جزأ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-ز-أالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٣٠ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بلوبوبموتجزأطمأنجبلجعلقلبربعجُزْءًاطير

الجذرالصيغ ٢الآيات ٣السور ٣المجاورة ٣٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جزأ

ج - ز - أ

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: جزء

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦
باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به. وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال: وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨٤
الجزء: واحد الأجزاء. وجزأت الشيء جَزْءاً قَسَّمته وجعلته أجزاء، وكذلك التجزئة. وجَزَأْتُ بالشيء جَزْءًا: أي اكتفيت به، وجَزِئت الإبل بالرُّطْبِ عن الماء جُزْءاً بالضم. وأجزَأتُها أنا، وجزَّأْتها أيضاً تجزئة. وظبية جازئة. وأَجزأني الشيء: كفاني. وأجزأت عنك شاةٌ، لغة في جَزَتْ، أي قَضَتْ. واجتَزَأْتُ بالشيء، وتجزَّأت به بمعنى، إذا اكتفيت به. وأجزأت عنك مَُجْزَأَ فلان ومَُجزَأَةَ فلان، أي أغنيتُ عنك
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٧٬٦٧٠
ج ز ( و ا ي ء ) جزا ، جزأ ، جاز ، جأز ، وجز ، زاج ، زجا ، أزج . جزى : سَمِعْتُ المُنذِريّ يقول : سَمِعْتُ أبا الهيْثَم يقول : الجزاءُ يكون ثَواباً ، ويكونُ عِقاباً . قال الله جلَّ وعزَّ : ( ) قَالُواْ فَمَا جَزَآؤُهُ إِن كُنتُمْ كَاذِبِينَ ( ) قَالُواْ جَزؤُهُ مَن وُجِدَ فِى رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ) ( يوسف : 74 ، 75 ) . قال : معناه ، قالوا فما عُقوبَتُه إنْ بانَ كَذِبُكم بأَنّه لم يَسْرِق ، أي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢١٣
(باب الجيم والزاء وما يثلثهما) (جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر. فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من
رابط المدخل

(باب الجيم والزاء وما يثلثهما) (جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر. فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من الماء، وهو قياس الباب. وأمّا الآخَر فالجَِزْع، وهو الخرَزُ المعروف. ويقال بُسْرَةٌ مُجزَّعَةٌ، إذا بَلَغَ الإرطابُ نِصْفها، وتُشْبِه حينئذٍ الجَِزْع([3]). (جزل) الجيم والزاء واللام أصلان: أحدهما عِظَم الشَّيء من الأشياء، والثاني القَطْع. فالأوّل الجَزْل، وهو ما عَظُمَ من الحَطَب، ثم اسْتُعير، فقيل: أجزَلَ في العطاء. ومنه الرَّأْيُ الجَزْل من الباب الثاني، وسنذكره. فأمَّا قول القائل: فوَيْهاً لقِدْرِكَ وَيْهاً لها *** إذا اخْتِيرَ في المَحْلِ جَزْلُ الحَطَبْ([4])فإنَّه اختَصَّ الجَزْلَ لأنّ اللحمَ يكون غَثَّاً فيُبطئ نضجُه فيُلْتَمَسُ له الجَزْل. وأمّا الأصل الآخَر فيقول العرب: جزَلْتُ الشيءَ جِزْلَتَين، أي قطعته *قِطْعَتَيْن. وهذا زَمَنُ الجَِزَالِ أي صَِرَامِ النَّخْلِ. قال: * حَتَّى إذا ما حانَ مِن جَِزَالِها([5]) * ومن هذا الباب الجَزَل، أن يُصيبَ غارِبَ البعير دَبَرَة، فيُخرَج منه عَظْمٌ فيطمئِنَّ موضِعُه. وبعيرٌ أجْزَلُ إذا فُعِلَ به ذلك. قال أبو النجم: * يُغادِرُ الصَّمد كظَهْرِ الأجْزَلِ([6]) * والجِزْلة: القطعة من التَّمْر. فأما قولهم جَزْلُ الرّأيِ فيحتمل أن يكون من الثاني، والمعنى أنَّه رأيٌ قاطعٌ. وممّا شذّ عن الباب الجَوْزَل، وهو فَرْخُ الحمام، قال: قالت سُلَيْمى لا أُحِبُّ الجَوْزَلا *** ولا أحِبُّ السَّمكاتِ مَأكَلا ويقال: الجَوْزَل السمّ. (جزم) الجيم والزاء والميم أصلٌ واحد، وهو القطع. يقال جَزَمْتُ الشيء أجْزِمُه جزْماً. والجَزْم في الإعراب يسمَّى جزماً لأنَّه قُطِع عنه الإعرابُ. والجِزْمَة: القِطْعة من الضَّأن. ومنه جَزَمْتُ القِرْبة إذا ملأتَها، وذلك حينَ يُقطَع الاستقاء. قال صخر الغيّ:فلما جَزَمْتُ بِهِِ قِرْبتي *** تيمّمتُ أطرِقةً أَو خَلِيفا([7])ويقولون: إنّ الجَزْمة الأكلةُ الواحدة. فإن كان صحيحاً فهو قياسُ الباب، لأنّه مرّةٌ ثم يُقطَع. ومن ذلك قولهم: جَزَّمَ القومُ: عَجَزُوا. قال: ولكنِّي مضَيْتُ ولم أُجزِّمْ *** وكان الصَّبْرُ عادةَ أوَّلينا([8]) (جزأ) الجيم والزاء والهمزة أصلٌ واحد، هو الاكتفاء بالشَّيء. يقال اجتزأْتُ بالشيءِ اجتزاءً، إذا اكتفيتَ به. وأجزَأَنِي الشَّيءُ إجزاءً إذا كفاني قال: لقد آليت أَغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرِّباعِ([9])لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ *** وإِنَّ الحُرَّ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ أي يكتفى بها. والجَُزْءُ: استغناء السائمة عن الماء بالرُّطُْب([10]). وذكَرَ ناسٌ في قوله تعالى: ﴿وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءاً﴾ [الزخرف 15]، أنّه من هذا، حيث زعموا أنَّه اصطفى البناتِ على البنين. تعالى الله عن قول المشركين علُوَّاً كبيراً. والجُزْء: الطائفة من الشَّيء. ومما شذّ عن الباب الجُزْأَة نِصاب السِّكِّين، وقد أجزَأتُها إجزاء إذا جعلْتَ لها جُزأةً. ويجوز أن يكون سمِّيت بذلك لأنها بعض الآلةِ وطائفةٌ منها. (جزي) الجيم والزاء والياء: قيام الشيء مَقامَ غيره ومكافأتُه إياه. يقال جَزَيت فلاناً أجزِيه جزاءً، وجازيتُه مجازاةً. وهذا رجل جازِيكَ مِنْ رجل، أي حسبك. ومعناه أنه ينوبُ منابِ كلِّ أحدٍ، كما تقول كافِيكَ وناهيك. أي كأنه ينهاك أن يُطْلَبَ معه غيرُه. وتقول: جَزَى عنِّي هذا الأمرُ يَجزِي، كما تقول قَضَى يقضي. وتجازَيْتُ دَيْني على فلان أي تقاضَيْته. وأهلُ المدينة يسمُّون المتقاضِي المتجازِي. قال الله جل ثناؤُه: ﴿وَاتَّقُوا يَوْمَاً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً﴾ [البقرة 48، 123]، أي لا تقضِي. (جزح) الجيم والزاء والحاء كلمةٌ واحدة لا تتفرَّع ولا يُقاسُ عليها. يقال جزَح له من ماله، أي قَطَع. والجازِح: القاطع. وهو في شعر ابن مقبل: * لَمُخْتَبِطٌ من تالِدِ المالِ جَازِحُ([11]) * (جزر) الجيم والزاء والراء أصلٌ واحد، وهو القَطْع. يقال جَزَرت الشيء جَزْراً، ولذلك سمِّي الجَزُور جزوراً. والجَزَرة: الشاة يقوم إليها أهلُها فيذبحونها. ويقال ترك بنُو فلانٍ بني فلان جَزَراً، أي قتلوهم فتركوهم جَزَراً للسِّباع. والجُزارَة أطراف البعير: فراسِنُه ورأسُه. وإنما سمِّيت جزارة لأنَّ الجزّار يأخذُها، فهي جُزارتُه؛ كما يقال أخذ العاملُ عُمالته. فإذا قلتَ فرسٌ عَبْلُ الجُزارةِ، فإنما تريد غِلَظَ اليدين والرِّجلين وكثرة عصبها. ولا يدخُل الرّأس في هذا؛ لأن عظَم الرَّأْس في الخيل هُجْنَة. وسميت الجزيرةُ جَزيرةً لانقطاعها. وجَزَر النَّهرُ إذا قلَّ ماؤُه جَزْراً. والجَزْر: خلاف المدّ. ويقال أجزَرْتُك شاةً إذا دفَعْتَ إليه شاةً يذبحُها. *وهي الجَزَرة، ولا تكون إلاَّ من الغنم. قال بعض أهل العلم: وذلك أنّ الشاةَ لا تكون إلا للذبح. ولا يقال للنّاقة والجمل، لأنهما يكونان لسائر العمل. --------------ــــ ([1]) في الأصل: "ما ترك". ([2]) أثبت هذه التكملة مستأنساً بما في المجمل واللسان. ([3]) الجزع بالفتح، وروى كراع الكسر. ([4]) أنشده في المجمل واللسان (جزل). ([5]) نسب في زيادات الجمهرة (2: 90) إلى أبي النجم العجلي، وأنشده في المجمل واللسان (جزل). والصرام والجزال، كلاهما بالكسر والفتح. ([6]) كذا في الأصل والمجمل. والصواب "تغادر" لأن قبله كما في اللسان: يأتي لها من أيمن وأشمل *** وهي حيال الفرقدين تعتلي ([7]) نسب البيت في اللسان (طرق) إلى الأعشى، والصواب ما هنا. والبيت في شرح السكري للهذليين 48 ومخطوطة الشنقيطي 58 وفي اللسان (جزم، طرق، خلف) برواية: "جزمت بها" وهو تحريف؛ لأن قبله: وماء وردت على زورة *** كمشي السبنتى يراح الشفيفا ([8]) البيت في اللسان والمجمل (جزم). ([9]) الشعر لأبي حنبل الطائي، كما سبق في حواشي (جدع). وقد أنشدهما في اللسان (جزأ) بدون نسبة. ([10]) يقال جزأت جزءاً، بفتح الجيم وضمها، وجزوءاً أيضاً. ([11]) من بيت لابن مقبل في اللسان (جزح). وصدره: * وإني إذا ضن الرفود برفده *

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٥٥
المدخل: جزء- جزء الشيء: ما يتقوم به جملته، كأجزاء السفينة وأجزاء البيت، وأجزاء الجملة من الحساب قال تعالى: ﴿ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا﴾ [البقرة/260]، وقال عز وجل: ﴿لكل باب منهم جزء مقسوم﴾ [الحجر/44]، أي: نصيب، وذلك جزء من الشيء، وقال تعالى: ﴿وجعلوا له من عباده جزءا﴾ [الزخرف/15]، وقيل: ذلك عبارة عن الإناث، من قولهم: أجزأت المرأة: أتت بأنثى (ورد هذا الزمخشري في تفسيره. راجع: الكشاف 3/413). وجزأ الإبل: مجزءا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧١٢
ج ز أ جزأت الماشية بارطب من الماء واجتزأت وتجزأت وهن جازئات وجوازيء‏.‏ قال الشماخ‏:‏ إذا الأرطـى توسـد أبرديـه خـدود جـوازيء بالرمـل عيـن وقد اجتزأت بالقليل عن الكثير وتجزأت وهو من الجزء‏.‏ وجزأت الشيء تجزئة وشيء مجزأ‏:‏ مبعض‏.‏ وتجزأ المال‏:‏ تفرق‏.‏ وجزأت الشيء بالتخفيف‏:‏ نقصت منه جزءاً ومنه المجزوء من الشعر‏.‏ وأجزأني كذا‏:‏ كفاني وهذا مجزيء وتقول تميم‏:‏ البدنة تجزيء عن سبعة وأهل
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٠٤
الجُزْء والجَزْءُ: البَعْضُ، والجمع أَجْزاء. سيبويه: لم يُكَسَّر الجُزءُ على غير ذلك. وجَزَأَ الشيءَ جَزْءاً وجَزَّأَه كلاهما: جَعله أَجْزاء، وكذلك التجْزِئةُ. وجَزَّأَ المالَ بينهم مشدّد لا غير: قَسَّمه. وأَجزأَ منه جُزْءاً: أَخذه. والجُزْءُ، في كلام العرب: النَّصِيبُ، وجمعه أَجْزاء؛ وفي الحديث: قرأَ جُزْأَه مِن الليل؛ الجُزْءُ: النَّصِيبُ والقِطعةُ من الشيء، وفي الحديث: الرُّؤْيا الصّالِحةُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٣
* ج ز أ * * جَزَأهُ * من باب قطع و * جَزَّأَهُ تَجزِئَةً * قسمه * أجزاءً * و * جَزَأَ * به من باب قطع اكتفى و * أجْزأَهُ * الشيء كفاه و * أجْزَأَتْ * عنه شاة لغة في جزت أي قضت و * اجتزأ * به و * تجزَّأَ * به اكتفى
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٤٩٤
الجزء بالضم: البعض، ويفتح ويطلق على القسم لغة واصطلاحا ج أجزاء، لم يكسر على غير ذلك عند سيبويه. والجزء بالضم ع قال الراعي: كانت بجزء فمنتها مذاهـبـه وأخلفتها رياح الصيف بالغبر وفي العباب: الجزء: رمل لبني خويلد. وجزأه كجعله جزءا: قسمه أجزاء، كجزأه تجزئة، وهو في المال بالتشديد لا غير، ففي الحديث أن رجلا أعتق ستة مملوكين عند موته، لم يكن له مال غيرهم، فدعاهم رسول
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٦٢٠
جَزَأَهُ 1 جَزَأَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. جَزَاَ , (Msb, K,) inf. n. جَزْءٌ, (S,) He divided it (a thing, S) into parts, or portions; (S, K;) made it to consist of parts, or portions; (S, Msb;) as also ↓ جزّأهُ, (S, * Msb, K,) inf. n. تَجْزِئَةٌ, (S,) or تَجْزِىْءٌ: (Msb:) when that which is divided is property, as, for instance, slaves, only this latter form of the verb, with teshdeed, is used.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٣١
المدخل: جزءجَزَأَ جَزَأَ a. Ao. A ( n. ac. جَزْء 1 ), Divided. b. [ Bi ], Was content, satisfied with. جَزَّأَ جَزَّأَ II , a. Divided, allotted, apportioned. أَجْزَأَ أَجْزَأَ IV , a. Satisfied, sufficed. b. [ acc. & 'An ], Satisfied without; served instead of, as a substitute for. تَجَزَّأَ تَجَزَّأَ V , a. Was divided. b. see I (b) . اِنْجَزَأَ اِنْجَزَأَ VII , a. see I (b) . جُزْء جُزْء
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٢٦٨
المدخل: جزءجزء جَزَأَ - يَجْزَأُ - جُزْء جَزَأَ - يَجْزَأُ + كائن + شيئاً: يقسمه إلى أجزاء: يقسمه إلى قطع كبيرة رئيسية جُزْء: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل " جَزَأَ - يَجْزَأُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَزَأَ - يَجْزَأُ ": أحد الأجزاء أو القطع الكبيرة الرئيسية التي قسم إليها الشيء أو الكائن واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع الشيء وفصله إلى جزأين
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٠ (الإجمالي: ٤١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. طمأن

    الآيات المشتركة: ١ · Huzur bulan

  2. جعل

    الآيات المشتركة: ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  3. صور

    الآيات المشتركة: ١ · Sûr

  4. ربع

    الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  5. بوب

    الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir

  6. سبع

    الآيات المشتركة: ١ · Yırtıcı hayvan demektir

  7. طير

    الآيات المشتركة: ١ · “Tayr” kuş demektir

  8. سعي

    الآيات المشتركة: ١ · Sua’f el çatlamasıdır

  9. قسم

    الآيات المشتركة: ١ · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür

  10. جبل

    الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır

  11. بلو

    الآيات المشتركة: ١ · Biley taşı

  12. إبراهيم

    الآيات المشتركة: ١ · İbrahim

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. … فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ …

    Cüz

  2. وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ مُبِينٌ

    Cüz

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجزأ
YapıÜçlü kök
Özel DurumMehmûz (sonu hemzeli)
Bağlamsal Yakın Köklerبعض, قسم, نصب, شطر
Zıt Kökكلل
Çekirdek Özet 1Bir bütünden ayrılan, kendi içinde bağımsız bir işlev üstlenen veya yeten pay
Çekirdek Özet 2Varlık hiyerarşisinde parçalanma, tahsis edilme ve ilahî zata cüz isnadının reddi
Çekirdek Özet 3Parça-bütün ilişkisinde ontolojik bölünmezlik ve işlevsel yetinme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir matematiksel bölme sanıp iktifâ (yetme/yetinme) boyutunu ve ontolojik şirk bağlamını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جزBir bütünü kesmek, ayırmak, paylaştırmak ve karşılık kılmak (جزي, جزع, جزم, جزر)أÇekirdeğin taşıdığı mekanik kesme ve ayırma eylemine durma, sınır çekme ve ayrılan parçanın kendi başına kafi gelmesi (iktifâ) anlamını katarak onu bağımsız bir pay ve yeten birim haline getirir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükün, gövdenin veya bütünün taşınması, bir aradalığı ve sevk edilmesi
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeBütünlüğü olan nesnenin bir alet veya sınır ile kesilip birbirinden ayrılması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçKesilip ayrılan parçanın bağımsız bir güç, başlangıç noktası ve kendi başına yeten bir birim hüviyeti kazanması
جزأBütünün taşınabilir bir aletle kesilip kendi başına yeten bağımsız bir paya dönüştürülmesiTaşınan veya var olan bir küllden bir kesit koparılması ve bu kopan parçanın hem asıldan bir pay olması hem de kendi içinde sınırlandırılmış bir yeterlilik taşıması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOtlayan develerin veya koyunların bahar aylarında taze ve yaş otlarla beslenerek su içmeye ihtiyaç duymadan doyması ve yetinmesi; bıçağa takılan ve tutmaya yarayan bağımsız sap
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Tarafe b. el-Abd'e nispet edilen ve kişinin aza kanaat etmesini öven beyitte geçer: لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ / وإِنَّ المَرْءَ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi kullanımında vahşi hayvanların su aramadan yeşillikle yetinmesi جَزِئَتِ الإبلُ biçiminde; kılıç veya bıçak kabzasının takılması ise أجزأت السكين ifadesiyle kaydedilmiştir.

المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde جزأ kökü, Proto-Semitik *g-z- kök ailesinin (kesmek, ayırmak, biçmek) hemze ile genişletilmiş bir varyantı olarak öne çıkar. İbranicede gāzar (kesmek, bölmek, ayırmak, karar vermek) ve gezer (parça, pay), Süryanicede gzar (kesmek, sünnet etmek, ayırmak), Akadcada gazāzu (yün kırkmak, saç kesmek) biçimleriyle korunan ortak çekirdek, somut planda her zaman bir bütünün kesici bir vasıtayla ayrılmasını ve parçalanmasını ifade eder. Arapçada bu kök, sonuna eklenen hemze unsuruyla birlikte yalnızca mekanik bir parçalanmayı değil, parçalanan unsurun kendi sınırları içinde bir yeterlilik kazanması ve bütünü ikame edebilmesi (iktifâ) semantiğini de bünyesine katarak özelleşmiştir. Bu bağlamda Arapçadaki mehmûz yapı, Batı Sami dillerindeki salt bölme ve parçalama kavramını yetinme ve pay olma dengesine oturtmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجز çekirdeğinden türeyen جزأKesme ve koparma eyleminin sonundaki hemze ile donarak bağımsız bir paya ve yeten birime dönüşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gāzar, Süryanice gzar, Akadca gazāzuBütünden kesip ayırma, kırkma ve pay oluşturma eylemindeki ortak kök birlikteliğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme matrisiBelirgin dış ödünçleme bulunmamakta olup Afro-Asyatik *g-z tabanının iç Sami açılımıdırMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جزأAnlamlıBölmek, paylaştırmak, yetinmekBir şeyi kısımlara ayırmak; az bir şeyle yetinmek ve suya ihtiyaç duymamakHedef kök; Kur'an'da geçer
جأزAnlamlıBoğazı tıkanmak, nefesi kesilmekSuyun veya lokmanın boğazda kalması ve göğsü daraltması haliAnlam daralması ve tıkanma ilişkisi; Kur'an'da geçmez
زجأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زأجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
أجزAnlamlıİkram etmek, yetirmekBirine yetecek kadar su veya bağış vermekجزأ köküyle kalb ve eşanlamlılık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez
أزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf dizilişiyle müstakil üçlü kök kaydı yokturKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جزأMerkezParçalara ayırma ve payBir bütünün fonksiyonel, yeten ve bağımsız kılınan dilimiBütünün niteliğini yansıtan veya kendi içinde yeterli sayılan pay
بعضKomşuKüllün bir parçasıKendi içinde yetme şartı aranmaksızın bütünün herhangi bir kısmıBir şeyin bütününe zıt olan belirsiz veya belirli parça
قسمKomşuTaksim ve dağıtımPaylaştırma iradesi ve belirlenmiş hak veya nasipBir mülkün veya nesnenin hak sahipleri arasında pay edilmesi
نصبKomşuNasip ve hisseBir kimseye dikilen, tahsis edilen ve ayrılan payBireyin kaderine veya hakkına düşen sabit kısım
شطرKomşuYarıya bölme ve yönBütünün tam ortadan veya belirgin bir yöne doğru ikiye ayrılmasıBir şeyin yarısı veya yönelinen yarık tarafı
كللZıtKülliyet ve kuşatmaParçalanmamış, eksiksiz, bölünmeye uğramamış bütünün tamamıCüzün karşıtı olarak varlığın veya hükmün kapsayıcı bütünü

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجزأParça, pay, yetmeBütünden ayrılan ve kendi içinde işlevi olan birimKesin
LatincePars, portioParça, hisse, payBir bütünün bölündüğü kısımları verir; Arapçadaki iktifâ (yetinme) nüansını tam karşılamazGüçlü
İngilizcePart, portion, fractionParça, kısım, porsiyonBütünün bir dilimini ifade eder; ontolojik yetinme ve ikame anlamı dışarıda kalırKesin
AlmancaTeil, AnteilParça, pay, hisseMekanik veya hukuki payı karşılar; suya kanma ve kanaat etme boyutunu taşımazKesin
FransızcaPartie, portionKısım, pay, bölüntüFiziksel ve soyut bölümleri belirtir; kökün taşıdığı kafi gelme boyutunu içermezKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جُزْءًا (İsmin tenvinli hali)Maddi parçalara ayırma ve dağıtmaHz. İbrahim'in kuşları parçalayıp her bir dağın üzerine birer parça koyması bağlamı (Bakara 2:260)
جُزْءٌ مَقْسُومٌ (Sıfat tamlaması)Belirlenmiş zümre, fırka ve hisseCehennemin kapılarına ayrılan, oraya girecek mücrimlerin oluşturduğu fırka ve gruplar (Hicr 15:44)
جُزْءًا (İntisap ve evlat isnadı)Ontolojik cüz kılma, soy ve tenasül isnadıMüşriklerin melekleri Allah'ın kızları sayarak O'na kullarından bir parça isnat etmeleri (Zuhruf 43:15)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamZat-sıfat ilişkisi ve şirk eleştirisiAllah'a cüz (parça, çocuk, cismaniyet) nispet edilmesinin imkansızlığı ve tenzihBölünemezlik; zatta cüz ve tecezzi kabul etmeyen vahdaniyet
FıkıhKurban, ceza ve ibadette kifayetBir hayvanın kaç kişiye yeteceği (iczâ) ve bir amelin farzı düşürmeye kafi gelmesiHukuki geçerlilik ve yetinme (yüczi'u / iczâ) boyutu
TefsirTenzih ayetleri ve diriliş tasviriMüşriklerin melekleri cüz kılması ve İbrahim kıssasında parçaların birleşmesiHem ontolojik bölme hem de dağılmış unsurların yeniden cem edilmesi
HadisRüyalar ve amellerin faziletiSalih rüyanın nübüvvetten kırk altıda bir cüz olması ve gece ibadeti hizbiBütünün mahiyetinden pay taşıyan niteliksel hisse

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTenzih ve tevhîd akidesiBölünmez ilahî zatŞirki ve antropomorfizmi engellemeYaratıcıya cüz (çocuk, parça) isnadı ontolojik bir sapmadır; Allah parçalardan mürekkep değildirKesin
İlmiMetodoloji ve analizAnalitik ayrıştırma ve modülKarmaşık bütünü anlaşılır kılmaBir hakikatin incelenmek üzere parçalara ayrılması ve her bir cüzün kendi içinde ele alınmasıGüçlü
SiyasiTeşkilat ve hiyerarşiBirim, fırka, bölükYetki ve görev dağılımını sağlamaToplumun ve kurumların sevk ve idare için bölümlere ayrılarak yetkilendirilmesiGüçlü
İktisadiDağıtım ve paylaşımHisse, pay, kafi miktarKaynakların adil bölüşümüÜretilen hasılanın veya mirasın hak sahiplerine yetecek paylara ayrılmasıKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesirli sayı ve alt küme (Ai⊂U)Evrensel kümenin ayrık alt kümelere bölünmesi ve her bir alt kümenin kendi elemanlarını tüketici biçimde tanımlamasıKesin
Beşeri bilimlerToplumsal rol ve modüler kurumToplumsal yapının uzmanlaşmış alt sistemlere ayrılarak her birinin kendi işlevini kendi içinde yerine getirmesi (differansiyasyon)Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Kur'an'ın otuz cüzünden biri veya sıradan bir matematiksel parçalama olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem somut parçalamayı hem de o parçanın bir bütün yerine geçebilecek işlevsel bir kifayete ve ontolojik aidiyete sahip olmasını kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZuhruf 15'teki جُزْءًا ifadesinin şirk mantığındaki kökenini kavramayıp, ayeti sıradan bir mecaz sanarak pagan tanrı tasavvurunun tenasül ve bölünme iddiasını gözden kaçırmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın parçalılığı ile Yaratıcı'nın mutlak bölünmezliği arasındaki ontolojik sınırı çizer; müşriklerin tanrıya evlat isnat etmesini zata cüz kılma sapması olarak deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Haşir ve dirilişin imkanını gösteren kıssalarda (Bakara 2:260), cehennemin ceza hiyerarşisinde (Hicr 15:44) ve uluhiyet tenzihinin yapıldığı tevhîd ayetlerinde (Zuhruf 43:15).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Parçalanmanın sadece mekânsal bir bölme olmadığını; yetme, pay alma ve bir sistemin işleyen bağımsız organı olma niteliğini taşıdığını fark ettirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir bütünden kesilip ayrılan, kendi başına bir işlevi gören veya su yerine yeşillikle kanıp yetinen pay.
  • Soyut anlamBir kümenin veya hakikatin, sistem içinde belirli bir işlevi karşılamak üzere bağımsızlaştırılmış ve sınırlandırılmış alt birimi.
  • Sistematik karşılıkOntolojik düzlemde yaratılmışlara has olan parçalılık ve tecezzi hali; hukukta ve ibadette ise sorumluluğu düşüren kafi miktar (iczâ).
  • LaTeX modeliU=⨆k=1nPkve∀Pk,  f(Pk)≥θ
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel bütünü temsil eder. Ayrık birleşim sembolü ⨆, bütünün birbiriyle örtüşmeyen bağımsız parçalara (Pk) ayrıldığını gösterir. İkinci kısım ise kökün iktifâ (yetinme) boyutunu modeller: Her bir Pk payının işlevsel değeri f(Pk), belirlenmiş asgari yeterlilik eşiği olan θ değerine eşit veya ondan büyüktür; yani ayrılan her cüz kendi sınırında kafi ve işlevseldir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج