka dayanak, risalet yükünü taşımada manevi ve fiilî güç | Hz. Musa'nın tebliğ görevini yerine getirirken yalnız kalmamak ve nübüvvet yükünü taşımak için kardeşi Harun'un kendisine destek kılınmasını talep ettiği bağlam (Tâhâ 20:31). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve Risalet Yükümlülüğü | Peygamberlerin beşerî zafiyetleri ve tebliğ görevinde haricî bir yardımcıya (mü'âzir / vezir) ihtiyaç duyup duymayacakları meselesi | Görevin vahyî kaynağını zedelemeden beşerî ve tebliğî gücün takviye edilmesi |
| Fıkıh | İbadet ve İhram Fıkhı | İzar kelimesinin terimleşmesi; hacda dikişsiz örtünme, namazda avret yerlerinin kapatılması ve kadınların örtüsü | Mahremiyeti koruyan ve bedenin alt kısmını toparlayan örtü |
| Tefsir | Tâhâ Suresi Tefsiri | Ayetteki ezr lafzının doğrudan bel/sırt mı yoksa mecazen güç, kuvvet ve vezirlik mi ifade ettiği | Bedenî bir organın ismi üzerinden manevi ve siyasi mukavemetin sembolleşmesi |
| Hadis | İbadet Ahlakı ve Züht | Hz. Peygamber'in son on günde bel bağını sıkması rivayetleri | Gevşekliği terk edip yüksek bir ciddiyet ve adanmışlıkla amele sarılma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal kulluk | Kardeşlik ve cemaat desteği | Bireyin zaaf anında dağılmasını engelleyerek istikameti korumak | Dinî sorumluluklar tek başına taşınamayacak raddeye geldiğinde müminlerin birbirine payanda olmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Yardımcı disiplinler ve kanıt örüntüsü | Ana tezin sarsılmasını önleyen ikincil delil tahkimi | Bir ilmi nazariyenin altını dolduran destekleyici veriler onun ezrini (arka direğini) oluşturur. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve hilafet | Vezaret ve kurumsal bürokrasi | Liderin üzerindeki idari ağırlığı paylaşarak sistemi ayakta tutmak | Musa-Harun modelinde olduğu gibi, yöneticinin iradesini sahada taşıyan ikinci güç mekanizmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Finansal dayanıklılık | Öz sermaye takviyesi ve kefalet sistemi | Kriz anlarında ana yapının iflasını engelleyen likidite kuşağı | İktisadi işletmeyi çöküşten korumak üzere dışarıdan sağlanan mukavemet ve teminat ağıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapı statiğinde payanda ve gergi kuşağı | Bir binanın veya kemerin ana yükünü taşıyan duvarın dışa doğru açılmasını engellemek için alttan ve yandan vurulan destek elemanı (buttress/strut). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tampon mekanizmaları ve koalisyon teorisi | Toplumsal krizlerde veya siyasi karar alma süreçlerinde ana aktörün direncini artıran ve onu yalnızlaşma çöküşünden koruyan ittifak payandaları. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca hac ibadetindeki peştemal parçasına (izar) veya kas gücüne indirgeyerek daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir davanın, misyonun ve tebliğ yükünün bireysel bir kahramanlıkla değil, yapısal bir ortaklık ve tahkim edilmiş bir arka dayanakla yürütülmesi ilkesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın talebini bir zafiyet veya acziyet olarak görüp, peygamberlik kurumunun sosyolojik ve insani dayanışma yasalarına bağlılığını ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan doğasını ve risalet görevini ele alışındaki gerçekçi yaklaşımı gösterir; en büyük elçilerin dahi yükü taşırken yapısal bir dayanağa ihtiyaç duyduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin iç yakarışları, risalet sorumluluğunun paylaşılması ve tebliğ stratejilerini konu edinen kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî önderliğin mutlak ve tekil bir tekel olduğunu savunan otoriter anlayışı düzeltir; başarının ortak akıl, vezaret ve tahkim edilmiş destekle mümkün olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBedenin alt ve orta kısmını sararak gevşemeyi önleyen kumaş bağı ve gövdeye dik durma yetisi kazandıran bel kemiği desteği.
- Soyut anlamAğır bir varoluşsal veya vazifesel yük altında bulunan ana merkezin, haricî bir mukavim unsurla dengelenerek devrilmez kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin ana taşıyıcı kolonunun zafiyet sınırına ulaştığı anda devreye sokulan kenetleyici ve yük paylaşıcı kurumsal payanda mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin nihai mukavemetini ve toplam yük taşıma kapasitesini temsil eder. ana aktörün veya yapının başlangıçtaki yalın gücüdür. ise yapıya dışarıdan eklemlenen, onu kuşatan ve zafiyet anında yükü bölüşen destekleyici payanda unsurlarıdır. Kökün ifade ettiği yapısal tahkim, tekil kapasitenin haricî destek bileşenleriyle birleşerek kırılma noktasını aşması hareketini sembolize eder.