جلو
ج - ل - و
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: Belirdi
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٤١باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧١٥(باب الجيم واللام وما يثلثهما)
(جلم) الجيم واللام والميم أصلان: أحدهما القَطْع، والآخر جمْع الشيء.
فالأوّل جلَمْتُ السَّنَام قطعتُه. والجَلَم معروفٌ، وبه يُقطَع أو يجَزُّ.
والآخر قولهم: أخذت الشيء بجَلَمَتِه أي كلّه. وجَلمةُ الشاة([1]) مسلوخَتُها إذا ذهبَتْ منها أكارِعُها وفُصُولها. ويقال إنّ الجِلام الجِدَاءُ في قول الأعشى:
سَوَاهِمُ جُِذْعانُها كالجِلاَ *** مِ قَدْ أقْرَحَ القَوْدُ منها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٨١١: ( و ( *!جَلاَ القَوْمُ عن المَوْضِعِ ) ، وفي الصِّحاحِ : عن أَوطانِهم ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : ( ومنه *!جَلْواً *!وجَلاءً *!وأَجْلَوْا ) : ) أَي ( تَفَرَّقُوا .
( وفي الصِّحاحِ : *!الجَلاءُ الخُروجُ من البَلَدِ ، وقد *!جَلَوْا .
( أَو جَلا مِن الخَوْفِ ، *!وأَجْلَى من الجَدْبِ ، ) هكذا فَرقَ أَبو زيْدٍ بينهما .
( و ) يقالُ : ( *!جَلاهُ الجَدْبُ ) يتعدَّى ولا يتعدَّى .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٩٧٨جَلَا
1 جَلَا جل جلا , (S, Mgh, Msb,) [aor. جَلُوَ ,] inf. n. جَلَآءٌ, (Msb,) It (a thing, and (assumed tropical:) an affair, or a case, Mgh, or (assumed tropical:) information, or tidings, Msb,) was, or became, clear, unobscured, exposed to view, displayed, laid open, disclosed, or uncovered, (Mgh, Msb,) للِنَّاسِ to men, or the people; (Msb;) as also ↓ تجلّى, said of a thing: (S, Mgh, Msb:) it
جَلَا 1 جَلَا جل جلا , (S, Mgh, Msb,) [aor. جَلُوَ ,] inf. n. جَلَآءٌ, (Msb,) It (a thing, and (assumed tropical:) an affair, or a case, Mgh, or (assumed tropical:) information, or tidings, Msb,) was, or became, clear, unobscured, exposed to view, displayed, laid open, disclosed, or uncovered, (Mgh, Msb,) للِنَّاسِ to men, or the people; (Msb;) as also ↓ تجلّى, said of a thing: (S, Mgh, Msb:) it ((assumed tropical:) information, or tidings, S, Msb, or (assumed tropical:) an affair, or a case, Mgh,) was, or became, apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident, (S, Mgh, Msb,) لِى to me, (S,) or لِلنَّاسِ to men, or the people. (Msb.) One says, الشَّمْسُ ↓ تجلّت The sun became unobscured, or exposed to view, and ceased to be eclipsed. (TA from a trad.) Er-Rلghib says that ↓ وَالنَّهَارِ اـِذَا تَجَلَّى is sometimes by the thing itself; as in the phrase [in the Kur xcii. 2], فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ [By the day when it becometh clear, &c.]: and sometimes, by the case, and the action; as in the saying [in the Kur vii. 139], فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ [And when his Lord became manifested to the mountain]: Zj says that the meaning in this instance is, appeared, and so say the Sunnees; El-Hasan says that the meaning is, تجلّى بِالنُّورِ العَرْشِ [became manifested by light, the light of the empyrean]. (TA.) ― -b2- جَلَا, [aor. جَلُوَ ,] inf. n. جَلَآءٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَلْوٌ; (K;) and ↓ اجلى; (S, Mgh, Msb, K;) He, (a man, Msb,) or they, (a company of men, Mgh, Msb,) went forth, or emigrated, (S, Mgh, Msb,) عَنِ البَلَدِ from the country, or town, (S, Msb,) and عَنْ أَوْطَانِهِمْ from their homes: (S, Mgh:) [like جَلَّ:] or they (a company of men) dispersed themselves, or became dispersed, عَنِ المَوْضِعِ, and مِنْهُ, from the place: (K:) or جلا means, in consequence of fear: and ↓ اجلى, in consequence of drought: (AZ, K:) or مَنْزِلَهُمْ ↓ أَجْلَوْا signifies they left their place of abode in consequence of fear; the verb in this case being trans. by itself: but if they have left for some other reason than fear, you say, عَنْ مَنْزِلِهِمْ: (Msb:) accord. to IAar, جَلَا signifies he fled, being driven away, from his home. (TA.) [See also 12.] ― -b3- جَلِىَ, aor. جَلَوَ , inf. n. جَلًا, He had that degree of baldness which is termed ↓ جَلًا; (K;) i. e. baldness of the fore part of the head; (S, K;) like جَلَهٌ: (S:) or baldness of half of the head; (S, K;) which is the beginning of صَلَعٌ: (S:) or baldness less than what is termed صَلَعٌ. (K.) And جَلا الجَبِينِ, inf. n. جَلًا, signifies the same as جَلِىَ [The part above the temple became bald]. (A'Obeyd, TA.) -A2- جَلَاهُ, [aor. جَلُوَ , inf. n., app., جِلَآءٌ, or perhaps جَلَآءٌ, but the former seems to be indicated by what follows;] (S, Mgh, Msb;) and ↓ جلّاهُ; (MA;) He made it, or rendered it, clear, or unobscured; exposed it to view, displayed it, laid it open, disclosed it, or uncovered it; (S, Mgh, MA;) namely, a thing: (S, Mgh:) he made it, or rendered it, apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident; (S, Mgh, Msb, MA;) namely, (assumed tropical:) an affair, (Mgh,) or (assumed tropical:) information, or tidings. (Msb.) You say, جَلَا العَرُوسَ, inf. n. جِلَآءٌ and جِلْوَةٌ (S, Msb, K) and جَلْوَةٌ (Msb, K) and جُلْوَةٌ; (K;) and ↓ اجتلاها; (S, Msb, K;) He displayed the bride, عَلَى بَعْلِهَا to her husband: (K:) or he looked at the bride displayed: (S:) and you say also, جُلِيَتْ عَلَى زَوْجِهَا (TA) She mas shown to her husband, and he looked at her displayed: (Har p. 30:) and جَلَاهَا زَوْجُهَا Her husband presented, or gave, to her a female slave (S, K) or some other thing at the time of her being displayed to him; as also ↓ جلّاها: (K:) and جَلَتِ المَاشِطَةُ العَرُوسَ The female hairdresser adorned the bride [to display her to her husband]. (TA.) You also say, جَلَا فُلَانٌ الأَمْرَ (tropical:) Such a one displayed, discovered, disclosed, revealed, or manifested, the affair, or case; as also ↓ جلّاهُ, and جَلَا عَنْهُ: (K, * TA:) or جَلَا فُلَانًا الأَمْرِ he displayed, discovered, &c., to such a one the affair, or case; as also ↓ جلّاه [i. e. جلّاهُ الأَمْرَ], and جَلَا عَنْهُ [i. e. جلا عنه الأَمْرَ or جلا فُلَانًا عَنِ الأَمْرِ]. (So accord. to the CK and my MS. copy of the K. [The reading in the TA is, in my opinion, preferable to the latter.]) And السَّاعَةَ ↓ اَللّٰهُ يُجَلِّى (assumed tropical:) God will make manifest the hour, or time of the resurrection; or will make it to appear. (K in art. جلى: [but it belongs to the present art.:]) so in the Kur vii. 186. (TA.) And عَنْ نَفْسِهِ ↓ هُوَ يُجَلِّى (assumed tropical:) He declares, or explains, his mind. (S.) ― -b2- جَلَوْتُ السَّيْفَ, inf. n. جِلَآءٌ, (S, Msb, K, [in the CK جَلاء, but it is]) with kesr, (S, Msb,) and جَلْوٌ, (K,) I removed, or cleared off, the rust from the sword; (Msb;) I polished, or furbished, the sword; (S, K;) and المِرْآةَ the mirror; (K;) and the like; (TA;) [as, for instance,] الفِضَّةَ the silver; and so جَلَيْتُهَا. (K in art. جلى.) And جَلَوْتُ بَصَرِى بِالكُحْلِ [I cleared my sight with collyrium]: (S:) [whence,] جَلَا He applied collyrium to his eye or eyes. (IAar, TA.) And جَلَوْتُ هَمِّى عَنِّى (tropical:) I removed my anxiety, or caused it to depart, from me: (S, K, * TA: *) and عَنْهُ الهَمَّ ↓ اجلى (assumed tropical:) He removed, or cleared away, from him anxiety. (Lth, TA.) And جَلَا اللّٰهُ عَنْهُ المَرَضَ (assumed tropical:) God removed from him the disease. (TA.) ― -b3- جَلَاهُمْ, and ↓ اجلاهم, (S, Mgh,) or جَلَاهُ, and ↓ اجلاهُ, (Msb, K,) and ↓ اجتلاهُ, (K,) He, (a man, S, Msb, or the Sultلn, Mgh,) or it, (drought, K,) caused them, or him, to go forth, or emigrate; or expelled them, or him; or drove them, or him, forth; (S, Mgh, Msb, K;) [from their homes, or from his home.] And جَلَا النَّحْلِ, inf. n. جِلَآءٌ, or جَلَآءٌ, (accord. to different copies of the K,) and جلوة [thus written without any syll. signs]; and ↓ اجتلاها; (TA;) He smoked [out] the bees, in order to collect the honey; (K;) he drove away the bees by means of smoke. (TA.)
جلّى 2 جلّى جل جلى جلي جليي : see 1, in six places. -A2- Also, inf. n. تَجْلِيَةٌ and تَجْلِىٌّ, He (a hawk, or falcon,) raised his head, and looked, (K, TA,) seeing the prey: (TA:) or he (a hawk) closed his eyes, and then opened them, in order to see more clearly. (Ibn- Hamzeh, TA.) ― -b2- And [hence,] جلّى بِبَصَرِهِ, inf. n. تَجْلِيَةٌ, He cast his eyes (S, K) like the hawk looking at the prey. (S.) -A3- [جلّى is also mentioned (in Har p. 161), on the authority of Mtr, as signifying He, or it, outstripped; from المُجَلِّى meaning “ the first of the horses in a race; ” but as being not known in this sense on any other authority.]
جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ 3 جَالَيْتُهُ بِالأَمْرِ ذ , inf. n. مُجَالَاةٌ, I acted openly with him in the affair; as also جَالَحْتُهُ. (S.)
اجلى 4 اجلى أجل أجلى أجلي أجليي اجلى اجلي جلا جلى آجل آجلي آجليي as an intrans. v.: see 1, in two places. ― -b2- أَجْلَوْ عَنِ القَتِيلِ They cleared themselves away, or removed, from the slain person. (S, Mgh, Msb, TA.) ― -b3- اجلى يَعْدُو He hastened, running: (K:) or hastened somewhat, running: (TA:) or اجلى signifies he became distant, or remote, and hastened. (So accord. to some copies of the K, where we find وَأَجْلَى بَعُدَ وَ أَسْرَعَ instead of وَ أَجْلَى يَعْدُو أَسْرَعَ.) -A2- As a trans. v.: see 1, in four places.
تجلّى 5 تجلّى أجل أجلى جل جلا جلى تجلى تجلي : see 1, in three places: ― -b2- and see also 7. -A2- تجلّى الشَّىْءَ He looked at the thing, (K in art. جلى,) standing upon a higher position. (TA.) [See also 8.]
تَجَالَيْنَا 6 تَجَالَيْنَا تجالينا Our states, or conditions, became disclosed to each other; the state, or condition, of each of us to the other. (S.)
انجلى 7 انجلى أنجل أنجلي أنجليي انجلى انجلي ٱنجلى It became removed, or cleared away; said of anxiety, (S, K, * TA,) and of an affair [&c.]; as also ↓ تجلّى. (K, * TA.) You say, انجلى عَنْهُ الهَمُّ Anxiety became removed, or cleared away, from him, (S,) كَمَا تَنْجَلِى الظُّلْمَةُ like as the darkness becomes removed, or cleared away. (TA.)
اجتلاهُ 8 اجتلاهُ اجتلاه اجتلاة ٱجتلاه ٱجتلى He looked at him, or it. (K.) [See also 5.] Hence, اجتلى العَرُوسَ, explained above: see 1. (TA.) ― -b2- See also 1 in two other places, last two sentences. ― -b3- اِجْتَلَيْتُ العِمَامَةَ عَنْ رَأْسِى I raised the turban, while folding it, from the side of my forehead (عَنْ جَبِينِى): (S:) [like جَلَهْتُهَا.] -A2- اجتلى It became polished, or furbished; said of a sword [&c.]. (TA.)
اجلولى 12 اجلولى اجلولى اجلولي He went forth, or emigrated, from one country, or town, to another. (IAar, K.) [See also 1.]
اِبْنُ جَلَا اِبْنُ جَلَا ابن جلا (tropical:) A man who is well known, celebrated, or notable; (Mgh;) of whom it is said, جَلَا الأُمُورَ, i. e. he has made affairs clear, unobscured, or manifest; (S, Mgh;) or جَلَا أَمْرُهُ, i. e. his case has become clear, unobscured, or manifest: (Mgh:) or one whose case is clear, apparent, plainly apparent, or manifest; (K, TA;) as also ↓ اِبْنُ أَجْلَى: (K:) applied to a man who is upon an elevated and conspicuous place; and applied by El-Hajjلj to himself, as meaning that he was one whom every one knew: (TA:) and also, (K,) for this reason, (TA,) the name of a certain man, (S, K,) well known, (K,) of the Benoo-Leyth, who was a person of great daring. (TA.) A poet says, (S,) namely, Soheym Ibn-Wetheel Er-Riyلhee, (TA,) أَنَا ابْنُ جَلَا وَطَلَّاعُ الثَّنَايَا مَتَى أَضِعَ العِمَامَةَ تَعْرِفُونِى [I am a man well known, celebrated, or notable, &c.; and he who rises to eminences, or who is accustomed to embark in, or surmount, lofty and difficult things: when I put down the turban, ye will know me]. (S, TA.) Sb says, (TA,) جلا in this case is a verb in the pret. tense: 'Eesà Ibn- 'Omar says that when a man is named قَتَلَ or ضَرَبَ or the like, the word is imperfectly decl.; and he adduces, in evidence, this verse: others say that جلا may be here without tenween because it is imitative of a phrase, as though the poet said, أَنَا ابْنُ الَّذِى يُقَالُ لَهُ جَلَا الأُمُورِ: (S, TA:) accord. to IB, it is without tenween because it is a verb with its agent [implied in it]. (TA.) ― -b2- Accord. to some, it signifies (assumed tropical:) The daybreak, or dawn; (Har p. 498;) and so ↓ اِبْنُ أَجْلَى: (TA:) accord. to Hamzeh, (assumed tropical:) the beginning of day: and accord. to some, (assumed tropical:) the moon. (Har ubi suprà)
جَلًا جَلًا جل جلا : see 1, voce جَلِىَ: -A2- and see جِلَآءٌ.
جِلًا جِلًا جل جلا : see جِلَآءٌ.
جِلْوَةٌ جِلْوَةٌ جلا جلى جلوه جلوة A female slave, (S, K,) or some other thing, (K,) that is presented, or given, by the husband to his bride at the time of her being displayed to him. (S, * K.) One says, مَا جِلْوَتُهَا [What is her bridal present?]; and is answered, “ Such a thing. ” (S.)
جَلَآءٌ جَلَآءٌ جلآء A thing, an affair, or a case, that is apparent, manifest, plain, or evident. (S, K, TA.) ― -b2- And Acknowledgment, or confession: so in the saying of Zuheyr: فَاـِنَّ الحَقَّ مَقْطَعُهُ ثَلَاثٌ يَمِينٌ أَوْ نِفَارٌ أَوْ جَلَآءٌ [For verily the means of deciding the truth are three: an oath, and incongruity of circumstances, and acknowledgment, or confession]: (S:) but Az writes the last word ↓ جِلَآء, with kesr to the ج, as meaning an evidence, or a proof, and witnesses; from مُجَالَاةٌ [inf. n. of 3, q. v.]. (TA.) ― -b3- أَقَمْتُ عِنْدَهُ جَلَآءَيَوْمِى, (K, TA,) or جَلَآءَ يَوْمٍ, (so in some copies of the K,) [I remained with him, or at his abode,] during the whiteness of my, or a, day. (Zj, K, TA.) -A2- See also the next paragraph.
جِلَآءٌ جِلَآءٌ جلآء : see the paragraph next preceding. -A2- Also, (S, Mgh, K,) written by El-Muhellebee ↓ جَلَآءٌ, (TA,) and ↓ جَلًا, which is more correct than the first, (Mgh,) or it is allowable, as also ↓ جِلًا, the former of the last two mentioned on the authority of En-Nahhلs, (TA,) Collyrium: (S, K:) or a particular kind thereof, (K, TA,) that clears the sight; (TA;) [i. e.] i. q. اـِثْمِدٌ [antimony, or an ore of antimony]; (Mgh, TA;) so called because it clears the sight. (Mgh.) -A3- مَاجِلَاؤُهُ What is his honourable name, or surname, (S,) or his good surname, (K,) by which he is addressed? (S, K.)
جَلِىٌّ جَلِىٌّ جل جلى جلي جليي Clear, unobscured, exposed to view, displayed, laid open, disclosed, or uncovered: apparent, or plainly apparent, overt, conspicuous, manifest, notorious, plain, obvious, or evident: (S, Msb, K, TA:) جَالٍ thus used has not been heard. (Er-Rلghib, TA.) It is applied as an epithet to information, or tidings, (Msb, TA,) and to analogy, or rule. (TA.) ― -b2- عَيْنٌ جَلِيَّةٌ A seeing eye. (IB, TA.)
جَلِيَّةٌ جَلِيَّةٌ جل جلي جليه جلية Sure information or tidings. (S.) ― -b2- أَخْبَرَنِى عَنْ جَلِيَّةٌ الأَمْرِ He informed me of the true, or real, state of the affair, or case. (TA.)
دَوَآءٌ جَلَّآءٌ دَوَآءٌ جَلَّآءٌ دوآء جلآء [A medicine that clears the complexion or skin]. (K voce فُوَّةٌ, &c.)
جِلِيَّانٌ جِلِيَّانٌ جلي جليان The act of rendering apparent, open, manifest, plain, or evident: rendering clear, or unobscured; exposing to view, displaying, laying open, disclosing, or uncovering. (TA.)
جَالٍ جَالٍ جال Going forth, or emigrating, from his country, or town: [like جَالٌّ:] and so جَالِيَةٌ, applied to a company of people; [as also جَالَّةٌ;] (Msb;) or to people who have gone forth, or emigrated, from their homes; (S;) and particularly to those tributaries, (Mgh, Msb,) namely, certain Jews, (Mgh,) whom 'Omar expelled from the country of the Arabs; (Mgh, Msb;) and afterwards, to such as have the poll-tax imposed upon them, of the people of the Bible, and of the Magians, though not having emigrated from their homes; (Mgh;) [i. e.] the free non-Muslim subjects of a Muslim government; because they were expelled by 'Omar from Arabia; (K;) the word being fem. because denoting a جَمَاعَة; (Mgh;) and its pl. is جَوَالٍ. (Mgh, Msb.) ― -b2- Hence, (Msb,) ↓ جَالِيَةٌ [as a subst.] is applied to The poll-tax that is exacted from the persons last mentioned above; (S, Mgh, Msb;) as also جَالَّةٌ: (S:) first, in this sense, applied to that which was exacted from the people expelled from Arabia by 'Omar. (Msb.) You say, اُسْتُعْمِلَ فُلَانٌ عَلَى الجَالِيَةِ [Such a one was employed as collector of the poll-tax]. (S, Mgh, Msb.) -A2- See also جَائِلٌ, in art. جول.
جَالِيَةٌ جَالِيَةٌ جاليه جالية (as a subst.): see what next precedes.
أَجْلَى أَجْلَى ذ Having that degree of baldness which is termed جَلًا; i. e. baldness of the fore part of the head: or baldness of half of the head; (S, K;) which is the beginning of صَلَعٌ: (S:) or baldness less than what is termed صَلَعٌ: (K:) or baldness of half of the head, and the like: (A'Obeyd, TA:) fem. جَلْوَآءٌ. (K.) [See أَجْلَحُ.] ― -b2- Beautiful, or handsome, in face, bald in the sides of the forehead. (K.) ― -b3- جَبْهَةٌ جَلْوَآءُ A wide forehead. (K.) ― -b4- سَمَآءٌ جَلْوَآءٌ (assumed tropical:) A cloudless sky: (Ks, S, K:) and لَيْلَةٌ جَلْوَآءُ (assumed tropical:) a cloudless, bright, night. (TA.) ― -b5- اِبْنُ أَجْلَى: see اِبْنُ جَلَا, in two places. ― -b6- Also (i. e. ابن اجلى) (assumed tropical:) The lion. (TA.) -A2- فَعَلْتُهُ مِنْ أَجْلَاكَ, and ↓ اـِجْلَاكَ, I did it on account of thee, for thy sake, or because of thee; syn. مِنْ أَجْلِكَ. (K.)
فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ فَعَلْتُهُ مِنْ اـِجْلَاكَ فعلته من اجلاك : see what next precedes.
مَجْلًى مَجْلًى مجلى مجلي مجليي sing. of مَجَالٍ, which signifies The fore parts of the head, which are the [first] places of baldness: (Fr, S:) or what is seen of the head when one fronts the face. (TA.)
مُجْلٍ مُجْلٍ مجل مجلي [act. part. n. of 4. Hence,] فَاـِمَّا حَرْبٌ مُجْلِيَةٌ وَ اـِمَّا سِلْمٌ مُخْزِيَةٌ And either war that shall cause you to emigrate, or abasing peace. (TA.)
المُجْلِّى المُجْلِّى المجلى المجلي مجلي The first of the horses in a race. (K in art. جلى.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٢٢جَلا
جَلا U ( n. ac. جَلَآء [ 22A ] ),
a. Was, became clear, unobserved, manifest, disclosed, displayed; appeared, showed himself.
b. ( n. ac. جَلْو 1 , جَلَاْو 22A ) [ 'An ], Emigrated, went out from.
c. ( n. ac. جَلْو 1 , جِلَاْو 23A ) [ acc. & 'Ala ], Made clear, disclosed, displayed to.
d. Cleansed, cleaned; polished.
e. Removed; drove away, expelled; dispelled.
جَلَّوَ
جَلَّوَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٠٨٠جلو
جَلَا - يَجْلُوْ - جَلاء
جَلا - يَجْلُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان: يذهب ويغادر المكان وخاصة الوطن وبلد الإقامة
جَلاء - الجلاء: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " جَلَا - يَجْلُوْ ": الخروج وترك الديار والأوطان
﴿ولولا أن كتب الله عليهم الجلاء لعذبهم في الدنيا﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الهجر ومغادرة الشيء وتخليفه وعدم
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١ (الإجمالي: ٥٦)
- وقت
الآيات المشتركة: ٢ · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
- حفي
الآيات المشتركة: ١ · İzleyici
- دكك
الآيات المشتركة: ١ · Üstü düz tümsek (plato) demektir
- نهر
الآيات المشتركة: ٢ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- صعق
الآيات المشتركة: ١ · Yıldırım demektir
- خرر
الآيات المشتركة: ١ · Sel suyunun yardığı hendek demektir
- بغت
الآيات المشتركة: ١ · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
- رسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıra dağlar
- ثقل
الآيات المشتركة: ١ · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- قرر
الآيات المشتركة: ١ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- جبل
الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır
- فوق
الآيات المشتركة: ١ · Üst
الآيات التي ورد فيها(٥)
… إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا …
Belirdi
وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى
Belirdi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جلو |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Nâkıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ظهر, كشف, بدأ, برز |
| Zıt Kök | خفي |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin üzerindeki örtü, pas veya kapalılığın giderilerek açığa çıkarılması, parlatılması ve açıkça görünür kılınması |
| Çekirdek Özet 2 | İlâhî kudretin, hakikatin, vaktin veya gündüz aydınlığının örtüleri yırtarak bütün berraklığıyla tecelli etmesi; insanların yurtlarından çıkarılarak açık alana sürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın gizlilikten açıklığa intikali; perdenin kalkmasıyla nesnenin kendi hakikati ve netliğiyle idrak alanına çıkması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir mekan veya suret değişimi (görünme/temsil) sanarak ilâhî tecelliyi cismanî bir tezahüre veya tahliyeyi basit bir yerleşim değişikliğine indirgemek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Büyüklük, kalınlık, belirginlik, bir şeyin kendi hacmi veya kütlesiyle öne çıkması, örtüyü aşması; جلل kökünde ululuk ve kuşatıcılık, جلد kökünde katılaşarak dış yüzey olma, جلب kökünde bir şeyi örtüp çekme | و | İkili çekirdekteki belirginlik ve büyüklük niteliğine yönelim ve açılma boyutu kazandırılarak; örtüyü, pası veya engeli bizzat sıyırıp nesneyi tüm berraklığıyla açığa çıkarma ve görünür kılma |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü, kütleyi veya örtüyü bulunduğu yerden kaldırıp öteye taşıma, harekete geçirme |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir amaca, doğrultuya ve görünür bir sınıra doğru sevk etme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Açılmanın süreklilik kazanarak ortaya çıkan açıklığı ve netliği dış dünyaya raptetmesi |
| جلو | Taşıma, yöneltme ve raptetme | Örtücü engeli üzerinden kaldırıp uzağa taşımak suretiyle nesneyi görünür hedefe doğru yöneltme ve onu tam bir açıklık içinde sergileme |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın üzerindeki pasın giderilip parlatılması (cilalanması), gelinin örtüsünün kaldırılıp yüzünün davetlilere gösterilmesi ve gökyüzünün buluttan arınarak berraklaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî bir beytinde demircinin kılıç namlularındaki pürüz ve pası gidererek parlatmasını bu kökle tasvir eder: جُنوح الهالكي على يديه / مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin üzerindeki örtücü kapalılığın kalkıp şöhret bulması için kullanılan «أنا ابن جلا» meseli ve yurtlarından sürülüp açık sahaya dökülen topluluklar için kullanılan tahliye (cilâ/iclâ) tabiri |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde kök, temelde bir şeyi açığa çıkarma, örtüyü kaldırma, yurdundan çıkarıp açık alana sürme (sürgün etme) semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranicede g-l-h (גלה - gālāh) fiili örtüyü açmak, çıplak bırakmak, sırrı ifşa etmek ve özellikle vatanından sürülüp gitmek anlamlarını karşılar; bu kökten türeyen «gōlāh» ve «gālūt» kelimeleri doğrudan sürgün ve tehcir durumunu ifade eder. Süryanicede g-l-y (ܓܠܝ - glā) kökü açığa çıkmak, tezahür etmek, ilham ve vahiy yoluyla gizli olanı ifşa etmek (apokalips/keşif) manasında kullanılır. Aramicede de örtünün sıyrılması ve sürgün edilme manaları ortaktır. Arapçada جلو biçiminde billurlaşan kök, bir yandan kılıcın parlatılması ve pasından arındırılması gibi somut optik bir netleşmeyi (cila), diğer yandan nesnenin veya hakikatin perdesiz biçimde dışa vurulmasını (tecellî) ve insanların sığınaklarından çıkarılıp açıkta bırakılmasını (celâ) bir arada muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin üzerindeki yabancı tortunun giderilerek parlaklığının ortaya çıkması | Kılıcın pasından, göğün buluttan, gelinin örtüden ve yurdun ahalisinden arındırılıp açığa çıkarılması ekseninde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גלה, Süryanice ܓܠܝ, Aramice גלא | Örtüyü kaldırma, gizli olanı bildirme/vahyetme ve yurt dışına sürgün edilme anlamlarında tam ses ve semantik denklik vardır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Dış kabuğun soyulması ve içteki cevherin yahut yalınlığın açık alana çıkması yönünde ortak semantik izler taşır. | Güçlü |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جلو | Anlamlı | Açığa çıkmak, parlatmak | Örtüyü kaldırıp nesneyi net olarak göstermek; sürgün etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جول | Anlamlı | Dolaşmak, dönmek | Bir saha içinde serbestçe hareket edip teftiş edercesine dönüp durmak | Açık alanda hareket ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| لجو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لوج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| وجل | Anlamlı | Korkmak, ürpermek | Kalbin heyecan ve korkuyla sarsılması, dehşete kapılma hali | Kur'an'da geçer; anlamca tecelli karşısındaki sarsıntıyla dolaylı bağ |
| ولج | Anlamlı | Girmek, nüfuz etmek | Dar bir yerden içeriye geçmek; gecenin gündüze girmesi gibi | Zıt hareket yönü (içeri girme / dışa açılma); Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جلو | Merkez | Açığa çıkma | Örtünün, pasın veya engelin bizzat sıyrılarak nesnenin kendi parlaklığıyla görünür kılınması | Parlatma, berraklaştırma ve bütün ihtişamıyla kendini gösterme nüansı |
| ظهر | Komşu | Belirme | Bir şeyin gizli olmaktan çıkıp üst yüzeyde algılanır hale gelmesi | ظهر sırt ve üst yüzeyde belirmeyi anlatır; جلو ise üzerindeki örtünün kalkmasıyla gelen ışıltılı açıklıktır |
| كشف | Komşu | Örtüyü kaldırma | Nesneyi örten maddi ya da manevi peçenin aralanması | كشف örtünün bizzat kaldırılması fiiline odaklanır; جلو ortaya çıkan berraklık ve parıltıyı da içerir |
| بدأ | Komşu | Ortaya çıkma | Bir şeyin başlangıç halinde kendini ilk defa göstermesi | بدأ ilk var oluşu ve zuhuru anlatır; جلو var olanın perdesini atarak parlamasıdır |
| برز | Komşu | Sahaya çıkma | Gizli veya geri plandaki bir nesnenin açık araziye çıkması | برز mekan içindeki öne çıkışı bildirir; جلو ise ışık, berraklık ve netleşmeyi vurgular |
| خفي | Zıt | Gizlenme | Varlığın duyulardan veya idrakten saklanması, örtülmesi | Nesnenin perdelenerek görünmez, bilinmez ve silik kılınması hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جلو | Örtüyü kaldırma, parlatma, açığa vurma | Maddi cilalamadan metafizik tecelliye ve sürgüne kadar uzanan geniş açıklık | Kesin |
| Latince | Revelare, manifestare, expellere | Örtüyü açmak, açıkça göstermek, dışarı sürmek | Revelare örtüyü kaldırmayı, manifestare elle tutulur açıklığı, expellere ise sürgünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To reveal, to manifest, to polish, exile | Açığa çıkarmak, tezahür etmek, parlatmak, sürgün | Tek bir kelime kökün hem optik parlatma hem ilahi tezahür hem de tehcir boyutunu kuşatamaz | Güçlü |
| Almanca | Offenbaren, enthüllen, polieren, verbannen | Açığa vurmak, perdeyi kaldırmak, parlatmak, sürmek | Enthüllen perdeyi açmayı, offenbaren tezahürü, verbannen toplumsal sürgün boyutunu verir | Güçlü |
| Fransızca | Révéler, manifester, polir, exiler | Açığa çıkarmak, tezahür ettirmek, cilalamak, sürmek | Révéler ve manifester anlamın idraki ve görsel açıklığını yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَجَلَّى | İlâhî nurun ve azametin perdesiz tecellisi | Rabbin dağa nurunu ve kudretini izhar etmesi bağlamı (A‘râf 7:143) |
| تَجَلَّى | Gündüzün karanlığı yırtarak aydınlığıyla parlaması | Kozmik nizam ve gündüzün bütünüyle açığa çıkışı bağlamı (Leyl 92:2) |
| جَلَّاهَا | Güneşin ışığını ve azametini apaçık ortaya serme | Güneş ile gündüz arasındaki irtibat ve aydınlığın zuhuru bağlamı (Şems 91:3) |
| يُجَلِّيهَا | Kıyamet vaktinin üzerindeki sır perdesini kaldırıp onu apaçık kılma | Gayb bilgisi ve kıyametin vaktinin yalnızca Allah tarafından açıklanması bağlamı (A‘râf 7:187) |
| الْجَلَاءَ | Bir topluluğun topluca yurdundan çıkarılıp açık sahaya sürülmesi | Benî Nadîr'in yurtlarından tahliye edilmesi ve tehcir hükmü bağlamı (Haşr 59:3) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilâhî fiiller | Allah'ın zâtıyla mı yoksa nuru/kudretiyle mi tecelli ettiği; dağın parçalanmasının tecelli keyfiyeti (A‘râf 7:143) | Tecellinin mekânsal ve cismanî olmaktan tenzih edilerek kudret ve nurun zuhuru şeklinde anlamlandırılması |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve gayrimenkul tasfiyesi | Savaşsız tahliye edilen gayrimüslim tebaanın topraklarının (fey) statüsü ve iclâ/tahliye şartları | Yurdu boşaltma, yerinden çıkarma ve toplumsal tehcir hükmü |
| Tefsir | Kozmolojik ve eskatolojik âyetler | Gündüzün güneşi veya yeryüzünü açığa vurması; kıyametin vaktinin ifşa edilmesi | Gizli olanın örtüsünün atılarak bütün çıplaklığıyla görünür kılınması |
| Hadis | Ruha ve basirete arız olan durumlar | Kalplerin paslanması ve onun cilalanması (cilâü’l-kulûb) rivayetleri | Günah tortularının zikir ve ibadetle silinip kalbin idrak kabiliyetine kavuşturulması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gayb-şehadet dengesi | Tecellî / Keşf | İlâhî irade ve hakikatin idrake açılması | Hakikatin örtülü kalmayıp belirli şartlarda basiret sahiplerine kendini açması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | İzhâr / Tavzîh | Belirsizliğin giderilip delilin berraklaştırılması | Bir meselenin pürüz ve şüphelerden arındırılarak bütünüyle apaçık hale getirilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve egemenlik | İclâ / Tahliye | Toplumsal düzeni bozan unsurun sınır dışı edilmesi | Bir grubun sığınaklarından çıkarılıp açık alana sürülmesiyle iç yapının arındırılması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa şeffaflığı | Tasfiye / Şeffaflık | Değerin üzerindeki gizliliğin kalkması ve mülkiyet intikali | Sürgün edilen topluluğun menkul ve gayrimenkul mallarının kamuya intikali (fey) | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültüden arındırma (filtreleme) ve sinyal netleştirme | Optik ve sinyal işlemede, verinin üzerindeki parazit veya örtücü katmanın kaldırılarak asıl sinyalin tam genlik ve berraklıkla görünür hale getirilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Şeffaflaşma ve kriz anında yapının ifşası | Sosyolojide kriz anlarında örtülü toplumsal dinamiklerin bütünüyle gün yüzüne çıkması; bireyin ya da grubun kamusal alanda saklanamaz hale gelişi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tecelli kavramını yalnızca mistik/içsel bir esrime veya sübjektif bir sezgiye indirgemek; celâ kavramını da basit bir mülteci hareketinden ibaret görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; ilâhî kudretin dağda somutlaşan dehşetli zuhuru, kozmik gündüz aydınlığı, kıyametin mutlak ifşası ve düşman unsurların stratejik tehciri olmak üzere hem ontolojik hem kozmik hem de siyasi-hukuki bir tasfiyeyi kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A‘râf 7:143 ayetindeki tecelliyi antromorfik (cismanî tezahür) gibi tasavvur etmek veya Haşr 59:3 ayetindeki hükmü ilahi adaletten kopuk alelade bir sürgün sayarak metinler arası tutarlılığı kaybetmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, bilgi ve tarih tasavvurunda hakikatin gizli kalamayacağını, zamanı geldiğinde örtülerin yırtılarak gerek kozmik alemde gerekse kıyamet saatinde ilahi kudretin apaçık tezahür edeceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi tecelli ve rüyetullah ayetlerinde (A‘râf 7:143), eskatolojik gayb haberlerinde (A‘râf 7:187), kozmik yemin ve tabiat tasvirlerinde (Şems 91:3, Leyl 92:2) ve savaş hukuku bağlamındaki tehcir hükümlerinde (Haşr 59:3) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin mutlak olarak gizli kalacağı vehmini yıkar; kıyametin vaktinin beşeri hesaplarla bilinebileceği iddiasını bertaraf ederek onun ancak Allah tarafından «tecelli ettirileceğini» ortaya koyar; sürgünün tesadüfi bir yenilgi değil ilahi hükmün tezahürü olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKılıç veya aynanın üzerindeki pas ve kirin kazınarak yüzeyin pırıl pırıl parlatılması; kadının peçesinin kaldırılarak yüzünün görünür kılınması; ahalinin sığınaklarından çıkarılıp açık alana yayılması.
- Soyut anlamBir mahiyetin üzerini örten engellerin, zaman perdesinin veya karanlığın bertaraf edilerek onun kendi çıplak hakikatiyle bilfiil idrak alanına çıkması.
- Sistematik karşılıkBilgi ve varlık hiyerarşisinde potansiyel veya örtülü olan durumun, arındırıcı ve açığa çıkarıcı bir müdahale sonucunda mutlak açıklık ve netlik fazına geçişi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , gözlemlenen veya var olan nesne ya da hakikati; , nesnenin yalın durumunu; , onun üzerini örten perdeyi, pası veya kapalılığı temsil eder. durumu, örtünün nesneden ayrıştırılmasını () simgeler. Örtünün sıfıra yaklaşması (), nesnenin algılanabilirlik ve berraklık derecesinin () mutlak açıklık değerine () ulaşmasını ifade eder. Bu model, kökün kılıcın parlatılmasından ilahi tecelliye ve kıyametin ifşasına kadar uzanan tüm semantik katmanlarındaki örtüyü kaldırarak berraklaştırma hareketini sembolize eder.