برد
ب - ر - د
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٣
Gocuk demektir. Sonra soğuk anlamında kullanılmıştır. “Bürde” gocuk berd de soğuk demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Gocuk demektir. Sonra soğuk anlamında kullanılmıştır. “Bürde” gocuk berd de soğuk demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٦٧٧باب الدال والراء والباء معهما
د ر ب، ب ر د، ر ب د، د ب ر، ب د ر مستعملات
درب:
كل مَدْخَلٍ من مَداخِلِ الرُّومِ دَرْبٌ من دُروبها.
والدَّرْبُ باب السِّكَّةِ الواسعة، ورُبَّما كانَ ما بَين.
والدُّربة: عادةٌ وجُرأَةٌ على الحَرْب وكلِّ أمرٍ.
ورجلٌ مُدَرَّبٌ: دَرَّبَته الشَّدائدُ حتى قَوِيَ ومَرَنَ عليها، قال:
ومن يَحْرِصْ على كِبَرٍ فإِنيّ أنا الكَهْلُ المُدَرَّبُ بالكُلُـومِ
والدَّرَبُ: داءٌ في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٣٤٠البَرْدُ: نقيض الحَرّ. والبُرودَةُ: نقيض الحرارة. وقد بَرُدَ الشيء بالضم. وبَرَدْتُهُ أنا فهو مَبْرودٌ. وبَرَّدْتُهُ تَبْريداً. ولا يقال أَبْرَدْتُهُ إلا في لغة رديئة. قال الشاعر مالك بن الريب:
وعَطِّلْ قَلُوصي في الرِّكابِ فإنهاسَتُبْرِدُ أكْباداً وتُبْكـي بَـواكـيا
وسقيته شربةً بَرَدْتْ فؤاده تَبْرُدُهُ بَرْداً. وقولهم: لا تُبَرِّدْ عن فلان، أي إن ظلمك فلا تشتُمه فتنتقِصَ من إثمه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٬٠١٨د ر ب
درب ، دبر ، ربد ، ردب ، برد ، بدر : مستعملات .
درب : قال الليث : الدَّرْبُ بابُ السِّكةِ الواسعةِ ، والدَّرْب كلُّ مَدخل من مداخل الروم دَرْبٌ من دُوربِها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّدْرِيبُ الصَّبر في الْحَرب وقتَ الفِرار يقال : دَرِبَ فلان وَعَرِدَ عَمْرو .
وفي الحديث عن أبي بكر : لا تزالون تَهزِمون الرومَ فإذا صاروا إلى التَّدْرِيبِ وَقَفَتْ الحربُ ، أرادَ الصَّبْرَ .
أبو عبيد عن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١بلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٣٨١(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي) (برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها. قال بعضُهم: رجل بَرْزٌ وامرأةٌ بَرزَةٌ، يوصَفانِ بالجَهارَةِ والعَقْل. وفي كتاب الخليل: رجل بَرْزٌ طاهرٌ عفيف. وهذا هو قياسُ سائِرِ الباب، لأنَّ المُرِيبَ يدُسُّ نفسَه ويُخْفيها. ويقال بَرَّزَ الرّجُلُ والفَرَسُ إذا سَبَقَا، وهو [من] الباب. ويقال أبرزْتُ الشّيءَ أُبرِزُهُ إبرازاً. وقد جاء المبروزُ. قال لَبيد: أوْ مُذْهَبٌ جَدَدٌ على ألواحه *** النّاطقُ المبروزُ والمخْتُومُ([1])المبروز: الظاهر. والمختوم: غير الظاهر. وقال قوم: المبروز المنشور. وهو وجهٌ حَسَنٌ. (برس) الباء والراء والسين أصلٌ واحدٌ، يدلّ على السهولة واللين. قال أبو زيد([2]): بَرَّسْت المكانَ إذا سَهَّلْتَه وليّنْتَه. قال: ومنه اشتقاقُ بُرْسان قبيلة من الأزد. والبُِرْس القُطْن. والقياسُ واحد. ومما شذَّ عن هذا الأصل قولهم: ما أدري أيُّ البَرَاساءِ والبَرْنَساءِ هو، أي أيُّ الخلقِ هو. (برش) الباء والراء* والشين كلمةٌ واحدةٌ، وهو أن يكون الشيءُ ذا نُقَطٍ متفرّقةٍ بِيضٍ. وكان جَذِيمَةُ أبرَصَ، فكُنِّيَ بالأبرش. (برص) الباء والراء والصاد أصلٌ واحدٌ، وهو أن يكون في الشيء لُمْعَةٌ تخالف سائرَ لونه، من ذلك البرصُ. وربما سمَّوا القمرَ أبرص. والبَرِيص مثل البصيص، وهو ذلك القياس. قال: * لهنّ بخدِّهِ أبداً بريصُ([3]) * والبِرَاصُ بِقَاعٌ في الرّمل لا تُنْبِتُ([4]). وسامُّ أبْرَصَ معروفٌ. قال القُتيبـيّ: ويجمع على الأبارِصِ. وأنشد: واللهِ لو كنتُ لهذا خالصا([5]) *** لكُنتُ عبداً يأكل الأبارِصَا([6]) وقال ثعلب في كتاب الفصيح: وهو سامُّ أبْرَص، وسامّا أبرصَ، وسَوامُّ أبرصَ. (برض) الباء والراء والضاد أصل واحد، وهو يدلُّ على قلّةِ الشيء وأخذِهِ قليلاً قليلاً. قال الخليل: التبرُّض التبلُّغ بالبُلْغَة من العيش والتطلُّب لـه هاهنا وهاهنا قليلاً بعد قليل. وكذلك تبرَّض الماءَ من الحوض، إذ قلَّ صبّ في القربة من هنا وهنا. قال: وقد كنتُ بَرَّاضاً لها قبلَ وَصْلِها *** فكيفَ وَلَزَّتْ حَبْلَها بحِبالها([7])يقول: قد كنتُ أطلبُها في الفَيْنَةِ بعدَ الفينة، أي أحياناً، فكيف وقد عُلِّق بعضُنا بعضاً. والابتراضُ منه. وتقول: قد بَرَضَ فلانٌ لي من ماله، وهو يَبْرُضُ بَرْضاً، إذا أعطاكَ منه القليلَ. قال: لَعَمْرُكَ إنّني وطِلابَ سَلْمَى *** لكالمتبرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا([8])وثَمَدٌ أي قليل، يقول رؤبة: * في العِدِّ لم تقدَحْ ثِمادا بَرْضا([9]) * ومن هنا الباب: بَرَض النّبات يَبْرُِض بُرُوضاً، وهو أوّلُ ما يتناول النَّعَمُ والبارِض: أوّلُ ما يبدو من البُهْمَى. قال: رَعَى بارِضَ البُهْمَى جَميماً وبُسْرَةً *** وصَمْعَاءَ حَتّى آنفَتْهُ نِصَالُها([10])(برع) الباء والراء والعين أصلان: أحدهما التطوُّع بالشيء من غير وجوبٍ. والآخر التبريز والفَضْل. قال الخليل: تقول بَرَعَ يَبْرَعُ بُرُوعاً([11]) وبَراعةً، وهو يتبرَّع من قِبَلِ نَفْسِه بالعَطاء. وقالت الخنساء: جلدٌ جميلٌ أصيل بارِعٌ وَرِعٌ *** مأوى الأراملِ والأيتامِ والجارِ قال: والبارع: الأصيل الجيّد الرأي. وتقول: وهبت للإنسان نتياء ([12]) تبرُّعا إذا لم يَطْلُب. (برق) الباء والراء والقاف أصلانِ تتفرع الفروع منهما: أحدهما لمعانُ الشيء؛ والآخر اجتماع السَّوادِ والبياضِ في الشيء. وما بَعْدَ ذلك فكلُّه مجازٌ ومحمولٌ على هذين الأصلين. أمّا الأول فقال الخليل: البرق وَمِيضُ السَّحاب، يقال بَرَقَ السَّحَابُ بَرْقاً وبَريقاً. قال: وأبْرَقَ أيضاً لغة. قال بعضهم: يقال بَرْقَة للمرّة الواحدة، إذا بَرَقَ، وبُرْقَة بالضم، إذا أردْتَ المقدار من البرق. ويقال: "لا أفعلُهُ ما بَرَقَ في السَّماءِ نجم"، أي ما طَلَعَ. وأتانا عند مَبْرَقِ الصُّبح، أي حين برَق. اللِّحْياني: وأَبْرَقَ([13]) الرّجل إذا أمَّ البَرْقَ حينَ يراه. قال الخليل: البارقة السَّحابة ذاتُ البرق. وكلُّ شيءٍ يتلألأ لونُه فهو بارقٌ يبرُق بَريقاً. ويقال للسُّيوف بَوَارق. الأصمعيُّ: يقال أبرَقَ فلان بسيفه إبراقاً، إذا لمع به. ويقال رأيت البارقةَ، ضوءَ بَرْق السُّيوف. ويقال مرّت بنا اللّيلةَ بارقةٌ، أي سحابةٌ فيها برق، فما أدري أينَ أصابَتْ. والعرب تقول: "هو أَعْذَبُ من ماء البارقة". ويقال للسيف ولكلِّ ما له بَريقٌ إبْريق، حتى إنّهم يقولون للمرأة الحسناءِ البَرّاقة([14]) إبريق. قال: * ديار إبريقِ العَشِيّ خَوْزَلِ * الخوزَل المرأة المتثنِّية في مِشْيتها. وأنشد: أشْلَى عليه قانصٌ لمّا غَفَلْ([15]) *** مُقلَّدَاتِ القِدِّ يَقْرُونَ الدَّغَلْ فزَلّ كالإبريقِ عن مَتْنِ القَبَل([16]) قال أبو عليّ الأصفهانيّ: يقال أبْرَقَتِ السّماءُ على بلادِ كذا. وتقول أبرَقْتُ إذا أصابتكَ السّماء. وأبرَقْتُ ببلدِ كذَا، أي أُمطرْتُ. قال الخليل: [إذا] شَدَّدَ مُوعِدٌ بالوَعيد، قيل أَبْرق وأَرْعَد. قال: أَبْرِقْ وأَرْعِدْ يا يَزيـ *** دُ فما وَعِيدُك لي بِضائرْ([17])يقال بَرَقَ ورَعَدَ أيضاً. قال: فإذا جعلتُ... فارسَ دونُكُمْ *** فارْعَُدْ هُنالِكَ ما بدا لَكَ وابرُقِ([18])أبو حاتم عن* الأصمعيّ: بَرَقت السّماءُ، إذا جاءتْ ببرقٍ. وكذلك رعدت، وبَرَق الرّجُل ورَعَد. ولم يعرف الأصمعيّ أَبْرَقَ وأَرْعَدَ. وأنشد: يا جَلَّ ما بَعدَتْ عليك بلادُنا *** فابرُق بأرضِكَ ما بَدَا لك وارْعَُدِ([19])ولم يلتفت إلى قول الكُميت: أبرق وأرْعِدْ يا يزيـ *** د........... قال أبو حاتم: وقد أخبرنا بها أبو زيدٍ عن العرب. ثم إنّ أعرابيّاً أتانا من بني كلاب وهو محرِم. فأردنا أن نسأله فقال أبو زيد: دَعُوني أتولَّى مسألتَه فأنا أرفَقُ به. فقال له: كيف تقول إنّك لتُبْرق وتُرْعِد؟ فقال: في الخجيف؟ يعني التهدُّد. قال: نعم ([20]). قال: أقول إنّك لتُبرِق وتُرْعِد. فأخبرتُ به الأصمعيّ فقال: لا أعرِف إلاّ بَرَق ورَعَد. ومن هذا الأصل ([21]) قال الخليل: أبرَقت الناقةُ، إذا ضربَتْ ذَنبها مرّةً على فرْجها، ومرّة على عجُزِها، فهي بَرُوقٌ ومُبْرِق. قال اللِّحياني: يقال للنّاقة إذا شالت ذنبها كاذبةً وتلقّحت وليست بلاقِح: أبرقت النّاقة فهي مُبْرِقٌ وبروقٌ. وضدُّها المِكْتَام. قال ابن الأعرابيّ: بَرَقَت فهي بارق إذا تشذَّرَت بذَنبها من غير لَقْحٍ. قال بعضهم: بَرَّقَ الرجلُ: إذا أتى بشيءٍ لا مِصداق له. وحكى ابنُ الأعرابيّ، أنّ رجلاً عمل عملاً فقال لـه بعض أصحابه: "بَرَّقْتَ وعَرّقْت([22])" أيْ لوّحت بشيء ليس لـه حقيقة. وعرّقت أقْلَلْتَ، من قولهم: لا تمَلأِ الدَّلْوَ وعَرِّقْ فيها *** ألا تَرى حَبَار مَنْ يسقِيها([23])قال الخليل: الإنسان البَرُوقُ هو الفَرِقُ لا يزال. قال: * يُرَوِّعُ كلَّ خَوَّارٍ بَرُوقِ * والإنسانُ إذا بَقِيَ كالمتحيِّر قيل بَرِق بَصَرُه بَرَقاً، فهو بَرِقٌ فَزِعٌ مبهوت. وكذلك تفسيرُ مَنْ قرَأها: {فإذا بَرِقَ البَصَرُ[
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٧٨- أصل البرد خلاف الحر، فتارة يعتبر ذاته فيقال: برد كذا، أي: اكتسب بردا، وبرد الماء كذا، أي: أكسبه بردا، نحو:
*ستبرد أكبادا وتبكي بواكيا *
(هذا عجز بيت لمالك بن الريب، وصدره:
*وعطل قلوصي في الركاب فإنها*
وهو في المجمل 1/124؛ واللسان (برد) ؛ وأساس البلاغة ص 19؛ وشمس العلوم 1/152)
ويقال: برده أيضا، وقيل: قد جا أبرد؟؟، وليس بصحيح (قال ابن منظور: ولا يقال أبردته إلا في لغة رديئة)، ومنه البرادة لما
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٬٢٧٣ب ر د
منع البرد البرد وهو النوم.
وبردت فؤادك بشربة واسقني ما أبرد به كبدي.
قال: وعطل قلوصى في الركاب فإنها ستبـرد أكبـاداً وتبكي بواكيا وبـرد عنـي بالبرود وهو الدواء الذي يبرد العين.
وخبر مبرود: مبلول بالماء البارد واسمه البريد تطعمه المرأة للسمنة.
تقول: نفخ فيها الثريد والبريد حتى آضت كما تريد.
وباتت كيزانهـم على البرادة.
وهم يتبردون بالماء ويبتردون.
قال الراهب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٦٬٨٠٧البَرْدُ: ضدُّ الحرّ. والبُرودة: نقيض الحرارة؛ بَرَدَ الشيءُ يبرُدُ بُرودة وماء بَرْدٌ وبارد وبَرُودٌ وبِرادٌ، وقد بَرَدَه يَبرُدُه بَرْداً وبَرَّدَه: جعله بارداً. قال ابن سيده: فأَما من قال بَرَّدَه سَخَّنه لقول الشاعر:
عافَتِ الماءَ في الشتاء، فقلنا:
بَرِّديه تُصادفيه سَخِينا
فغالط، إِنما هو: بَلْ رِدِيه، فأَدغم على أَن قُطْرباً قد قاله. الجوهري: بَرُدَ الشيءُ، بالضم، وبَرَدْتُه أَنا فهو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٤٦٤* ب ر د * * البَرْدُ * ضد الحر و * البُرُدةُ * ضد الحرارة وقد * بَرُدَ * الشيء من باب سهل و * بَرَدَهُ * غيره من باب نصر فهو * مَبْرُودٌ * و * بَرَّدهُ * أيضا * تبريداً * ولا يقال أبرده إلا في لغة رديئة وقولهم لا * تُبَرِّدْ * عن فلان أي إن ظلمك فلا تشتمه فتنتقص من إثمه وهذا * مَبْرَدَةٌ * للبدن بوزن متربة قال الأصمعي قلت لأعرابي ما يحملكم على نومة الضحى قال إنها مبردة في الصيف مسخنة في الشتاء و
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٠٬٩٩٨البرد، بفتح فسكون: ضد الحر، وهو م معروف. يقال برد الشيء كنصر وكرم بردا وبرودة، الأخير مصدر الباب الثاني. ويقال ماء برد بفتح فسكون، وبارد وبرود، كصبور صيغة مبالغة، وكذلك براد، كغراب، ومبرود، على صيغة اسم المفعول فإنه من برده إذا صيره باردا، وقد برده بردا وبرده تبريدا: جعله باردا وفي المصباح: وأما برد بردا من باب قتل فيستعمل لازما ومتعديا، يقال: برد الماء وبردته فهو بارد ومبرود، وبردته، بالتثقيل،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٧٬٠٧٩بَرُدَ
1 بَرُدَ برد رد , aor. بَرُدَ , inf. n. بُرُودَةٌ; (S, M, Mgh, Msb, K;) and بَرَدَ, aor. بَرُدَ , (M, Msb, K,) inf. n. بَرْدٌ; (M, Msb;) It (a thing, S, Msb, and the latter said of water, Msb) was, or became, cold, chill, or cool; [see بَرْدٌ below;] (S, M;) its heat became allayed. (Msb.) The latter verb is also used transitively, as will be shown below. (Msb.) ― -b2- [Hence,] بَرُدَ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٩٠بَرَدَ
بَرَدَ U ( n. ac. بُرُوْدَة 27t ),
a. Became cold.
b. ( n. ac. بَرْد 1 ), Was cooled; was cold, chilled.
c. Became weak.
d. Hailed.
e. Filed.
f. ( n. ac. بُرَاْد 24 , بُرُوْد 27 ) [ 'Ala ], Was proved, incontestable ( right ).
بَرَّدَ
بَرَّدَ II ,
a. Cooled, iced.
b. Weakened.
c. Neglected.
d. Proved.
e. [ 'Ala ], Made obligatory, binding upon.
أَبْرَدَ
أَبْرَدَ IV
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٠٬١٤٦برد
بَرَدَ - يَبْرُدُ - بَرْد - بَارِد - بَرَد
بَرَدَ - يَبْرُدُ + الكائن : يفقد من حرارته بشكل كبير فيصبح أقل من درجة حارة الجو الوسطية
بَرْد: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " بَرَدَ - يَبْرُدُ ": البرودة: وهي كذلك اسم آلة منه: الشيء الذي "يُبْرِد": الثلج أو الهواء البارد أو المكيف أو ما شابه
بَارِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَرَدَ - يَبْرُدُ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣١ (الإجمالي: ٤٤)
- سني
الآيات المشتركة: ١ · Parıltı
- شرب
الآيات المشتركة: ٢ · İçecek
- ودق
الآيات المشتركة: ١ · Sicim gibi yağmurdur
- ركض
الآيات المشتركة: ١ · Rekud (Dat) sert yay demektir
- ركم
الآيات المشتركة: ١ · “Rükbe” diz demektir
- زجو
الآيات المشتركة: ١ · İter
- غسل
الآيات المشتركة: ١ · Su bitkisi
- برق
الآيات المشتركة: ١ · Berg parlak taş demektir
- سحب
الآيات المشتركة: ١ · Fışkıran sudur
- خلل
الآيات المشتركة: ١ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- ألف
الآيات المشتركة: ١ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
الآيات التي ورد فيها(٥)
قُلْنَا يَانَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَى إِبْرَاهِيمَ
Soğuk
لَا يَذُوقُونَ فِيهَا بَرْدًا وَلَا شَرَابًا
Soğuk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثلج, قرر, سكن |
| Zıt Kök | حرر |
| Çekirdek Özet 1 | Hararetin dinmesi, ısının çekilmesi, maddenin katılaşıp sükûnete ermesi ve donukluk |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeyle yakıcılığın nötrlenmesi, serinletici şifa, azapta ferahlıktan mahrumiyet ve dolu yağışı |
| Çekirdek Özet 3 | Isıl ve enerjetik taşkınlığın dengelenmesi, sükûnet hâline dönüş ve dinamizmin kontrol altına alınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca termometrik bir hava hadisesi sayıp hararet dindirici, sükûnet verici ve hayatî yatıştırıcı fonksiyonunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, ayrışma, belirginleşme, örtünün kalkması ve netlik; nitekim برز, برق, برأ ve برح köklerinde de içten dışa intikal ve netleşme esastır | د | Hareketi sınırlandırma, durdurma ve kapama niteliğindeki د harfinin eklenmesiyle dışarı taşan enerjinin durulması, ısının bünyeden çekilerek sabitlenmesi, katılaşma ve sükûnet bulma anlamı özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir bünyenin, bedenin veya mahfazanın içsel durumunu temsil eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Enerjinin, hararetin en tepe noktada ve belirgin biçimde var oluşunu imler. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bu yüksek enerjinin çıkış kapısını bulup bünyeyi terk etmesini veya bir eşikte durdurulup sınırlandırılmasını gösterir. |
| برد | Barınma alanında tepe noktadaki hareketin kapıdan geçip sınırlandırılması | Bünyedeki aşırı hareket ve hararetin kapı bularak dağılması, içteki ısıl yükselişin dinmesi, sükûnete ve serinliğe kavuşması sürecini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hararetin zıddı olan soğukluk; ısının düşmesi sonucu suyun donarak dolu (بَرَد) haline gelmesi, ciğerdeki susuzluk ve öfke ateşinin suyla yatışması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mâlik b. er-Reyb ölüm döşeğinde devesinin serbest bırakılmasını vasiyet ederken kökü düşmanlarının kin ve hararet dolu yüreklerinin soğuması anlamında kullanmıştır: وعَطِّلْ قَلُوصِي في الرِّكاب فإنَّها / سَتَبْرُدُ أكْباداً وتُبكي بَواكيا |
| Erken Arapça kullanım | Gözdeki yangıyı ve iltihabı dindiren göze çekilen serinletici ilaca (بَرُود), hararetin kırıldığı sabah ve akşam vakitlerine (الأَبْرَدَان) denilmiştir; ayrıca ölümle bedenin soğuyup hareketsiz kalması ve kesinleşen borç/hüküm için بَرَدَ عَلَيْهِ kullanımı yaygındır. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde برد kökü, hararetin düşmesi, donma, kırağı ve dolu yağışı ile doğrudan ilişkilidir. İbranicede barad (בָּרָד) ve Aramice/Süryanicede barda (ܒܪܕܐ) biçimleri doğrudan «dolu» (hail) ve donmuş göksel yağış anlamına gelir. Arapçada kök hem isim olarak gökten inen taneli buzu (بَرَد) hem de ısıl durum olan soğukluğu (بَرْد) ifade edecek biçimde genişlemiş, ayrıca beden sıcaklığının çekilip sükûnete ermesi, dinlenme ve uyku hallerini kapsayan zengin bir semantik çekirdek kazanmıştır. Fenike ve Ugarit katmanlarında da atmosferik soğuma ve sert taneli yağış olgusuyla bağlantılı kökdaş izler mevcuttur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | برد kökünden türeyen fiiller ve isimler | Hararetin kırılması, suyun katılaşıp doluya dönüşmesi, bedenin ısısını koruyan örtü (بُرْدَة) ve sükûnet bulma yönünde iç türetimler oluşmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice barad, Süryanice barda | Kuzeybatı Sami dillerinde dolu tanesi ve donmuş atmosferik yağış anlamında birebir ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Doğu Çadik ve bazı Berberi lehçelerinde dolu ve soğuk hava formlarıyla zayıf paralellikler gösterilse de doğrudan ödünçleme bağı sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برد | Anlamlı | Soğukluk, dolu, sükûnet | Isının çekilmesi, yatışma, serinlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بدر | Anlamlı | Öne geçme, ansızın çıkma, dolunay | Vaktinden önce davranma, süratle belirme | Çekirdeğin dışa vurum yönü ortaktır; Kur'an'da geçer |
| ربد | Anlamlı | Karışık renk, kül rengi, yere çökme | Devenin yere çöküp hareketsiz kalması, rengin donuklaşması | Soğuma ve sükûnet ile renk solması arasında semantik irtibat vardır; Kur'an'da geçmez |
| ردب | Anlamlı | Set çekme, ardı ardına yığma | Arkadan destekleme, dolgu yapma, hendek | Engelleme ve durdurma yönüyle د harfi belirleyicidir; Kur'an'da geçmez |
| دبر | Anlamlı | Arka, son, peş, geri çekilme | Bir şeyin hararetli başlangıcının geride kalıp son bulması | Hareketin durulup arkada kalması bağlamında ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| درب | Anlamlı | Alışma, dar geçit, tecrübe | Dar boğazdan geçerek zorluklara karşı mukavemet kazanma | Katılaşma ve sebat bulma boyutuyla örtüşür; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برد | Merkez | Soğuma, serinlik, yatışma | Isının çekilmesiyle gelen dinginlik, hafifleme veya donma | Yıkıcı olmayan, yatıştırıcı veya katılaştırıcı soğuk |
| ثلج | Komşu | Kar, aşırı donma, tatmin | Suyun katı beyaz kütleye dönüşmesi ve kalbin şüpheden bütünüyle arınması | برد taneli ve sert doluyu da içerirken ثلج lapa kütleyi ve kesin mutmainliği imler |
| قرر | Komşu | Yerleşme, dip soğukluğu, göz aydınlığı | Soğukluğun sabitlenip donuk bir dinginlik ve karar kılması | برد hareketin yatışma anını, قرر ise yatışıp sabit kalmış son durumu anlatır |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik, dinginlik | Çalkantının durması ve sükûnet bulması | سكن doğrudan mekanik hareketsizlikken برد ısıl ve enerjetik dinginliktir |
| حرر | Zıt | Hararet, yakıcılık, sam yeli | Isının artması, alevlenme ve yakıcı enerji taşkınlığı | برد kökünün zıddı olup yakıcı ve tüketici termal baskıyı ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برد | Soğukluk, serinlik, dolu | Hararetin kırılması, dinlenme, katılaşma | Kesin |
| Latince | Frigus, gelu, grando | Soğuk, don, dolu tanesi | Frigus genel soğukluğu, grando ise atmosferik dolu yağışını karşılar; kökün ruhi yatışma nüansı mecazîdir. | Güçlü |
| İngilizce | Cold, coolness, hail | Soğuk, serinlik, dolu | Hail fiziksel doluyu, coolness yakıcılığı gideren serinliği verir; ancak Arapçadaki uyku ve sükûnet anlam katmanını tek başına taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Kälte, Kühlung, Hagel | Soğuk, serinletme, dolu | Fiziksel derece düşüşünü ve yağış tipini karşılar; dindirme boyutunu Abkühlung eylemi verir. | Güçlü |
| Fransızca | Froid, fraîcheur, grêle | Soğuk, tazelik/serinlik, dolu | Fiziksel boyutları tam karşılar; fraîcheur hoşnutluk veren serinliğe denk düşer. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَرْدًا | Yakıcılığı gideren selamet ve serinlik | Hz. İbrahim'in atıldığı ateşin ilahi emirle zararsız bir serinliğe dönüştürülmesi bağlamı (Enbiyâ 21:69). |
| بَرَدٍ | Gökten indirilen katı dolu taneleri | Bulut dağlarından şimşek ve yıldırımla birlikte inen somut yağış türü bağlamı (Nûr 24:43). |
| بَارِدٌ | İyileştirici, temizleyici soğuk su | Hz. Eyyûb'un hastalıktan arınması için ayak vurularak fışkırtılan şifalı kaynak suyu bağlamı (Sâd 38:42). |
| لَّا بَارِدٍ | Rahatlatıcı serinliği bulunmayan gölge | Cehennem ehlinin sığındığı kara duman gölgesinin bunaltıcı ve ferahlatmaktan uzak vasfı (Vâkıa 56:44). |
| بَرْدًا | Harareti dindiren uyku, esinti veya serin içecek | Cehennemde azap çekenlerin susuzluğunu ya da iç yangısını yatıştıracak hiçbir ferahlatıcı unsur bulamaması (Nebe 78:24). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ateşin yakıcılık tabiatı ve mucize | Ateşin zatî bir zorunlulukla mı yoksa ilahi âdet ile mi yaktığı; İbrahim kıssasında ateşin tabiatının bizzat serinliğe çevrilmesi meselesi. | Tabiatın mutlak değil, ilahi iradeye tâbi bir imkân oluşu. |
| Fıkıh | Temizlik ve ibadet vakitleri | Soğuk su ile gusül/abdest almanın sıhhat şartları, zarar durumunda teyemmüm ruhsatı ve aşırı sıcakta öğle namazını serinliğe ertelemek (الْإِبْرَاد). | Meşakkati giderme ve vakti hararetten arındırma ruhsatı. |
| Tefsir | Ahiret sahneleri ve cennet/cehennem tasvirleri | Cehennemde tadılmayan «berd» kelimesinin uyku mu, serin hava mı yoksa ferahlatıcı bir içecek mi olduğu tartışması. | Azabın kesintisizliği ve hiçbir yatıştırıcı unsurun bulunmayışı. |
| Hadis | Tıbbî tavsiyeler ve tabiat hadiseleri | Hummanın su ile soğutulması (فَبَرِّدُوهَا بِالْمَاءِ) ve öğle sıcağında namazın serinletilerek kılınması buyrukları. | Aşırı hararetin fizyolojik ve ibadet açısından dengelenmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi azap ve mükafat dengesi | Selamet veren itidal hali | Yakıcılığı ve helak edici ifratı durdurma | Allah'ın emriyle yakıcı ateşin dahi kul için bir emniyet ve selamet yurduna dönüştürülmesi. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve meteoroloji | Isıl enerjinin çekilmesi ve faz değişimi | Moleküler hareketin yavaşlaması, suyun donması | Hararetin düşmesiyle gaz veya sıvı kütlelerin katılaşması, doluya dönüşmesi ve havanın dengelenmesi. | Kesin |
| Siyasi | Kriz ve toplumsal gerilim yönetimi | Tansiyonu düşürme ve yatıştırma siyaseti | Toplumsal patlamayı ve yıkıcı öfkeyi soğutma | Yönetimde hararetli fitne ve kavga ortamlarının itidalli tedbirlerle soğutularak sükûnete kavuşturulması. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa dalgalanmaları ve enflasyonist baskı | Aşırı ısınan piyasanın soğutulması | Fiyat artışlarını ve spekülatif yangını frenleme | Spekülatif kriz dönemlerinde finansal ateşin regülasyon ve müdahalelerle serinletilip istikrara bağlanması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi azalışı veya faz geçişi | Sistemden kinetik/termal enerjinin tahliyesi sonucu moleküler kaosun durulması ve maddenin katı kristal yapıya (dolu) geçmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik de-eskalasyon ve itidal | Bireysel veya kolektif öfke krizlerinde duygusal hararetin bilişsel yatıştırıcılarla soğutulması, sükûnetin yeniden tesisi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece havanın soğuması ve kış şartlarına indirgeyerek, bünyedeki yangının yatışması ve canlandırıcı serinlik boyutunu unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | برد sadece derecenin düşmesi değil; hararetin yıkıcı tahribatını nötrleyen, şifa veren (Hz. Eyyûb), azabı dindirmeyen (cehennem ehli) ve tabiat kanununu aşan bir ilahi koruma ve sükûnet aracıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen «berd» ifadelerini salt olumsuz bir üşüme olarak algılamak; ateşin İbrahim'e «soğuk ve esenlik» oluşundaki dengenin ve cehennemdeki mahrumiyetin derinliğini kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamında zıtların dengesini (sıcak-soğuk), ilahi iradenin tabiat güçleri üzerindeki mutlak tasarrufunu ve ahiretteki lezzet ile elem dengesini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında ateşin ve hastalığın bertaraf edildiği ayetlerde (Enbiyâ 21:69, Sâd 38:42), kozmik yağış tasvirlerinde (Nûr 24:43) ve cehennem azabının niteliğini bildiren ayetlerde (Nebe 78:24, Vâkıa 56:44). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ateşin yakma vasfının mutlak ve zatî olduğu yanılgısını giderir; cehennemdeki azabın sadece alevden ibaret olmadığını, serinlik ve dindirici uykudan mahrum bırakılmanın da bizzat azabın parçası olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamHararetin düşmesi, ısının çekilmesiyle suyun katılaşıp doluya dönüşmesi ve bedeni saran sıcaklığın durulması.
- Soyut anlamAşırı gerilim, öfke, acı veya yakıcılığın dinmesi; sükûnet, dinginlik ve esenlik halinin hâkim olması.
- Sistematik karşılıkTermal ve dinamik ifratın kontrol altına alınarak sistemin tahribattan kurtarılması ve kararlı denge noktasına ulaştırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme ait ısının veya yıkıcı hararetin dışarı tahliyesini; sıcaklığın veya gerilimin emniyetli/dengeli bir eşik değerine düşüşünü; sistemdeki kinetik/tahrip edici hareketlilik enerjisini; ise hararetin çekilmesiyle hâsıl olan nihai sükûnet, katılaşma ve selamet durumunu sembolize eder.