جني
ج - ن - ي
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Cena toplanmış meyve demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: جنى
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cena toplanmış meyve demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٢٥٤باب الجيم والنون و و ا ي ء معهما
ج ن أ، أ ج ن، ن أ ج، ن ج أ، ج ن ي، ج و ن مستعملات
جنأ:
جَنَأ الرَّجلُ يجنأ جُنُوءاً، إذا أكبَّ على شيء، وجنأ إليه ظهره، قال:
أغاضر لو شهدتِ غَداةَ بِتتُم جُنُوءَ العائداتِ على وِسادي
وقال الآخر:
نَجَالك مِنّا بعدما ملـت جـانِـئاً ورُمتَ حِياضَ الموت كلَّ مرامِ
والمُجنأةُ: القبرُ. قال ساعدهُ:
إذا ما زار مُجنأةً عـلـيهـا تِقالُ الصَّخرِ والخشبُ القطِيلُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٥٥جَنَيْتُ الثمرة أجْنيها جَنياً واجْتَنَيْتُها بمعنىً. والجَنى: ما يُجْتَنى من الشجر وغيره. يقال: أتانا بِجَناة طيّبةٍ، لكلِّ ما يُجْتَنى. وثمرٌ جَنيٌّ، على فَعيلٍ: حين جُنيَ. وجَنى عليه جِنايَةً.
والتَجَنِّي: مثل التجرُّم، وهو أن يدّعيَ عليك ذنباً لم تفعلْه. وأَجْنى الشجرُ، أي أدرك ثَمَرُه. وأَجَنَتِ الأرض، أي كَثُرَ جناها، وهو الكلأ والكَمْأة ونحو ذلك.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٩٨٤المدخل: جنىج ن ( و ا ي ء )
جنى ، جنأ ، وجن ، نجا ، نجأ ، جون ، ونج ، نأج ، أجن ، نوج : ( مستعملة ) .
جنى : رُوِيَ عن عليّ بنِ أبي طالب رَضِيَ الله عنه أنَّهُ دخَلَ بَيتَ المال ، فقال : يا حَمْراءُ ، ويَا بَيْضَاءُ احْمَرِّي وابْيَضِّي . وغُرِّي غَيْري .
هذا جَنَايَ وخِيَارُه فيه
إذْ كلُّ جانٍ يَدُه إلى فيه
قال أَبو عبيد : يُضرَبُ هذا مثلاً للرجل يُؤثِرُ صاحبه بخيار ما عنده .
وذكر ابن الكلبي أنَّ المثل لعمرو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٦(باب الجيم والنون وما يثلثهما)
(جنه) الجيم والنون والهاء ليس أصلا، ولا هو عندي من كلام العرب، إلا أنّ ناساً زعموا أن الجَُنَهَ([1]) الخيزُران. وأنشدوا:
في كَفه جُنَهيٌّ ريحه عَبِقٌ *** بكفِّ أَرْوَعَ في عِرْنينِهِ شَمَمُ([2])(جني) الجيم والنون والياء أصلٌ واحد، وهو أَخْذُ الثَّمَرة من شجَرها، ثم يحمل على ذلك، تقول جَنيتُ الثَّمرةَ أجْنِيها، واجْتَنَيْتُها. وثمرٌ جَنِيٌّ، أي أُخِذَ لوَقْته. ومن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٧ج ن ي
هـات جَنَاةً مـن جَنَاك وهـذه شجـرة طيّبـة الجنـاة.
وثمـر جنـي: جنـي آنفـاً.
وأجنى الشجر: حان أن يجنى ثمره.
وأجنيته الثمر: مكنته من اجتنائه.
وأجنت الأرض وأخلت: صار فيها الجنى والخلـى.
وأجنـى اللـه الماشيـة: أنبـت لهـا الجنـى.
وجنـى علـى أهلـه: جـر عليهـم.
وتجنـى علـى أخيه ما لم يجن.
ومن المجاز: اجتنى العسل.
وتقول العرب: جنيت الجراد وصدت ماء المطر
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨٣٥جَنَى الذنْبَ عليه جِنايةً : جَرَّه قال أَبو حَيَّةَ النُّميري : وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالمورجل جانٍ من قوم جُنَاة و جُنَّاء الأَخيرة عن سيبويه فأَما قولهم في المثل : أَبناؤها أَجْناؤُها فزعم أَبو عبيد أَن أَبْناءً جمع بانٍ و أَجْناءً جمع جانٍ كشاهد وأَشهاد وصاحب وأَصحاب . قال ابن سيده : وأُراهم لم يُكَسِّروا بانياً على أَبناء ولا جانياً على أَجناء
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٩٥* ج ن ي * * جَنَى * الثمرة من باب رمى و * اجتَنَاهَا * بمعنى التقط قلت وفي الديوان وبعض نسخ الصحاح * جَنَى * الثمرة جنىً و * الجَنَى * ما يجتنى من الشجر يقال أتانا * بجَنَاةٍ * طيبة ورطب جني حين جُني و * جَنَى * عليه يجني * جِنَايةً * و * التَّجَنِّي * مثل التجرم وهو أن يدّعي عليه ذنبا لم يفعله
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٨٤٥: ( ي ( *!جَنَى الذَّنْبَ عليه *!يَجْنِيهِ *!جِنايَةً ) ، بالكسْرِ : ( جَرَّهُ إليه ) ؛ ) قالَ أَبو حيَّةَ النُّميري :
وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه
على الحَيِّ *!جاني مِثْلِه غَيْرُ سالمثم ظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ أنَّه حقيقَةٌ .
وصَرَّحَ الرَّاغبُ أَنَّه مُسْتعارٌ من جَنَى الثَّمرَةَ كما اسْتُعِيرَ اجْتَرَم فتأَمَّل .
وفي الحديثِ : ( لا *!يَجْني *!جانٍ إلاَّ على نَفْسِهِ ) ؛
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٦٤٨المدخل: جنىجَنَى الثَّمَرَةَ
1 جَنَى الثَّمَرَةَ جني الثمره جني الثمرة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. جَنِىَ , (S, Msb,) inf. n. جَنًى, (S, TA,) or جَنْىٌ, (so accord. to one copy of the S, and written in the accus. case جنيا in the Ham p. 355,) and جِنَايَةٌ, (Ham ib., but there without any vowel-signs,) He gathered, plucked, or took from the tree, the fruit; (Mgh, TA;) i. q. ↓ اجتناها (S, Msb, K) and ↓ تجنّاها:
جَنَى الثَّمَرَةَ 1 جَنَى الثَّمَرَةَ جني الثمره جني الثمرة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. جَنِىَ , (S, Msb,) inf. n. جَنًى, (S, TA,) or جَنْىٌ, (so accord. to one copy of the S, and written in the accus. case جنيا in the Ham p. 355,) and جِنَايَةٌ, (Ham ib., but there without any vowel-signs,) He gathered, plucked, or took from the tree, the fruit; (Mgh, TA;) i. q. ↓ اجتناها (S, Msb, K) and ↓ تجنّاها: (K:) and in like manner one says of a thing similar to fruit. (TA.) One says also, جَنَاهَا لَهُ and جَنَاهُ اـِيَّاهَا [He gathered it, plucked it, or took it from the tree, for him]. (A'Obeyd, K.) And جَنَيْتُكَ أَكْمُؤًا [I gathered for thee truffles]. (TA.) And جَنَى ذَهَبًا He collected gold from its mine. (TA.) ― -b2- Aboo-Dhu-eyb uses this verb metaphorically, in the phrase جَنَى العُلَى, meaning (tropical:) [He acquired] eminence, or nobility. (TA.) ― -b3- You also say, جَنَى عَلَيْهِ, (S,) or عَلَى قَوْمِهِ, (Msb,) inf. n. جِنَايَةٌ, (S, Msb,) (tropical:) He committed, [against him, or] against his people, or party, a crime, or an offence for which he should be punished; (Msb;) as also ↓ جاناهُ [or جانى قَوْمِهِ]: (TK in art. جر:) [and (tropical:) he brought an injury upon him, or them:] and جَنَى الذَّنْبِ عَلَيْهِ, aor. جَنِىَ , inf. n. جِنَايَةٌ, (K,) with kesr, (TA,) (tropical:) He committed the crime, offence, or injurious action, against him; syn. جَرَّهُ اـِلَيْهِ: (K: [see art. جر:]) thus used, also, the verb is metaphorical, from جَنَى الثَّمَرَةَ: (Er-Rلghib, TA:) and so in the phrase, جَنَى شَرًّا, meaning (tropical:) He brought to pass an evil thing or action. (Mgh.) [See also جِنَايَةٌ, below.] It is said in a trad., لَا يَجْنِى جَانٍ اـِلَّا عَلَى نَفْسِهِ (assumed tropical:) [An injurer shall not bring injury save on himself]; meaning that one shall not be prosecuted for an injurious action committed by another, of his relations or of others. (TA.) And a poet says, جَانِيكَ مَنْ يَجْنِى عَلَيْكَ وَقَدْ تُعْدِي الصِّجَاحَ فَتَجْرَبُ الجُرْبُ [which may be rendered, (assumed tropical:) Thine injurer whom thou shouldst punish is he who brings an injury upon thee: but sometimes the mangy camels infect the sound ones so that these become mangy; and thus a criminal sometimes brings punishment upon his relations: for] A'Obeyd says that جانيك من يجنى عليك is a prov. applied to the case of a man who is punished for an injurious action; because brothers [sometimes] bring injury upon a man [by occasioning his being punished for an injurious action which they have themselves committed], as the latter hemistich of the verse cited above indicates: but AHeyth says that this prov. means الجَانِى لَكَ الخَيْرَ مَنْ يَجْنِى عَلَيْكَ الشَّرَّ [The person bringing thee good is he who brings, or will bring, upon thee evil: perhaps intended as a caution; for the Arabs often suspect that a benefactor has some evil intention]: and he cites the following hemistich: تُعْدِي الصِّحَاحَ مَبَارِكُ الجُرْبِ [meaning Sometimes the places where the mangy camels lie down, and which afford benefit to other camels, infect the sound ones]. (TA. [See also Freytag's Arab. Prov., i. 298.]) You say also, جَنَيْتَ هٰذَا عَلَى نَفْسِكَ [Thou hast brought this as an injury upon thyself]. (K in art. جل.)
جانى عَلَيْهِ 3 جانى عَلَيْهِ جاني عليه جاني علية , inf. n. مُجَانَاةٌ, He accused him of a جِنَايَة [or crime, &c.]. (TA.) ― -b2- See also 1.
اجنى 4 اجنى أج أجنى أجني اجنى اجني جنى جنين آجن آجني آجنيي said of a tree, (S, K,) or of a palmtree, (Msb,) It had ripe fruit: (S:) or it attained to the time for the gathering of its fruit: (Msb:) or it attained to maturity: (K:) or, said of a tree, it had fruit to be gathered and eaten: and, said of fruit, it became ripe: (TA:) and, said of grass, or herbage, it became abundant. (KL.) ― -b2- And اجنتِ الأَرْضُ The land had much جَنًى, (S, Msb, K,) i. e. herbage, and truffles, and the like. (S.)
5 تَجَنَّىَ see 1. ― -b2- تجنّى عَلَيْهِ, (S, * K,) or تجنّى عليه ذَنْبًا, (TA,) (assumed tropical:) He accused him of a crime, an offence, or an injurious action, that he had not committed; (S, K;) i. e. he forged against him the charge of his having committed a crime, &c., he being guiltless [thereof]: (TA:) النَّجَنِّى being like التَّجَرُّمُ. (S.) You say also, يَتَجَنَّى عَلَيْنَا مَا لَمْ نَجْنِهِ [He accuses us of committing what we did not commit]. (Abu-l-'Abbلs, TA in art. جرم.)
8 اـِجْتَنَىَ see 1. ― -b2- اِجْتَنَيْنَا مَآءِ مَطَرٍ We came to rainwater, and drank it: (K:) a phrase mentioned with approval by IAar, but not explained by him: thought by ISd to have this meaning. (TA.)
جَنًى جَنًى جن جنى جني [in the CK جَنِىٌّ] Whatever is gathered, or plucked; as also ↓ جَنَاةٌ: (K:) or whatever is gathered, or plucked, from trees, (S,) &c.; (so in a copy of the S;) as also ↓ جَنَاةٌ: (S:) so that these two words are of the same class as حِقٌّ and حِقَّةٌ: or the latter of them is a n. un.: (TA:) or the former signfies what is gathered from trees while fresh; (Msb;) as also ↓ جَنِىٌّ: (Msb:) or this last is an epithet applied to fruit, signifying just gathered or plucked; (S, K;) or gathered, or plucked, while fresh: (TA:) and ↓ مَجْنًى, also, pl. مَجَانٍ, signifies fruit gathered or plucked: (Har p. 369:) جَنًى also signifies fruit [ready to be gathered or plucked]; so in the Kur lv. 54: (Jel:) and is applied to fresh ripe dates: (Fr, K:) and grapes: (TA:) and truffles, and the like: (S:) and even cotton: (TA:) and herbage: (S:) and gold, (K,) which is collected from its mine: (TA:) and cowries, (K,) as though gathered from the sea: (TA:) and honey, (K,) when it is gathered: (TA:) pl. أَجْنَآءٌ (K) and أَجْنٍ, originally أَجْنُىٌ. (TA.) Hence the saying, هٰذَا جَنَاى وَ خِيَارُهُ فِيهِ اـِذْكُلُّ جَانٍ يَدُهُ اـِلَى فِيهِ [This is what I have gathered, and the best of it is in it; when every gatherer but myself has his hand to his mouth]: or, accord. to one reading, وَ هِجَانُهُ فِيهِ (which has the same meaning, TA in art. هجن): a prov., ascribed by Ibn-El-Kelbee to 'Amr Ibn-' Adee El-Lakhmee, the son of the daughter of Jedheemeh: he says that Jedheemeh had ordered the people to gather for him truffles, and some of them ate the best that they found; but ' Amr brought to him the best that he found, and addressed to him these words: and 'Alee is related to have repeated them on an occasion of his entering the government-treasury; meaning that he had not defiled himself with anything of the tribute belonging to the Muslims, but had put it in its places. (TA.)
جَنَاةٌ جَنَاةٌ جاني جن جناه جناة جنى : see جَنًى, in two places.
جَنِىٌّ جَنِىٌّ جن جنى جني : see جَنًى. Also Dates cut from the tree. (TA.)
جِنَايَةٌ جِنَايَةٌ جنايه جناية , primarily, The act of gathering, plucking, or taking from a tree, fruit: [see 1:] ― -b2- then, (assumed tropical:) The bringing to pass an evil thing, or action: (Mgh, Kull p. 147:) ― -b3- then, (assumed tropical:) Evil, [itself]: ― -b4- then, (assumed tropical:) The doing a forbidden action: (Kull ib.:) specially used in this last sense; though it has a general application: (Mgh:) ― -b5- [as a simple subst., it generally signifies] A crime, an offence, or an injurious action, for which one should be punished: (Msb:) or an action that a man commits requiring punishment or retaliation to be inflicted upon him in the present world and in the world to come: (TA:) or any forbidden injurious action: (Kull p. 134:) and in the language of the lawyers, especially a wounding: and an amputation, or a maiming: (Msb:) and ↓ جَنِيَّةٌ signifies the same as جِنَايَةٌ: (Ham p. 241:) the pl. of جناية is جِنَايَاتٌ and جَنَايَا; but the latter of these pls. is of rare occurrence. (Msb.)
جَنِيَّةٌ جَنِيَّةٌ جني جنيه جنية : see what next precedes. -A2- Also A [garment such as is called] رِدَآء (K, TA,) of a round form, (TA,) made of [the kind of cloth termed] خَزّ. (K, TA.)
جَانٍ جَانٍ جان جاني A gatherer of fruit [&c.]: ― -b2- and also (assumed tropical:) A committer of a جِنَايَة [or crime, &c.]: (K, * TA:) pl. جُنَاةٌ (S, K) and جُنَّآءٌ (Sb, K) and [of pauc.] أَجْنَآءٌ, which last is extr., (S, K,) or doubtful. (S.) Hence the prov., أَجْنَاؤُهَا أَبْنَاؤُهَا, explained in art. بنى. (S, TA.) ― -b3- [Hence also,] الجَانِى (assumed tropical:) The wolf. (IAar, TA voce جَابٍ, q. v.) -A2- Also i. q. لَقَّاحٌ; (IAar, Az, TA;) i. e. A fecundater of palm-trees. (Az, TA.)
الجَوَانِى الجَوَانِى الجوانى الجواني جواني i. q. الجَوَانِبُ [pl. of الجَانِبُ]; (K;) similar to الثَّعَالِى and الأَرَانِى. (TA.)
مَجْنًى مَجْنًى مج مجن مجنى مجني مجنيي : see جَنًى.
مُجْتَنًى مُجْتَنًى ماج مج مجتنى مجتني A place of gathering, or plucking, fruits, &c. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤٦جَنَى
جَنَى I ( n. ac. جَنْي [ 1 ] , جَنًى [ 4 ] , جِنَايَة [ 23t ] ),
a. Gathered, plucked; picked, collected, got together.
b. ( n. ac. جِنَاْيَة 23t ), Did evil.
جَاْنَيَ
جَاْنَيَ III
a. [ 'Ala ], Wronged, injured; brought evil upon.
b. [ 'Ala ], Accused of an evil action.
أَجْنَيَ
أَجْنَيَ IV ,
a. Was ripe.
تَجَنَّيَ
تَجَنَّيَ V
a. [ 'Ala ], Accused falsely.
اِجْتَنَيَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٦٤٠جني
جَنَى - يَجْنِي - جَنَى - جَنِيّ
جَنَى - يَجْنِي + شيء أو أمر: ينضج ويستوي ويصير جاهزاً لقطفه والانتفاع به
جَنَى: على وزن " فـَعـَـل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَنَى - يَجْنِي ": المحصول النافع بالعرف الحالي: مجموع الثمر الناضج الحسن من حمل الشجر أو المعمل أو ما شابه
جَنِيّ: على وزن" فـَعيل" اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " جَنَى - يَجْنِي
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٤)
- رطب
الآيات المشتركة: ١ · Olgunlaşmış yaş hurma demektir
- جذع
الآيات المشتركة: ١ · Cezea kütük demektir
- هزز
الآيات المشتركة: ١ · Kımıldadı
- فرش
الآيات المشتركة: ١ · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
- سقط
الآيات المشتركة: ١ · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- برق
الآيات المشتركة: ١ · Berg parlak taş demektir
- وكأ
الآيات المشتركة: ١ · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
- نخل
الآيات المشتركة: ١ · Hurma ağacıdır
- بطن
الآيات المشتركة: ١ · Batın karın demektir
- دنو
الآيات المشتركة: ١ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- جنن
الآيات المشتركة: ١ · Bahçe demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا
Olgun
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جني |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطف, حصد, جذذ |
| Zıt Kök | غرس |
| Çekirdek Özet 1 | Meyveyi veya ürünü tam olgunlaşma ve tazelik anında dalından koparıp toplamak |
| Çekirdek Özet 2 | Zahmetsizce erişilen, tam vaktinde devşirilen ilahi lütuf ve amellerin nihai semeresi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin olgunlaşıp kaçınılmaz bir neticeye ve sorumluluğa dönüşmesi hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca ceza hukuku bağlamındaki suç ve cürüm üretme manasına daraltılarak, Kur'an'daki doğrudan taze meyve ve amel hasılası anlamının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جن | Örtmek, gizlemek, içte saklamak, dış etkenlerden korunarak içsel bir olgunlaşma ve yoğunlaşma alanı oluşturmak; nitekim bu çekirdek جنن kökünde bütünüyle gizlenmeyi ve örtülmeyi, جنب kökünde bir kenara çekilip sakınmayı, جنح kökünde koruyucu kanat altına sığınmayı, جنف kökünde gizli veya içsel bir meyli ifade eder | ي | Son harf olan ي unsuru, içte ve örtü altında olgunlaşan varlığın el uzatılarak dışa çıkarılmasını, somut bir temas ve toplama eylemiyle gizlilikten görünür bir istifadeye dönüştürülmesini sağlar; böylece kök meyvenin olgunluk anında devşirilmesi anlamını kazanır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yere yönelme, ağırlığı yüklenme ve nesneleri bir araya toplayıp taşıma hareketi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli bir kaynaktan fışkıran hayat, tohumdan türeyen canlı büyüme ve içsel olgunlaşma süreci |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Bir gayeye doğru aktif uzanış, müdahale etme, tutma, kavrama ve tasarrufta bulunma gücü |
| جني | Gizil bir olgunlaşma sürecinin ardından meyveye uzanıp onu devşirme hareketi | İçsel bir gelişim ve canlılık sürecini tamamlamış olan gizli cevhere el uzatarak onu dalından alma ve toplama bütünsel edimini gösterir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaçtaki meyvenin, hurmanın veya çiçeğin tam olgunlaştığı anda el ile koparılması, taze balın veya yer mantarının toplanmasıdır. Henüz tazeliğini ve suyunu kaybetmemiş taze devşirilmiş ürüne جَنِيّ denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap atasözü ve şiir kullanımında kişinin kendi eyleminin doğrudan sorumlusu olduğunu ve amellerin toplanmasını ifade etmek üzere darbımesel olarak nakledilmiştir: هذا جَناي وخيارُهُ فيه / إذ كلُّ جانٍ يدُه إلى فيه |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Ebû Hayye en-Numeyrî, eylemin doğurduğu ağır sorumluluğu ve kan davasını devşirilen bir suç semeresi olarak şu mısralarla dile getirmiştir: وإِنَّ دَماً لو تَعْلَمِينَ جَنَيْتُه / على الحَيِّ جانِي مِثْلِه غَيْرُ سالم |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جني kökü, meyve toplamak, devşirmek ve metaforik olarak bir fiilin olumsuz veya olumlu sonucunu üzerine çekmek anlam ekseninde gelişmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki seyrinde, ilk iki konsonant olan g-n çekirdeği genellikle örtme, gizleme, bahçe, korunaklı alan tasvirleriyle ilişkilidir. Nitekim İbranice ginnah veya gan (bahçe, örtülü koruluk), Süryanice gannəthā (bahçe) ve Akadca ganānu (kapatmak, hapsetmek) biçimleri bu korunaklı iç alanı ve bahçe olgusunu doğrular. Üçüncü radikal olan zayıf yod/ye harfinin eklenmesiyle Arapçada bu bahçeden ve ağaçtan hasat edilen taze semereye el uzatma eylemi bağımsızlaşmıştır. Güney Sami kolunda (Arapça ve epigrafik Güney Arapçası izlerinde) bu kök, ağaçtan ve arı kovanından taze mahsulün toplanması anlamını korurken, Kuzeybatı Sami dillerinde hasat kavramı daha çok q-t-p veya b-ts-r kökleriyle karşılanmış, g-n-y biçimi Arapçaya özgü bir semantik yetkinleşmeyle eylemin semeresini devşirmekten türeyen cürüm ve cezaî sorumluluk manasına genişlemiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Meyveyi dalından taze olarak koparma eylemi | Fiziksel anlam doğrudan meyve devşirmedir; buradan kişinin kendi lehine veya aleyhine fiil işlemesi manasına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Bahçe ve gizli koruluk kökü olan g-n ile ilişkili morfolojik özelleşme | İbranice ve Süryanicede bahçe ve örtülü alan anlamı yaygınken, taze mahsul devşirme eylemi Arapçada tam olarak berraklaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan ikna edici dış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جني | Anlamlı | Meyve toplamak, semere devşirmek | Ağaçtan meyveyi taze olarak koparmak veya bir eylemin sonucunu üstlenmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جين | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur |
| نجي | Anlamlı | Kurtulmak, fısıldaşmak, açığa çıkmak | Sıkıntıdan sıyrılıp yüksek ve güvenli yere çıkmak veya iki kişi arasında sır paylaşmak | Kur'an'da geçer; kurtuluş ve sırdaşlık yönü |
| نيج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur |
| يجن | Anlamlı | Bir şeyi dövmek, yumuşatmak | Deriyi veya elbiseyi tokmakla döverek terbiye etmek | Kur'an'da geçmez; nadir bedevi kullanımı |
| ينج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جني | Merkez | Hasat ve devşirme | Meyveyi tam olgunlaştığı anda, tazeliğini korurken el ile koparıp toplamak | Taze, sulu ve bekletilmemiş devşirme |
| قطف | Komşu | Koparma ve toplama | Meyveyi sapından keserek veya bükerek alma eylemine odaklanır | Daha çok salkım ve üzüm gibi saplı meyvelerin koparılması |
| حصد | Komşu | Ekin biçme | Ekin, buğday ve arpa gibi tarla ürünlerinin aletle kökünden kesilip toplanması | Meyve değil gövdeli ekin hasadı |
| جذذ | Komşu | Kesip ayırma | Ağacın üzerindeki mahsulü toptan kesip ayırmak veya kırıp parçalamak | Hurma gibi ürünlerin kütle halinde kesilerek indirilmesi |
| غرس | Zıt | Dikme ve başlatma | Fidanı toprağa yerleştirip üretim sürecini en baştan kurma eylemidir | Meyvenin devşirilmesinin zıddı olarak dikilip yetiştirilme aşaması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جني | Meyve devşirmek, taze mahsul | Meyvenin en taze anında ağaçtan toplanması ve mecazen eylem semeresi | Kesin |
| Latince | carpere, fructus legere | Koparmak, meyve toplamak | Bitki veya meyveyi dalından seçip alma hareketini karşılar, suç boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| İngilizce | to harvest, to pluck, to reap | Devşirmek, koparmak, ürün almak | Taze meyve koparmayı karşılar; cezaî sonuç anlamını tek başına taşımaz | Güçlü |
| Almanca | pflücken, ernten | Koparmak, hasat etmek | Elle taze meyve veya çiçek toplamayı eksiksiz karşılar, türemiş cürüm anlamını vermez | Güçlü |
| Fransızca | cueillir, récolter | Dalından toplamak, devşirmek | Meyveyi el ile koparma ve elde etme sürecini anlatır, hukuki sorumluluk anlamını içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَنِيًّا | Taze, dalından henüz koparılmış, yemeye hazır olgun hurma | Hz. Meryem'in doğum anındaki fiziksel ihtiyacı ve ilahi teselli bağlamında Meryem 19:25 |
| وَجَنَى | Zahmetsizce uzanıp toplanabilecek cennet bahçesi meyveleri | Müttakilere vadedilen iki cennetin erişim kolaylığı ve nimet bolluğu bağlamında Rahmân 55:54 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb ve amellerin semeresi | İnsanın işlediği amellerin ahiretteki tecellisi ve kişinin kendi eliyle ürettiği sonucun mesuliyetini taşıması | Eylemin kaçınılmaz ontolojik neticesine ve ceza-mükafat dengesine yoğunlaşma |
| Fıkıh | Cinayet hukuku ve tazminat | Kişinin cana veya mala karşı haksız tecavüzü sonucunda üstlendiği cezaî ve mali sorumluluk | Kökün mecazi yönü olan suç işleme ve bunun bedelini ödeme kavramına daralma |
| Tefsir | Cennet nimetleri ve ilahi lütuf | Cennet meyvelerinin zahmetsizce devşirilmesi ve Meryem kıssasındaki mucizevi taze rızık | Tam kıvamında olgunlaşmış, beklemeden anında tüketilen ilahi ikram |
| Hadis | Eylemlerin ahlaki ve hukuki sorumluluğu | Babanın evlat, evladın baba aleyhine cürüm yüklenemeyeceğini belirten hukuki ilkeler | Kişinin yalnızca kendi devşirdiği fiilin ceremesini çekeceği kuralı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi mükafat ve ilahi rızık | Amelin semeresi | Lütuf ve cezanın doğrudan hak edilişini somutlaştırma | Kişi dünyada ne ekerse ahirette onu taze bir ürün olarak devşirir | Güçlü |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma | Çıktı ve sentez | Teori ve gözlemlerin olgunlaşıp nihai neticeye ulaşması | Fikri çabaların meyve vererek faydalı bilgiye dönüşmesi hali | Muhtemel |
| Siyasi | Hukuki sorumluluk ve yaptırım | Kişisel cezaî mesuliyet | Suçun şahsiliği prensibini tesis etme | Her fail yalnızca kendi devşirdiği eylemin siyasi ve hukuki bedelini öder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve hasat mekanizması | Katma değer ve nihai hasıla | Yatırımın ve emeğin kâra veya tüketime dönüşmesi | Üretim sürecinin tamamlanarak ürünün piyasaya ve tüketime hazır hale gelmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Birikimli bir sürecin kritik eşikte yerel maksimuma ulaşması ve değerin çekilmesi | Dinamik bir sistemde büyüme eğrisinin tepe noktasına ulaştığı anda sistemden çıktı elde edilmesi sürecidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Eylemin hukuki ve ahlaki sorumluluk doğurma anı | Bireysel bir davranışın toplumsal ve hukuki zeminde sonuç doğuracak olgunluğa erişerek failine bağlanmasıdır | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün İslam fıkhındaki cinayet terimiyle sınırlı algılanarak sadece suç, cinayet ve cana kıyma eylemi olarak düşünülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök hiçbir şekilde suç veya cürüm manasında geçmez; bütünüyle taze, zahmetsizce devşirilen, olgun nimet ve meyve anlamında kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki cennet ve lütuf tasvirlerinin semantik derinliğinin kaçırılması ve kelimenin kökündeki zarafet, tazelik ve erişilebilirlik boyutunun unutturulması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi rızkın ve cennet nimetlerinin insan emeğini aşan bir kolaylıkla, tam vaktinde ve en taze haliyle insana sunulduğunu gösteren estetik bir eşiği temsil ettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Meryem'in doğum sancısı anındaki ilahi teselli ayetinde (Meryem 19:25) ve ahiret nimetlerinin bolluğunun anlatıldığı cennet tasvirlerinde (Rahmân 55:54) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin elde edilmesinde insanın mutlak çabasının tek belirleyici olduğu zannını yıkar; olgunlaşmanın ilahi yasayla tamamlandığını ve kula düşenin sadece el uzatıp devşirmek olduğunu hatırlatır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAğaçta veya bitkide tam kıvamına gelmiş meyvenin tazeliği bozulmadan el ile toplanması ve devşirilmesi.
- Soyut anlamBir sürecin kemale ermesi neticesinde ortaya çıkan nihai semerenin zahmetsizce elde edilmesi ve eylemlerin kaçınılmaz sonucuna muhatap olunması.
- Sistematik karşılıkGelişim döngüsünü tamamlamış bir sistemden elde edilen taze çıktı ile bu çıktının failine yüklediği sorumluluk bağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamanla olgunlaşan süreci veya nimeti, olgunluğun zirveye ulaştığı kritik anı, hasada hazır hale gelmiş değer potansiyelini, ise bu değere uzanan el veya tasarruf iradesini temsil eder; bu iki unsurun temas anında devşirilen taze semereyi ifade eder.