جلس
ج - ل - س
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Cel çul demektir. Ya sin’e dönüşmüş, sergiden yola çıkarak oturmak fiili üretilmiştir. İnsanların üstüne oturduğu sert kaya demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cel çul demektir. Ya sin’e dönüşmüş, sergiden yola çıkarak oturmak fiili üretilmiştir. İnsanların üstüne oturduğu sert kaya demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٧٨باب الجيم والسين واللاّم معهما
س ج ل، س ل ج، ج ل س مستعملات
سجل:
السَّجلُ: ملاكُ الدَّلِو، وأعكيته سَجلاً وسجلين، وأسجلتُه. والحَربُ سِجالٌ أي مرَّةٌ منها سجلٌ على هؤلاء ومرّةً على هؤلاء والمُساجَلةُ من الضُّروع: الطويل.
وخُصيةٌ سجيلةٌ أي مُسترخية الصَّفنِ.
والسِّجِلُّ: كتاب العهدة، ويجمعُ سِجِلاّتٍ.
والسِّجّيلُ: حجارةٌ كالمذر، وهو حجَر وطين، ويُفسَّر أنه مُعرَّبٌ دخيلٌ ويقال: هذا الشيء مسَّلُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٨جَلَسَ جلوساً. وأَجْلَسَهُ غيره. وقومٌ جلوسٌ.
والمَجْلِسُ: موضع الجُلوسِ. والمَجْلِسُ بفتح اللام: المصدر.
ورجلٌ جُلَسَةٌ، أي كثير الجُلوسِ.
والجِلْسَةُ بالكسر: الحال التي يكون عليها الجالسُ.
وجالسْتُهُ فهو جِلْسي وجَليسي: كما تقول: خِدْني وخَديني.
وتَجالَسوا في المَجالِسَ.
والجَلْسُ: الغليظ من الأرض. ومنه جَملٌ جَلْسٌ وناقةٌ جَلْسٌ، أي وثيقٌ جسيمٌ. وشجرةٌ جَلْسٌ وشَهْدٌ جلْسٌ، أي غليظٌ.
ويقال:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٠١٢ج س ل
جلس ، سجل ، سلج : ( مستعملة ) .
جلس : قال الليث : ناقة جَلْسٌ ، وجَمَلٌ جَلْسٌ : وَثيقٌ جَسِيمٌ :
وقال غَيْرُهُ : أصله جَلزٌ فقُلِبَتْ الزايُ سِيْناً كأنه جُلِزَ جَلزاً أي فُتل حتى اكتنز واشتد أَسْرُهُ .
وقالت طائفة : يُسَمَّى جَلْساً لطوله وارتفاعه ، والجَلْسُ : ما ارتفع عَنِ الغَوْرِ في بلاد نَجْدٍ .
وقال ابنُ السكيت : جَلَسَ القوم إذا أَتَوْا نَجْداً وهو الجَلْسُ .
وأنشد :
شِمَالَ مَنْ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧١٥(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٥٣٥- أصل الجلس: الغليظ من الأرض، وسمي النجد جلسا لذلك، وروي (أنه عليه السلام أعطاهم معادن القبلية غوريها وجلسيها) (الحديث عن عوف المزني أن النبي صلى الله عليه وسلم أقطع بلال بن الحارث معادن القبلية جلسيها وغوريها وحيث يصلح الزرع من قدس، ولم يعطه حق مسلم، وكتب له النبي صلى الله عليه وسلم بذلك كتابا.
أخرجه أبو داود في باب إقطاع الأرضين بطريقين احدهما عن ابن عباس وهو حسنن والآخر عن عوف وهو ضعيف. راجع
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٤ج ل س
هـو حسـن الجلسـة وهـذا جليسه وجلسه ومجالسه.
ولا تجالس من لا تجانس.
وتجالسوا فتآنسوا.
ورأيتهم مجلساً أي جالسين.
قال ذو الرمة: لهم مجلس صهب السبال أذلة سواسيـة أحرارهـا وعبيدها ورآنـي قائمـاً فاستجلسنـي.
وجلـس القـوم: أنجـدوا ورأيتهـم يعدون جالسين أي منجدين و " أعطى رسول الله صلى الله عليه وسلم بلال بن الحارث معادن القبلية: جلسيّها وغوريّها " وقال دريد: حرام عليها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٢٧٤الجُلُوسُ: القُعود. جَلَسَ يَجْلِسُ جُلوساً، فهو جالس من قوم جُلُوسٍ وجُلاَّس، وأَجْلَسَه غيره. والجِلْسَةُ: الهيئة التي تَجْلِسُ عليها، بالكسر، على ما يطرد عليه هذا النحو، وفي الصحاح: الجِلْسَةُ الحال التي يكون عليها الجالس، وهو حَسَنُ الجِلْسَة. والمَجْلَسُ، بفتح اللام، المصدر، والمَجلِس: موضع الجُلُوس، وهو من الظروف غير المُتَعَدِّي إِليها الفعلُ بغير في، قال سيبويه: لا تقول هو مَجْلِسُ زيد.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٠* ج ل س * * جَلَسَ * يجلس بالكسر * جُلُوسا * و * أَجلسهُ * غيره وقوم * جُلُوسٌ * و * المَجْلِسُ * بكسر اللام موضع الجلوس وبفتحها المصدر ورجل * جُلَسَةٌ * بوزن همزة أي كثير * الجُلُوس * و * الجِلْسَةُ * بالكسر الحالة التي يكون عليها * الجالِسُ * و * جالَسَهُ * فهو * جِلْسُهُ * و * جَلِيسُهُ * كما تقول خدنه وخدينه و * تَجالَسوا * في المجالس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٥٨جلس يجلس جلوسا، بالضم، ومجلسا ، كمقعد، ومنه الحديث: فإذا أبيتم إلا المجلس فأعطوا الطريق حقه قال الأصبهاني في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر: إن الجلوس إنما هو لمن كان مضطجعا، والقعود لمن كان قائما، باعتبار أن الجالس من كان يقصد الارتفاع، أي مكانا مرتفعا، وإنما هذا يتصور في المضطجع، والقاعد بخلافه، فيناسب القائم. وأجلسته يتعدى بالهمزة. والمجلس موضعه كالمجلسة، بالهاء، حكاهما اللحياني، قال:
جلس يجلس جلوسا، بالضم، ومجلسا ، كمقعد، ومنه الحديث: فإذا أبيتم إلا المجلس فأعطوا الطريق حقه قال الأصبهاني في المفردات، وتبعه المصنف في البصائر: إن الجلوس إنما هو لمن كان مضطجعا، والقعود لمن كان قائما، باعتبار أن الجالس من كان يقصد الارتفاع، أي مكانا مرتفعا، وإنما هذا يتصور في المضطجع، والقاعد بخلافه، فيناسب القائم. وأجلسته يتعدى بالهمزة. والمجلس موضعه كالمجلسة، بالهاء، حكاهما اللحياني، قال: يقال: ارزن في مجلسك ومجلستك، ونقله الصاغاني عن الفراء وقال: هو كالمكان والمكانة، قال شيخنا وأغرب في الفرق من المجلس بكسر اللام: البيت، وبالفتح: موضع التكرمة المنهي عن الجلوس عليها بغير إذن، قال: ولا يظهر للفتح فيه وجه بل الصواب فيه بالكسر، لأنه اسم لما يجلس عليه. في الصحاح: الجلسة، بالكسر: الحالة التي يكون عليها الجالس، ويقال: هو حسن الجلسة، وقال غيره: الجلسة: الهيئة التي يجلس عليها، بالكسر، على ما يطرد عليه هذا النحو. الجلسة، كتؤدة: الرجل الكثير الجلوس. يقال: هذا جلسك، بالكسر، وجليسك، كأمير، كما تقول خدنك وخدينك، وجليسك، كسكيت، كما في نسختنا، وقد سقط من بعض الأصول، أي مجالسك، وقيل: الجلس: يقع على الواحد والجمع والمؤنث والمذكر، والجليس للمذكر، والأنثى جليسة. وجلاسك: جلساؤك الذين يجالسونك. والجلس، بالفتح: الغليظ من الأرض، هذا هو الأصل في المادة، ومنه سمي الجلوس، وهو أن يضع مقعده في جلس من الأرض، كما صرح به أرباب الاشتقاق، وذكر الفتح مستدرك. الجلس: الشديد من العسل، ويقال: شهد جلس: غليظ. الجلس: الغليظ من الشجر. الجلس: الناقة الوثيقة الجسم الشديدة المشرفة، شبهت بالصخرة، والجمع أجلاس، قال ابن مقبل: فأجمع أجلاسا شدادا يسوقها إلي إذا راح الرعاء رعائيا والكثير جلاس. وجمل جلس كذلك، والجمع جلاس وقال اللحياني: كل عظيم من الإبل والرجال جلس، وناقة جلس، وجمل جلس: وثيق جسيم، قيل: أصله جلز، فقلبت الزاي سينا، كأنه جلز جلزا، أي فتل حتى اكتنز واشتد أسره، وقالت طائفة: يسمى جلسا لطوله وارتفاعه. الجلس: بقية العسل تبقى في الإناء، قال الطرماح: وما جلس أبكار أطاع لسرحها جنى ثمر بالـواديين وشـوع الجلس: المرأة تجلس في الفناء لا تبرح، قال حميد بن ثور يخاطب امرأة، فقالت له: ما طمع أحد في قط، فذكرت أسباب اليأس منها، فقالت: أما ليالي كنـت جـارية فحففت بالرقباء والحبس حتى إذا ما الخدر أبرزني نبذ الرجال بزولة جلس وبجارة شوهاء ترقبنـي وحم يخر كمنبذ الحلـس
الجلس: ما ارتفع من الغور، وزاد الأزهري: فخصص بلاد نجد، وفي المحكم: والجلس: نجد، سميت بذلك. حكى اللحياني: إن المجلس والجلس ليشهدون بكذا وكذا، يريد أهل المجلس، قال ابن سيده: وهذا ليس بشيء، إنما هو على ما حكاه ثعلب من أن المجلس: الجماعة من الجلوس، وهذا أشبه بالكلام، لقوله: الجلس الذي هو لا محالة اسم لجمع فاعل، في قياس قول سيبويه، أو جمع له، في قياس قول الأخفش. الجلس: الغدير، عن ابن عباد. الجلس: الوقت، هكذا في النسخ بالتاء المثناة، والصواب: الوقب، بالموحدة، كما في المحيط. الجلس: السهم الطويل، عن ابن عباد. قلت وهو خلاف النكس قال الهذلي: كمتن الذئب لا نكس قصير فأغرقه ولا جلس عموج الجلس: الخمر العتيق. الجلس: الجبل وقيل: وهو العالي الطويل، قال الهذلي: أدفى يظل على أقذاف شاهـقة جلس يزل بها الخطاف والحجل عن ابن الأعرابي: الجلس، بالكسر: الرجل الفدم الغبي. وبلا لام، جلس بن عامر بن ربيعة بن تدول بن الحارث بن بكر بن ثعلبة بن عقبة بن السكون، أبو قبيلة من السكون. والجلسي، بالكسر، وضبطه الصاغاني بالفتح ضبط القلم: ما حول الحدقة، وقيل: ظاهر العين، قال الشماخ: فأضحت على ماء العذيب وعينها كوقب الصفا جلسيها قد تغـورا الجلاس، كغراب: ابن عمرو الكندي، يروي زيد بن هلال بن قطبة الكندي عنه ، إن صح. الجلاس بن سويد بن الصامت بن خالد الأوسي: صحابيان. وفاته: الجلاس بن صلت اليربوعي له صحبة، روت عنه بنته أم منقذ في الوضوء. والجلسان، بتشديد اللام المفتوحة مع ضم الجيم: نثار الورد في المجلس، معرب كلشن، وقال الجوهري: كلشان، ومثله قول الليث، وكلاهما صحيح، وقيل: الجلسان: الورد الأبيض، وقيل: هو ضرب من الريحان، وبه فسر قول الأعشى: لنا جلسان عندها وبنـفـسـج وسيسنبر والمرزجوش منمنما وآس وخيري ومرو وسوسـن يصبحنا في كل دجن تغيمـا وقال الأخفش: الجلسان: قبة ينثر عليها الورد والريحان، ومثله لابن الجواليقي في المعرب، وفي كتاب السامي في الأسامي للميداني: الجلسان معرب كلشان هكذا ذكره مع الصفة والدكة وما يجري مجراهما، ومن سجعات الأساس: كأنه كسرى مع جلسائه في جلسانه، قال: وهي قبة كانت له ينثر عليه من كوة في أعلاها الورد. فإذا عرفت ذلك ظهر لك القصور في عبارة المصنف. ومجالس، بالضم: فرس كان لبني عقيل ، أو بني فقيم. قاله أبو الندى، هكذا ذكره الصاغاني هنا، وسيأتي أيضا في خ-ل-س مثل ذلك، فليتأمل. والقاضي الجليس، كأمير: لقب عبد العزيز بن الحسين بن عبد الله بن أحمد التميمي السعدي، عرف بابن الحباب، وهو لقب جده عبد الله، وإنما لقب بذلك لأنه كان يجالس الخليفة، وللقاضي الفاضل فيه مدائح كثيرة، وقد حدث هو وجماعة من أهل بيته، فأولهم: أخوه عبد الرحمن بن الحسين أبو القاسم، حدث عن محمد ابن أبي الذكر الصقلي، وابنه إبراهيم بن عبد الرحمن حدث عن السلفي، وعبد القوي بن عبد العزيز سمع من ابن رفاعة، وابن أخيه أبو الفضل أحمد بن محمد بن عبد العزيز، سمع السلفي، وغير هؤلاء. ومما يستدرك عليه: المجلس: الناس، حكاه شيخنا عن أبي علي القالي، وأنشد:
نبئت أن النار بعـدك أوقـدت واستب بعدك يا كليب المجلس الشعر لمهلهل. قلت: وأحسن من هذا ما قاله ثعلب: إن المجلس جماعة الجلوس، وأنشد: لهم مجلس صهب السبال أذلة سواسية أحرارها وعبيدهـا وفي الحديث: وإن مجلس بني عوف ينظرون إليه ، أي أهل المجلس، على حذف المضاف. وفي الأساس: رأيتهم مجلسا، أي جالسين. وجالسه مجالسة وجلاسا. وذكر بعض الرجال فقال: كريم النحاس طيب الجلاس. وتجالسوا فتآنسوا، ولا تجالس من لا تجانس. وجلس الشيء: أقام، قال أبو حنيفة: الورس يزرع سنة فيجلس عشر سنين، أي يقيم في الأرض، ولا يتعطل. وابنا جالس وسمير: طريقان يخالف كل واحد منهما صاحبه، قال الشاعر: فإن تك أشطان النوى اختلفت بنا كما اختلف ابنا جالس وسمـير وهو مجاز. وجلست الرخمة: جثمت. عن أبي الهيثم وفلان جليس نفسه: يقال ذلك لمن كان من أهل العزلة، وهو مجاز، ذكره الزمخشري. والجلس: الصخرة العظيمة الشديدة، قيل: وبه شبهت الناقة. وجلس القوم يجلسون جلسا: أتوا الجلس، وفي التهذيب: أتوا نجدا، قال الشاعر، وهو العرجي: شمال من غار به مفرعا وعن يمين الجالس المنجد وقال مروان بن الحكم: قل للفرزدق والسفاهة كاسمهـا إن كنت تارك ما أمرتك فاجلس أي ائت نجدا، وأنشد الزمخشري لدريد: حرام عليها أن ترى في حياتـهـا كمثل أبي جعد فغوري أو اجلسي ورأيتهم يعدون جالسين، أي منجدين. وجلس السحاب: أتى نجدا، قال ساعدة بن جؤية: ثم انتهى بصري وأصبح جالسا منه لنجد طائق مـتـغـرب وعداه باللام لأنه في معنى عامدا له، وفي الحديث أنه أقطع بلال بن الحارث معادن القبلية غوريها وجلسيها. قلت: وهي في ناحية الفرع. وقدح جلس: طويل، خلاف نكس، وقد تقدم. وقد سموا جلاسا، ككتان. وفي الأساس: رآني قائما فاستجلسني. قلت: وهذا على خلاف ما ذكرناه من الفرق في أول المادة. وأبو الجلاس عقبة بن يسار الشامي، روى عن علي بن شماخ، على خلاف، وعنه عبد الوارث أبو سعيد، ذكره المزي في الكنى، وعلاثة بن الجلاس الحنظلي: فارس شاعر. وأجلسته في المكان: مكنته في الجلوس.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٩٧٦جَلَسَ
1 جَلَسَ جلس , (S, A, Msb, K,) aor. جَلِسَ , (A, K,) inf. n. جُلُوسٌ (S, A, Msb, K) and ↓ مَجْلَسٌ, (S, A, K,) He placed his seat, or posteriors, upon rugged [or rather elevated] ground, such as is termed جَلْسٌ: this is the primary signification: (TA:) [and hence,] He sat; i. q. قَعَدَ [when the latter is used in its largest sense]: (Msb, and so S and L and A and K in art. قعد:) you say,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٩٨جَلَسَ
جَلَسَ I ( n. ac. مَجْلَس 17 , جُلُوْس 27 ),
a. Sat, sat down; was seated.
b. [ Ila ], Gave audience to.
c. Was placed upright, stood up.
d. ( n. ac. جَلْس 1 ), Came to Nejd.
جَلَّسَ
جَلَّسَ II ,
a. see IV .
b. Placed upright, stood up.
جَاْلَسَ
جَاْلَسَ III ,
a. Sat with.
أَجْلَسَ
أَجْلَسَ IV ,
a. Made to sit down, seated.
تَجَلَّسَ
تَجَلَّسَ V ,
a. Was settled ( affair
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢١٬٠٤٣جلس
جَلَسَ - يَجْلِسُ - مَجْلِس - مَجالِس
جَلَسَ - يَجْلِسُ + الكائن + في مقعد أو مكان أو مجلس + على كرسي أو أريكة: يقعد يقظاً للحوار والكلام: يستقر بثبات مريحاً جسده على مقعدته وإليتيه، على كرسي أو مقعد أو أريكة أو وسادة، واعياُ يقظاً للكلام والحوار مع آخر: يجتمع مع عدد من الأفراد في مكان خاص فيه مكان للراحة على كرسي أو مقعد لكل منهم
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٨)
- فسح
الآيات المشتركة: ١ · Fusha (sin, ha), Aralık demektir
- نشز
الآيات المشتركة: ١ · Tümsek yer demektir
- درج
الآيات المشتركة: ١ · Derc : “Derc” tomar demektir
- رفع
الآيات المشتركة: ١ · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
- خبر
الآيات المشتركة: ١ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- عمل
الآيات المشتركة: ١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- أتي
الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- أيي
الآيات المشتركة: ١ · Evye kuş yuvası demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ١ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- علم
الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا …
Meclisler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جلس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قعد, ثوى, لبث |
| Zıt Kök | قام |
| Çekirdek Özet 1 | Yataylıktan veya serbestlikten yükselip sert bir zemin üzerine doğrulup oturmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlim, istişare ve sohbet ortamlarında intizamla oturup başkasına yer açmak |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal ve zihinsel ferahlık sağlayarak ortak istişare ve karar süreçlerine katılım |
| Kritik Hata Riski | Meclisi salt fiziksel bir oturma alanı sayıp ayetteki zihinsel ve ahlaki genişleme buyruğunu dar bir yer kapma meselesine indirgemek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Açığa çıkma, kabarma, sertleşme ve büyüklük kazanma. Ortak ikili kökü paylaşan جلب (kabuk tutma, dıştan getirme), جلد (sertleşme, deri bağlama), جلل (büyük ve ulu olma) ve جلو (açığa çıkarma, parıldama) köklerinde olduğu gibi yüzeyin belirginleşmesi veya yükselmesi esastır. | س | Çekirdekteki yükselme ve belirme hareketi, temas ve tutunma bildiren harfin eklenmesiyle sert ve belirli bir zemine doğrulup oturma ve karar kılma anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Gövdenin yataylıktan veya dağınıklıktan toparlanıp yukarıya doğru yükselmesi ve taşınması. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Belirli bir mekâna, hedefe veya meclis düzenine bilinçli bir istikametle yönelme. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir zemine veya desteğe dayanarak sabitlenme, tutunma ve emniyet içinde karar kılma. |
| جلس | Dağınık ve yatar haldeki gövdenin toparlanarak yükselmesi, intizamlı bir istikamete yönelip sağlam bir zemine tutunarak oturması. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yatar veya uzanır vaziyetten kalkıp sert bir zemin üzerinde doğrulup oturmak; yüksek ve sert araziye (özellikle Necid yaylasına) çıkmak; iri, dik duruşlu ve sağlam yapılı binek devesi (nâka cels). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Huzelî şiirinde Necid yaylasına çıkışı anlatan şu beyitte hedef kök geçer: إذا ما جَلَسْنَا لا تزال تَنُوبنا / سُلَيمٌ لدى أبياتنا وهَوازِنُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Bilâl b. el-Hâris'e verdiği arazi beratına dair rivayette Necid'in yüksek arazisi anlamında geçer: أعطاهم مَعَادِنَ القَبَلِيَّة غَوْريَّها وجَلْسيَّها |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Ebû Dâvûd (el-Harâc).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arap dilinde جلس kökü, arazinin yüksekliği ve sertliği ile insan bedeninin yatar veya rehavet halinden doğrularak zemin üzerine oturması arasındaki fiziki irtibata dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde genel oturma eylemi kök düzeyinde yaygın olarak y-š-b (İbranice yāšav, Ârâmîce ve Süryanice y-t-b) ile ifade edilirken, Arapçada جلس kökü genel oturmadan ziyade "doğrulma, yükselme ve sert zemine intizamla yerleşme" nüansıyla özgün bir semantik hat kurmuştur. İkili kök جل çekirdeğindeki kabarma, belirme ve yükselme hareketi, sibilant س ekinin getirdiği tutunma ve yerleşme vasfıyla birleşerek gövdenin bir dayanak üzerinde karar kılması anlamını üretmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جل kökünden genişleme | Sert ve yüksek arazi anlamındaki el-cels lafzından hareketle, rehavet ve uyku halinden yükselip zemine dayanarak oturma eylemine geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami alanı | Genel Sami kökü olan oturma fiillerinden ziyade, Arapça ve yakın lehçelerde fiziki kabarma ve yerleşme morfemleriyle özelleşmiş yapı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan düzenli ses denkliğine sahip kesin bir kökdeş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جلس | Anlamlı | Doğrulup oturmak, yüksek araziye çıkmak | Yataylıktan kalkıp sert zeminde karar kılmak; hedef köktür. | Kur'an'da geçer |
| جسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| لجس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| لسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| سجل | Anlamlı | Yazmak, belgelemek, akıtıp dökmek | Yazılı belge, sicil veya suyun bolca dökülmesi. | Kur'an'da geçer |
| سلج | Anlamlı | Yutmak, boğazdan kolayca geçirmek | Yiyeceğin kayarak boğazdan aşağıya inmesi. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جلس | Merkez | Oturma, doğrulma, meclis | Yatar vaziyetten yükselerek oturmak, intizamla toplanmak | Gövdenin yükselerek bir zemin üzerinde toparlanması ve müzakereye hazır hale gelmesi |
| قعد | Komşu | Oturma, durağanlaşma | Ayaktayken aşağıya inip oturmak, hareketi terk etmek veya yerinde kalmak | قعد ayakta olanın çökmesi iken جلس yatanın doğrulmasıdır; ayrıca قعد atalet ve geride kalmayı da içerir |
| ثوى | Komşu | Bir yerde yerleşme, konaklama | Bir mekânda uzun süreli veya kalıcı olarak ikamet etmek | Süreklilik ve yerleşiklik vurgulanır; bedensel duruştan ziyade ikamet esastır |
| لبث | Komşu | Bekleme, eğleşme, kalma | Bir süreci bekleyerek bir yerde zaman geçirmek | Zamansal gecikme ve duraklama ön plandadır; oturma biçimi şart değildir |
| قام | Zıt | Doğrulma, ayağa kalkma | Oturmayı bırakıp bütünüyle dikey konuma gelmek, harekete geçmek | جلس oturma ve karar kılma haliyken قام bütünüyle ayağa kalkış ve eylem halidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جلس | Oturmak, meclis kurmak | Rehavet halinden doğrulup oturmak, bir topluluk içinde yer almak | Kesin |
| Latince | sedere, consedere | Oturmak, bir araya toplanmak | Bedensel oturmayı ve toplantı halinde bulunmayı karşılar; kökteki yükselme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to sit, to assemble | Oturmak, mecliste toplanmak | Oturma eylemini ve heyet halinde bulunmayı kapsar; doğrulma ve yer açma ahlakını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | sitzen, tagen | Oturmak, oturum yapmak | Oturma ve kurumsal toplantı fiillerini karşılar; fiziki sert zemine doğrulma çekirdeğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | s'asseoir, siéger | Oturmak, meclis yürütmek | Oturma durumunu ve kurul halinde toplanmayı ifade eder; yataylıktan yükselme boyutunu içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَجَالِسِ | İlim, sohbet ve istişare meclisleri | İnananların bir araya geldiği istişare ve ilim ortamlarında birbirine yer açma, ferahlık sağlama ve edep bağlamı (Mücâdele 58:11). |
| الْمَجَالِسِ | Savaş ve cihat safları | Müminlerin düşmana karşı saf tuttuğu ve karar aldığı harekât toplanma merkezleri (Mücâdele 58:11 bağlamında nakledilen alternatif vecih). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Müteşâbih sıfatlar ve mekân isnadı | Allah'a arş üzerine oturma isnat edilip edilemeyeceği meselesi; Ehl-i sünnet cülûsu cismaniyet çağrıştırdığı gerekçesiyle tenzih etmiş, istivâyı cülûstan ayrı tutmuştur. | Cismaniyet ve mekândan tenzih; tevil ve tefviz yoğunlaşması. |
| Fıkıh | Meclis adabı ve meclis muhayyerliği | Akit taraflarının toplantı halindeki irade beyanları ile mecliste başkasına yer açmanın vacip mi mendup mu olduğu meselesi. | Hukuki irade alanı ve toplumsal muaşeret kuralı. |
| Tefsir | Mücâdele suresi 11. ayetin tefsiri | Suffe ehline ve gazilere mecliste yer açılması, zihinsel ve mekânsal genişleme emrinin kapsamı. | İman kardeşliği, nezaket, meclis intizamı ve eşitlik. |
| Hadis | Yol kenarında oturma nehyi ve meclis adabı | Kamusal alanın işgal edilmemesi ve bir kimsenin yerinden kaldırılıp yerine oturulmaması prensipleri. | Kamusal nizamın korunması, birey hakları ve meclis ahlakı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cemaat ve uhuvvet nizamı | Meclis ferahlığı ve edebi | Birlik ve kapsayıcılık | İbadet ve müzakere alanlarında herkesin kardeşçe yer bulmasını sağlayarak dışlayıcılığı önler. | Kesin |
| İlmi | Tedris ve müzakere halkası | İlim meclisi | Bilgi paylaşımı ve serbest müzakere | Öğrenme ortamında hiyerarşik baskıyı kaldırıp zihinlerin ve mekânın ortak müzakereye açılmasını temin eder. | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve karar alma mekanizması | Şûra meclisi | Ortak akıl ve kolektif temsil | Toplumun her kesiminin karar mekanizmasına dâhil olmasını, tahakkümün yerini müzakerenin almasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari akit ve pazar alanı | Akit meclisi | Karşılıklı rıza ve irade serbestisi | Tarafların hür iradeleriyle işlem yapmasını, meclis dağılıncaya kadar fesih veya teyit imkânının korunmasını sağlar. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durgun denge hali (statik kararlılık) ve faz boşluğu | Sistemin serbestlik derecesini koruyarak minimum potansiyel enerjili stabil bir konuma yerleşmesi ve elemanlar arasında itme olmaksızın hacim açılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal müzakere alanı (kamusal alan teorisi) | Bireylerin eşit statüde bir araya gelerek iletişimsel eylem yoluyla ortak kararlar ürettiği demokratik ve kapsayıcı meclis yapısı. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Meclis kavramını sadece fiziksel bir odaya veya bürokratik bir parlamentoya indirgemek; mecliste yer açmayı ise sadece bedenlerin sıkışması olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Müminlerin zihinlerini, kalplerini ve sosyal imkânlarını birbirine açması; istişare ve ilim zeminlerinde kibir gütmeden herkesin varlığına alan tanıması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki ahlaki ve içtimai genişleme ilkesi daraltılarak toplumsal dayanışma basit bir oturma düzeni protokolüne indirgenir; cemaat içi elitizm ve tekelcilik meşrulaştırılır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fertten topluma geçişte inşa ettiği medeni ahlakı, eşitlikçi kamusal müzakere adabını ve cemaat içi kaynaşmanın mekânsal-zihinsel genişleme şartını tek bir kök üzerinden ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mücâdele 58:11 başta olmak üzere, şûra, toplumsal adalet, müminlerin kardeşliği ve ortak istişare ortamlarını düzenleyen ayet gruplarının anlaşılmasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Toplumsal hiyerarşi ve statü taassubunun meclislerde tekelleşme üretmesini engeller; dinin sadece bireysel ibadet değil, nezaket ve katılımcılık üzerine kurulu bir kamusal nizam kurduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamRehavet halinden yükselerek sert ve sabit bir zemin üzerine doğrulup oturmak, orada karar kılmak.
- Soyut anlamİletişimsel, zihinsel ve içtimai alanda diğer fertlerin varlığına yer açarak ortak bir istişare ortamında istikrar bulmak.
- Sistematik karşılıkSosyal sistemlerde dışlayıcı daralmayı engelleyip müzakere kapasitesini artıran katılımcı meclis nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde mevcut meclis mekânını veya müzakere alanını, alanda halihazırda bulunan katılımcıların kapladığı hacmi temsil eder. her katılımcının fedakârlık ve edeple açtığı zihinsel ve mekânsal esneklik payını ifade eder. Bu genişleme sayesinde yeni bir unsurun () meclise dâhil olması sağlanır ve sonuçta toplumsal ahenk, ortak rıza ve kolektif istikrarı ifade eden fonksiyonu tahakkuk eder.