برح
ب - ر - ح
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٦١٦باب الحاء والراء والباء معهما
ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات
حرب:
الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء.
ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٤٣لَقيت منه بَرْحاً بارِحاً، أي شِدَّةً وأَذىً. قال الشاعر:
أَجِدَّكَ هذا عَمْرَكَ اللهَ كُلَّـمـادَعاكَ الهوى بَرْحٌ لِعَيْنَيْكَ بارِحُ
ولقيت منه بناتِ بَرْحٍ، وبني بَرْحٍ، ولقيت منه البِرَحًين وَالبُرَحينَ، بكسر الباء وضمها، أي الشدائد والدواهي. ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَح بالضم، للناقة إذا كانت من خيار الإبل. والبارِحُ: الريح الحارة. قال أبو زيد: البوَارِحُ: الشَمالُ الحارَّةُ في
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٥١٠باب الحاء والراء ممع والبَاء
حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات .
حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً .
وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٬٣٨١(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٥٨- البراح: المكان المتسع الظاهر الذي لا بناء فيه ولا شجر، فيعتبر تارة ظهوره فيقال: فعل كذا براحا، أي: صراحا لا يستره شيء، وبرح الخفاء: ظهر، كأنه حصل في براح يرى (انظر: البصائر 2/236)، ومنه: براح الدار، وبرح: ذهب في البراح، ومنه: البارح للريح الشديد، والبارح من الظباء والطير، لكن خص البارح بما ينحرف عن الرامي إلى جهة لا يمكنه فيها الرمي فيتشاءم به، وجمعه بوارح، وخص السانح بالمقبل من جهة يمكن رميه،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٢٢ب ر ح
لا يبرح يفعل كذا وبرح مكانه وأبرحته أنا.
وبرح بي فلان: ألح عليّ بالأذى والمشقة وأنا مبرح بـي من قبله.
وبه تباريح الشوق وبرحاء الحمى وبرح به الهم وضربه ضرباً مبرحاً وأبرح فلان رجلاً! وأبرح فارساً! إذا فضلته وتعجبت منه.
قال العباس بن مرادس: وقرة يحميهم إذا ما تبددوا ويطعنهم شزراً فأبرحت فارساً وأبرحت كرماً وأبرحت لؤماً وهذا الأمر أبرح من ذاك.
قال جران العود: خذا حذراً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬١٩٠بَرِحَ بَرَحاً وبُرُوحاً: زال. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه أَي زال عنه وصار في البَراحِ. وقولهم: لا بَراحَ، منصوب كما نصب قولهم لا رَيْبَ، ويجوز رفعه فيكون بمنزلة ليس؛ كما قال سعدُ بنُ ناشِبٍ في قصيدة مرفوعة:
مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها،
فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ
قال ابن الأَثير: البيت لسعد بن مالك يُعَرِّضُ بالحرث بن عَبَّاد، وقد كان اعتزل حَرْبَ تَغْلِبَ وبكرٍ ابني وائل؛ ولهذا يقول:
بِئْسَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١٥* ب ر ح * * البَارِحةُ * أقرب ليلة مضت وهي من * بَرِحَ * أي زال تقول لقيته البارحة ولقيته البارحة الأولى و * بُرَحاءُ * الحمى وغيرها بالضم والمد شدة الأذى تقول منه * بَرَّحَ * به الأمر * تَبْريحاً * أي جهده وضربه ضربا * مُبَرِّحاً * بتشديد الراء وكسرها و * تَبَاريحُ * الشوق توهجه ولا أبرح أفعل كذا أي لا أزال أفعله
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٦٠٢البرح ، بفتح فسكون : الشدة والشر والأذى والعذاب الشديد والمشقة. البرح: ع باليمن. و يقال: لقي منه برحا بارحا ، أي شدة وأذى، مبالغة وتأكيد، كليل أليل، وظل ظليل؛ وكذا برح مبرح. فإن دعوت به فالمختار النصب، وقد يرفع. وقول الشاعر:
أمنحدرا ترمي بك العيس غربة ومصعدة? برح لعينيك بارح يكون دعاء، ويكون خبرا. وفي حديث أهل النهروان: لقوا برحا ، أي شدة. وأنشد
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٣٬١٠٦بَرِحَ
1 بَرِحَ برح is syn. with زَالَ [in two senses; i. e. as an attributive verb, and also as a non-attributive verb; as will be shown by what follows]. (S, A, Mgh.) [Using it as an attributive verb,] you say, لَا أَبْرَحُ حَتَّى تَقْضِىَ حَاجَتِى I will not go away, or depart, or withdraw, (لَا أَزُولٌ, and لَا أَتَنَحَّىِ,) until thou accomplish my want: from بَرِحَ المَكَانُ, inf. n.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٧بَرَحَ
بَرَحَ U ( n. ac. بَرْح 1 ),
a. Was angry, vexed.
بَرِحَ
بَرِحَ A ( n. ac. بَرَح 4 , بَرَاْح 22 )
a. [ acc. or Min ], Ceased, desisted, left off; quitted, abandoned, left.
b. [ prec. by neg. مَا ], Did not cease to [ treated like the verb
زَالَ
زَالَ ].
بَرَّحَ
بَرَّحَ II
a. [ Bi ], Grieved, vexed, troubled.
بَاْرَحَ
بَاْرَحَ III
a. [ coll. ], Departed.
أَبْرَحَ
أَبْرَحَ IV ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٥٬٠٦٢برح
بَرِحَ - يَبْرَحُ
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً: يزول عنه ويفارقه ويتركه ولا يثبت فيه أو عليه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً: يفارقه ولا يعود يلتزم به وبصحبته والبقاء معه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + مكاناً: يفارقه ولا يعود يلتزم بالبقاء والثبات والاستقرار فيه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + أمراً: يفارقه ولا يعود
برح بَرِحَ - يَبْرَحُ بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً: يزول عنه ويفارقه ويتركه ولا يثبت فيه أو عليه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً: يفارقه ولا يعود يلتزم به وبصحبته والبقاء معه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + مكاناً: يفارقه ولا يعود يلتزم بالبقاء والثبات والاستقرار فيه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + أمراً: يفارقه ولا يعود يلتزم بالبقاء والاستمرار والثبات عليه لن يَبْرَحَ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً + حتى يقع فعل: لن يفارقه ولن يتركه ولن ينتهي عن الالتزام به حتى يقع الأمر أو الفعل ﴿فلن أبرح الأرض حتى يأذن لي أبي﴾ ﴿قالوا لن نبرح عليه عاكفين حتى يرجع إلينا موسى﴾ واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم التوجه للارتباط به ومصاحبته"، وهي: غَدِرَ - يَغْدِرُ، هَجَرَ - يَهْجُرُ، وَذِرَ - يَذَرُ، وَدَعَ - يَدَعُ، بَرِحَ - يَبْرَحُ، جَلَا - يَجْلُوْ أبرح - نبرح ﴿فلما استيئسوا منه خلصوا نجيا قال كبيرهم ألم تعلموا أن أباكم قد أخذ عليكم موثقا من الله ومن قبل ما فرطتم في يوسف فلن أبرح الأرض حتى يأذن لي أبي أو يحكم الله لي وهو خير الحاكمين(80)﴾ يوسف ﴿وإذ قال موسى لفتاه لا أبرح حتى أبلغ مجمع البحرين أو أمضي حقبا(60)﴾ الكهف ﴿قالوا لن نبرح عليه عاكفين حتى يرجع إلينا موسى(91)﴾ طه مختار الصحاح ● [برح] ب ر ح: البَارِحةُ أقرب ليلة مضت وهي من بَرِحَ أي زال تقول لقيته البارحة ولقيته البارحة الأولى و بُرَحاءُ الحمى وغيرها بالضم والمد شدة الأذى تقول منه بَرَّحَ به الأمر تَبْريحاً أي جهده وضربه ضربا مُبَرِّحاً بتشديد الراء وكسرها و تَبَاريحُ الشوق توهجه ولا أبرح أفعل كذا أي لا أزال أفعله الراغب برح - البراح: المكان المتسع الظاهر الذي لا بناء فيه ولا شجر، فيعتبر تارة ظهوره فيقال: فعل كذا براحا، أي: صراحا لا يستره شيء، وبرح الخفاء: ظهر، كأنه حصل في براح يرى (انظر: البصائر 2/236)، ومنه: براح الدار، وبرح: ذهب في البراح، ومنه: البارح للريح الشديد، والبارح من الظباء والطير، لكن خص البارح بما ينحرف عن الرامي إلى جهة لا يمكنه فيها الرمي فيتشاءم به، وجمعه بوارح، وخص السانح بالمقبل من جهة يمكن رميه، ويتيمن به، والبارحة: الليلة الماضية، وما برح: ثبت في البراح، ومنه قوله عز وجل: }لا أبرح﴿[الكهف/60]، وخص بالإثبات، كقولهم: لا أزال؛ لأن برح وزال اقتضيا معنى النفي، و (لا) للنفي، والنفيان يحصل من اجتماعهما إثبات، وعلى ذلك قوله عز وجل:﴾لن نبرح عليه عاكفين﴿[طه/91]، وقال تعالى:﴾لا أبرح حتى أبلغ مجمع البحرين{ [الكهف/60]، ولما تصور من البارح معنى التشاؤم اشتق منه التبريح والتباريح فقيل: برح بي الأمر، وبرح بي فلان في التقاضي، وضربه ضربا مبرحا، وجاء فلان بالبرح، و: - 47 - أبرحت ربا وأبرحت جارا (هذا عجز بيت للأعشى وصدره: تقول ابنتي حين جد الرحيل وهو في ديوانه ص 82؛ والأفعال 4/82؛ وجمهرة اللغة 1/218؛ والمجمل 1/123؛ وديوان الأدب 2/288) أي: أكرمت، وقيل للرامي إذا أخطأ: برحى (انظر: المجمل 1/123) دعاءا عليه، وإذا أصاب: مرحى، دعاءا له، ولقيت منه البرحين (البرحين: مثلثة الباء، أي: الدواهي والشدائد، وانظر المستقصى 2/184) والبرحاء، أي: الشدائد، وبرحاء الحمى: شدتها. ملخص اللسان 1 - بَرِحَ بَرَحاً وبُرُوحاً: زال. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه أَي زال عنه وصار في البَراحِ. 2 - بَرِحَ الرجلُ يَبْرَحُ بَراحاً إِذا رامَ من موضعه 3 وما بَرِحَ يفعل كذا أَي ما زال، 4 ولا أَبْرَحُ أَفعل ذاك أَي لا أَزال أَفعله. 5 وبَرِحَ الأَرضَ: فارَقَها. 6 والبَراحُ: الظهور والبيان. وبَرِحَ الخَفاء وبَرَحَ،: ظَهَر؛ 7 بَراحِ الأَرض، وهو البارز الظاهر، 8 معناه ظهر ما كنت أُخْفِي. 9 وجاء بالكفر بَراحاً أَي بَيِّناً. وفي الحديث: جاء بالكفر بَراحاً أَي جِهاراً، 10 بَرِحَ الخَفاءُ إِذا ظهر، 11 وأَرض بَراح: واسعة ظاهرة لا نبات فيها ولا عُمرانَ. والبَراح، بالفتح: المُتَّسِع من الأَرض لا زرع فيه ولا شجر. 12 وبَراحُ وبَراحِ: اسم للشمس، 13 ويقال للشمس إِذا غربت: دَلَكَتْ بَراحِ يا هذا، على فَعالِ: المعنى: أَنها زالت وبَرِحَتْ حين غَرَبَتْ، فَبَراحِ بمعنى بارحة، 14 وبَرَّحَ بنا فلان تَبْريحاً، وأَبْرَحَ، فهو مُبَرِّحٌ بنا ومُبْرِحٌ: : آذاك بإِلحاح المشقة، والاسم البَرْحُ والتَّبْريحُ، 15 وبرَّحَ به: عذبه. 16 والتباريح: الشدائد، وقيل: هي كُلَفُ المعيشة في مشقة. وتَبارِيحُ الشَّوْق: تَوَهُّجُه. 17 ولقيت منه بَرْحاً بارِحاً أَي شِدَّةً وأَذىً؛ 18 وهذا أَبْرَحُ عليّ من ذاك أَي أَشق وأَشدّ؛ 19 والبُرَحاءُ: الشِّدَّة والمشقة، وخص بعضهم به شدّة الحُمَّى؛ 20 بَرَّحَتْ بي الحمى أَي أَصابني منها البُرَحاءُ، وهو شِدتُها. 21 وحديث الإِفْكِ: فأَخذه البُرَحاءُ؛ هو شدّة الكرب من ثِقَلِ الوَحْيِ. 22 بَرَّحَتْ بنا امرأَته بالصِّياح. وتقول: بَرَّحَ به الأَمرُ تَبْريحاً أَي جَهَدَه، 23 والبَرِيحُ: التَّعَبُ أَيضاً؛ 24 والبَوارِحُ: شدّة الرياح من الشمال في الصيف دون الشتاء، كأَنه جمع بارِحَة، 25 البوارح الرياح الشدائد التي تحمل التراب في شدة الهَبَواتِ، واحدها بارِحٌ، 26 وقد بَرَحَتْ تَبْرُحُ وكذا برح بمعنى غضب. وأَما بمعنى زال ووضح 27 بَرَحَ ظَبْيٌ؛ هو من البارح ضد السانح. والبارِحُ: ما مر من الطير والوحش من يمينك إِلى يسارك، والعرب تتطير به لأَنه لا يُمَِكِّنُك أَن ترميه حتى تَنْحَرِفَ، والسانح: ما مرَّ بين يديك من جهة يسارك إِلى يمينك، والعرب تَتَيَمَّنُ به لأَنه أَمكن للرمي والصيد. 28 ولا يكاد الناس يَرَوْنَها سانِحةً ولا بارِحةً إِلاَّ في الدهور مرة. 29 وقَتَلُوهم أَبْرَحَ قتلٍ أَي أَعجبه؛ 30 نهى عن التَّوْلِيهِ والتَّبْرِيح؛ قال: التبريح قَتْلُ السَّوْءِ للحيوان مثل أَن يلقى السمك على النار حيّاً، - وأَصلُ التَّبْرِيحِ: المشقَّةُ والشدّة. وبَرَّحَ به إِذا شَقَّ عليه. 31 وما أَبْرَحَ هذا الأَمرَ أَي ما أَعجبه 32 أَبرَحْتِ بالَغْتِ. 33 وأَبرَحَ فلانٌ رجلاً إِذا فضَّله؛ وكذلك كل شيء تُفَضِّلُه. 34 وبَرَّحَ اللهُ عنه أَي فَرَّج الله عنه؛ 35 والعرب تقول: فعلنا البارِحَةَ كذا وكذا لِلَّيلَةِ التي قد مضت، يقال ذلك بعد زوال الشمس، ويقولون قبل الزوال: فعلنا الليلة كذا وكذا؛ 36 ما أَشبه الليلة بالبارحة أَي ما أَشْبه الليلة التي نحن فيها بالليلة الأُولى التي قد بَرِحَتْ وزالت ومضت. والبارِحَةُ: أَقربُ ليلة مضت؛ تقول: لقيته البارِحَةَ، ولقيته البارِحَةَ الأُولى، وهو من بَرِحَ أَي زال، ولا يُحَقَّرُ؛ 37 وللعرب كلمتان عند الرمي: إِذا أَصاب قالوا: مَرْحَى، وإِذا أَخطأَ قالوا: بَرْحى. 38 وقولٌ بَرِيحٌ: مُصَوَّبٌ به؛ 39 قال الهذلي: أَراه يُدافِعُ قَوْلاً بَرِيحا وبُرْحةُ كل شيء: خِيارُه؛ ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَحِ، بالضم، للناقة إِذا كانت من خيار الإِبل؛ 40 وأُمُّ بَرِيحٍ: اسمٌ للغراب معرفةٌ، سمِّي بذلك لصوته؛ وهُنَّ بناتُ بَرِيحٍ 41
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦ (الإجمالي: ٤١)
- حقب
الآيات المشتركة: ١ · Hagab kolan (atın göğsüne bağlanan kayışın ipi, heybenin…
- موسى
الآيات المشتركة: ٢ · Musa
- مضي
الآيات المشتركة: ١ · Geçip gitmek
- فرط
الآيات المشتركة: ١ · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- عكف
الآيات المشتركة: ١ · Örgülü saç demektir
- قول
الآيات المشتركة: ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- يأس
الآيات المشتركة: ١ · Hayızdan kesilen kadın demektir
- فتي
الآيات المشتركة: ١ · Kepçe, kefe demektir
- يوسف
الآيات المشتركة: ١ · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- وثق
الآيات المشتركة: ١ · Anlaşma
- خلص
الآيات المشتركة: ١ · Hales : Çekirdek içidir
- بحر
الآيات المشتركة: ١ · Bahr deniz demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
… اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ …
Yapmaya devam ederim
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زول, فارق, ريم, ثبت |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekândan, konumdan veya durumdan bütünüyle ayrılmak, yerinden oynamak ve açık sahaya çıkmak |
| Çekirdek Özet 2 | Nefiy edatıyla birlikte bir mekândan veya tutumdan ayrılmamak, sebat ve kesintisiz devamlılık göstermek |
| Çekirdek Özet 3 | Bir taahhüt veya hedefe bağlılığın dış mekânsal veya iradî şartlar gerçekleşinceye kadar terk edilmemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki olumsuz çekimlerini salt zihinsel bir kararlılık sanıp mekânsal ve eylemsel ayrılmama şartını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, engellerden arınma, açığa çıkıp belirginleşme ve yüzeyin genişlemesi; nitekim برأ engelden kurtulmayı, برز bütünüyle açığa çıkmayı, برد yüzeydeki hararetin çekilmesini ifade eder | ح | Boğazın orta harfi olan sürtünmeli ses, açığa çıkma hareketine bir mekândan bütünüyle sıyrılma, yerinden kopup uzaklaşma ve geride boşluk bırakma yönünde zorlu ve kesin bir sınır çizmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Belirli bir sınırlı alanı, ikamet edilen veya içinde bulunulan mevkiyi temsil eder |
| ر | İnsan başı | Bilinçli yönelişi, önceliği, hareketin başlangıç iradesini gösterir |
| ح | Çit, duvar | Sınırlandırıcı engeli, bir yerin etrafını çeviren çizgiyi simgeler |
| برح | Sınırlı mekândan iradî yönelişle çitin dışına çıkış | Kişinin bulunduğu korunaklı veya sınırlı mevziden (ب) iradesiyle (ر) sınır çitini aşarak (ح) ayrılması, açık alana fırlaması veya tam tersine sınırın içinde kalarak bu ayrılışı reddetmesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın durduğu yerden kımıldaması, yerini bütünüyle terk edip açık, otsuz ve yapısız düzlüğe (براح) çıkması; ayrıca havanın aşırı sıcak veya fırtınalı esintisiyle örtünün kalkıp gizli şeyin açığa çıkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘d b. Mâlik savaştan kaçanları kınadığı beyitte yerinden asla ayrılmayacağını ve mevziyi terk etmeyeceğini şu ibareyle ifade eder: مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها / فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir meselenin gizliliğinin kalkıp herkesçe bilinir hale gelmesini anlatan بَرِحَ الخَفَاء darbımeseli; ayrıca şiddetli meşakkat ve zorlayıcı acıyı ifade eden بَرَّحَ بِهِ ibaresi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça برح kökü, merkezi Sami dillerinde belirginleşen fiziksel olarak yer değiştirme, ayrılma, ortadan kalkma ve şiddetli bir etkiye maruz kalma semantik alanına aittir. İbranicede yer alan ve kaçmak, firar etmek, sürgü gibi geçmek anlamlarını taşıyan ברח kökü ile doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme içindedir. Süryanice ve Klasik Aramicede benzer kökler bir sınırın ötesine geçme, hızla uzaklaşma ve şiddet gösterme anlam katmanını barındırır. Kökün ana Sami çekirdeğindeki somut hareket, bir nesnenin sabitlendiği yuvadan veya sınırdan kurtularak dışarı fırlamasıdır. Arapçada bu çekirdek iki ana hatta çatallanmıştır: Biri mekândan ve durumdan tamamen zail olmak, diğeri ise bu ayrılışın ve zorlanmanın getirdiği şiddet ve meşakkattir. Kur'an'da kökün olumsuz edatlarla birlikte süreklilik ve yerinden ayrılmama bildiren bir yapı kazanması, Arapçanın olumsuzlamayı olumsuzlayarak sebat inşa etme mantığının klasik bir semantik sonucudur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | براح ve برح | Ağaçsız ve yapısız açık araziye çıkmak; bulunduğu noktayı terk edip gitmek | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ברח ve Aramice türevler | Bir mevziden kaçmak, bir engeli aşarak hızla uzaklaşmak ve sürgü gibi bir noktadan diğerine geçmek | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Açığa çıkma, yüzeyden sıyrılma ve dış uzama intikal etme ekseninde fonetik paralellikler | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برح | Anlamlı | Ayrılmak, zail olmak | Mekândan veya tutumdan uzaklaşmak, yerini terk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بحر | Anlamlı | Yarıp genişletmek | Suyun toprağı yarmasıyla oluşan engin su kütlesi, genişlik | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| ربح | Anlamlı | Artmak, nema bulmak | Ticarette ana sermayenin üstüne çıkan fazlalık ve kazanç | Ters dizilim; Kur'an'da geçer |
| رحب | Anlamlı | Geniş ve ferah olmak | Bir alanın veya göğsün darlıktan kurtulup ferahlaması | Ortak genişleme vurgusu; Kur'an'da geçer |
| حبر | Anlamlı | İz bırakmak, güzelleştirmek | Sevinç eseriyle yüzün parlaması veya yazının derinleşmesi | Kalb/farklılaşma; Kur'an'da geçer |
| حرب | Anlamlı | Soyup almak, çatışmak | Malı ve mülkü zorla çekip almak, ölümcül mücadeleye girmek | Zıtlık ve şiddet ilişkisi; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برح | Merkez | Ayrılmak, zeval bulmak | Bulunulan yerden bütünüyle kalkıp gitmek; nefiy ile sebat | Bir mevkiyi veya konumu bütünüyle terk etmek |
| زول | Komşu | Ortadan kalkmak, yok olmak | Bir şeyin varlığının veya vasfının sona ermesi yönü öne çıkar | برح daha çok mekânsal ve bedensel duruşu anlatır |
| فارق | Komşu | Birbirinden ayrılmak | İki şeyin temasının kesilip aralarında mesafe oluşmasıdır | برح tekil bir mevziden kımıldamama vurgusu taşır |
| ريم | Komşu | Yerinden oynamak | Olduğu yerden hafifçe kımıldamak veya gecikmek | برح kesin ve köklü ayrılışı içerir |
| ثبت | Zıt | Yerinde çakılı kalmak | Hiçbir kımıldama ve zeval göstermeden sabit durmak | برح kökünün olumlu halinin doğrudan zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برح | Ayrılmak, zeval bulmak | Bir yerden kalkıp açık sahaya çıkmak; olumsuzla devam etmek | Kesin |
| Latince | Cedere, discedere | Ayrılmak, çekilmek | Bir mevkiyi terk etmeyi karşılar fakat Arapçadaki nefiy ile süreklilik kipini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Depart, cease, desist | Ayrılmak, vazgeçmek | Eylemi bırakmayı veya mekânı terk etmeyi karşılar; olumsuz ekiyle sebat anlamı kazanır | Kesin |
| Almanca | Weichen, ablassen | Çekilmek, vazgeçmek | Konumu bırakma boyutunu iyi yansıtır, bağlamsal sürekliliği dolaylı içerir | Güçlü |
| Fransızca | Quitter, cesser | Terk etmek, kesilmek | Bir mekândan ayrılma veya bir fiili durdurma anlamını karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أبرح | Mekândan fiziki olarak ayrılmamak | Bir coğrafyayı veya yurdu terk etmeme kararlılığı; Yûsuf 12:80 |
| أبرح | Hedefe varıncaya dek yürüyüşü kesmemek | İlmî ve amelî yolculukta menzile ulaşana kadar sebat etme; Kehf 18:60 |
| نبرح | Bir inanç veya ibadet tutumunda ısrar etmek | İlah edinilen nesneye yönelik tapınmayı terk etmeme inadı; Tâhâ 20:91 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve itikatta sebat | Sâmirî'nin buzağısına tapanların şirkteki inadı bağlamında sapkın sebat ile hakiki imandaki sebatın ayrımı | Yanlış inançta geri adım atmama ısrarı |
| Fıkıh | Mekândan ayrılmama ve ahit | İkrar veya kefalet gereği bir bölgeden izinsiz ayrılmama taahhüdünün bağlayıcılığı | Fiziki mevziyi koruma yükümlülüğü |
| Tefsir | İstisna ve şart tahakkuku | Âyette geçen gayeli edatların süreklilik fiiline koyduğu sınırın incelenmesi | Şart gerçekleşene dek eylemi sürdürme |
| Hadis | Şiddetli meşakkat ve darp | Darp bağlamında geçen مُبَرِّح ifadesi üzerinden can yakıcı ve iz bırakıcı ceza yasağı | Şiddet, aşırılık ve ağır yıpratma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidî ve amelî istikamet | İbadet ve itaatte sebat | Kesintisiz bağlılık | İlahi buyruğun veya ahdin gerektirdiği duruşu terk etmeme iradesi | Güçlü |
| İlmi | Hakikati arama metodolojisi | Yorulmaksızın devam | Araştırma azmi | Bilgiye ulaşmak için yol meşakkatine rağmen duraksamadan ilerleme | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve ahlaki sorumluluk | Mevziyi terk etmeme | Kararlılık ilkesi | Liderin veya sorumlu kişinin meşru izin çıkmadıkça görev yerinden ayrılmaması | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün klasik iktisadi kurumlara doğrudan temel teşkil eden bir ıstılahı yoktur | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durma koşuluna bağlı döngü | Bir algoritmanın belirli bir sınır şartı veya hedef değer doğrulanana kadar kesintisiz çalışması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif bağlılık ve sebat | Bireyin dışsal baskılara rağmen içselleştirdiği amaç veya sorumluluk alanını terk etmeyi reddetmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca dildeki yardımcı bir devamlılık edatı sayarak fiilin asıl maddesindeki mekânsal ayrılma ve zorluk boyutunu gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün daima bir hedefe, izne veya ilahi hükme bağlanarak mekândan ayrılmama iradesini ve sarsılmaz adanmışlığı ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûsuf'un ağabeyinin tavrını soyut bir inat, Hz. Mûsâ'nın kararlılığını ise salt zihinsel bir niyet sanarak eylemin fiziki ve coğrafi zeminini yitirmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yer alan sebat ve kararlılık kavramlarının yalnızca duygusal bir niyet değil, mekânsal ve eylemsel bir direniş olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmtihan anında verilen sözün tutulmasını anlatan kıssalarda ve hakikat arayışındaki kesintisiz yürüyüş bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kararlılığın şartlar zorlaştığında hemen vazgeçilebilir bir tutum olduğu zannını yıkarak sınır koşulu gerçekleşene kadar terk etmeme disiplinini kurar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir kimsenin bulunduğu sınırlı alandan bütünüyle kalkıp gitmesi, yerini terk ederek açık sahaya çıkması.
- Soyut anlamBir davadan, inançtan veya taahhüt edilen ilkeden dış şartlar ya da meşru merciler izin vermedikçe asla vazgeçmeme kararlılığı.
- Sistematik karşılıkBir hedefe kilitlenmiş öznenin, hedefi sınırlayan parametre gerçekleşinceye kadar konumunu ve yönelimini değiştirmemesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , öznenin anındaki mekânsal veya davranışsal konumunu temsil eder. başlangıçta alınan duruş veya bulunulan yerdir. ise babanın izni veya iki denizin birleştiği nokta gibi ayetlerde zikredilen nihai hedef ve sınır anını simgeler. Durum, sınır şartı olan anına kadar sabit kalmakta, ancak bu şart gerçekleştiğinde değişime uğramaktadır.