تلل
ت - ل - ل
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
Tella kesilmiş koyun demektir. Fiil olarak kesmek üzere yatırmak manasına gelmiştir. Çökmüş devedir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Tella kesilmiş koyun demektir. Fiil olarak kesmek üzere yatırmak manasına gelmiştir. Çökmüş devedir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٠٥باب التاء واللام
ت ل، ل ت يستعملان
تل:
التَلُّ: الرابية من التُّراب مكبُوسٌ ليس خِلقةً.
والتَّلياُ: العُنُق، قال لبيد:
يَتَّقيني بتَليلٍ ذي خُصَلْ،
أي يعُنُق ذي خُصَلٍ.
والتليل: الصَّريع، وجمعه تَلَّى.
والتَلَّةُ: شيءٌ من وصف الإِبِل.
والمِتَلُّ: القويُّ الشديد، أسَدٌ، وريحٌ مِتَلٌ.
وتَلَلْتُه في يَدَيْهِ: دَفَعتُه إليه سِلماً.
والتَّلْتلةُ: الإِقلاق والحركة.
والتَّلْتلةُ: المَشرَبة تُتَّخَذُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٧٤التَلُّ: واحد التِلالِ. ورجلٌ ضالٌّ تالٌّ، وجاءنا بالضَلالة والتَلالَةِ، وهو الضلالُ بن التَلالِ. وكلُّ ذلك إتباعٌ. والمِتَلُّ: الشديدُ. ويقال: رمحٌ مِتَلٌّ: يُتَلُّ به، أي يُصْرَعُ به. وقولهم: ذهب يُتالُّ، أي يطلب لفرسه فَحلاً والتَليلُ: العُنُقُ. وتَلَّهُ للجبين، أي صرعَه، كما تقول: كَبَّهُ لوجهه. وقولهم: هو بِتَلَّةِ سَوْءٍ، إنما هو كقولهم: ببيئة سَوءٍ، أي بحالة سَوءٍ.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٤٦ت ل ل
تله للجبين.
وتل الشيء في يده: وضعه فيها وله تليل كجدع السحوق أي عنق.
وتلتله: أزعجه.
وهو يتلتل الأقران.
ولقوا منه التلاتل.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٠٧تَلَّه يَتُلُّه تَلاًّ، فهو متلول وتَلِيل: صَرَعه، وقيل: أَلقاه على عُنقه وخَدِّه، والأَول أَعلى، وبه فسر قوله تعالى: فلما أَسلما وتَلَّه للجَبِين؛ معنى تَلَّه صَرَعه كما تقول كَبَّه لوجهه. والتَّلِيلُ والمَتْلول: الصَّرِيع؛ وقال قتادة: تلَّه للجَبِين كَبَّه لفيه وأَخذَ الشَّفْرة. وتُلَّ إِذا صُرِع؛ قال الكميت:
وتَلَّه للجَبين مُنْعَفِراً،
منه مَناطُ الوَتِينِ مُنْقَضِبُ
وفي حديث أَبي الدرداء:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٤٦* ت ل ل * * التَّلُّ * واحد * التِّلالِ * و * التَّليِلُ * العنق و * تَلْتَلَهُ * زعزعه وأقلقه وزلزله و * تَلَّهُ * للجبين صرعه كما تقول كبه لوجهه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٢١تله يتله تلا فهو متلول وتليل: صرعه على التل، كقوله: تربه، وبه فسر قوله تعالى: وتله للجبين كما تقول: كبه لوجهه. أو ألقاه على تليله: أي عنقه وخده وشاهد التليل قول الشاعر:
تليلا للجبين علـى يديه بحد المشرفية أو طعينا
رمى فلانا بتلة سوء، بالكسر: إذا رماه بأمر قبيح وإنما هو كقولهم: هو ببيئة سوء: أي بحالة سوء. تل الشيء في يده: دفعه إليه، أو ألقاه ومنه الحديث:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٨٢تَلَّ
تَلَّ U ( n. ac. تَلّ 1 ),
a. Prostrated, knocked down.
b. Lowered, let down.
c. Led along ( animal ).
أَتْلَلَ
أَتْلَلَ IV ,
a. see I (b) , & ( c ).
تَلّ
تَلّ 1 , ( pl. تِلَاْل 23 , تُلُوْل 27 , أَتْلَاْل 38 ),
a. Hill, mound.
تَلِيْل
تَلِيْل 25 ,
a. Prostrated.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٨٬٤٢١تلل
تَلَّ - يَتُلُّ (تَلَّ - يَتِلُّ)
تَلَّ - يَتُلُّ (تَلَّ - يَتِلُّ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يقلبه ثم يضمه ويشده ويكومه على بعضه ويثبته على سطح الأرض: يجعله مكوماً متكوراً على نفسه لاطئاً لاصقاً بالأرض
﴿فلما أسلما وتله للجبين﴾: جعله مكوماً منضماً إلى نفسه مرتكزاً على جبينه على الأرض
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صرع, كبب, ضجع |
| Zıt Kök | نهض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı boynu, şakağı veya yanı üzerine büküp yere yıkmak, yatırmak ve yığmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi emre mutlak teslimiyetle iradeyi bütünüyle yere serip kurban oluş ufkuna yatırmak |
| Çekirdek Özet 3 | Mukavemetin tamamen sıfırlanması, dik duruşun yerini zeminle birleşen tam boyun eğişe bırakması |
| Kritik Hata Riski | Kökü kaba ve zorba bir boğazlama eylemi sanarak tarafların karşılıklı bilinçli teslimiyetini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تل | Birbirine ardışık eklenme, peş peşe gelme ve yığılma; تلو kökünde sözün veya eylemin birbirini izlemesi, تلك kökünde ardışık algı ile işaret etme | ل | Katmerlenme ve pekişme ile hareketin bir nesne üzerine doğrudan temasla çökertilmesi, kütlenin zemine yığılması ve boylu boyunca serilmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varlığın durduğu sınır çizgisi, bir sürecin sona erişi ve teslimiyet nişanesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | İradeyi boyun eğdirme, belirlenen istikamete yöneltme ve otoriteye ram etme |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yönelmenin süreklilik kazanması, eğilmenin zemine kadar ulaşıp sabitlenmesi |
| تلل | Sınır noktasına yönelen iradenin bütünüyle bükülüp yere yatırılması | Varlığın kendi eksenindeki dikliğini bırakıp belirlenen nihai sınıra doğru bütünüyle yere serilmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya hayvanı boynu, şakağı veya yanı üzerine sertçe yere yatırmak; devenin diz çökertilip boynunun uzatılması; yüksekçe toprak yığını (tepe) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî beytinde savaş meydanında yan yana devrilip boylu boyunca serilen dostları anlatırken kökü çoğul isim olarak kullanır: وأَخُو الإِنابة إِذ رأَى خُلاَّنَهُ / تَلَّى شِفَاعاً حَوْله كالإِذْخِر |
| Erken Arapça kullanım | Ebü’d-Derdâ hadisinde ölüm ve kabir bağlamında insanın boylu boyunca uzanacağı yer zikredilir: وترَكوك لمَتَلّك أي لمَصْرَعك. Ayrıca devenin yere çökertilmesi hakkında şöyle denir: فجاء بناقة كوْماء فتَلَّها أي أَناخَها |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça تلل kökü, Sami dillerinin ortak leksikal katmanında hem coğrafi-fiziksel bir yükseltiyi veya toprak yığınını hem de eğilme, dökülme ve serilme hareketini temsil eden çift kutuplu bir kökene dayanır. İbranicede tel (תֵּל) ve Akadcada tillu(m) formları doğrudan harabe tepeyi, üst üste yığılmış toprak yükseltisini ifade ederken; Süryanicede tellā (ܬܠܐ) yine tepe, yığın ve tümsek anlamına gelir. Bu fiziksel katmanın kökteki eylemsel uzantısı, bir nesnenin kütlesel ağırlığıyla zemine yığılması veya bir kimsenin boynu üzerinden yere indirilmesidir. Arapçada kökün kazandığı özelleşmiş anlam, boyun (telîl) uzvunun yere yaklaştırılması ve bedenin boylu boyunca zemine bırakılmasıdır. Yığılma ile devrilme arasındaki anlamsal geçiş, kütlenin dikliğini kaybedip yer çekimine teslim olması ekseninde gerçekleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun ve tepe anlamlarından yere yatırma eylemine geçiş | Boyun uzvunun uzatılması veya devenin yere çökertilip kütlesinin yere serilmesi fiilin çekirdeğini kurmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tel, Süryanice tellā, Akadca tillu | Akraba dillerde daha çok yığın ve tepe ismi olarak korunmuş, Arapçada fiilileşerek devirme ve yatırma anlamı kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda tepe ve yığılma tasvirleri | Çöl ve bozkır zemininde belirginleşen höyük ve yığın yapılarını anlatan ilksel köklerle örtüşür | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تلل | Anlamlı | Yere yatırmak, sermek, tepe oluşturmak | Canlıyı boynu veya şakağı üzerine yatırmak, toprak yığmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لتل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip |
| للت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تلل | Merkez | Boylu boyunca yere yatırmak | Şakağı veya yanı üzerine boynu uzatarak teslimiyetle yatırma eylemidir | Merkez kök |
| صرع | Komşu | Yere vurmak, yıkmak | Güreşte veya çatışmada hasmı zorla yere çalma hareketini öne çıkarır | Şiddet ve çekişme içerir |
| كبب | Komşu | Yüzüstü kapaklamak | Bedenin kontrolsüzce yüzün veya başın üzerine yuvarlanmasını ifade eder | Tepetaklak etme vurgusu taşır |
| ضجع | Komşu | Yan üstü uzanmak | Kendi isteğiyle dinlenmek veya uyumak amacıyla yan yatmayı bildirir | Eylemsiz istirahat halidir |
| نهض | Zıt | Doğrulmak, ayağa kalkmak | Zemindeki durağanlığı kırarak dikilme ve harekete geçme hareketidir | Zeminden göğe yöneliş bildirir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تلل | Yere sermek, yatırmak | Varlığı boynu ve şakağı üzerine yere uzatma | Kesin |
| Latince | prosterno, deicio | Yere sermek, boylu boyunca uzatmak | Bedeni yatay konuma getirme anlamını karşılar, kurban bağlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to lay down, to prostrate | Yere yatırmak, uzatmak | Fiziksel yatırma eylemini karşılar, şakak ve boyun ayrıntısını tam vermez | Güçlü |
| Almanca | niederstrecken, hinlegen | Yere sermek, yatırmak | Bir kimseyi boylu boyunca zemine uzatma anlamını taşır | Güçlü |
| Fransızca | coucher, renverser | Yere yatırmak, devirmek | Yatay konuma getirme vurgusu vardır, teslimiyet derinliği eksik kalır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تلل (وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ) | Boyun eğdirerek şakağı üzerine yere yatırmak | İbrahim ve İsmail kıssasında emre mutlak teslimiyet ve kurban olma anı; Sâffât 37:103 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza, kader ve ilahi imtihan | Kulun ilahi irade karşısındaki mutlak teslimiyeti ve cebir-ihtiyar dengesi | İradenin ilahi emre tamamen terk edilmesi |
| Fıkıh | Kurban ve zebh ahkâmı | Kurban edilecek hayvanın eziyet edilmeden sol yanı üzerine yatırılması sünneti | Hayvanı kesim için yatırma usulü ve adabı |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve teslimiyet dereceleri | Ayetteki eylemin tek taraflı zorlama değil, her iki tarafın rızasıyla gerçekleşmesi | Şakağın toprağa değdiği mutlak inkıyad anı |
| Hadis | Ölüm, kabir ve kurban rivayetleri | İnsanın kabre uzatılması veya devenin kurban için çökertilip boynunun uzatılması | Bedenin nihai sükunetle yere serilişi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Rab ilişkisi | Mutlak teslimiyet | İradesel kibri sıfırlamak | Kulun kendi varlığını ve benliğini ilahi emrin önüne sermesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | Metodolojik kabulleniş | Ön yargıyı terk etmek | Zihnin nesnel veriler karşısında direnç göstermeyip gerçeğe boyun eğmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet | Anayasal itaat | Keyfiliği engellemek | Bireysel arzuların ortak adalet ve kamu düzeni lehine yatıştırılması | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ahlakı | İnfak ve feragat | Mülkiyet hırsını kırmak | En değerli varlığın dahi gerektiğinde toplum ve hakikat uğruna feda edilmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerjinin tabana inmesi | Dik duran bir kütlenin yer çekimi etkisiyle minimum potansiyel enerji seviyesine inip kararlı dengeye ulaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam psikolojik teslimiyet | Bireyin içsel direnç ve savunma mekanizmalarını bütünüyle bırakıp üst ilkeye razı olması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eylemi sadece fiziksel bir boğazlama öncesi kaba bir devirme hareketi olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşılıklı rıza, bilinçli teslimiyet ve nefsin en büyük bağından ilahi emir uğruna vazgeçiş hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıssayı bir çaresizlik veya cebir manzarası sayarak İslam kavramının özündeki gönüllü teslimiyeti ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam kelimesinin kökeninde yer alan teslimiyetin bedensel, ruhsal ve eylemsel zirvesini tek bir fiilde somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında kurban, imtihan ve sadakat bağlamını işleyen Sâffât suresindeki ayet kümesinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Teslimiyetin salt teorik bir inanç olmadığını, gerektiğinde bedeni ve en sevilen varlığı yere serecek kadar fiili bir eylem olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir varlığı boynu, şakağı veya yanı üzerine bükerek kütlesel ağırlığıyla zemine yatırmak ve uzatmak.
- Soyut anlamKendi iradesini, direncini ve benliğini daha üstün bir hakikat veya emir karşısında bütünüyle feda edip sükunete ermek.
- Sistematik karşılıkDik duruşun temsil ettiği ego ve direnç potansiyelinin, mutlak emre inkıyad ile zemin seviyesinde sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , varlığın durum fonksiyonunu temsil eder. , varlığın kendi iradi eksenindeki dikliğini ve bağımsız direnç potansiyelini ifade eder. eylemin gerçekleştiği anı gösterir. varlığın zeminle bütünleşip şakağı üzerine yatırıldığı teslimiyet seviyesidir. ise sisteme karşı üretilen direnç farkını simgeler; bu değerin sıfıra eşitlenmesi, mukavemetin bütünüyle kalktığını ve tam teslimiyetin sağlandığını gösterir.