جذع
ج - ذ - ع
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
Cezea kütük demektir. Ağaç gövdesi demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cezea kütük demektir. Ağaç gövdesi demektir.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥٧الجَذَعُ قبل الثَنيِّ، والجمع جُذْعانٌ وجِذاعٌ، والأنثى جَذَعَةٌ، والجمع جَذَعاتٌ. تقول منه لولد الشاة في السنة الثانية ولولد البقر والحافر في السنة الثالثة، وللإبل في السنة الخامسة: أَجْذَعُ. والجَذَعُ: اسمٌ له في زمنٍ ليس بِسِنٍ تنبت ولا تسقط. وقد قيل في ولد النعجة: إنَّه يُجْذِعُ في ستّة أشهر أو تسعة أشهر، وذلك جائزٌ في الأضْحِيَةِ. والأَزْلَمُ الجَذَعُ: الدهرُ. قال لقيط بن مَعمَر الإياديُّ:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٨٦٦باب العين والجيم مع الذال
عذج ، جذع ، ذعج
استعمل من وجوهه : عذج ، جذع ، ذعج .
عذج : أهمله الليث . وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : يقال رجل مِعْذَجٌ ، إذا كان كثير اللَّوم . وأنشد :
فعاجت علينا من طُوالٍ سَرعرعٍ
على خوف زَوج سيِّىء الظن مِعذَجٍ
ذعج : أهمله الليث . وقال ابن دريد : الذَّعْج : الدفع ، وربّما كني به عن النكاح . يقال ذعجها ذعجاً .
قلت : ولم أسمع الذَّعج بهذا المعنى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٧٨(باب الجيم والذال وما يثلثهما)
(جذر) الجيم والذال والراء أصلٌ واحدٌ، وهو الأصل من كلِّ شيء، حتى يقالُ لأصلِ اللسانِ جِذْر. وقال حُذَيفة: حدَّثنا رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "أنّ الأمانةَ نزلَتْ في جَِذْر قُلوب الرِّجال". قال الأصمعيّ: الجَذْر الأصل من كلِّ شيءٍ([1]). قال زهير:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما *** إلى جَِذْرِ مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٠- الجذع جمعه جذوع، قال: ﴿في جذوع النخل﴾ [طه/71].
جذعته: قطعته قطع الجذع، والجذع من الإبل: ما أتت لها خمس سنين، ومن الشاة: ما تمت له سنة. ويقال للدهم الإزالة: الجذع، تشبيها بالجذع من الحيوان.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٩ج ذ ع
صلب في جذع نخلة وهي ساقها وبه سمي سهـم السقـف جذعـاً.
وأجـذع المهـر: صـار جذعاً.
ولا تستوي الجذعان والثنيان.
والخروف المتجاذع: الداني من الإجذاع.
ومن المجاز: فلان في هذا الأمر جذع إذا أخذ فيه حديثاً.
وأهلكهم الأزلم الجذع أي الدهر.
قال: يا بشر لو لم أكـن منكـم بمنزلـة ألقى علـيّ يديـه الأزلـم الجـذع وطفئـت حـرب بيـن قـوم فقال أحدهم: إن شئتم أعدناها جذعة.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٣٠الجَذَعُ: الصغير السن. والجَذَعُ: اسم له في زمن ليس بسِنٍّ تنبُت ولا تَسْقُط وتُعاقِبُها أُخرى. قال الأزهري: أَما الجَذَع فإِنه يَختلف في أَسنان الإِبل والخيل والبقر والشاء، وينبغي أَن يفسر قول العرب فيه تفسيراً مُشْبعاً لحاجة الناس إِلى مَعرِفته في أَضاحِيهم وصَداقاتهم وغيرها، فأَما البعير فإِنه يُجْذِعُ لاسْتِكماله أَربعةَ أَعوام ودخوله في السنة الخامسة، وهو قبْلَ ذلك حِقٌّ؛ والذكر جَذَعٌ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٩١* ج ذ ع * * الجَذَعُ * بفتحتين قبل الثني والجمع * جُذْعَانٌ * و * جِذَاعٌ * بالكسر والأنثى * جَذَعَةٌ * والجمع * جَذَعَاتٌ * و * جِذَاعٌ * أيضا تقول منه لولد الشاة في السنة الثانية ولولد البقرة والحافر في السنة الثالثة وللإبل في السنة الخامسة * أجْذَعُ * و * الجَذَعُ * اسم له في زمن ليس بسن تنبت ولا تسقط وقيل في ولد النعجة أنه يجذع في ستة أشهر أو تسعة أشهر و * الجِذْعُ * واحد * جُذُوعِ * النخل و
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥٩٨الجذع، محركة: قبل الثني كما في الصحاح. قال الليث: الجذع من الدواب والأنعام: قبل أن يثنى بسنة، وهو أول ما يستطاع ركوبه والانتفاع به. وهي بهاء. قال الجوهري وابن سيده، والجذع: اسم له في زمن، وليس بسن تنبت أو تسقط، زاد ابن سيده: وتعاقبها أخرى. وقال الأزهري: أما الجذع فإنه يختلف في أسنان الإبل والخيل والبقر والشاء، وينبغي أن يفسر قول العرب فيه تفسيرا مشبعا، لحاجة الناس إلى معرفته في أضاحيهم وصدقاتهم
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٥٨٢اجذع
4 اجذع ذ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. اـِجْذَاعٌ, (Mgh, Msb,) He (a beast) became such as is denoted by the term جَذَعٌ; (TA;) said of the offspring of the sheep or goat, he became in his second year; of that of the cow, and of a solidhoofed beast, he became in his third year; and of that of the camel, he became in his fifth year: (S, Msb, K:) but sometimes, when said of the offspring of the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٨٩جَذَعَ
جَذَعَ A ( n. ac. جَذْع 1 ),
a. Kept short ( of food: animal ).
أَجْذَعَ
أَجْذَعَ IV ,
a. Shut up, confined.
b. Became full-grown.
جِذْع
جِذْع 2 , ( pl. جُذُوْع 27 , أَجْذَاْع 38 ),
a. Trunk of a palm-tree.
جَذَع
جَذَع 4 , ( pl. جِذَاْع 23 , جُذَاْع 24 , جِذْعَاْن 34 , جُذْعَاْن 35 , أَجْذَاْع 38 ),
a. A youth.
b. Fullgrown ( animal ).
c. Novice, beginner.
d. [ acc.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬١٣٦جذع
جَذَعَ - يَجْذَعُ - جَذْع - جُذُوْع
جَذَعَ - يَجْذَعُ + الكائن: يكون له أصل واحد غيرمتفرع: وخاصة النبت والشجر
جَذْع: على وزن "فـَعـْل" اسم فعل من " جَذَعَ - يَجْذَعُ ": وهو أيضاً اسم آلة منه: الأصل الواحد قبل التفرع: وهو في النبات والشجر: الجزء الأسفل من ساق النبات الذي لا يحوي تفرعات خارجة منه
جُذُوْع : جمع" جَذْع "
واللفظ ينتمي إلى
جذع جَذَعَ - يَجْذَعُ - جَذْع - جُذُوْع جَذَعَ - يَجْذَعُ + الكائن: يكون له أصل واحد غيرمتفرع: وخاصة النبت والشجر جَذْع: على وزن "فـَعـْل" اسم فعل من " جَذَعَ - يَجْذَعُ ": وهو أيضاً اسم آلة منه: الأصل الواحد قبل التفرع: وهو في النبات والشجر: الجزء الأسفل من ساق النبات الذي لا يحوي تفرعات خارجة منه جُذُوْع : جمع" جَذْع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتماء إلى أصل أو نسب أو جذر "، وهي: آلَ - يَؤوْلُ، نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ)، عَجِزَ - يَعْجَزُ، جَذَع َ - يَجْذَعُ، سَبُطَ - يَسْبُط، نَجَلَ - يَنْجُلُ جذع ﴿فأجاءها المخاض إلى جذع النخلة قالت يا ليتني مت قبل هذا وكنت نسيا منسيا (23)﴾ مريم ﴿فناداها من تحتها ألا تحزني قد جعل ربك تحتك سريا (24) وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا (25)﴾ مريم ﴿قال آمنتم له قبل أن آذن لكم إنه لكبيركم الذي علمكم السحر فلأقطعن أيديكم وأرجلكم من خلاف ولأصلبنكم في جذوع النخل ولتعلمن أينا أشد عذابا وأبقى (71)﴾ طه مختار الصحاح ● [جذع] ج ذ ع: الجَذَعُ بفتحتين قبل الثني والجمع جُذْعَانٌ و جِذَاعٌ بالكسر والأنثى جَذَعَةٌ والجمع جَذَعَاتٌ و جِذَاعٌ أيضا تقول منه لولد الشاة في السنة الثانية ولولد البقرة والحافر في السنة الثالثة وللإبل في السنة الخامسة أجْذَعُ و الجَذَعُ اسم له في زمن ليس بسن تنبت ولا تسقط وقيل في ولد النعجة أنه يجذع في ستة أشهر أو تسعة أشهر و الجِذْعُ واحد جُذُوعِ النخل و الجَذْعَمَةُ الصغير وفي الحديث ﴿أسلم والله أبو بكر وأنا جذعمة﴾ وأصله جذعة والميم زائدة الراغب جذع - الجذع جمعه جذوع، قال: }في جذوع النخل{ [طه/71]. جذعته: قطعته قطع الجذع، والجذع من الإبل: ما أتت لها خمس سنين، ومن الشاة: ما تمت له سنة. ويقال للدهم الإزالة: الجذع، تشبيها بالجذع من الحيوان. ملخص اللسان 1. جَذَع الشيءَ يَجْذَعُه جَذْعاً: عفَسَه ودَلَكه. 2. الجَذَعُ: الصغير السن. 3. وأَعَدْتُ الأَمْرَ جَذعاً أَي جَدِيداً كما بَدَأَ. 4. وفُرَّ الأَمرُ جَذَعاً أَي بُدئ. 5. والجِذْعُ: واحد جُذوع النخلة، 6. والجِذْعُ: هو ساق النخلة، 7. وجَذَع الرجلَ يَجْذَعُه جَذْعاً: حبَسَه، 8. المَجْذُوعُ: الذي يُحْبَسُ على غير مَرْعىً. 9. والجَذَعُ: اسم له في زمن ليس بسِنٍّ تنبُت ولا تَسْقُط وتُعاقِبُها أُخرى. 10. جذع: إِذا استَتمَّ الفرس سنتين ودخل في الثالثة ، 11. الجذع من الغنم لسنة، 12. الجذع من الدوابِّ والأَنعام قبل أَن يُثْني بسنة، 13. إِذا رأَيت بازِلاً صارَ جَذَعْ فاحْذر: إِذا رأَيت الكبير يَسْفَه سَفَه الصغير فاحْذَرْ أَن يقَعَ البلاءَ ويَنزل الحَتْفُ؛ 14. الجَذَعُ: الدهر لجِدَّته؛ 15. لا آتِيكَ الأَزلمَ الجَذَعَ أَي لا آتيك أبداً لأَنَّ الدهر أَبداً جديد كأَنه فَتِيٌّ لم يُسِنُّ. 16. يا لَيْتني فيها جَذَعْ يعني في نبوَّة سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، 17. وجَذَعَ الرجلُ عِيالَه إِذا حبَس عنهم خيراً. 18. والجَذْعُ: حَبْسُ الدابَّة على غير عَلَف؛ 19. جَذَعْت بين البَعِيرين إِذا قَرَنْتَهَما في قَرَنٍ أَي في حَبْل. 20. وجِذاعُ الرجُل: قوْمهُ لا واحد له؛ 21. ذهب القومُ جِذَعَ مِذَعَ إِذا تفرَّقوا في كل وجه. 22. وجُذْعانُ الجِبال: صِغارُها؛ 23. جَوارِيه جُذْعانَ القِضافِ النَّوابِك أَي يَجرِي فيُرِي الشيءَ القَضِيفَ كالنّبَكة في عِظَمِه. 24. والجَذْعَمةُ: الصغير. 25. وأَنا جذَع أَي حديث السنِّ غير مُدْرِك لسان العرب ● - جذع: الجَذَعُ: الصغير السن. والجَذَعُ: اسم له في زمن ليس بسِنٍّ تنبُت ولا تَسْقُط وتُعاقِبُها أُخرى. قال الأزهري: أَما الجَذَع فإِنه يَختلف في أَسنان الإِبل والخيل والبقر والشاء، وينبغي أَن يفسر قول العرب فيه تفسيراً مُشْبعاً لحاجة الناس إِلى مَعرِفته في أَضاحِيهم وصَداقاتهم وغيرها، فأَما البعير فإِنه يُجْذِعُ لاسْتِكماله أَربعةَ أَعوام ودخوله في السنة الخامسة، وهو قبْلَ ذلك حِقٌّ؛ والذكر جَذَعٌ والأُنثى جَذَعةٌ وهي التي أَوجبها النبي، صلى الله عليه وسلم، في صدَقة الإِبل إِذا جاوزَتْ ستِّين، وليس في صدَقات الإِبل سنٌّ فوق الجَذَعة، ولا يُجزئ الجَذَعُ من الإِبلِ في الأَضاحِي. وأَما الجَذَع في الخيل فقال ابن الأَعرابي: إِذا استَتمَّ الفرس سنتين ودخل في الثالثة فهو جذع، وإِذا استتم الثالثة ودخل في الرابعة فهو ثَنِيٌّ، وأَما الجَذَعُ من البقر فقال ابن الأَعرابي: إِذا طلَع قَرْنُ العِجْل وقُبِض عليه فهو عَضْبٌ، ثم هو بعد ذلك جذَع، وبعده ثَنِيٌّ، وبعده رَباعٌ، وقيل: لا يكون الجذع من البقر حتى يكون له سنتانِ وأَوّل يوم من الثالثة، ولا يجزئ الجذع من البقر في الأَضاحي. وأَما الجَذَعُ من الضأْن فإِنه يجزئ في الضحية، وقد اختلفوا في وقت إِجذاعه، فقال أَبو زيد: في أَسنان الغنم المِعْزى خاصّة إِذا أَتى عليها الحول فالذكر تَيْسٌ والأُنثى عَنْز، ثم يكون جذَعاً في السنة الثانية، والأُنثى جذعة، ثم ثَنِيًّا في الثالثة ثم رَباعيّاً في الرابعة،ولم يذكر الضأْن. وقال ابن الأَعرابي: الجذع من الغنم لسنة، ومن الخيل لسنتين، قال: والعَناقُ يُجْذِعُ لسنة وربما أَجذعت العَناق قبل تمام السنة للخِصْب فتَسْمَن فيُسْرِع إِجذاعها، فهي جَذَعة لسنة، وثَنِيَّة لتمام سنتين: وقال ابن الأَعرابي في الجذع من الضأْن: إِن كان ابن شابَّيْن أَجْذَعَ لستة أَشهر إِلى سبعة أَشهر، وإِن كان ابن هَرِمَيْن أَجْذَعَ لثمانية أَشهر إِلى عشرة أَشهر، وقد فَرَق ابن الأَعرايّ بين المعزى والضأْن في الإِجْذاع، فجعل الضأْن أَسْرعَ إِجذاعاً. قال الأَزهري: وهذا إِنما يكون مع خِصب السنة وكثرة اللبن والعُشْب، قال: وإِنما يجزئ الجذع من الضأْن في الأَضاحي لأَنه يَنْزُو فيُلْقِحُ، قال: وهو أَوّل ما يسطاع ركوبه، وإِذا كان من المعزى لم يُلقح حتى يُثْني، وقيل: الجذع من المعز لسنة، ومن الضأْن لثمانية أَشهر أَو تسعة. قال الليث: الجذع من الدوابِّ والأَنعام قبل أَن يُثْني بسنة، وهو أَول ما يستطاع ركوبه والانتفاعُ به. وفي حديث الضحية: ضَحَّيْنا مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بالجَذَع من الضأْن والثنيّ من المعز. وقيل لابنة الخُسِّ: هل يُلْقِحُ الجَذَع؟ قالت: لا ولا يَدَعْ، والجمع جُذعٌ (* قوله« والجمع جذع» كذا بالأصل مضبوطاً، وعبارة المصباح: والجمع جذاع مثل جبل وجبال وجذعان بضم الجيم وكسرها ونحوه في الصحاح والقاموس. وجُذْعانٌ وجِذْعانٌ والأُنثى جَذَعة وجَذعات، وقد أَجْذَعَ، والاسم الجُذُوعةُ، وقيل: الجذوعة في الدواب والأَنعام قبل أَن يُثْني بسنة؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:إِذا رأَيت بازِلاً صارَ جَذَعْ فاحْذر، وإِن لم تَلْ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦ (الإجمالي: ٣٦)
- نخل
الآيات المشتركة: ٣ · Hurma ağacıdır
- مخض
الآيات المشتركة: ١ · Doğum sancısı
- جني
الآيات المشتركة: ١ · Cena toplanmış meyve demektir
- رطب
الآيات المشتركة: ١ · Olgunlaşmış yaş hurma demektir
- هزز
الآيات المشتركة: ١ · Kımıldadı
- سقط
الآيات المشتركة: ١ · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- صلب
الآيات المشتركة: ١ · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٢ · Önce
- بقي
الآيات المشتركة: ١ · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
- قطع
الآيات المشتركة: ١ · Kesinlikle keseceğim
- نسي
الآيات المشتركة: ١ · Çadırın kurulduğu yer demektir
- سحر
الآيات المشتركة: ١ · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا
Kütükle
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جذع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ساق, فرع, غصن, خشب |
| Zıt Kök | فرع |
| Çekirdek Özet 1 | Ağacın yeri tutan, dik durmasını sağlayan kalın ana gövdesi veya kütüğü |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılığı, besini veya yükü taşıyan merkezi dayanak sütunu ve gençlik/tazelik evresi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının, sistemin veya sürecin üzerinde yükseldiği ana taşıyıcı omurga |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kesilmiş cansız odun veya kuru kütük sanarak, besleyen ve ayakta tutan canlı ana gövde işlevini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جذ | Bir şeyi kökünden kesmek, koparmak, sertçe ayırmak veya dipte kalan sağlam parçayı tutmak; nitekim جذذ kökünde parçalama ve kesme, جذو kökünde ise ateşi tutan kalın korlu odun veya dikilip sabit durma anlamı mevcuttur. | ع | ع harfinin getirdiği derinlik, genişlik ve kaynak/organ niteliğiyle kesilip ayrılabilen veya zeminle irtibatlı kalan kalın kütük, ağacın ana taşıyıcı gövdesi ve gençliğin dolgun tazeliği anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yükü taşıma, ağırlığı sırtlanma ve bünyesinde kuvvet toplama hareketi. |
| ذ | Kapı; geçiş, sınır, ayrılma | د kökeninden türeyen bu harf, bir uzantının gövdeden ayrılma eşiğini veya kesilme sınırını imler. |
| ع | Göz; kaynak, görme, bilme | Özsu, içsel canlılık, kökten yukarıya doğru besin aktaran ana kaynak kanalı. |
| جذع | Taşınan yükün eşiğinde duran kaynak sütun | Kökten aldığı canlılık suyunu yukarıya taşıyan, dalların ayrıldığı sınırda bütün ağırlığı yüklenen dik ve sağlam ana gövde. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın dallarından arınmış, yeri tutan kalın ana gövdesi; tavanı taşımak için dikilen kütük direk; ayrıca hayvanın süt dişlerini döküp ana dişlerine kavuştuğu genç ve diri çağı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde zamanın yıpratıcılığını anlatmak üzere zaman için kullanılan bir sıfat olarak geçer: يا بشر لو لم أكن منكم بمنزلة / ألقى علي يديه الأزلم الجذع |
| Erken Arapça kullanım | Klasik Arap atasözünde bir kimseden elde edilen ilk ve taze imkânı ifade etmek için kullanılır: خذ من جذع ما أعطاك |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جذع kökü, merkezi Sami dillerinde ağaç gövdesi, kütük, sütun ve genç hayvan anlamlarını kapsayan somut bir taban üzerine oturur. Kökün İbranicedeki doğrudan karşılığı olan גֶּזַע (gezaʿ), ağaç gövdesi, kütük veya bir ailenin ana soy kütüğü anlamına gelir; özellikle kesilmiş bir ağacın kökünden filizlenen ana gövdeyi belirtir. Süryanicede gūzmā veya benzeri formlarla kalın gövde ve kök sürgünü semantiği korunur. Akadca düzeyinde doğrudan üçlü ses denkliği tam olarak izlenememekle birlikte, kesme ve gövdeleme mantığı biliteral köklerle örtüşür. Kökün Sami dünyasındaki ortak semantik matrisi, zemin ile dallar arasında duran, hem kesilmeye ve soyulmaya elverişli olan hem de yeni sürgünlerin fışkırdığı taze ve sert ana taşıyıcı sütundur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon; Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertlik, dikilme, taşıyıcılık ve gençlik | Ağacın ana ekseni olan kütük ile hayvanın olgunluk öncesi en dinamik ve diri çağı olan gençlik evresi tek kökte birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גֶּזַע (gezaʿ) | Ağaç gövdesi, kütük, nesep kökü ve soy kütüğü anlamlarıyla tam ses ve semantik denklik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan Afro-Asyatik kökdeşlik tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs; Koehler-Baumgartner; Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جذع | Anlamlı | Gövde, kütük, tazelik | Ağacın ana ekseni ve genç hayvan evresi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| جعذ | Anlamlı | Katılık, cimrilik, kısalık | Bir araya toplanıp katılaşma, boy kısalığı veya huysuzluk. | Kur'an'da geçmez; ters yönde sertleşme. |
| ذجع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| ذعج | Anlamlı | İtme, sürme, sarsma | Bir şeyi hızla veya şiddetle yerinden oynatıp sürme. | Kur'an'da geçmez; fonetik permütasyon. |
| عجذ | Anlamlı | Şişmanlık, dolgunluk | Vücudun veya uzvun etlenip dolgun ve kaba olması. | Kur'an'da geçmez; hacimce dolgunluk ilişkisi. |
| عذج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جذع | Merkez | Taşıyıcı ana gövde | Yere bağlı, kalın, dikey ve dalları taşıyan ana eksen. | Hem zeminle hem de dallarla irtibatı kuran kütük. |
| ساق | Komşu | Ayakta tutan uzuv | Genellikle bitkide veya insanda hareketi ve dik durmayı sağlayan ince-kalın bacak yapısı. | جذع daha masif, kütüksü ve dallara mesnet teşkil eden yapıdır. |
| فرع | Komşu | Gövdeden çıkan uzantı | Ana eksenden çevreye doğru yayılan, yukarıya çıkan üst parça. | جذع kök ile dal arasındaki merkezi omurgadır. |
| غصن | Komşu | Yapraklı ince dal | Ağacın en dıştaki esnek, hareketli ve meyveye yakın uzantıları. | جذع sert, sabit ve ana kütledir. |
| خشب | Komşu | İşlenmemiş cansız odun | Canlılığını yitirmiş veya yapı malzemesi haline getirilmiş kereste. | جذع ağacın canlı veya dik duran gövde formudur. |
| فرع | Zıt | Uç, tepe, yan dal | Ağacın tabandaki merkezi kütüğüne mukabil, yukarıdaki ve çevredeki tali uzantılar. | Merkez-omurga ile tali-uç ayrımı. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جذع | Gövde, kütük, genç evre | Ağacın yeri tutan ana dikmesi; hayvanın gençlik ve kuvvet dönemi. | Kesin |
| Latince | truncus, stirps | Ağaç gövdesi, kütük, kök | Truncus dallardan arınmış ana gövdeyi tam karşılarken, stirps soy kütüğünü de içerir; gençlik anlamı bu kelimelerde yoktur. | Güçlü |
| İngilizce | trunk, stem, bole | Ağaç gövdesi, kütük | Trunk ana taşıyıcı gövdeyi verir; biyolojik gençlik veya çağ nüansını ancak başka sözcükler karşılar. | Kesin |
| Almanca | Baumstamm, Stamm | Gövde, kütük, soy | Stamm hem ağacın ana gövdesini hem de kabile/soy omurgasını taşır; gençlik boyutu dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | tronc, fût | Gövde, kütük | Tronc silindirik ve kalın ana kısmı belirtir; kökün taşıdığı tazelik nüansı eksiktir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جِذْعِ / بِجِذْعِ | Canlı hurma ağacının ana gövdesi | Meryem validemizin doğum sancısı anında sığındığı, dayandığı ve silkelediği besleyici ağaç gövdesi (Meryem 19:23, 19:25). |
| جُذُوعِ | İnfaz ve teşhir için kullanılan dikili direkler | Firavun'un iman eden büyücüleri asmakla tehdit ettiği hurma ağacı kütükleri (Tâhâ 20:71). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sebep-sonuç ve ilahi kudret ilişkisi | Hz. Meryem'in kuru veya zayıf bir kütüğü silkelemesiyle taze hurmanın düşmesi hadisesinde beşeri çaba ile mucizevi lütuf arasındaki denge. | Kütük, beşeri imkânsızlık ile ilahi tecellinin kesiştiği dayanak noktasıdır. |
| Fıkıh | Zekât ve kurban ahkâmı | Hayvanların yaş tasnifinde ceda'a (جذعة) kavramının kurban ve zekâtta asgari yaş sınırı veya nisap ölçüsü olması. | Hayvanın gelişimini tamamlayıp güç kazandığı belirli bir yaş evresi. |
| Tefsir | Tâhâ 20:71 ve Meryem 19:23 bağlamı | Firavun'un tehdidindeki فِي جُذُوعِ النَّخْلِ ifadesinde yer alan harf-i cerin (في) ahşabın içine çakılma veya üzerine asılma biçimindeki belagat tahlili. | Gövdenin hem hayat veren hem de ölümle tehdit eden dikili bir nesne olarak tefsiri. |
| Hadis | Ağlayan kütük mucizesi (حنَانَة) | Hz. Peygamber'in hutbe okurken dayandığı hurma kütüğünün (جذع النخلة), minber yapıldıktan sonra inlemesi ve teskin edilmesi rivayetleri. | Cansız görünen ana gövdenin peygamberi muhabbeti algılayan bir fıtrata sahip oluşu. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin ve imanın dayanağı | Merkezi inanç omurgası | Tali amelleri ve ahlaki dalları ayakta tutma | Bütün ibadetler ve ahlak, tevhid adlı ana gövdeden beslenir ve onun üzerinde yükselir. | Güçlü |
| İlmi | Bilgi hiyerarşisi | Temel aksiyom ve metodoloji | Tali teorilere zemin oluşturma | Furuat niteliğindeki bilgilerin kendisine bağlandığı usul ve ana ilkeler manzumesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve iktidar aygıtı | Devletin meşruiyet ve teşhir direği | Toplumsal düzeni taşıma veya baskı kurma | Tâhâ 20:71 örneğinde görüldüğü gibi, otoritenin hem nizamı taşıyan hem de muhalifleri sindiren cezalandırma aracı. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim altyapısı | Sabit sermaye ve ana üretim aracı | Ürün ve meyve vermeyi sürekli kılma | Meryem 19:25'te kütüğün sarsılmasıyla hasılatın gelmesi, ana sermayenin harekete geçirilmesiyle elde edilen verimi simgeler. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çizge teorisinde kök düğüm ve ana omurga (Root/Trunk backbone) | Ağ yapılarında (network) bütün alt dalların bağlandığı, bant genişliğini ve temel yükü taşıyan merkezi omurga hattı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sosyolojide temel yapısal kurumlar (Institutional Core) | Toplumdaki tali ilişkileri, rolleri ve geçici hareketleri üzerinde taşıyan aile, hukuk ve mülkiyet gibi ana taşıyıcı kurumlar kütüğü. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca kesilmiş, baltalanmış, marangozluk malzemesi olan ölü odun parçası olarak düşünmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem zeminle bağı süren, sarsıldığında meyve dökebilen canlı bir ekseni hem de üzerine beden asılabilen dik ve mukavim bir direği ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Meryem kıssasındaki hadiseyi tamamen anlamsız bir kuru kütük silkelemesine indirgeyerek organik dayanak ve beşeri cehd ilişkisini koparmak; Firavun'un cezasındaki yapısal teşhir mantığını gözden kaçırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin ilahi yardımı beşeri çaba ile nasıl buluşturduğunu (Meryem kıssası) ve tağuti iktidarların gücü nasıl kütüksel bir teşhir aracı kıldığını (Firavun kıssası) sembolik bir nesne üzerinden somutlaştırdığı için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Doğum mucizesi ve teslimiyet bağlamında Meryem suresi (19:23, 25) ile iman-baskı çatışmasının zirveye çıktığı Tâhâ suresinde (20:71) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyve almak için gövdeye dokunma ve emek verme şartını göstererek pasif tevekkül anlayışını düzeltir; kütüğün salt yakacak değil, hayatı ve imtihanı taşıyan bir merkez olduğunu fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYere kök salmış ağacın dallarını taşıyan kalın, dik ve silindirik ana gövdesi; kütük.
- Soyut anlamBir bütünü ayakta tutan, yükü sırtlanan, tali unsurların kendisine dayandığı taze ve mukavim omurga.
- Sistematik karşılıkSistemin alt bileşenlerinin yüklendiği ve verim elde etmek için sarsılması/işletilmesi gereken ana taşıyıcı eksen.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ana gövdeyi (جذع), zeminle olan kök irtibatını, bu gövdeden beslenen ve onun üzerinde yükselen tali dalları/unsurları temsil eder; gövdeye uygulanan dışsal sarsma/hareket enerjisini, ise bu hareket neticesinde ortaya çıkan taze ürünü/meyveyi sembolize eder. Böylece kök, dalları taşıyan statik bir direk olmanın ötesinde, dinamik bir etkiyle semere veren merkezi taşıyıcı birimdir.