تسع
ت - س - ع
جذر- الورود: ٧
- الآيات: ٦
- الصيغ: ٧
- المعاجم: ١١
Suva tas demektir. Sa’a bir hacim ölçüsüdür. Sae bir zaman ölçüsüdür. Vesae vav’ın savea’da ortadan başa alınması ile genişlemek veya genişlik anlamına gelmiştir. Vav te’ ye dönüşmüş, tis’a olmuştur. 10 luk sistemde en büyük sayıdır. “Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Suva tas demektir. Sa’a bir hacim ölçüsüdür. Sae bir zaman ölçüsüdür. Vesae vav’ın savea’da ortadan başa alınması ile genişlemek veya genişlik anlamına gelmiştir. Vav te’ ye dönüşmüş, tis’a olmuştur. 10 luk sistemde en büyük sayıdır. “Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٣٥باب العين و السين والتاء معهما
) س ت ع، ت ع س، ت س ع، مستعملات ع س ت، ع ت س، س ع ت، مهملات( ستع: رجلٌ مِسْتَعٌ، لغة في مِسْدَع، وهو الماضي في أمره.
ورأيته مِسْتَعاً، أي: سريعاً، لم يعرفه عرّام ولا أبو ليلى.
تعس: التَّعْسُ: ألاّ ينتعش من سرعته وعثرته، وأن ينكس في السِّفال.
تَعِسَ الرّجل يَتْعَسُ تَعَساً فهو تِعسٌ. أَتْعَسُه اللهُ فهو متعس إذا أنزل الله به ذلك.
تسع: يقال: تَسَعْتُ القوم، أي: صرت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١٧التِسْعَةُ في عدد المذكر، والتِسْعُ في عدد المؤنث، والتِسْعُ أيضاً: ظِمْءٌ من أظماء الإبل. والتُسْعُ بالضم: جزءٌ من تسعة، وكذلك التَسيعُ. والتاسوعاءُ قبل يوم العاشوراء. وتَسَعْتُ القومَ أَتْسَعُهُمْ، إذا أخذت تُسْعَ أموالهم، أو كنت لهم تاسعاً. وأَتْسَعَ القومُ، إذا وردتْ إبلهم تِسْعاً. وأَتْسَعوا، أي صاروا تِسْعَةً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٠٤باب العين والسين مع التاء
تعس ، تسع
استعمل من وجوهها : تعس ، تسع .
تسع : قال الليث : التِّسْع والتِّسْعة من العَدَد يَجري وجوهُه على التأنيث والتذكير : تسعة رجال وتسع نسوة . ويقال : تسعون في موضع الرفع وتسعين في الجرّ والنصب ، واليوم التاسع والليلة التاسعة ، وتسع عشرة مفتوحتان على كل حال ؛ لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً فأُعطِيا إعراباً واحداً ، غير أنك تقول : تسع عَشْرة امرأة وتسعة عَشَر رجلاً ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٠٧(باب التاء والسين وما يثلثهما)
(تسع) التاء والسين والعين كلمةٌ واحدة، وهي التِّسعة في العدد. تقول تَسَعْتُ القومَ، أي صرت تاسِعَهم. وأتْسعتُ الشّيءَ إذا كان ثمانيةً فأتممته تِسعة. والتِّسع ثلاثُ ليالٍ من الشَّهر آخرُ ليلةٍ منها اللّيلة التاسعة. وتَسَعْتُ القومَ أتْسَعُهُم إذا أخَذْتَ تُسْع أموالهم.
ـ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٤٦٦التِّسْع والتِّسعة من العدد: معروف تجري وجوهه على التأْنيث والتذكير تسعة رجال وتسع نسوة. يقال: تسعون في موضع الرفع وتسعين في موضع النصب والجر، واليوم التاسع والليلة التاسعة، وتِسعَ عَشرةَ مفتوحان على كل حال لأَنهما اسمان جعلا اسماً واحداً فأُعْطِيا إِعراباً واحداً غير أَنك تقول تسع عَشرةَ امرأَةً وتسعة عشر رجلاً، قال الله تعالى: عليها تسعة عشَرَ أَي تسعة عشر مَلَكاً، وأَكثر القرّاء على هذه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٩* ت س ع * * التُّسْعُ * بالضم جزء من تسعة وكذا * التَّسِيعُ * و * التَّاسُوعاءُ * بالمد قبل يوم العاشوراء وأظنه مولدا و * تَسَعَ * القوم من باب قطع إذا أخذ تسع أموالهم أو كان لهم تاسعا و * أتْسَع * القوم صاروا * تِسْعةً
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٢٣تسعة رجال، في العدد المذكر، وتسع نسوة، في العدد المؤنث، معروف. وقوله تعالى: ولقد آتينا موسى تسع آيات بينات هي: أخذ آل فرعون بالسنين، وإخراج موسى عليه السلام يده بيضاء والعصا، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، وانفلاق البحر. وقد جمع ذلك المصنف في بيت واحد فقال:
عصا، سنة، بحر، جراد، وقمل دم، ويد، بعد الضفادع، طوفان وقد ضمنته ببيت آخر، فقلت:
تسعة رجال، في العدد المذكر، وتسع نسوة، في العدد المؤنث، معروف. وقوله تعالى: ولقد آتينا موسى تسع آيات بينات هي: أخذ آل فرعون بالسنين، وإخراج موسى عليه السلام يده بيضاء والعصا، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، وانفلاق البحر. وقد جمع ذلك المصنف في بيت واحد فقال:
عصا، سنة، بحر، جراد، وقمل دم، ويد، بعد الضفادع، طوفان وقد ضمنته ببيت آخر، فقلت: آيات موسى الكليم التسع يجمعهابيت فريد له في السبك عنوان عصا سنة ...إلى آخره. أما العصا ففي قوله تعالى: فألقى عصاه فإذا هي ثعبان مبين وأما السنة ففي قوله تعالى: ولقد أخذنا آل فرعون بالسنين ، وهو الجدب حتى ذهبت ثمارهم وذهب من أهل البوادي مواشيهم، وكذا بقية الآيات، وكلها مذكورة في القرآن، قال شيخنا: وقد نظمها البدر بن جماعة أيضا في قوله: آيات موسى الكليم التسع يجمعهابيت على إثر هذا البيت مسطور عصا يد وجراد قمل ودم ضفـادع حـجـر والـــبـــحـــر والـــطـــور وقال: وبينه مع بيت المصنف اتفاق واختلاف، وجعلها الزمخشري إحدى عشرة آية،: فزاد الطمسة، والنقصان في مزارعهم، وعبارته: لقائل أن يقول: كانت الآيات إحدى عشرة: ثنتان منها اليد والعصا، والتسع: الفلق، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، والطمس، والجدب في بواديهم، والنقص من مزارعهم. انتهى، ولم يذكر الجواب. وقوله في النظم: حجر، يريد به انفجاره، وقد ذكره صاحب اللسان أيضا. قال شيخنا: ثم إن المصنف أطلق في التسع اعتمادا على الشهرة بالكسر، فلم يحتج إلى ضبطها، وفي سورة ص تسع وتسعون بفتح التاء، وكأنهم لما جاور التسع الثمان والعشر قصدوا مناسبته لما فوقه ولما تحته فتأمل. والتسع أيضا، أي بالكسر: ظمء من أظماء الإبل، وهو أن ترد إلى تسعة أيام، والإبل تواسع. والتسع، بالضم: جزء من تسعة، كالتسيع، كأمير، يطرد في جميع هذه الكسور عند بعضهم. قال شمر: ولم أسمع: التسيع إلا لأبي زيد. قلت: إلا الثليث. فإنه لم يسمع كما نقله الشرف الدمياطي في المعجم، عن ابن الأنباري، قال: فمن تكلم به أخطأ، وقد تقدمت الإشارة إليه في ث ل ث. والتسع، كصرد: الليلة السابعة والثامنة والتاسعة من الشهر وهي بعد النفل، لأن آخر ليلة منها هي التاسعة، وقيل: هي الليالي الثلاث من أول الشهر، والأول أقيس. وقال الأزهري: العرب تقول في ليالي الشهر: ثلاث غرر، وبعدها ثلاث نفل، وبعدها ثلاث تسع، سمين تسعا لأن آخرتهن الليلة التاسعة، كما قيل لثلاث بعدها: ثلاث عشر، لأن بادئتها الليلة العاشرة. والتاسوعاء: اليوم التاسع من المحرم، وفي الصحاح: قبل يوم عاشوراء، مولد، ونص الصحاح: وأظنه مولدا. وقال غيره: هو يوم عاشوراء. وقال الأزهري في قوله صلى الله عليه وسلم فيما رواه عنه ابن عباس رضي الله عنهما: لئن بقيت إلى قابل لأصومن التاسع يعني يوم عاشوراء، كأنه تأول فيه عشر الورد، أنها تسعة أيام، والعرب تقول: وردت الماء عشرا، يعنون يوم التاسع، ومن ها هنا قالوا: عشرين، ولم يقولوا عشرين، لأنهم جعلوا ثمانية عشر يوما عشرين، واليوم التاسع عشر والمكمل عشرين طائفة من الورد الثالث، فجمعوه بذلك.
وقال ابن بري: لا أحسبهم سموا عاشوراء تاسوعاء إلا على الأظماء نحو العشر، لأن الإبل تشرب في اليوم التاسع، كذلك الخمس تشرب في اليوم الرابع. وقال ابن الأثير: إنما قال ذلك صلى الله عليه وسلم كراهة لموافقة اليهود، فإنهم كانوا يصومون عاشوراء، وهو العاشر، فأراد أن يخالفهم ويصوم التاسع، قال: وظاهر الحديث يدل على خلاف ما ذكره الأزهري. قلت: وقد صحح الصاغاني هذا القول. والمراد بظاهر الحديث يعني حديث ابن عباس المذكور، أنه قال حين صام رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم عاشوراء، وأمر بصيامه، قالوا: يا رسول الله إنه يوم تعظمه اليهود والنصارى، فقال: فإذا كان العام القابل صمنا اليوم التاسع، وفي رواية: إن بقيت إلى قابل لأصومن تاسوعاء أي فكيف يعد بصوم يوم قد كان يصومه. فتأمل. وقول الجوهري وغيره: إنه مولد فيه نظر، فإن المولد هو اللفظ الذي ينطق به غير العرب من المحدثين، وهذه لفظة وردت في الحديث الشريف، وقالها النبي صلى الله عليه وسلم الذي هو أفصح الخلق وأعرفهم بأنواع الكلام بوحي من الله الحق، فأنى يتصور فيها التوليد، أو يلحقها التفنيد? كما حققه شيخنا، وأشرنا إليه في مقدمة الكتاب. وتسعهم، كمنع وضرب، الأخيرة عن يونس، وعلى الأولى اقتصر الجوهري: أخذ تسع أموالهم، أو كان تاسعهم. ذكر الجوهري المعنيين، أو تقول: كان القوم ثمانية فتسعهم، أي صيرهم تسعة بنفسه، أو كان تاسعهم، فهو تاسع تسعة، وتاسع ثمانية، ولا يجوز أن يقال: هو تاسع تسعة، ولا رابع أربعة، إنما يقال: رابع أربعة على الإضافة، ولكنك تقول: رابع ثلاثة، هذا قول الفراء وغيره من الحذاق. وأتسعوا: كانوا ثمانية، فصاروا تسعة، نقله الجوهري، وأيضا: وردت إبلهم تسعا، نقله الجوهري أيضا، أي وردت لتسعة أيام وثماني ليال، فهم متسعون. ومما يستدرك عليه: قولهم: تسع عشرة، مفتوحان على كل حال، لأنهما اسمان جعلا اسما واحدا، فأعطيا إعرابا واحدا، غير أنك تقول: تسع عشرة امرأة،وتسعة عشر رجلا: قال الله تعالى: عليها تسعة عشر أي تسعة عشر ملكا، وأكثر القراء على هذه القراءة، وقد قرئ: تسعة عشر، بسكون العين، وإنما أسكنها من أسكنها لكثرة الحركات. وقولهم: تسعة أكثر من ثمانية، فلا تصرف إلا إذا أردت قدر العدد لا نفس المعدود، فإنما ذلك لأنها تصير هذا اللفظ علما لهذا المعنى. وحبل متسوع: على تسع قوى. ونقل الأزهري عن الليث: رجل متسع، وهو المنكمش الماضي في أمره. قال الأزهري: ولا أعرف ما قال، إلا أن يكون مفتعلا من السعة، وإذا كان كذلك فليس من هذا الباب قال الصاغاني: لم يقل الليث شيئا في هذا التركيب، وإنما ذكره في تركيب س ت ع: رجل مستع: لغة في مسدع، فانقلب على الأزهري.
قلت: وهذا الذي رد به على الأزهري فإنه ذكره في كتابه فيما بعد، فإنه قال: وفي نسخة من كتاب الليث: مستع ويقال: مسدع، لغة، وهو المنكمش الماضي في أمره. ورجل مستع: سريع. فتأمل ذلك.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٦٢٤تَسَعَهُمْ
1 تَسَعَهُمْ سعى تسع تسعهم , aor. تَسَعَ (S, Msb, K) and تَسِعَ (Yoo, Msb, K) and تَسُعَ , (Msb,) inf. n. تَسْعٌ, (T K,) He took the ninth part of their possessions: or he became the ninth of them: (S, Msb, K:) or he made them to be nine with himself; (K;) they having before been eight. (TA.) [See also 2.]
تسّعهُ
2 تسّعهُ سعى تسع تسعه تسعة He made it nine. (Esh-Sheybلnee, and K voce
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٨تَسَعَ
تَسَعَ A , I , U ( n. ac. تَسْع 1 ),
a. Took a ninth.
b. Was the ninth.
تَسَّعَ
تَسَّعَ II ,
a. Made nine.
أَتْسَعَ
أَتْسَعَ IV ,
a. Became nine.
تِسْع
تِسْع [ fem. ],
a. Nine.
تِسْع عَشَرَة
تِسْع عَشَرَة [ mas. ],
a. Nineteen.
تِسْعُوْن
تِسْعُوْن
a. Ninety.
تِسْعَة
تِسْعَة [ mas. ],
a. Nine.
تَسْعَة عَشَر
تَسْعَة عَشَر [ fem. ].
a. Nineteen.
تُسْع
تُسْع
a. Ninth part.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٤٬٨١٣تسع
تَسَعَ - يَتْسَعُ - تِسْع - تِسْعَة - تِسْعَة عَشَر - تِسْعٌ وتِسْعُوْن
تَسَعَ - يَتْسَعُ+ كائن + آخرين: كانوا ثمانية وصاروا به تسعة: كانوا ثمانية فأَتَّمَّهم تسْعة.
تِسْع: العدد المعروف
تِسْعَة: العدد المعروف
تِسْعَة عَشَر: العدد المعروف
تِسْعٌ وتِسْعُوْن: العدد المعروف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أسماء الأعداد من واحد إلى عشرة
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٠ (الإجمالي: ٥١)
- نعج
الآيات المشتركة: ١ · Koyun
- فرعون
الآيات المشتركة: ٢ · Firavun
- جيب
الآيات المشتركة: ١ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- رهط
الآيات المشتركة: ١ · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır
- كهف
الآيات المشتركة: ١ · Kovuk
- مأه
الآيات المشتركة: ١ · Yüz
- كفل
الآيات المشتركة: ١ · Üstüne oturulan keçe demektir
- بيض
الآيات المشتركة: ١ · Biid yumurta demektir
- خطب
الآيات المشتركة: ١ · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
- سنه
الآيات المشتركة: ١ · Seneler
- عشر
الآيات المشتركة: ١ · “On” demektir
- لبث
الآيات المشتركة: ١ · Kaldınız
الآيات التي ورد فيها(٦)
وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا
Dokuz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تسع |
| Yapı | Üçlü (sayı ismi kökü) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثمن, عشر, سبع |
| Zıt Kök | وحد |
| Çekirdek Özet 1 | Onluk tabanda birler basamağının son tekil sınırı, dokuz sayısı, dokuza tamamlama ve dokuzda bir pay alma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ayet ve mucizelerin kemale erişi, fitne ve fesat odaklarının sayısal sınırı, ahiretteki gözetici bekçilerin sayısı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir basamak düzeninde tamlığa (onluğa) ulaşmadan önceki nihai eşik, sonlanma ve tepe noktası göstergesi |
| Kritik Hata Riski | Sayı lafzını salt sembolik veya rastgele bir rakam sayarak temsil ettiği nihai eşik, hukuki pay ve ontolojik tamlık öncesi aşama niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تس | Ayak sesi, gizli ve hafif hareket, arama ve iz sürme (تسس) | ع | Genişleme ve yükselme bildiren boğaz harfi eklenerek anlam gizli arayıştan açık sayısal sınıra, dokuz basamağına ve bu miktara ulaşmaya dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sayısal dizilimde bir sonraki basamağa geçişi imleyen sınır ve nihai işaret hareketini kurar. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Dizilim boyunca yükselen basamağın dayanıp tutunduğu sayısal yapıyı gösterir. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Sayısal sınırın idrak edilmesi, açıkça belirmesi ve tespit edilebilir bir çokluk haline gelmesi anlamını pekiştirir. |
| تسع | Sınır işaretinin dayanakla buluşup açık bir idrakle nihai tekil sayıya ulaşması | Birler dizisinin nihai dayanak noktasında kemale ererek bir üst ondalık basamağın hemen öncesindeki açık sayısal eşiği oluşturması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sekiz olan sayıyı dokuza çıkarma, bir topluluğun dokuzuncusu olma veya bir malın dokuzda birini (tüs') pay olarak ayırma |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi Araplarında devenin dokuz gün susuz kalması veya ayın son çeyreğindeki dokuzuncu geceler kümesi için kullanımı bilinmektedir; ancak klasik metinlerde doğrudan beytin geçtiği lafız sınırlıdır: Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Bir şey sekiz iken onu dokuza tamamlamak manasında أَتْسَعْتُ الشَّيْءَ ve bir topluluğun dokuzuncu üyesi olmak manasında تَسَعْتُ القَوْمَ ifadeleriyle erken lügatlerde kayda geçmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dillerinde ortak sayı sisteminin bir parçası olan تسع kökü, Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında düzenli ses denklikleriyle tespit edilen temel bir miras sözcüktür. İbranicede tēšaʿ (תֵּשַׁע), Süryanicede teşʿā (ܬܫܥܐ), Akadcada tišīt veya tiše ve Ge'ez dilinde tes'ū biçimlerinde korunmuştur. Sayı adlarının kökeninde fiziksel bir eylemden türemiş olma ihtimali bulunsa da Proto-Sami aşamasında doğrudan «dokuz» niceliğini bildiren ilksel bir sayı adı olarak yerleşmiştir. Arapçada kök morfolojik olarak fiilleştirilmiş; dokuza tamamlama, dokuzuncu olma ve onda birlik zekât benzeri dokuzda bir hisse alma eylemleri bu sayısal ad üzerinden çekimlenmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تِسْعٌ / تِسْعَةٌ | İsim kökenli bir sayı olup fiil türetimleri (dokuzuncusu olmak, dokuza tamamlamak) isimden sonra gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tēšaʿ, Süryanice teşʿā, Akadca tiše | Bütün Sami dillerinde düzenli fonetik denkliklerle korunan ortak miras sayı köküdür. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak sayı katmanı | Bazı Berberi ve Kuşitik dillerdeki sayı biçimleriyle yapısal benzerlikler tartışılmışsa da güvenilir doğrudan soydaşlık sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تسع | Anlamlı | Dokuz sayısı | Sayı dizisinde sekizden sonra gelen birler basamağının son sayısı | Kur’an’da geçer; hedef kök |
| تعس | Anlamlı | Yüzüstü düşme, helak olma, tökezleme | Ayağın kayması, geriye düşüş ve yıkım anlamına gelir | Kur’an’da geçer (Muhammed 47:8) |
| ستع | Anlamlı | Kararlı ve sebatkâr olma | İşinde sebatla yürüyen kimse için kullanılan nadir bedevi kullanımı | Kur’an’da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn kaydı |
| سعت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kur’an’da geçmez |
| عتس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kur’an’da geçmez |
| عست | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) diziliş | Kur’an’da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تسع | Merkez | Sayısal nicelik | Birler basamağının sonundaki nihai eşik ve dokuz sayısı | Tekil basamağın zirvesini ve tamamlanma öncesi eşiği bildirir |
| ثمن | Komşu | Sayısal nicelik | Dokuzdan bir önceki basamak (sekiz sayısı) | Taşıyıcı ve kuşatıcı sayısal yapıyı bildirir; eşik aşamasından öncedir |
| عشر | Komşu | Sayısal nicelik | Dokuzdan sonra gelen basamak atlama sayısı (on sayısı) | Tekil basamaktan çift basamaklı tamlığa ve topluluğa geçişi kurar |
| سبع | Komşu | Sayısal nicelik | Yedi sayısı ve çokluk ifadesi | Kozmik ve döngüsel tamamlanmayı ifade eder; dokuzdaki eşik vurgusundan farklıdır |
| وحد | Zıt | Birlik ve ilk adım | Sayısal dizinin sonu ve eşiği değil, başlangıcı ve bölünmez tekliği | Çokluk eşiğinin tam zıddı olarak bölünemez başlangıç noktasını kurar |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تسع | Dokuz | Onluk sistemde birler basamağının en son sayısı ve bu orandaki pay | Kesin |
| Latince | Novem, nonus | Dokuz, dokuzuncu | Sayısal nicelik bakımından birebir örtüşür; fiil türetimi sınırlıdır | Kesin |
| İngilizce | Nine, ninth | Dokuz, dokuzuncu | Sayı değerini tam karşılar; Arapçadaki dokuzda bir hisse fiili türetimini karşılamaz | Kesin |
| Almanca | Neun, neunte | Dokuz, dokuzuncu | Salt sayısal nicelik yönüyle tam örtüşür | Kesin |
| Fransızca | Neuf, neuvième | Dokuz, dokuzuncu | Sayısal değeri doğrudan karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تِسْعَ آيَاتٍ | İlahi mucizelerin ve delillerin yetkin sayısı (dokuz ayet) | Hz. Musa'ya Firavun ve kavmine karşı verilen apaçık mucizeler bağlamı (İsrâ 17:101, Neml 27:12) |
| تِسْعَةُ رَهْطٍ | Toplumsal fesadın örgütlü azınlık çetesi (dokuz kişilik elebaşı grup) | Semûd kavminde fesat çıkaran ve peygamberi pusuya düşürmeye çalışan fitne şebekesi (Neml 27:48) |
| وَازْدَادُوا تِسْعًا | Zaman diliminin nihai eklemlenme süresi (artı dokuz yıl) | Ashâb-ı Kehf'in mağarada kalış süresine eklenen süre; güneş ve ay yılı farkı bağlamı (Kehf 18:25) |
| تِسْعٌ وَتِسْعُونَ | Mülkiyet ve ortaklıkta adaletsizlik ölçüsü (doksan dokuz koyun) | Hz. Dâvûd'a gelen davacıların hak ve ihtiras meseli bağlamı (Sâd 38:23) |
| تِسْعَةَ عَشَرَ | Uhrevi azap ve ceza sisteminin memurları (on dokuz muhafız) | Sekar cehenneminin üzerindeki meleklerin sayısı ve bu sayının imtihan vesilesi kılınması (Müddessir 74:30) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sekar üzerindeki bekçilerin sayısı (Müddessir 74:30) | On dokuz sayısının hikmeti, gayba iman, inkârcılar için bir fitne ve müminler için yakîn vesilesi oluşu | Sayının zatından ziyade ilahi iradeye teslimiyet ve imtihan aracı olması |
| Fıkıh | Zekât, miras ve ganimet taksiminde pay (tüs') | Dokuzda bir pay oranının fıkhi karşılığı ve ortaklık davalarında mülkiyet sınırlarının tespiti | Sayısal hakkın ve mülkiyet oranının netleştirilmesi |
| Tefsir | Hz. Musa'nın dokuz ayeti ve Semûd'un dokuz elebaşısı | Dokuz mucizenin mahiyeti ile Semûd kavmindeki dokuz kişilik fesat çetesinin kabilevi yapısı | Delilin kemale erişi ve fesadın örgütlü sınırının açığa çıkması |
| Hadis | İlahi isimlerin sayısı ve tesbihat adetleri | Allah'ın doksan dokuz ismini sayanın cennete gireceği rivayeti ve sayısal sınırın anlamı | Sayının mutlak sınır mı yoksa seçkin bir zümre mi olduğu tartışması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi delil ve uhrevi imtihan | Kemale erdirici delil sayısı | Eşiği belirleme | Dokuz mucizeyle hüccetin tam olarak ikame edilmesi ve on dokuzla imanın test edilmesi | Kesin |
| İlmi | Matematik ve takvim hesabı | Birler basamağının nihai sayısı ve artık yıl ilavesi | Sınır tayini | Onluk sisteme geçişteki son basamak ve güneş-ay yılı çevrimindeki artık sürenin tamamlayıcısı | Güçlü |
| Siyasi | Yıkıcı örgütlenme ve cunta hareketi | Çeteleşmiş fesat odağının karar mekanizması | İktidarı bozma | Semûd kavminde şehri ifsat eden dar kadronun tahrip gücü | Güçlü |
| İktisadi | Hak taksimi ve mülkiyet tekeli | Paylaşım eşiği ve tekelleşme sınırı | Doyumsuzluğu gösterme | Doksan dokuz koyuna sahip olanın tek koyuna göz dikmesindeki adaletsizlik sınırı | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sayı tabanında maksimum tekil basamak değeri () | Onluk basamak tabanında elde oluşmadan önceki en büyük tekil rakam olup basamak atlamadan önceki nihai doygunluk halini temsil eder. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kritik eşik oluşturan oligarşik azınlık | Toplumu ifsada veya kriz anında radikal eylemlere sürükleyen azınlık kadroların örgütlenme sınırını ifade eder. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sayıyı yalnızca soğuk ve mekanik bir nicelik veya ezoterik ve mistik bir şifreleme aracına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sayının hem ilahi hüccetin tam ikamesinde bir kemal derecesi hem de toplumsal ve ahlaki imtihanlarda nihai bir eşik göstergesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen dokuz ve katlarını bağlamından kopararak hesapsız batınî teviller üretmek veya tarihsel vakalardaki hukuki ve siyasi fesat uyarısını görmezden gelmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yer alan sayısal ifadelerin rastgele birer miktar değil, mucizenin ikamesi, fesadın örgütlenişi, takvim dengesi ve ahiret nizamının eşikleriyle doğrudan ilişkili olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa'nın risalet delillerinde (İsrâ 17:101, Neml 27:12), Semûd kavminin yıkılış sürecinde (Neml 27:48), Ashâb-ı Kehf'in zaman hesabında (Kehf 18:25) ve Sekar bekçilerinde (Müddessir 74:30). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki sayıların anlamsız detaylar olduğu yanılgısını ve sayıları tamamen metin dışı hurafelere alet eden aşırı batınî yorumları düzeltir; her sayının bağlamsal bir ağırlık ve eşik taşıdığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBirler dizisinin en yüksek tekil sayısı, sekizden sonra gelen dokuz niceliği ve dokuza tamamlama eylemi.
- Soyut anlamBir üst basamağa veya tamlığa geçmeden önceki nihai doygunluk, son sınır ve imtihan eşiği.
- Sistematik karşılıkHüccetin tamamlanmasında nihai delil kümesi, toplum düzeninde fesat örgütlenmesinin karar odağı ve sistemik basamak dönüşümünün sınır noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , kullanılan sayı tabanını temsil eder (onluk sistemde ). kümesi, bu tabandaki tek haneli basamak elemanlarını gösterir. Kümenin en büyük elemanı olan , taban atlamadan önceki nihai tekil eşik olan dokuz sayısını ve ulaşılabilecek son doyum noktasını modeller.