جزأ
ج - ز - أ
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: جزء
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨٤الجزء: واحد الأجزاء.
وجزأت الشيء جَزْءاً قَسَّمته وجعلته أجزاء، وكذلك التجزئة.
وجَزَأْتُ بالشيء جَزْءًا: أي اكتفيت به، وجَزِئت الإبل بالرُّطْبِ عن الماء جُزْءاً بالضم.
وأجزَأتُها أنا، وجزَّأْتها أيضاً تجزئة.
وظبية جازئة.
وأَجزأني الشيء: كفاني.
وأجزأت عنك شاةٌ، لغة في جَزَتْ، أي قَضَتْ.
واجتَزَأْتُ بالشيء، وتجزَّأت به بمعنى، إذا اكتفيت به.
وأجزأت عنك مَُجْزَأَ فلان ومَُجزَأَةَ فلان، أي أغنيتُ عنك
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٧٬٦٧٠ج ز ( و ا ي ء )
جزا ، جزأ ، جاز ، جأز ، وجز ، زاج ، زجا ، أزج .
جزى : سَمِعْتُ المُنذِريّ يقول : سَمِعْتُ أبا الهيْثَم يقول : الجزاءُ يكون ثَواباً ، ويكونُ عِقاباً . قال الله جلَّ وعزَّ : ( ) قَالُواْ فَمَا جَزَآؤُهُ إِن كُنتُمْ كَاذِبِينَ ( ) قَالُواْ جَزؤُهُ مَن وُجِدَ فِى رَحْلِهِ فَهُوَ جَزَاؤُهُ ) ( يوسف : 74 ، 75 ) .
قال : معناه ، قالوا فما عُقوبَتُه إنْ بانَ كَذِبُكم بأَنّه لم يَسْرِق ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢١٣(باب الجيم والزاء وما يثلثهما)
(جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر.
فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٥٥المدخل: جزء- جزء الشيء: ما يتقوم به جملته، كأجزاء السفينة وأجزاء البيت، وأجزاء الجملة من الحساب قال تعالى: ﴿ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا﴾ [البقرة/260]، وقال عز وجل: ﴿لكل باب منهم جزء مقسوم﴾ [الحجر/44]، أي: نصيب، وذلك جزء من الشيء، وقال تعالى: ﴿وجعلوا له من عباده جزءا﴾ [الزخرف/15]، وقيل: ذلك عبارة عن الإناث، من قولهم: أجزأت المرأة: أتت بأنثى (ورد هذا الزمخشري في تفسيره. راجع: الكشاف 3/413).
وجزأ الإبل: مجزءا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧١٢ج ز أ
جزأت الماشية بارطب من الماء واجتزأت وتجزأت وهن جازئات وجوازيء.
قال الشماخ: إذا الأرطـى توسـد أبرديـه خـدود جـوازيء بالرمـل عيـن وقد اجتزأت بالقليل عن الكثير وتجزأت وهو من الجزء.
وجزأت الشيء تجزئة وشيء مجزأ: مبعض.
وتجزأ المال: تفرق.
وجزأت الشيء بالتخفيف: نقصت منه جزءاً ومنه المجزوء من الشعر.
وأجزأني كذا: كفاني وهذا مجزيء وتقول تميم: البدنة تجزيء عن سبعة وأهل
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٠٤الجُزْء والجَزْءُ: البَعْضُ، والجمع أَجْزاء. سيبويه: لم يُكَسَّر الجُزءُ على غير ذلك. وجَزَأَ الشيءَ جَزْءاً وجَزَّأَه كلاهما: جَعله أَجْزاء، وكذلك التجْزِئةُ. وجَزَّأَ المالَ بينهم مشدّد لا غير: قَسَّمه. وأَجزأَ منه جُزْءاً: أَخذه. والجُزْءُ، في كلام العرب: النَّصِيبُ، وجمعه أَجْزاء؛ وفي الحديث: قرأَ جُزْأَه مِن الليل؛ الجُزْءُ: النَّصِيبُ والقِطعةُ من الشيء، وفي الحديث: الرُّؤْيا الصّالِحةُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٣* ج ز أ * * جَزَأهُ * من باب قطع و * جَزَّأَهُ تَجزِئَةً * قسمه * أجزاءً * و * جَزَأَ * به من باب قطع اكتفى و * أجْزأَهُ * الشيء كفاه و * أجْزَأَتْ * عنه شاة لغة في جزت أي قضت و * اجتزأ * به و * تجزَّأَ * به اكتفى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٤٩٤الجزء بالضم: البعض، ويفتح ويطلق على القسم لغة واصطلاحا ج أجزاء، لم يكسر على غير ذلك عند سيبويه. والجزء بالضم ع قال الراعي:
كانت بجزء فمنتها مذاهـبـه وأخلفتها رياح الصيف بالغبر وفي العباب: الجزء: رمل لبني خويلد. وجزأه كجعله جزءا: قسمه أجزاء، كجزأه تجزئة، وهو في المال بالتشديد لا غير، ففي الحديث أن رجلا أعتق ستة مملوكين عند موته، لم يكن له مال غيرهم، فدعاهم رسول
الجزء بالضم: البعض، ويفتح ويطلق على القسم لغة واصطلاحا ج أجزاء، لم يكسر على غير ذلك عند سيبويه. والجزء بالضم ع قال الراعي: كانت بجزء فمنتها مذاهـبـه وأخلفتها رياح الصيف بالغبر وفي العباب: الجزء: رمل لبني خويلد. وجزأه كجعله جزءا: قسمه أجزاء، كجزأه تجزئة، وهو في المال بالتشديد لا غير، ففي الحديث أن رجلا أعتق ستة مملوكين عند موته، لم يكن له مال غيرهم، فدعاهم رسول الله صلى الله عليه وسلم فجزأهم أثلاثا أقرع بينهم فأرق أربعة وأعتق اثنين . وجزأ بالشيء جزءا، وقال ابن الأعرابي: جزئ به لغة، أي اكتفى، وقال الشاعر: لقد آليت أغدر في جداع وإن منيت أمات الربـاع بأن الغدر في الأقوام عار وأن المرء يجزأ بالكراع أي يكتفي كاجتزأ به وتجزأ. وجزأ الشيء: شده. وجزأت الإبل بالرطب عن الماء جزءا بالضم، وجزوءا كقعود: قنعت واكتفت كجزئت بالكسر لغة عن ابن الأعرابي وأجزأتها أنا إجزاء وجزأتها تجزيئا. وأجزأت عنك مجزأ فلان ومجزأته مصدران ميميان مهموزان ويضمان مع الهمز، وسمع بغير همز مع الضم: أغنيت عنك مغناه بضم الميم وفتحها. وأجزأت المخصف وكذا الإشفى: جعلت له جزأة بالضم أي نصابا، وكذلك أنصبت. وقال أبو زيد: الجزأة لا تكون للسيف ولا للخنجر، ولكن للمئثرة التي يوسم بها أخفاف الإبل، وهي المقبض. وأجزأت الخاتم في إصبعي: أدخلته فيها. ومن المجاز: أجزأ المرعى: التف وحسن نبته، وأجزأت الروضة التفت، لأنها لا تجزئ الراعية، وروضة مجزئة. وأجزأت الأم، وفي بعض النسخ: المرأة: ولدت الإناث فهي مجزئة ومجزئ، قال ثعلب: وأنشدت لبعض أهل اللغة بيتا يدل على أن معنى الإجزاء من الإيناث، ولا أدري البيت قديم أم مصنوع، أنشدوني: إن أجزأت حرة يوما فلا عجب قد تجزئ الحرة المذكار أحيانا أي آنثت، أي ولدت أنثى، وأنشد غيره لبعض الأنصار: نكحتها من بنات الأوس مجزئة للعوسج اللدن في أبياتها زجل وأجزأت شاة عنك: قضت في النسك، لغة في جزت بغير همز، وذا مجزئ، والبدنة تجزئ عن سبعة، فمن همز فمعناه تغنى، ومن لم يهمز فهو من الجزاء وأجزأ الشيء إياي كأجزأني الشيء: كفاني، ومنه الحديث: ولن تجزئ عن أحد بعدك . والجوازئ: بقر الوحش لتجزئها بالرطب عن الماء، وظبية جازئة. قال الشماخ: إذا الأرطى توسد أبـرديه خدود جوازئ بالرمل عين قال ابن قتيبة: هي الظباء، وفي التنزيل: وجعلوا له من عباده جزءا أي إناثا، يعني الذين جعلوا الملائكة بنات الله، تعالى الله عما افتروا، قاله ثعلب، وفي الغريبين للهروي: وكأنه أراد الجنس. وقال أبو إسحاق: أي جعلوا نصيب الله من الولد الإناث، قال: ولم أجده في شعر قديم، ولا رواه عن العرب الثقات، وقد أنكره الزمخشري، وجعله من الكذب على العرب، واقتفاه البيضاوي، واستنبط له الخفاجي وجها على طريقة المجاز، أشار فيه إلى أن حواء لما خلقت من جزء آدم صح إطلاق الجزء على الأنثى، قاله شيخنا. وقال الفراء: طعام جزيء وشبيع: مجزئ ومشبع. وهذا رجل جازئك من رجل أي ناهيك به وكافيك. وحبيبة ويقال مصغرا بنت أبي تجزأة بضم التاء الفوقية وسكون الجيم مع فتح الهمزة، وفي بعض النسخ بسكونها العبدرية صحابية، روت عنها صفية بنت شيبة. وقد سموا مجزأة وجزءا بالفتح، منهم جزء بن الحدرجان، وجزء بن أنس وجزء بن عمرو، وجزء بن عامر، ومحمية بن جزء، وعبد الله ابن الحارث بن جزء، وعائشة بنت جزء، صحابيون، رضي الله عنهم. وفي العباب: قال حضرمي بن عامر في جزء بن سنان بن موألة حين اتهمه بفرحه بموت أخيه: يقول جزء ولم يقل جلـلا إني تروحت ناعما جـذلا إن كنت أزننتني بها كذبـا جزء فلاقيت مثلها عجلا أفرح أن أرزأ الكرام وأن أورث ذودا شصائصا نبلا وجزء بن كعب بن أبي بكر بن كلاب ولده قيس أبو قبيلة، وهو صاحب دارة الأوساط. والجزأة بالضم: المرزح، وهي خشبة يرفع بها الكرم عن الأرض. ومما يستدرك عليه: الجزء: النصيب والقطعة من الشيء. وفي البصائر: جزء الشيء ما يتقوم به جملته، كأجزاء السفينة، وأجزاء البيت، وأجزاء الجملة من الحساب. وقوله تعالى: لكل باب منهم جزء مقسوم أي نصيب، وذلك من الشيء. والمجزوء من الشعر ما سقط منه جزآن، وبيته قول ذي الإصبع العدواني: عذير الحي من عدوا ن كانوا حية الأرض أو كان على جزأين فقد، فالأول على السلب، والثاني على الوجوب، وجزأ الشعر جزأ وجزأه، فيهما: حذف منه جزأين، أو بقاه على جزأين. وشيء مجزو: مفرق مبعض. وطعام لا جزء له، أي لا يتجزأ بقليله. وأجزأ القوم: جزئت إبلهم. وبعير مجزئ: قوي سمين، لأنه مجزئ الراكب والحامل. والجوازئ: النخل، قال ثعلبة بن عبيد: جوازئ لم تنزع لصـوب غـمـامة وورادها في الأرض دائمة الركض يعني أنها استغنت عن السقي فاستعلت. والجزأة بلغة بني شيبان: الشقة المؤخرة من البيت. والجازئ: فرس الحارث بن كعب. وأبو الورد مجزأة بن الكوثر ابن زفر، من بني عمرو بن كلاب، من رجال الدهر، وجده زفر شاعر فارس، ومجزأة بن زاهر روى، وجزئ أبو خزيمة السلمي صحابي، وحيان بن جزئ وعبد الله بن جزئ حدث، وجزئ بن معاوية السعدي اختلف فيه. والجزء اسم للرطب عند أهل المدينة، قاله الخطابي، وقد ورد ذلك في الحديث، والمعروف جرو.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٦٢٠جَزَأَهُ
1 جَزَأَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. جَزَاَ , (Msb, K,) inf. n. جَزْءٌ, (S,) He divided it (a thing, S) into parts, or portions; (S, K;) made it to consist of parts, or portions; (S, Msb;) as also ↓ جزّأهُ, (S, * Msb, K,) inf. n. تَجْزِئَةٌ, (S,) or تَجْزِىْءٌ: (Msb:) when that which is divided is property, as, for instance, slaves, only this latter form of the verb, with teshdeed, is used.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٣١المدخل: جزءجَزَأَ
جَزَأَ
a. Ao. A ( n. ac. جَزْء 1 ), Divided.
b. [ Bi ], Was content, satisfied with.
جَزَّأَ
جَزَّأَ II ,
a. Divided, allotted, apportioned.
أَجْزَأَ
أَجْزَأَ IV ,
a. Satisfied, sufficed.
b. [ acc. & 'An ], Satisfied without; served instead of, as a substitute for.
تَجَزَّأَ
تَجَزَّأَ V ,
a. Was divided.
b. see I (b) .
اِنْجَزَأَ
اِنْجَزَأَ VII ,
a. see I (b) .
جُزْء
جُزْء
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٢٦٨المدخل: جزءجزء
جَزَأَ - يَجْزَأُ - جُزْء
جَزَأَ - يَجْزَأُ + كائن + شيئاً: يقسمه إلى أجزاء: يقسمه إلى قطع كبيرة رئيسية
جُزْء: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل " جَزَأَ - يَجْزَأُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَزَأَ - يَجْزَأُ ": أحد الأجزاء أو القطع الكبيرة الرئيسية التي قسم إليها الشيء أو الكائن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع الشيء وفصله إلى جزأين
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٠ (الإجمالي: ٤١)
- طمأن
الآيات المشتركة: ١ · Huzur bulan
- جعل
الآيات المشتركة: ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- صور
الآيات المشتركة: ١ · Sûr
- ربع
الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- بوب
الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir
- سبع
الآيات المشتركة: ١ · Yırtıcı hayvan demektir
- طير
الآيات المشتركة: ١ · “Tayr” kuş demektir
- سعي
الآيات المشتركة: ١ · Sua’f el çatlamasıdır
- قسم
الآيات المشتركة: ١ · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
- جبل
الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır
- بلو
الآيات المشتركة: ١ · Biley taşı
- إبراهيم
الآيات المشتركة: ١ · İbrahim
الآيات التي ورد فيها(٣)
… فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ …
Cüz
وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ مُبِينٌ
Cüz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جزأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mehmûz (sonu hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعض, قسم, نصب, شطر |
| Zıt Kök | كلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünden ayrılan, kendi içinde bağımsız bir işlev üstlenen veya yeten pay |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık hiyerarşisinde parçalanma, tahsis edilme ve ilahî zata cüz isnadının reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Parça-bütün ilişkisinde ontolojik bölünmezlik ve işlevsel yetinme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir matematiksel bölme sanıp iktifâ (yetme/yetinme) boyutunu ve ontolojik şirk bağlamını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جز | Bir bütünü kesmek, ayırmak, paylaştırmak ve karşılık kılmak (جزي, جزع, جزم, جزر) | أ | Çekirdeğin taşıdığı mekanik kesme ve ayırma eylemine durma, sınır çekme ve ayrılan parçanın kendi başına kafi gelmesi (iktifâ) anlamını katarak onu bağımsız bir pay ve yeten birim haline getirir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükün, gövdenin veya bütünün taşınması, bir aradalığı ve sevk edilmesi |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Bütünlüğü olan nesnenin bir alet veya sınır ile kesilip birbirinden ayrılması |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Kesilip ayrılan parçanın bağımsız bir güç, başlangıç noktası ve kendi başına yeten bir birim hüviyeti kazanması |
| جزأ | Bütünün taşınabilir bir aletle kesilip kendi başına yeten bağımsız bir paya dönüştürülmesi | Taşınan veya var olan bir küllden bir kesit koparılması ve bu kopan parçanın hem asıldan bir pay olması hem de kendi içinde sınırlandırılmış bir yeterlilik taşıması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otlayan develerin veya koyunların bahar aylarında taze ve yaş otlarla beslenerek su içmeye ihtiyaç duymadan doyması ve yetinmesi; bıçağa takılan ve tutmaya yarayan bağımsız sap |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Tarafe b. el-Abd'e nispet edilen ve kişinin aza kanaat etmesini öven beyitte geçer: لأنَّ الغَدْرَ في الأقوامِ عارٌ / وإِنَّ المَرْءَ يَجْزَأُ بالكُرَاعِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında vahşi hayvanların su aramadan yeşillikle yetinmesi جَزِئَتِ الإبلُ biçiminde; kılıç veya bıçak kabzasının takılması ise أجزأت السكين ifadesiyle kaydedilmiştir. |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde جزأ kökü, Proto-Semitik *g-z- kök ailesinin (kesmek, ayırmak, biçmek) hemze ile genişletilmiş bir varyantı olarak öne çıkar. İbranicede gāzar (kesmek, bölmek, ayırmak, karar vermek) ve gezer (parça, pay), Süryanicede gzar (kesmek, sünnet etmek, ayırmak), Akadcada gazāzu (yün kırkmak, saç kesmek) biçimleriyle korunan ortak çekirdek, somut planda her zaman bir bütünün kesici bir vasıtayla ayrılmasını ve parçalanmasını ifade eder. Arapçada bu kök, sonuna eklenen hemze unsuruyla birlikte yalnızca mekanik bir parçalanmayı değil, parçalanan unsurun kendi sınırları içinde bir yeterlilik kazanması ve bütünü ikame edebilmesi (iktifâ) semantiğini de bünyesine katarak özelleşmiştir. Bu bağlamda Arapçadaki mehmûz yapı, Batı Sami dillerindeki salt bölme ve parçalama kavramını yetinme ve pay olma dengesine oturtmuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جز çekirdeğinden türeyen جزأ | Kesme ve koparma eyleminin sonundaki hemze ile donarak bağımsız bir paya ve yeten birime dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gāzar, Süryanice gzar, Akadca gazāzu | Bütünden kesip ayırma, kırkma ve pay oluşturma eylemindeki ortak kök birlikteliği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kesme matrisi | Belirgin dış ödünçleme bulunmamakta olup Afro-Asyatik *g-z tabanının iç Sami açılımıdır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جزأ | Anlamlı | Bölmek, paylaştırmak, yetinmek | Bir şeyi kısımlara ayırmak; az bir şeyle yetinmek ve suya ihtiyaç duymamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جأز | Anlamlı | Boğazı tıkanmak, nefesi kesilmek | Suyun veya lokmanın boğazda kalması ve göğsü daraltması hali | Anlam daralması ve tıkanma ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| زجأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| زأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| أجز | Anlamlı | İkram etmek, yetirmek | Birine yetecek kadar su veya bağış vermek | جزأ köküyle kalb ve eşanlamlılık ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| أزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişiyle müstakil üçlü kök kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جزأ | Merkez | Parçalara ayırma ve pay | Bir bütünün fonksiyonel, yeten ve bağımsız kılınan dilimi | Bütünün niteliğini yansıtan veya kendi içinde yeterli sayılan pay |
| بعض | Komşu | Küllün bir parçası | Kendi içinde yetme şartı aranmaksızın bütünün herhangi bir kısmı | Bir şeyin bütününe zıt olan belirsiz veya belirli parça |
| قسم | Komşu | Taksim ve dağıtım | Paylaştırma iradesi ve belirlenmiş hak veya nasip | Bir mülkün veya nesnenin hak sahipleri arasında pay edilmesi |
| نصب | Komşu | Nasip ve hisse | Bir kimseye dikilen, tahsis edilen ve ayrılan pay | Bireyin kaderine veya hakkına düşen sabit kısım |
| شطر | Komşu | Yarıya bölme ve yön | Bütünün tam ortadan veya belirgin bir yöne doğru ikiye ayrılması | Bir şeyin yarısı veya yönelinen yarık tarafı |
| كلل | Zıt | Külliyet ve kuşatma | Parçalanmamış, eksiksiz, bölünmeye uğramamış bütünün tamamı | Cüzün karşıtı olarak varlığın veya hükmün kapsayıcı bütünü |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جزأ | Parça, pay, yetme | Bütünden ayrılan ve kendi içinde işlevi olan birim | Kesin |
| Latince | Pars, portio | Parça, hisse, pay | Bir bütünün bölündüğü kısımları verir; Arapçadaki iktifâ (yetinme) nüansını tam karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Part, portion, fraction | Parça, kısım, porsiyon | Bütünün bir dilimini ifade eder; ontolojik yetinme ve ikame anlamı dışarıda kalır | Kesin |
| Almanca | Teil, Anteil | Parça, pay, hisse | Mekanik veya hukuki payı karşılar; suya kanma ve kanaat etme boyutunu taşımaz | Kesin |
| Fransızca | Partie, portion | Kısım, pay, bölüntü | Fiziksel ve soyut bölümleri belirtir; kökün taşıdığı kafi gelme boyutunu içermez | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جُزْءًا (İsmin tenvinli hali) | Maddi parçalara ayırma ve dağıtma | Hz. İbrahim'in kuşları parçalayıp her bir dağın üzerine birer parça koyması bağlamı (Bakara 2:260) |
| جُزْءٌ مَقْسُومٌ (Sıfat tamlaması) | Belirlenmiş zümre, fırka ve hisse | Cehennemin kapılarına ayrılan, oraya girecek mücrimlerin oluşturduğu fırka ve gruplar (Hicr 15:44) |
| جُزْءًا (İntisap ve evlat isnadı) | Ontolojik cüz kılma, soy ve tenasül isnadı | Müşriklerin melekleri Allah'ın kızları sayarak O'na kullarından bir parça isnat etmeleri (Zuhruf 43:15) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Zat-sıfat ilişkisi ve şirk eleştirisi | Allah'a cüz (parça, çocuk, cismaniyet) nispet edilmesinin imkansızlığı ve tenzih | Bölünemezlik; zatta cüz ve tecezzi kabul etmeyen vahdaniyet |
| Fıkıh | Kurban, ceza ve ibadette kifayet | Bir hayvanın kaç kişiye yeteceği (iczâ) ve bir amelin farzı düşürmeye kafi gelmesi | Hukuki geçerlilik ve yetinme (yüczi'u / iczâ) boyutu |
| Tefsir | Tenzih ayetleri ve diriliş tasviri | Müşriklerin melekleri cüz kılması ve İbrahim kıssasında parçaların birleşmesi | Hem ontolojik bölme hem de dağılmış unsurların yeniden cem edilmesi |
| Hadis | Rüyalar ve amellerin fazileti | Salih rüyanın nübüvvetten kırk altıda bir cüz olması ve gece ibadeti hizbi | Bütünün mahiyetinden pay taşıyan niteliksel hisse |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tenzih ve tevhîd akidesi | Bölünmez ilahî zat | Şirki ve antropomorfizmi engelleme | Yaratıcıya cüz (çocuk, parça) isnadı ontolojik bir sapmadır; Allah parçalardan mürekkep değildir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve analiz | Analitik ayrıştırma ve modül | Karmaşık bütünü anlaşılır kılma | Bir hakikatin incelenmek üzere parçalara ayrılması ve her bir cüzün kendi içinde ele alınması | Güçlü |
| Siyasi | Teşkilat ve hiyerarşi | Birim, fırka, bölük | Yetki ve görev dağılımını sağlama | Toplumun ve kurumların sevk ve idare için bölümlere ayrılarak yetkilendirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Dağıtım ve paylaşım | Hisse, pay, kafi miktar | Kaynakların adil bölüşümü | Üretilen hasılanın veya mirasın hak sahiplerine yetecek paylara ayrılması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesirli sayı ve alt küme () | Evrensel kümenin ayrık alt kümelere bölünmesi ve her bir alt kümenin kendi elemanlarını tüketici biçimde tanımlaması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal rol ve modüler kurum | Toplumsal yapının uzmanlaşmış alt sistemlere ayrılarak her birinin kendi işlevini kendi içinde yerine getirmesi (differansiyasyon) | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Kur'an'ın otuz cüzünden biri veya sıradan bir matematiksel parçalama olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem somut parçalamayı hem de o parçanın bir bütün yerine geçebilecek işlevsel bir kifayete ve ontolojik aidiyete sahip olmasını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zuhruf 15'teki جُزْءًا ifadesinin şirk mantığındaki kökenini kavramayıp, ayeti sıradan bir mecaz sanarak pagan tanrı tasavvurunun tenasül ve bölünme iddiasını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın parçalılığı ile Yaratıcı'nın mutlak bölünmezliği arasındaki ontolojik sınırı çizer; müşriklerin tanrıya evlat isnat etmesini zata cüz kılma sapması olarak deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Haşir ve dirilişin imkanını gösteren kıssalarda (Bakara 2:260), cehennemin ceza hiyerarşisinde (Hicr 15:44) ve uluhiyet tenzihinin yapıldığı tevhîd ayetlerinde (Zuhruf 43:15). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Parçalanmanın sadece mekânsal bir bölme olmadığını; yetme, pay alma ve bir sistemin işleyen bağımsız organı olma niteliğini taşıdığını fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir bütünden kesilip ayrılan, kendi başına bir işlevi gören veya su yerine yeşillikle kanıp yetinen pay.
- Soyut anlamBir kümenin veya hakikatin, sistem içinde belirli bir işlevi karşılamak üzere bağımsızlaştırılmış ve sınırlandırılmış alt birimi.
- Sistematik karşılıkOntolojik düzlemde yaratılmışlara has olan parçalılık ve tecezzi hali; hukukta ve ibadette ise sorumluluğu düşüren kafi miktar (iczâ).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel bütünü temsil eder. Ayrık birleşim sembolü , bütünün birbiriyle örtüşmeyen bağımsız parçalara () ayrıldığını gösterir. İkinci kısım ise kökün iktifâ (yetinme) boyutunu modeller: Her bir payının işlevsel değeri , belirlenmiş asgari yeterlilik eşiği olan değerine eşit veya ondan büyüktür; yani ayrılan her cüz kendi sınırında kafi ve işlevseldir.