أفف
أ - ف - ف
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
Öf ses taklidinden oluşmuş bir kelimedir. Ahdan farkı ahda temenni, öfde ise isyan vardır. (e fe fe ) Tırnak kesintisiالمزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءفف · أفّ
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Öf ses taklidinden oluşmuş bir kelimedir. Ahdan farkı ahda temenni, öfde ise isyan vardır. (e fe fe ) Tırnak kesintisi
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٣٥باب اللفيف من الفاء
ف ي أ، ف أ و، ف أ ف أ، ف ي ف، ف و ف، ف و، ف ي، و ف ي، آ ف، أ ف ف مستعملات
فيأ:
الفيءُ: الظّلُّ، والجميع: الأفياء، يقال: فاء الفيءُ، إذا تحوّل عن جهةِ الغَداة.
وتفيّأت الشَّجَرَ: دخلت في أفيائها.
وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها، أي: تحرّك رأسَها من الخُيَلاء، قال رؤبة: كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا شبّه مشيهنّ بفيء الظلال.
والفيء: الغنيمة، والفعل منه أفاء، قال جل وعزّ: "ما أفاء الله
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٢٣يقال: أُفَّاً له وأُفّةً، أي قَذَراً له. والتنوين للتنكير. وأُفَّةً وتُفّةً. وقد أَفّفَّ تَأْفيفاً، إذا قال: أُفٍّ، قال تعالى: "فلا تَقُلْ لهما أُفِّ". وفيه ستُّ لغات حكاها الأخفش: أُفَّ أُفِّ أُفُّ، أُفٍّ أفّاًّ أفٌّ. ويقال: أُفَّا وتُفَّا، وهو إتباع له. وقولهم: كان ذاك على إفِّ ذاك وإفّاتِهِ بكسرهما، أي حِينِهِ وأوانِه.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١بلا ترجمةالحروف: ٣١٬٦٥٨المدخل: أفّ(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف)
(أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد:
جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ
وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٢أ ف ف
أفاً له وتفاً وكلمه فتأفف به واستمره فتأفف من مرارته.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٠٣٠الأُفُّ: الوَسَخُ الذي حَوْلَ الظُّفُرِ، والتُّفُّ الذي فيه، وقيل: الأُفُّ وسَخ الأُذن والتُّفُّ وسَخ الأَظفار. يقال ذلك عند اسْتِقْذارِ الشيء ثم استعمل ذلك عند كل شيء يُضْجَرُ منه ويُتَأَذَّى به. والأَفَفُ: الضَّجَرُ، وقيل: الأُفُّ والأَفَف القِلة، والتُّفُّ منسوق على أُفّ، ومعناه كمعناه، وسنذكره في فصل التاء.
وأُفّ: كلمة تَضَجُّرٍ وفيها عشرة أَوجه: أُفَّ له وأُفِّ وأُفُّ وأُفّاً وأُفٍّ وأُفٌّ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٠٥* أ ف ف * يقال * أُفَّا * له و * أُفَّةً * أي قذرا له وأفة وتفة وقد * أفَّف تأفيفا * إذا قال أف قال الله تعالى ﴿فلا تقل لهما أف﴾ وفيه ست لغات أُفَّ أُفِّ أُفُّ أُفّ أُفَّا أفٌ ويقال أفا وتفا وهو اتباع له
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٩٤١أف، يؤف، بالضم، قال ابن دريد: وقالوا: يئف أيضا، أي بالكسر، ولم يذكره ابن مالك في اللامية، وكذا في شروح التسهيل، ولا استدركه أبو حيان، وهو القياس، وقول شيخنا: فيحتاج إلى ثبت. قلت: وقد نقله ابن دريد في الجمهرة كما عرفت، وناهيك به ثقة ثبثا، وعنه نقل الصاغاني في العباب، وصاحب اللسان: تأفف من كرب أو ضجر. وأف: كلمة تكره وقوله تعالى: )فلا تقل لهما أف( قال القتيبي: أي لا تستثقل من أمرهما شيئا، وتضق صدرا
أف، يؤف، بالضم، قال ابن دريد: وقالوا: يئف أيضا، أي بالكسر، ولم يذكره ابن مالك في اللامية، وكذا في شروح التسهيل، ولا استدركه أبو حيان، وهو القياس، وقول شيخنا: فيحتاج إلى ثبت. قلت: وقد نقله ابن دريد في الجمهرة كما عرفت، وناهيك به ثقة ثبثا، وعنه نقل الصاغاني في العباب، وصاحب اللسان: تأفف من كرب أو ضجر. وأف: كلمة تكره وقوله تعالى: )فلا تقل لهما أف( قال القتيبي: أي لا تستثقل من أمرهما شيئا، وتضق صدرا به، ولا تغلظ لهما، قال: والناس يقولون لما يستثقلون ويكرهون: أف له، وأصل هذا نفخك للشيء يسقط عليك من تراب أو رماد، وللمكان تريد إماطة أذى عنه، فقيلت لكل مستثقل، وقال الزجاج: لا تقل لهما ما فيه أدنى تبرم إذا كبرا أو أسنا، بل تول خدمتهما. وفي الحديث: )فألقى طرف ثوبه على أنفه، وقال: أف أف( قال ابن الأثير: معناه الاستقذار لما شم، وقيل: معناه الاحتقار والاستقلال، وهو صوت إذا صوت به الإنسان علم أنه متضجر متكره. قد أفف تأفيفا كما في الصحاح، وتأفف به: قالها له، وليس بفعل موضوع على أف عند سيبويه ولكنه من باب سبح وهلل، إذا قال سبحان الله، ولا إله إلا الله، ومنه حديث عائشة لأخيها عبد الرحمن رضي الله عنهما: )فخشيت أن تتأفف بهم نساؤك تعنى أولاد أخيها محمد بن أبي بكر حين قتل بمصر. ولغاتها أربعون، ذكر الجوهري منها ستة عن الأخفش، وزاد ابن مالك عليها أربعة، فصارالمجموع عشرة، وقد نظمها في بيت واحد كما سيأتي بيانه: أن بالضم، وتثلث الفاء وهي ثلاثة وتنوين الفاء أيضا، فيقال: أف وأف وأف وأف وأف وأفا، كل ذلك مع ضم الهمزة، فصارت ستة، وهي التي نقلها الجوهري عن الأخفش. قال الفراء: قرئ: أف، بالكسر بغير تنوين، وأف، بالتنوين، فمن خفض ونون ذهب إلى أنه صوت لا يعرف معناه إلا بالنطق به، فخفضوه، كما تخفض الأصوات، ونونوه كما قالت العرب: سمعت طاق طاق، لصوت الضرب وسمعت تغ تغ، لصوت الضحك، والذين لم ينونوا وخفضوا، قالوا: أف، على ثلاثة أحرف، وأكثر الأصوات على حرفين، مثل صه وتغ ومه، فذلك الذي يخفض وينون؛ لأنه متحرك الأول، ولسنا مضطرين إلى حركة الثاني من الأدوات وأشباهها، فخفض بالنون، كذا في التهذيب. وقال ابن الأنباري، من قال: أفا لك، نصبه على مذهب الدعاء، كما يقال، ويلا للكافرين، ومن قال: أف لك، رفعه باللام كما يقال ويل للكافرين ومن قال أف لك خفضه على التشبيه بالأصوات.
وتخفف فيهما، أي في المنون وغيره، فيقال: أف أف، وأف وأف، وأفا وأف، فهذه ستة، وقرأ ابن عباس: )فلا تقل لهما أف( خفيفة مفتوحة على تخفيف الثقلية، مثل رب، وقياسه التسكين بعد التخفيف، فيقال: أف، كطف، لأنه لا يجتمع ساكنان، لكنه ترك على حركته ليدل على أنها ثقيلة خففت، وأف، مشددة الفاء بالجمع بين الساكنين، وهو جائز عند بعض القراء، كما مر بحثه في قوله تعالى: )فما اسطاعوا( في )طوع( فراجعه، وأفى بغير إمالة، وأفي بالإمالة المحضة، وقد قرئ به أفي بالإمالة بين بين، وقد قرئ به أيضا والألف في الثلاثة للتأنيث وأفي، بكسر الفاء أي بالإضافة، وأفوه بضم الهمزة والفاء المشددة المضمومة وتسكين الواو والهاء، وفيه أيضا الجع بين الساكنين، وأفه، بالضم، مثلثة الفاء مشددة، فهذه ثلاثة أوجه، أفه وأفه وأفه، الأولى نقلها الجوهري وتكسر الهمزة مع تثليت الفاء المشددة فهي أيضا أوجه ثلاثة، الأولى نقلها ابن بري عن ابن القطاع، وإف كمن، وإف مشددة أي: مع كسرة الهمزة وفيه أيضا الجمع بين الساكنين، وإف، بكسرتين مخففة، وإف منونة مخففة مع كسر الهمزة إف مشددة مع كسر الهمزة وتثلث هذه، أي مع التنوين، فهي أوجه ثلاثة، وقرأ عمرو بن عبيد: )فلا تقل لهما إف( بكسر الهمزة وفتح الفاء، وإف، بضم الفاء مشددة أي مع كسر الهمزة، وإفا كإنا، وإفى، بالإمالة، وإفى، بالكسر، أي بالإضافة إلى نفسه، قاله ابن الأنباري، وتفتح الهمزة، أي في الوجه الأخير ويحتمل أن يكون المراد به فتح الهمزة في كل من إف وإفا وإفى وإفى، فتكون الأوجه أربعة، وأف، كعن، وأف، مشددة الفاء مكسورة، وآف، ممدودة، وأف مقصورأ، وآف ممدودا - منونتين، فهذه أربعة وأربعون وجها حسبما بيناه، وأعلمنا عليه، وعلى الاحتمال الذي ذكرناه يكون سبعا وأربعين وجها، فقول المصنف أولا: ولغاتها أربعون. محل نظر يتأمل له. وقد فاته أيضا من لغاتها أفة، محركة، وأفوه، بفتح فضم فسكون الواو والهاء، وأفة بفتح فتشديد، الأخير نقله ابن بري عن ابن القطاع، فإذا جمعناها مع ما قبلها من الأوجه يتحصل لنا خمسون وجها. وأما بيت ابن مالك - المتضمن العشرة منها - الذي وعدنا به سابقا، فهو هذا: فأف ثلث ونون إن أردت وقل أفـا وأفـى وأفة تـصـب وقد ذيلت عليه ببيتين جمعت فيهما ما بقي من لغاته لا على وجه الاستيعاب، فقلت: وأف آف أف أفـــا وأف وأف وإف وأفى أمل واضمم مع النسب إف وأفـه وثـلـث فــاءه وإف إفا يليه أف مع إف فاحـتـسـب
فالبيت الأول يتضمن ثلاثة عشر وجها، وذلك فإن المراد بأفى إمالة بين بين، وقولي: أمل، أي إمالة خالصة، وقولي: واضمم، إشارة إلى الضم في الممالين بين بين والخالصة، وقولي: مع النسب، إشارة إلى الإضافة، أي في المضموم والمكسور، وفي البيت الثاني ثمانية، فهذه أحد وعشرون وجها، فإذا ضم مع بيت ابن مالك يتحصل أحد وثلاثون وجها، ومع التأمل الصادق يظهرغيره ما ذكرنا والله الموفق لا إله غيره. قال ابن جني: أما أف، ونحوه من أسماء الفعل، كهيهات في الجر، فمحمول على أفعال الأمر، وكان الموضع في ذلك إنما هو لصه ومه، ورويد، ونحو ذلك، ثم حمل عليه باب أف ونحوها، من حيث كان اسما سمي به الفعل، وكان كل واحد من لفظ الأمر والخبر قد يقع موقع صاحبه، صار كل واحد منهما هو صاحبه، فكأن لا خلاف هناك في لفظ ولا معنى. والأف، بالضم: قلامة الظفر، أو وسخه الذي حوله، والتف: الذي فيه أو وسخ الأذن، وقيل هو ما رفعته من الأرض من عود أو قصبة وبكل ذلك فسر قولهم: أفا له وتفا، أو الأف: وسخ الأذن والتف: وسخ الظفر قاله الأصمعي، قال: يقال ذلك عند استقذار الشيء، ثم استعمل عند كل شيء يتأذى به ويضجر منه. أو الأف: معناه القلة، والتف إتباع له، ومنسوق عليه، ومعناه كمعناه، وسيأتي في بابه. والأفة، كقفة: الجبان وبه فسر حديث أبي الدرداء رضي الله عنه قال له رسول الله صلى الله عليه وسلم - حين رأى الناس منهزمين يوم أحد -: ) نعم الفارس عويمر غير أفة( فكأن أصله: غير ذي أقة، أي غير متأفف عن القتال، وقيل: الأفة: المعدم المقل، ويقال: هو الرجل القذر، والأصل في ذلك كله الأفف، محركة،، وهو الضجر، والشيء القليل فمن الأول أخذ معنى الجبان، ومن الثاني معنى المقل المعدم، وأخذ الرجل القذر من الأف، بمعنى وسخ الظفر، وقال ابن الأعرابي، في تفسير حديث أبي الدرداء: يريد أنه غير ضجر ولا وكل في الحرب. وقد سمى اليأفوف بمعنى الجبان لذلك واليأفوف المر من الطعام، و، قال أبو عمرو: اليأفوف: الخفيف السريع، واليأفوف: الحديد القلب من الرجال، وقال غيره: هو واليهفوف سواء كالأفوف، كصبور، والجمع يآفيف، قال: هوجا يآفيف صغارا زعرا واليأفوف: فرخ الدراج نقله الصاغاني، وقال الأصمعي: اليأفوف: العيى الخوار، وأنشد للراعي: مغمر العيش يأفوف شمائلـه نائى المودة لا يعطى ولا يسل ويروي: ) ولا يصل (. والمغمر: المغفل. والإف، والإفان، بكسرهما، نقله الجوهري، ويفتح الثاني، نقله الصاغاني في التكملة، وصاحب اللسان والأفف، محركة، نقله الصاغاني أيضا، وصاحب اللسان، وهما عن ابن الأعرابي. والتئفة، كتحلة، قال الجوهري: وهو تفعلة: الحين، والأوان، يقال: كان ذلك على إف ذاك، وإفانه، وأففه، وتئفته، أي: حينه وأوانه، قال يزيد بن الطثرية: على إف هجران وساعة خلوةمن الناس نخشى أعينا أن تطلعا
وحكى ابن بري، قال في أبنية الكتاب: تئفة، فعلة، قال: والظاهر مع الجوهري، بدليل قولهم: على إف ذلك وإفانه، قال أبو علي: الصحيح عندي أنها تقعلة، والصحيح قيه عن سيبويه ذلك، على ما حكاه أبو بكر أنه في بعض نسخ الكتاب في باب زيادة التاء، قال أبو علي: والدليل على زيادتها ما رويناه عن أحمد عن ابن الأعرابي، قال: يقال: أتاني في إفان ذلك، وأفان ذلك، وأفف ذلك، وتئفه ذلك، وأتانا على أف ذلك، وإفته، وأففه، وإفانه، وتئفته، وعدانه، أي: على إبانه ووقته، يجعل تئفة، فعلة، والفارسي يرد عليه ذلك بالاشتقاق، ويحتج بما تقدم. والأوفوفة، بالضم هكذا هو في نسخ العباب، والتكملة، بزيادة الواو قبل الفاء، وفي اللسان وغيره من الأصول بحذفها، وقد جاء أيضا في بعض نسخ الكتاب هكذا، وهو المكثر من قول أف، وفي العباب: الذي لا يزال يقول لغيره: أف لك، وفي الجمهرة: يقال: كان فلان أفوفة، وهو الذي يزال يقول لبعض أمره: أف لك، فذلك الأفوفة. ومما يستدرك عليه: أفف به تأفيفا، كأففه، وأفا له، وأفة له أي: قذرا، والتنوين للتنكير، نقله الجوهري، والأف: النتن، قاله الزجاج، والأفف، محركة: وسخ الأذن، وتأفف به، كأففه، ورجل أفاف، كشداد: كثير التأفف، ويقال: كان على إفة ذلك، أي أوانه، والأفة، كقفة: الثقيل، قال ابن الأثير: قال الخطابي: أرى الأصل فيه الأفف، وهو الضجر. واليأفوف: الأحمق الخفيف الرأي. واليأفوف: الراعي، صفة كاليخضور، واليحموم، كأنه متهيئ لرعايته، عارف بأوقاتها، من قولهم: جاء على إفان ذلك. واليأفوف: الضعيف. واليأفوفة: الفراشة، وبه فسر حديث عمرو بن معد يكرب، أنه قال في بعض كلامه فلان أخف من يأفوفة، وكذا وجد بخط الشيخ رضي الدين الشاطبي، وقال الشاعر: أرى كل يأفوف وكل حزنبل وشهذارة ترعابة قد تضلعا ويقال: إنه ليؤفف عليه، أي يغتاظ.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٢٦٨المدخل: ءففءفف
أَفَّ - يَؤُفُّ
أَفَّ - يَؤُفُّ (أَفَّ - يَئِفُّ) - أُفّ
أَفَّ - يَؤُفُّ (أَفَّ - يَئِفُّ) + الكائن + لـِ شيء أوأمر: قال " أُفّ ٍ" له: كره القيام بفعل أو أمر فأبدى علامات الضجر والقرف والسخط والاستقباح له
أُفّ: على وزن" فـُعـْل": اسم فعل من" أَفَّ - يَئِفُّ ": التأفُّف: قول لفظ " أف" ضجراً وتبرماً وقرفاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٤٠)
- ولد
الآيات المشتركة: ٢ · “Yavru” demektir
- غيث
الآيات المشتركة: ١ · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- عبد
الآيات المشتركة: ٢ · Ana kapının önündeki bekçidir
- سطر
الآيات المشتركة: ١ · Et satırıdır
- خلو
الآيات المشتركة: ١ · Haliy : Boş arı kovanıdır
- قرن
الآيات المشتركة: ١ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- ويل
الآيات المشتركة: ١ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- كرم
الآيات المشتركة: ١ · Üzüm salkımıdır
- عقل
الآيات المشتركة: ١ · Akledersiniz
- قضي
الآيات المشتركة: ١ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- بلغ
الآيات المشتركة: ١ · İş ayakkabısı
- نهر
الآيات المشتركة: ١ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
الآيات التي ورد فيها(٣)
… عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا
Öf be
أُفٍّ لَكُمْ وَلِمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
Öf be
وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ …
Öf be
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أفف |
| Yapı | Üçlü (müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf kök (ayn ve lâm harfleri aynı cinstendir: ف) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضجر, نهر, قذر |
| Zıt Kök | رضي |
| Çekirdek Özet 1 | Ağızdan nefes veya tükürük püskürterek küçük bir kiri, tırnak veya kulak pisliğini defetme sesi ve eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | Tahammülsüzlük, bıkkınlık, tiksinti ve değer vermeme duygusunun dışa vurulan en asgari sesli tepkisi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir otorite, hak veya varlık karşısında saygının, sabrın ve bağın koptuğunu gösteren ilk mikro-isyan eşiği |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca ebeveyne söylenmeyen sıradan bir sitem nidası sanılması; hakikatte bâtılı, kokuşmuşluğu ve ahlaki çözülmeyi mikro düzeyde açığa vuran en alt ret eşiği olduğunun gözden kaçması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أف | Ufuk, sınır, dışa doğru üfleme, hava veya nesneyi sınırdan öteye iterek savurma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan köklerden أفق görüşün ve mekânın en uç sınırını, أفك gerçeği sınırından saptırıp savurmayı, أفل ise cismin ufuk çizgisinden batıp gözden kaybolmasını ifade eder. | ف | Çekirdeğe aynı harfin katmerlenerek eklenmesi, nefes üflemesinin süreklilik kazanmasını, dudakların birbirine çarpıp açılarak küçük bir pisliği veya tozu dışarı püskürtme sesini taklit etmesini ve böylece tahammülsüzlük kaynaklı tiksintinin sesli eyleme dönüşmesini sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eylemi başlatan ilk irade, içten yükselen enerjinin veya tepkinin ilk çıkış noktasıdır. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Sesin ve nefesin dudakların kenarından dışarıya doğru boşaltılması, sınırın dışına çıkarma hareketidir. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dudakların peş peşe açılarak nefes püskürtmeyi yinelemesi, dışlama ve savurma hareketinin pekişmesidir. |
| أفف | Başlangıç hamlesiyle toplanan nefesin dudak kenarlarından dışarıya basınçla püskürtülmesi; değersiz ve pis görülen bir şeyin nefes darbesiyle bedenden ve ortamdan uzaklaştırılması hareketi. | Harflerin birleşimi, içte biriken bıkkınlık veya tiksintinin ağız yoluyla en ufak bir nefes üflemesi şeklinde dışa atılarak muhatabın veya nesnenin değersizleştirilmesini resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tırnak kenarında biriken kir (الأف: وسخ الأظفار) veya kulak kiri (وسخ الأذن); insanın üzerine konan bir tozu, kiri yahut acı bir tat sonrasında ağızdaki tortuyu dudaktan nefes üfleyerek savurması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve bedevi hayatında insanın üzerine bulaşan küçük pislikten yahut tırnak kirinden tiksinerek «أفّاً له وتفّاً» (ona kir ve pislik olsun) diyerek nefesle savurması ve bir nesnenin acılığından dolayı ağızdan nefes püskürterek «تأفف من مرارته» şeklinde bıkkınlık ve acılık belirtmesi. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr), Asās al-Balāgha (Zemahşerî).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde nefes, üfleme, burnundan soluma ve tiksinti nidaları büyük ölçüde ses yansımalı (onomatopoeic) labial/patlamalı seslerin (*p/f) gırtlak veya glottal duraklarla (ʾ) birleşmesiyle meydana gelmiştir. Batı ve Doğu Sami kollarında akciğerden hava boşaltarak bıkkınlık ve hiddet gösterme olgusu ortak bir kökene işaret eder. İbranicede nefes alıp verme, burun kanatlarını açarak öfkelenme veya hiddetle soluma anlamını taşıyan אנף (ānap) ve üfleme kökü נפח (nāpah) bu semantik matrisle doğrudan rabıtalıdır; ayrıca geç dönem İbrani ve Arami tabakalarında tiksinti ve bıkkınlık belirten ses nidaları benzer fonetik örüntüleri sergiler. Süryanicede nefes üfleme ve tiksinerek hava çıkarma eylemi benzer yansımalarla korunmuştur. Arapça أفف kökü, bu ilksel fonetik yansımayı hem somut bir beden kiri (tırnak veya kulak kiri) algısına hem de dilde isim-fiil hüviyeti kazanan «tiksinti, tahammülsüzlük ve hor görme» nidasına dönüştürerek leksikalize etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dudaklardan nefes püskürtme sesi (savletü’n-nefes) ve küçük kir kırıntısı | Ses yansıması olarak doğan nida, dilde tırnak ve kulak kirini üfleyip atmak biçiminde somutlaşmış, ardından her türlü bıkkınlık ve istikzâr hâlinin adı olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אנף ve נפח, Süryanice nefes üfleme ve burun/dudak yoluyla hoşnutsuzluk dışavurumu | Sami dillerinde labial üfleme (*p/*f) ve glottal nefes unsurlarının öfke, bıkkınlık ve havayı dışarı atma eylemleriyle kurduğu ortak onomatopoeic zemin. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde üfleme, nefes savurma ve tiksinme kökleri (*p-/*f-) | Birçok dil ailesinde dudaktan hava püskürtülerek çıkartılan «puf/öf» seslerinin tiksinti ve ağırlık atma nidası olarak evrenselleşmesi. | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques (Cohen), Semitic Etymological Dictionary (Kogan/Militarev).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أفف | Anlamlı | Of demek, bıkkınlık göstermek, kir | Hedef köktür; tırnak veya kulak kirini üflemek, sabırsızlık ve tiksintiyle ses çıkarmak. | Kur'an'da geçer |
| فأف | Anlamlı | Kekelemek, harfleri peş peşe tekrarlamak | Dilde tutukluk olup «fâ» sesini tekrarlayarak konuşmak (فأفأة); dudakların istemsizce nefes ve harf üretmesi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle dudak hareketinde birleşir. |
| ففأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde iki f harfinin ardışık olarak hemzeden önce geldiği üçlü kök dizilimi kullanılmamıştır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أفف | Merkez | Tahammülsüzlük, küçümseyici bıkkınlık | En asgari ses ve nefes düzeyinde, söz kalıbına dökülmeden dışa vurulan tiksinti ve bıkkınlıktır. | İçteki ağırlığı dudaktan dışarı üfleme hareketidir. |
| ضجر | Komşu | İç daralması, can sıkıntısı | أفف dışa vurulan asgari sesli tepki iken, ضجر göğsün daralması ve içsel huzursuzluğun ruhu kaplamasıdır. | Bıkkınlığın psikolojik durum boyutu. |
| نهر | Komşu | Sertçe azarlama, defetme | أفف içten gelen asgari bıkkınlık nidası iken, نهر muhatabı ses ve tavırla şiddetle kovmak ve paylamaktır. | Bıkkınlığın şiddetli ve fiili saldırı boyutu. |
| قذر | Komşu | Maddi ve manevi pislikten tiksinme | أفف tiksinilen şeye karşı verilen anlık tepki ve üfleme iken, قذر nesnenin bizatihi kirli ve iğrenç bulunma niteliğidir. | Nesnenin pislik durumu. |
| رضي | Zıt | Hoşnutluk, rıza, kabulleniş | أفف varlığa veya muhataba tahammül edemeyip onu dışlarken, رضي muhatabı gönül huzuruyla kabullenip ondan razı olmaktır. | İtirazın ve tiksintinin tamamen ortadan kalkması. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أفف | Bıkkınlık nidası, kir | Dudaktan nefes üfleyerek tiksinti ve tahammülsüzlük belirtme eylemi. | Kesin |
| Latince | Vae, phy, sufflare | Tiksinti nidası, üflemek | Latince «phy» doğrudan tiksinti belirten ünlemdir; «sufflare» ise aşağılayarak dışarı üflemeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Fie, ugh, to puff, pooh-pooh | Tiksinti ünlemi, küçümseyerek üflemek | «Fie» ve «ugh» ahlaki veya fiziksel tiksintiyi; «pooh-pooh» bir şeyi değersiz görüp savuşturmayı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Pfuidevil, pfui, ächzen | Tiksinme sesi, bıkkınlık | «Pfui» iğrenme ve aşağılama nidasıdır; ses patlaması yönüyle kökün fiziki üflemesine tam tekabül eder. | Güçlü |
| Fransızca | Fi, pouah, pester | Tiksinti nidası, homurdanmak | «Pouah» iğrenme, «fi» ahlaki tiksinti, «pester» ise tahammülsüzlükle homurdanarak tepki vermektir. | Güçlü |
المصدر Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أُفٍّ (İsim-fiil / Nehiy) | Ebeveyne karşı en küçük bir bıkkınlık, sabırsızlık veya tahammülsüzlük nidası | Yaşlılık çağına ulaşmış anne-babaya hizmet ederken ve onların zaaflarına katlanırken çıkarılacak en hafif homurtunun dahi yasaklanması (İsrâ 17:23). |
| أُفٍّ لَكُمْ (İsim-fiil / İstirzâl ve İstihkâr) | Bâtıla, putperestliğe ve akılsızlığa karşı ahlaki ve fikri tiksinti haykırışı | Hz. İbrahim'in aklını işletmeyip taş parçalarına tapan kavmine karşı duyduğu fikri infial, iğrenme ve onları aşağılama tavrı (Enbiyâ 21:67). |
| أُفٍّ لَكُمَا (İsim-fiil / İsyankâr Nankörlük) | Yeniden dirilişi tebliğ eden mümine anne-babaya karşı hadsizce bıkkınlık ve inkâr tepkisi | Ahiret gerçeğini haber verip hidayete çağıran ebeveynine karşı saygısızca homurdanarak daveti saçmalık sayan inkârcı evladın tutumu (Ahkâf 46:17). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirkin ve bâtıl inançların değersizliği; tekfir ve teberrî | Hz. İbrahim'in kavmine «أف» demesi bağlamında, peygamberlerin bâtıl itikatlara ve şirke karşı takınması gereken kesin ve tavizsiz tavrın mahiyeti. | Bâtılın aklen ve ahlaken tiksinç (müstekreh) olduğunu ilan etme tavrı. |
| Fıkıh | Ebeveyn hakları (Ukûku'l-vâlideyn) ve mefhûm-ı muhalefet / sedd-i zerâi | Anne-babaya «öf» demenin haram kılınmasından hareketle, bundan daha büyük olan vurma, hakaret ve ihmalin öncelikle haram olması (delâletü'n-nass / kıyâs-ı celî). | Harama giden yolu kapatan en alt asgari eziyet eşiği. |
| Tefsir | Dilsel i'câz ve harf / ses psikolojisi | Ayetteki «öf» kelimesinin on farklı kıraat ve hareke vechinin bulunması ve kelimenin insanın çıkarabileceği en hafif bıkkınlık nefesi oluşu. | İnsanın içindeki sabırsızlığı dışa vuran en mikro dilsel birim. |
| Hadis | Ebeveyne iyilik (birru'l-vâlideyn) ve büyük günahlar bahsi | Anne ve babaya yapılan en ufak bir saygısızlığın büyük günahlar (kebâir) zümresine giriş kapısı olarak kabul edilmesi. | Saygısızlığın başlangıç kıvılcımı ve ahlaki çözülme alameti. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bâtıldan teberrî ve ebeveyne hürmet nizamı | Asgari ret ve infial eşiği | Sınır tayini | Dinde hakikatin karşısında duran sahte ilahlara karşı nefret ve tiksinti duymak meşru iken, hiyerarşik sevgi ve vefa bağı olan ebeveyne karşı bu eşiğin açılması haramdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemik ahlak ve delil metodolojisi | Akıl dışılığa karşı entelektüel infial | Mantıksal eleme | Apaçık delillere rağmen aklını işletmeyen, körü körüne taklitte direnen zihniyete karşı duyulan düşünsel bıkkınlık ve red tavrıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite-itaat bağı ve meşruiyet dengesi | Mikro-isyan ve itaatsizlik çatlağı | Meşruiyeti aşındırma | Siyasi yapıda meşru otoriteye karşı başlatılan açık isyanların öncesinde, tabanda gelişen ilk homurdanma ve tahammülsüzlük fısıltısıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Emek, vefa ve nesiller arası borç ilişkisi | Değersizleştirme ve minnetsizlik | Sözleşmesel kopuş | Ömrünü ve servetini evladına hasretmiş ebeveynin emeğini hiçe sayarak en ufak bir hizmet talebini yük ve külfet görerek homurdanma tutumudur. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik mikro-basınç sızıntısı (venting / threshold discharge) | Kapalı bir termodinamik sistemde iç basınç belirli bir kritik eşiği aştığında, sübabın veya çatlağın hafif bir tıslamayla gaz tahliyesi yapması gibi; أفف kökü de ruhta biriken tahammülsüzlük basıncının ses teli titreşimi dahi olmadan dudaktan kaçak yapmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mikro-agresyon ve duygusal sızıntı (emotional leakage) | Sosyal psikolojide açıkça şiddet içermeyen ancak bastırılmış küçümseme, bıkkınlık veya tiksintinin mimik ve asgari bir homurtuyla dışa vurularak muhatabın statüsünün zedelenmesi hadisesiyle birebir örtüşür. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern Türkçedeki «öflemek/püflemek» gibi sıradan bir yorgunluk nidasına indirgenmesi ve fiziksel kökündeki kir, pislik, tiksinme ve tahkir boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem aile ahlakında hürmetin mutlak sınırını (en ufak bir iç çekiş ve bıkkınlığın yasaklanmasını) hem de tevhidi mücadelede bâtıla ve akılsızlığa gösterilecek açık fikri tiksintiyi ifade eden çift yönlü bir ahlaki ölçüttür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Anne-babaya karşı yalnızca vurma veya bağırmanın günah zannedilip; beden diliyle, surat asmayla veya hafif bir nefesle bıkkınlık göstermenin önemsiz görülmesi; diğer taraftan bâtıla ve şirke karşı gösterilmesi gereken ahlaki ve fikri infialin pasifleştirilmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Ahlaki sorumluluğun ve hürmetin sınırını en alt sınırdan (mikro düzeyden) belirler; kötülüğün veya saygısızlığın büyük eylemlerden değil, dille dahi tam ifade edilmeyen asgari bir nefes ve tavır sızıntısıyla başladığını öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ 17:23 çerçevesinde ebeveyne iyilik ve ahlak ayetlerinde; Enbiyâ 21:67 çerçevesinde peygamberlerin şirkle ve taassupla zihni mücadele yöntemini anlatan ayetlerde; Ahkâf 46:17 çerçevesinde ise ahiret inancı ve nesil çatışmasını konu edinen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahlakın sadece hukuki veya kaba fiziksel eylemlerle sınırlı olduğu zannını yıkar; insanın dudak arasından sızan bir soluğun, bir mimik ve bıkkınlık sesinin dahi ilahi mahkemede hesaba tâbi derin bir ahlaki tercih olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTırnak veya kulaktaki kiri, toz zerresini yahut ağza gelen acılığı dudak arasından hava püskürterek dışarı atma eylemi.
- Soyut anlamBir varlığa, duruma veya fikre tahammül edemeyerek içte kabaran tiksinti, küçümseme ve bıkkınlığı en asgari düzeyde sesli olarak dışa vurma.
- Sistematik karşılıkİhlali veya teberrîyi başlatan en düşük şiddetteki eşik uyarısı; hukuki ve ahlaki sistemde yasağın ve tepkinin başlangıç sınırı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde muhatap alınan durumu veya şahsı, ise dışa vurulan tepkinin şiddetini ve büyüklüğünü temsil eder. Sıfıra sağdan yaklaşan , dışa vurulabilecek en asgari, mikroskobik tepkiyi (bir heceyi veya dudaktan kaçan soluğu) gösterir. ise bu asgari tepkinin varlıklar arası ilişkide meydana getirdiği reddediş veya saygısızlık kırılmasını ifade eder. fonksiyonu, en küçük bıkkınlık darbesinin bile ilişkiyi sıfır noktasına taşıyan bir kopuş eşiği olduğunu sembolize eder.