جثم
ج - ث - م
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak demektir. Dibe çöken tortu, çökerti. Cusum çökmek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٧٦باب الجيم والثاء والميم معهما
ج ث م، ث ج م يستعملان فقط
جثم:
جَثِمَ يَجثِمُ جُثُوماُ أي لَزِمَ مكاناً لا يَبرَحُ.
وفي بعض الوصف إذا شُرِبَ على العسل، جَثَمَ على المعِدة ثم قذف بالدّاء.
والجاثُومُ: الكابوس أي الدَّيثانُ.
والجَثّامةُ: الرجل البليد، والسِّيدُ الحليم.
والجُثمانُ بمنزلة الجُسمانِ، جامعٌ لكلِّ شيءٍ، تريد جِسمه وألواحه والجُثُومُ للطَّير كالرُّبُوض للغَنَمِ. ونهي عن المُجَثَّمةِ، وهي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٩٨جَثمَ الطائرُ، أي تلبّدَ بالأرض يَجثِمُ ويَجثُم جُثوماً وكذلك الإنسان. ويقال رجلٌ جُثْمَةٌ وجَثَّامَةٌ، للنَؤُوم الذي لا يسافر. والمُجَثَّمَةُ: المصبورة إلاّ أنها في الطَير خاصّةً والأرانب وأشباه ذلك، تُجْثَمُ ثم تُرْمَى حتَّى تُقْتَل. وقد نُهيَ عن ذلك. أبو زيد: الجُثْمانُ: الجُسْمانُ. يقال: ما أحسن جُثْمانَ الرجل وجُسْمانه. قال: أي جَسَدَهُ. قال المُمَزَّقُ العبديّ:
وقد دعَوْا ليَ أقواماً وقد
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٣٢٢ج ث م
جثم ، ثجم ، مثج : ( مستعملة ) .
جثم : قال أبو العباس في قول الله جلَّ وعزَّ : ( فَأَصْبَحُواْ فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ ) ( الأعراف : 78 ) أصابهم البلاءُ فبركوا فيها .
والجاثمُ : البارِكُ على رِجْلَيه ، كما يَجْثِمُ الطَّير ، أي أصابهم العذاب فماتوا جاثمين ، أي باركين .
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه نَهى عن المصْبُورة والمُجثَّمةُ .
قال أبو عبيد : المُجَثَّمَةُ التي نهى عنها
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٠٢(باب الجيم والثاء وما يثلثهما)
(جثر) الجيم والثاء والراء كلمة فيها نظر. قال ابن دُريد: مكان جَثْرٌ: ترابٌ يَخلِطُه سَبَخٌ([1]).
(جثل) الجيم والثاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على لِين الشيء. يقال شعر جَثْلٌ: كثيرٌ ليِّن. واجْثأَلَّ النبتُ: طال. واجْثَأَلَّ الطائر: نَفَشَ رِيشَه. ومما شذَّ عن الأصل: "ثكِلَتْه الجَثَل([2])" وهي أمُّه. ويقال الجَثْلَة: النَّملة السَّوْدَاء.
(جثم) الجيم والثاء والميم
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٣- ﴿فأصبحوا في دارهم جاثمين﴾ [الأعراف/78]، استعارة للمقيمين، من قولهم: جثم الطائر إذا قعد ولطئ بالأرض، والجثمان: شخص الإنسان قاعدا، ورجل جثمه وجثامة كناية عن النؤوم والكسلان.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٧٦ج ث م
جثم الطائر وهذا مجثمه.
ونهى عن المجثمة وهي المصبورة.
وجاء بثريدة كجثمان القطـاة.
ورأيت ترماً مثل جثمان الجزور.
ومن المجاز: فلان جثامة: لا ينهض للمكارم.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬١٥١جثَم الإِنسانُ والطائرُ والنَّعامةُ والخِشْف والأَرْنبُ واليَرْبوعُ يَجْثِم ويَجْثُم جَثْماً وجثُوماً، فهو جاثِم: لَزِم مكانه فلم يَبْرَح أَي تَلَبَّد بالأَرض، وقيل: هو أَن يَقَعَ على صدره؛ قال الراجز:
إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ،
ثَبَجْتَ، يا عَمْرو، ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ
قال: وهي بمنزلة البُرُوك للإِبل؛ ومنه الحديث: فلزِمها حتى تَجَثَّمَها تَجَثُّمَ الطير أُنْثاه إِذا عَلاهاللسِّفاد.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨١* ج ث م * * جَثَمَ * الطائر تلبد بالأرض وبابه دخل وجلس وكذا الإنسان أبو زيد * الجُثْمانُ * الجسمان يقال ما أحسن جثمان الرجل وجسمانه أي جسده وقال الأصمعي الجثمان الشخص والجسمان الجسم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٧٣| | ( جَثَمَ الإنْسانُ والطائرُ والنَّعامُ | والخِشْفُ ) والأَرْنَبُ ( واليَرْبُوعُ يَجْثِمُ | وَيَجْثُمُ ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ وَنَصَر ، | ( جَثْماً ) بالفَتْح ، ( وجُثُوماً ) بالضمّ ، | ( فهو جاثِمٌ وجَثُومٌ ) : أي : ( لَزِمَ | مَكانَهُ فَلَمْ يَبْرَحْ ، أو وَقَعَ عَلَى | صَدْرَه ) وهو بمَنْزلة البُرُوك للإِبِل ، | قال الراجِزُ : | % ( إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ % ) % | % ( ثَبَجْتَ
| | ( جَثَمَ الإنْسانُ والطائرُ والنَّعامُ | والخِشْفُ ) والأَرْنَبُ ( واليَرْبُوعُ يَجْثِمُ | وَيَجْثُمُ ) ، من حَدَّيْ ضَرَبَ وَنَصَر ، | ( جَثْماً ) بالفَتْح ، ( وجُثُوماً ) بالضمّ ، | ( فهو جاثِمٌ وجَثُومٌ ) : أي : ( لَزِمَ | مَكانَهُ فَلَمْ يَبْرَحْ ، أو وَقَعَ عَلَى | صَدْرَه ) وهو بمَنْزلة البُرُوك للإِبِل ، | قال الراجِزُ : | % ( إِذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ % ) % | % ( ثَبَجْتَ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ % ) % | | ( أو تَلَبَّدَ بالأَرْضِ ) ، وهو بِعَيْنِهِ مَعْنَى | لَزِمَ مَكانَهُ فلم يَبْرَح ، قال النابِغَةُ يصف | رَكَبَ امْرَأَة : | % ( وإذا لَمَسْتَ لَمَسْتَ أَخْثَمَ جاثِماً % | مُتَحَيِّراً بِمَكانِهِ مِلْءَ اليَدِ ) % | وقوله تعالى : ! 2 < فأصبحوا في دارهم جاثمين > 2 ! أي : أجساداً مُلقاةً في | الأرض . وقال أبو العَبّاس : أي : | أصابَهُمُ البَلاءُ فَبَرَكُوا فيها . | والجاثِمُ : البارِكُ على رِجْلَيْه كما | يَجْثُمُ الطَّيْرُ . | | ( و ) جَثَمَ ( اللَّيْلُ جُثُوماً ) ؛ أي : | ( انْتَصَفَ ) ، عن ثَعْلَب ، وهو مَجاز . | | ( و ) جَثَمَ ( الزَّرْعُ ) من حَدّ ضَرَبَ : | ( ارْتَفَعَ عن الأَرْضِ ) شَيْئاً ( واسْتَقَلَّ | نَباتُهُ ، وهو جَثْمٌ ) ، بالفَتْح ، | ( ويُحَرَّكُ ) . | | ( و ) قال أبو حنيفة : جَثَمَ ( العِذْقُ | جُثُوماً ) من حَدِّ نَصَرَ : | ( عَظُمَ بُسْرُهُ ) | شيئاً . وفي التهذيب : جَثَمَتِ | العُذُوقُ : عَظُمَتْ فَلَزِمَتْ مَكانَها ، | ( وهو جَثْمٌ ) ، بالفَتْح فقط . | | ( و ) جَثَمَ ( الطِّينَ والتُّرابَ والرَّمادَ : | جَمَعَهُ ) ، الأَوْلَى جَمَعَها ؛ ( وهي | الجُثْمَةُ ، بالضَّمّ ) . | | ( و ) الجُثام ، ( كَغُرابٍ : الكابُوسُ ) ، | وهو الذي يَقَعُ على الإنسانِ وهو
| نائمٌ ، كما في التَّهْذِيب . وفي | الصّحاح : وَحَكَى ابنُ الأعرابيّ | في نَوادِرِه : الجُثام : الذي يَقَعَ باللَّيْلِ | على الرَّجُلِ فلا يَقْدَرُ أن يَتَكَلَّم ، وهو | النَّيْدُلانُ ، ( كالجاثُومِ ) ، نقله | الأَزْهَرِيّ . | | ( والجَثَّامَةُ ) ، بالتَّشْدِيد : ( البَلِيدُ ) ، | قال الراعِي : | % ( مِنْ أَمْرِ ذِي بَدَواتٍ لا تَزالُ لَهُ % | بَزْلاءُ يَعْيَا بها الجَثَّامَةُ اللُّبَدُ ) % | | ( و ) الجَثَّامَةُ : ( السَّيِّدُ الحَلِيمُ . و ) | يقال : رَجُلٌ جثَّامَةٌ ؛ أي : ( نَوَّامٌ ) ، | وفي الصِّحاح : نَؤُومٌ ( لا يُسافِرُ | كالجاثُومِ والجُثَمَةِ ، كَهُمَزَةٍ وصُرَدٍ ) ، | الأُولَى والثالِثَة عن الجَوْهَريّ . | | ( والصَّعْبُ بن جَثَّامَةَ ) واسمه يَزيدُ | ابن قَيْسٍ الكِنانِيُّ اللَّيثِيُّ : ( صَحابِيٌّ ) | رضي الله تعالى عنه ، كان يَنْزل وَدّانَ . | | ( وَجَثّامَةُ المُزَنِيًّةُ : صَحابِيَّةٌ ) ، وهي | عجوزٌ كانت تَدْخُل على خَدِيجَةَ | رَضِيَ الله عَنْهما ، فَأَتَتْ رسولَ الله | صَلَّى الله عليه وسلَّم أَيّامَ عائشة | فَأَقْبَلَ عليها ورَحَّبَ بها . | | ( و ) في الصحاح : قال الأَصْمَعيُّ : | ( الجُثْمانُ ، بالضَّمّ : الجِسْمُ ، و ) | أيضاً : ( الشَّخْصُ ) ، قال بِشْرٌ : | % ( أَمُونٌ كدُكَّانِ العِباديِّ فَوْقَهَا % | سَنامٌ كَجُثْمانِ البَنِيَّةِ أَتْلَعُ ) % | | يعني بالبَنِيّة : الكَعْبَة ، وهو شخصٌ | وليس بِجَسَدٍ . قال ابنُ بَرّي : صَوابُ | الإِنْشادِ : أَمُوناً ، بالنَّصْب ، وأَتْلَعُ ، | بالرَّفْع ، قال : والّذي في شِعْرِه : | كَجُثْمانِ البَليَّةِ وهي الناقَةُ تُجْعَل عند | قبر المَيّت ، شَبَّهَ سَنامَ ناقَتِه بجُثْمانِها . | ويقال : جاءنا بثَرِيدٍ كجُثْمانِ الطَّيْر . |
| وقال أبو زيد : الجُثْمانُ : | الجُسْمان . يقال : ما أَحْسَنَ جُثْمانَ | الرَّجُل وجُسْمانَه ، قال : أي : | جَسَدَه ، قال المُمَزَّقُ العَبْدِيّ : | % ( وَقَدْ دَعَوْا لِيَ أَقْواماً وقد غَسَلُوا % | بالسِّدْرِ والماءِ جُثْمانِي وَأَطْباقِي ) % | | وفي التهذيب : الجُثْمان بمنزلة | الجُسْمان جامِعٌ لكلِّ شيءٍ تُريد به | جِسْمَه وأَلْواحَه . | | ( وجُثْمانِيَّةُ الماءِ في قَوْلِ | الفَرَجِيَّة ) وكذا في النّسخ ، | والصوابُ الفَرَزْدق : | % ( ( وباتَتْ بجُثْمانِيَّةِ الماءِ نِيبُها % | إلى ذاتِ رِحْلٍ كالمَآتِمِ حُسَّرا ) % | أرادَتْ ) صوابُهُ أرادَ ( الماءَ نَفْسَهُ أو | وَسَطَهُ أو مُجْتَمَعَهُ ) ومَكانَه . | | ( والجُثُومُ ، بالضَّمّ : ماءٌ لهم ، و ) | قيل ( جَبَلٌ ) ، قال : | % ( جَبَلٌ يَزِيدُ على الجِبالِ إذا بَدا % | بَيْنَ الرّبائعِ والجُثُومِ مُقِيمُ ) % | | ( و ) الجَثُوم : ( الأَكَمَةُ ) ، قال | تَأَبَّطَ شَرَّا : | % ( نَهَضْتُ إليها من جَثُومٍ كَأَنّها % | عَجُوزٌ عليها هِدْمِلٌ ذاتُ خَيْعَلِ ) % | | ( كالجَثَمَة ، محرّكةً ) . | | ( ودَارَةُ الجُثُومِ لِبَنِي الأَضْبَطِ ) بن | كِلاب ، وقد ذُكِرَت في الراءِ . | | ( وجاثِمُ بنُ مُرَيْدٍ الدَّلالُ ، حَدَّثَ ) | عن أبيه عن أَيُّوب السِّخْتيانِيّ ، | و ( عَنْه إِبْراهِيمُ بن نَهْدٍ أَوْ هُو بِحاءٍ ) ، | وهكذا رَواه ابنُ صاعِدٍ ، وقد تقدَّم | له ذِكْرٌ في الدالِ . |
| | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | تَجَثَّمَ الطَّيْرُ أُنْثاهُ : عَلاها لِلسِّفادِ . | | والجاثِمَةُ : الذي لا يَبْرَحُ بَيْتَهُ ، عن | اللَّيْثِ ، وجَمْعُ الجاثِمِ جُثُومٌ . | | والجَثُوم ، كَصَبُورٍ : الأَرْنَبُ لأَنَّها | تَجْثم ، وَمَكانُها مَجْثَمٌ . | | والجَثَّامة ، بالتشديدِ ، وكصُرَدٍ ، | وهُمَزَةٍ : كلُّ ذلِكَ : الكابُوْسُ ، نقله | الأزهريّ . | | والجَثْمَةُ ، بالفَتْح : الأَكَمَةُ . | | والمُجَثَّمَةُ ، كَمُعَظَّمَةٍ : هي | المَصْبُورَة إلا أَنَّها في الطَّيْر خاصَّة ، | وفي الأرانِبِ وَأَشْباهِ ذلك ، تُجَثَّمُ ثم | تُرْمَى حتى تُقْتَلُ ، وقد نُهِيَ عن | ذلِكَ ، كما في الصحاح . وقال أبو | عُبَيْدٍ : هي كُلّ حَيَوانٍ يُنْصَبُ ويُرْمَى | ويُقْتل . وقيل : المُجَثَّمَةُ : هي | المَحْبُوسَة ، فإذا فَعَلَت هي من غَيْرِ | فِعْلِ أَحَدٍ فهي جاثِمَةٌ . | | وقال شَمِر : المُجَثَّمَةُ : الشاةُ تُرْمَى | بالحِجارَةِ حَتَّى تَمُوتَ ثم تُؤْكَل ، | قال : والشاةُ لا تَجْثِمُ إِنّما الجُثُوم | للطَّيْرِ ولكنّه اسْتُعِير . | | وهَضْبُ الجُثُومِ : مَوْضِعٌ في قول | الراعِي : | % ( تَرَوَّحْنَ من هَضْبِ الجُثُوم وَأَصْبَحَت % | هِضابُ شَرَوْرَى دُونَهُ والمُضَيِّح ) % |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٢٠٨جَثَمَ
1 جَثَمَ جاثم جثم , aor. جَثِمَ (S, Mgh, Msb, K) and جَثُمَ , (S, K,) inf. جُثُومٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَثْمٌ, (K,) said of a bird, (S, Mgh, Msb, K,) and of a hare, and sometimes of a gazelle, (Msb,) or of a [young gazelle such as is termed] خَشْف, (K,) and of a camel, (Msb, K,) and a jerboa, (K,) and a man, (S, K,) He clave to the ground: (S, K:) or kept to his place, not quitting it:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣١٢جَثَمَ
جَثَمَ I , U ( n. ac. جَثْم 1 , جُثُوْم 27 ),
a. Crouched, squatted; roosted ( bird ).
b. Was far spent ( night ).
جُثَاْم
جُثَاْم 24 ,
a. Nightmare.
جَثَّاْمَة
جَثَّاْمَة 28t ,
a. Sluggish, inert; poltroon.
جُثْمَاْن
جُثْمَاْن 35 ,
a. Body, person; bulk.
جَاْثُوْم
جَاْثُوْم 40 ,
a. see 24 .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٥٦٦جثم
جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) - جَاثِم - جَاثِمِيْن
جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ) + كائن + في مكان: تمدد على سطح وهو طابب على وجهه وصدره ملتصق بالأرض أو السطح: يتوضع على سطح من غير حراك ملقياً بثقله كله عليه، ووجهه وصدره للسطح
جثمان: اصطلاحاً جثة جامدة ميتة لا حراك فيها ملقاة وصدر الميت ووجهه للأرض
جَاثِم: اسم فاعل صفة
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ١٨)
- صبح
الآيات المشتركة: ٥ · Tan demektir
- دور
الآيات المشتركة: ٥ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- رجف
الآيات المشتركة: ٣ · Recef dalgalı deniz demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ٥ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- صيح
الآيات المشتركة: ٢ · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- شعب
الآيات المشتركة: ١ · Ağacın dalı demektir
- ظلم
الآيات المشتركة: ٢ · Zalimler
- نجو
الآيات المشتركة: ١ · Özel konuşmak
- مع
الآيات المشتركة: ١ · Beraber
- أمر
الآيات المشتركة: ١ · Murar acı bir ağacın adıdır
- كذب
الآيات المشتركة: ١ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- جيأ
الآيات المشتركة: ١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
الآيات التي ورد فيها(٥)
فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Çökenler
فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Çökenler
وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Çökenler
وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Çökenler
فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ
Çökenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جثم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جثو, برك, ربض, همد |
| Zıt Kök | نهض |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının göğsü üzerine yere yapışması, toprağa yapışıp hareketsiz kalarak kütle halinde çökmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Helak anında toplulukların bulundukları mekânda diz üstü veya yüzüstü yığılarak kaskatı kesilmesi ve cansız yığına dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Canlılık hareketinin sıfırlanarak failin salt edilgin bir gövdeye, yere çakılı bir nesneye indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca geçici bir diz çökme veya korkudan sinme sanılması; oysa Kur’an’da nihai ölüm, sönüş ve kütlesel hareketsizleşmeyi bildirmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جث | Bir kütlenin topraktan veya zeminle temasından doğan hacim, yığılma ve kökleşme ilişkisi; جثث kökünde topraktan sökülen gövde, جثو kökünde ise dizleri üzerine çöken kütle görülür | م | Kütlenin zeminle temasını bir sınır içine alarak tamamlamış, göğüs veya gövde hacminin zeminle bütünleşip hareketsizleşmesini, kütlenin içe kapanarak yayılmasını kesinleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Taşınan gövde yükü, ağırlık ve kütlenin zemin üzerindeki varlığı |
| ث | İşaret, çarpı imgesinden türetme; ses yoğunlaşmasıyla sürtünme ve yayılma | Ağırlığın zemine sürtünerek dağılması, temas yüzeyinin yayılması ve çöküş |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, toplanma | Kütlenin kendi içine toplanıp kapanması, nihai yoğunlaşma ve zemine oturma |
| جثم | Ağırlığın taşınma halinden çıkıp zemine yayılması ve hareketsiz bir kütle halinde kapanması | Canlının dik ve hareketli durumunu yitirerek tüm gövdesiyle yere yapışıp kalması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuşun veya tavşanın göğsü üzerine toprağa yapışarak hareketsiz durması; devenin çökmesi için برك, koyunun yatması için ربض denilirken küçük ve göğsü üzerine yatan canlılar için bu fiilin kullanılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî bir şiirinde yerinde sabit duran, hareket etmeyen dolgun kütleyi nitelemek üzere şöyle der: وإذا لمست لمست أجثم جاثما / متحَيِّرا بمكانه ملء اليد |
| Erken Arapça kullanım | Bir yere çakılıp sefere veya işe çıkmayan uyuşuk adama جَثَّامَة denilmesi; ayrıca insan gövdesine ve heyetine جُثْمَان adı verilmesi |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جثم kökü, merkezi Sami dillerinde somut kütle, beden, zeminle bütünleşme ve ağırlık taşıma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün ilk iki harfini oluşturan çekirdek, İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde gövde, cisim veya kökünden sökülmüş yığın anlamlarına gelen biçimlerle (İbranice geviyya / Aramice guşma gibi gövde tasavvurları) ortak bir kütle zemininde buluşur. Arapçada kökün sonuna gelen labiyal nazal ses, kütlenin yere yapışıp kapanmasını temsil eden özgül bir morfo-semantik daralma üretmiştir. İbrani ve Süryani geleneğinde doğrudan g-ṯ-m kökünün morfolojik karşılığı sınırlı olmakla birlikte, türev formlar canlının cansız bir blok gibi yere serilmesi fikrinde Arapça ile paralel bir semantik gelişme gösterir. Arapça bu kökü çöl faunasının yere yapışarak gizlenme veya tüneme hareketinden alıp insanın nihai helak sonrasındaki cesetleşme haline aktarmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuş ve küçük hayvanların göğüsleri üstüne yere yapışması | Hayvanın zeminle bütünleşip kıpırdamamasından insanın felç olmuşçasına yığılmasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki gövde ve cisim kökleri | Gövdenin ağırlık merkeziyle toprağa oturması ve cisimleşmesi fikri ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جثم | Anlamlı | Yere yapışıp çökmek | Canlının göğsü üzerine toprağa serilip hareketsiz kalması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جمث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe ait anlam kaydı yer almaz | Kur'an'da geçmez |
| ثجم | Anlamlı | Şiddetle akmak ve yönelmek | Yağmurun aralıksız ve süratle boşalması | Kur'an'da geçmez |
| ثمج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| مجث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyondur | Kur'an'da geçmez |
| مثج | Anlamlı | Karıştırmak ve yoğunlaşmak | Sıvının başka bir sıvıyla karıştırılıp kıvam bulması | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جثم | Merkez | Yere yapışarak kütleleşme | Göğsün yere yapışması ve hareket yeteneğinin tamamen kaybolması | Canlının cansız bir ceset veya yığın halinde çöküp kalması |
| جثو | Komşu | Diz üstü durma | Dizlerin yere konulması ancak gövdenin henüz dikliğini koruması | Hesaba çekilme veya dehşet anında bekleme hali |
| برك | Komşu | Devenin çökmesi | Ağırlığın göğüs kemiği üzerine sağlamca ve canlı olarak yerleşmesi | Hayvanın kendi iradesiyle veya talimatla yere oturması |
| ربض | Komşu | Küçükbaş hayvanın yatması | Koyun veya köpeğin gövdesini zemine bırakıp istirahat etmesi | Canlılığın devam ettiği gevşeme ve barınma durumu |
| همد | Komşu | Sönme ve cansızlaşma | Ateşin kül olması veya toprağın kuruyup hareketsiz kalması | İç enerjinin tükenmesiyle oluşan donukluk |
| نهض | Zıt | Doğrulma ve kalkış | Zeminden hızla ve iradeyle yukarı doğru harekete geçme | Kütlenin yerçekimini yenerek faaliyete başlaması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جثم | Göğsü üstüne yere yapışmak | Canlının zeminle birleşerek kıpırdamaz hale gelmesi | Kesin |
| Latince | procumbere, prosterni | Yere serilmek, yüzükoyun düşmek | Bedensel yığılmayı verir ancak kaskatı kesilip toprakla bütünleşme nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to crouch prostrate, to lie motionless | Yere kapanıp hareketsiz kalmak | Hareketsizliği karşılar fakat cesetleşme ve kütlesel ağırlık çağrışımını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | regungslos am Boden liegen | Yerde hareketsiz yatmak | Durumu tasvir eder ancak kuşun tünemesi gibi somut arka planı taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | gésir prostré | Yere serilmiş halde kalmak | Cansız veya dermansız yatışı iyi verir, kütle yığılması boyutunu dolaylı anlatır | Güçlü |
المصدر Gesenius, Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi azap ve helak sahneleri | Helakin fail üzerindeki ani ve karşı konulamaz fiziksel tesiri | İnsanın kudret ve iradesinin bir anda sıfırlanıp nesneleşmesi |
| Fıkıh | Av ve kurban hükümleri | Atış hedefi yapılarak hapsedilen ve kesilmeden öldürülen hayvan yasağı | Hadiste geçen مُجَثَّمَة ifadesiyle canlının yere mıhlanıp hedef yapılmasının haram kılınması |
| Tefsir | Helak tasvirlerinin semantiği | Bu halin dehşetten diz çökme mi yoksa cansız cesetler olarak yere serilme mi olduğu | Müfessirlerin ekseriyetince ölü, kaskatı ve toprakla birleşmiş cesetler olarak açıklanması |
| Hadis | Yasaklanan öldürme biçimleri | Kuş veya hayvanın kaçamayacak şekilde bağlanıp okla öldürülmesi yasağı | Canlının doğal kaçış alanından koparılıp yere sabitlenmesi hali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve sünnetullah | Varlığın sönüşü ve taşlaşması | Azgınlığın ilahi kudret karşısında bir anda kütleye indirgenmesi | İnsanın büyüklük iddiasının kendi yurdunda bir yığın halinde yere yapışmasıyla iptali | Kesin |
| İlmi | Fiziksel hareket ve mekanik | Statik dengenin mutlaklaşması | Kinetik enerjinin sıfırlanarak cismin tabana oturması | Sistemin iç dinamizmini kaybederek tüm enerjisini çevre zeminine teslim etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kırılması | İktidarın donması ve felç olması | Hükümranlık iddiasındaki gücün bir anda dirençsiz hale gelmesi | Toplumsal yapının kendi kurumları içinde yere serilip işlevsiz bir kalıntıya dönmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve mülkiyetin sönmesi | Sermaye ve mekanın atıl kütleye dönüşmesi | Ekonomik canlılığın ve akışın bir darbeyle donması | Mamur kentlerin ve zenginliklerin hiçbir katma değer üretemeyen harabelere dönüşmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerjinin sıfırlanması ve taban potansiyeline çöküş | Dinamik bir sistemin tüm serbestlik derecelerini kaybederek alt enerji tabanına yapışması ve hareket edemez duruma gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve ani çöküş hali | Bir toplumun veya yapının şok edici bir krizle tüm reflekslerini yitirip kendi alanında hareketsiz ve tepkisiz bir yığına dönüşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca korkudan veya saygıdan ötürü geçici olarak diz üstü çökmek biçiminde anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, ilahi bir afet neticesinde hayat belirtisi kalmamış, yüzüstü veya göğsü üstüne yere çakılmış cansız bedenlerin durumunu ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Helak edilen halkların hayatta kaldığı veya sadece korkuyla bekleştiği zannına yol açar; oysa metin onların topyekûn imhasını ve cesetleşmesini beyan etmektedir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Helak kavramının sadece soyut bir yok oluş değil, somut ve dehşet verici bir kütlesel sönüş olduğunu mekân-beden ilişkisi üzerinden gösterdiği için hayati önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Semud ve Medyen kavimlerinin sayha ve sarsıntı ile cezalandırıldığı, yurtlarında ansızın helak olduklarını bildiren kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın sadece psikolojik bir sarsıntıdan ibaret olduğu yorumunu reddeder; bedensel ve biyolojik hayatın anında durdurulup cesetlerin yere serildiğini netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının göğsünü toprağa dayayarak kütle halinde yere yapışması ve hareketini tamamen yitirmesi.
- Soyut anlamBir failin kinetik ve iradi kabiliyetini kaybederek zemin üzerinde edilgin, donuk ve ağır bir nesneye indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkAzgın sistemlerin ilahi darbe karşısında iç enerjisini yitirip kendi yurtlarında işlevsiz birer enkaz ve kalıntı halinde donup kalması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının kinetik enerjisini, hareket hızını, konum vektörünü ve zemin normalini temsil eder; kinetik enerjinin sıfıra düşmesiyle hız vektörü sıfırlanır ve beden zemin düzlemiyle tamamen bütünleşerek hareketsiz bir kütle halini alır.