جهز
ج - ه - ز
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٩١باب الهاء والجيم والزاي معهما
هز ج، ج ه ز مستعملان فقط
هزج:
الهَزَج: صوتٌ مُطربٌ، ورَعْدٌ هَزِجٌ بالصَّوْت، وعُودٌ هَزِجٌ، ومُغَنٍّ هَزِجٌ. يُهَزِّجُ الصّوتَ تَهْزيجاً.
والهَزَجُ: ضَرْبٌ من أعاريض الشِّعْر وهو: مفاعيلن مفاعيلن مفاعيلن مفاعيلن، أربعة أجزاء على هذا البناء كلّه.
جهز:
جهَّزْتُ القومَ تجهيزاً، إذا تكلّفت لهم جَهازَهم للسَّفَر، وكذلك جَهاز العَروس والميِّت، وهو ما يحتاج إليه في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٥٠الأصمعي: أَجْهَزْتُ على الجريح، إذا أسرعت قتله وقد تَمَّمْتَ عليه. وفرسٌ جَهيزٌ، إذا كان سريع الشَدِّ. ومن أمثالهم في الشيء إذا نَفَر فلم يَعُدْ: ضَرَبَ في جَهازِهِ بالفتح. قال الأصمعيُّ: وأصله في البعير يسقُط عن ظهره القَتَبُ بأداته فيقع بين قوائمه فينفِر عنه حتَّى يذهب في الأرض ويجمع على أَجْهِزَةٍ. وَالجَهازُ أيضاً: فَرْجُ المرأةِ. وأما جِهازُ العروس وجِهَازُ السَفَر، فَيُفْتَحُ ويكسر.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٣٢١ه ج ز
هزج ، جهز
استعمل من وجوهه : هزج ، جهز .
هزج : قال الليث : الهزَج : صوتٌ مُطرِب ، ورَعْدٌ هَزِجٌ بالصَّوت .
وقال الشاعر :
أجشُّ مُجَلْجِلٌ هَزِجٌ مُلِثٌّ
تُكَرْكِرُه الجَنائِبُ في السِّداد
وعُودٌ هَزِج ، ومُغَنَ هَزج : يُهَزِّجُ الصوتَ تَهزيجاً . والهَزَج : نوعٌ من أعاريض الشِّعر ، وهو مَفاعِيلُنْ مفاعيلن ، على هذا البناء كله أربعة أجزاء .
وقال الأصمعيّ : الهَزَج تدارُكُ الصوت في خِفّةٍ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٥٧(باب الجيم والهاء وما يثلثهما)
(جهو) الجيم والهاء والحرف المعتل يدلُّ على انكشافِ الشَّيء. يقال أجْهَتِ السّماءُ، أقلَعَتْ. ويقال خِباءٌ مُجْهٍ لا سِتْر عَليه. وجهِيَ البيتُ يَجْهَى، إذا خَرِبَ؛ وهُوَ جاهٍ. ويقال إن الجَهْوَةَ السَّهُ مكشوفةً.
(جهد) الجيم والهاء والدال أصلُهُ المشقَّة، ثم يُحمَل عليه ما يقارِبُه. يقال جَهَدْتُ نفسي وأجْهَدت والجُهْد الطَّاقَة. قال الله تعالى: {والَّذِينَ لاَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٤٦- قال تعالى: ﴿فلما جهزهم بجهازهم﴾ [يوسف/70]، الجهاز: ما يعد من متاع وغيره، والتجهيز: حمل ذلك أو بعثه، وضرب البعير بجهازه: إذا ألقى متاعه في رجله فنفر، وجهيزة (وفي المثل: (أحمق من جهيزة). وهي أم شبيب الخارجي، وكان أبو شبيب من مهاجرة الكوفة، اشترى جهيزة من السبي، وكانت حمراء طويلة، فأرادها على الإسلام فأبت، فواقعها، فحملت، فتحرك الولد في بطنها، فقالت: في بطني شيء ينقز، فقيل: أحمق من جهيزة) : امرأة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٦٠٤جَهاز العَرُوس والميت وجِهازهما: ما يحتاجان إِليه، وكذلك جهاز المسافر، يفتح ويكسر؛ وقد جَهَّزَه فَتَجَهَّز وجَهَّزْتُ العروسَ تَجْهِيزاً، وكذلك جَهَّزت الجيش. وفي الحديث: من لم يغز ولم يجهز غازياً؛ تجهيز الغازي: تَحْمِيله وإِعداد ما يحتاج إِليه في غزوة، ومنه تَجْهِيزُ العروس: وتَجْهِيز الميت. وجَهَّزت القوم تَجْهِيزاً إِذا تكلَّفت لهم بِجهازِهِمْ للسفر، وكذلك جِهَاز العروس والميت، وهو ما يحتاج له
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٩* ج ه ز * * أجْهَزَ * على الجريح أسرع قتله وتمّمه و * جِهَازُ * العروس والسفر بفتح الجيم وكسرها و * جَهَّزَ * العروس والجيش * تَجْهيزا * و * جَهَّزهُ * أيضا هيأ جهاز سفره و * تَجَهَّزَ * لكذا تهيأ له
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬١٥١جهاز الميت والعروس والمسافر بالكسر والفتح: ما يحتاجون إليه، قال الليث: وسمعت أهل البصرة يخطئون الجهاز، بالكسر. قال الأزهري: والقراء كلهم على فتح الجيم في قوله تعالى: فلما جهزهم بجهازهم قال: وجهاز، بالكسر: لغة رديئة. قال عمر بن عبد العزيز:
تجهزي بجهاز تبـلـغـين بـه يا نفس قبل الردى لم تخلقي عبثا وقد جهزه تجهيزا فتجهز. وجهز القوم تجهيزا: إذا تكلف لهم بجهازهم
جهاز الميت والعروس والمسافر بالكسر والفتح: ما يحتاجون إليه، قال الليث: وسمعت أهل البصرة يخطئون الجهاز، بالكسر. قال الأزهري: والقراء كلهم على فتح الجيم في قوله تعالى: فلما جهزهم بجهازهم قال: وجهاز، بالكسر: لغة رديئة. قال عمر بن عبد العزيز: تجهزي بجهاز تبـلـغـين بـه يا نفس قبل الردى لم تخلقي عبثا وقد جهزه تجهيزا فتجهز. وجهز القوم تجهيزا: إذا تكلف لهم بجهازهم للسفر. وتجهيز الغازي: تحميله وإعداد ما يحتاج إليه في غزوه. وجهزت فلانا: هيأت جهاز سفره. وتجهزت لأمر كذا، أي تهيأت له، ج أجهزة، وجج، أي جمع الجمع أجهزات، قال الشاعر: يبتن ينقلن بأجهزاتها الجهاز، بالفتح، ما على الراحلة. والجهاز: حياء المرأة، وهو فرجها. وجهز على الجريح، كمنع، جهزا: قتله، قاله ابن دريد، وقال غيره: جهز عليه وأجهز: أثبت قتله. وقال الأصمعي: أجهز على الجريح، إذا أسرعه، أي القتل، قد تمم عليه، وفي حديث علي رضي الله عنه: لا تجهزوا على جريحهم أي من صرع وكفي قتاله لا يقتل، لأنهم مسلمون، والقصد من قتالهم دفع شرهم، فإذا لم يكن ذلك إلا بقتلهم قتلوا. وفي حديث ابن مسعود: أنه أتى على أبي جهل وهو صريع فأجهز عليه . وقال ابن سيده: ولا يقال أجاز عليه. وقد تقدم. وموت مجهز وجهيز، أي وحي سريع. ومنه الحديث: هل تنظرون إلا مرضا مفسدا أو موتا مجهزا . وفرس جهيز، أي خفيف، وقال أبو عبيدة: فرس جهيز الشد، أي سريع العدو، وأنشد: ومقلص عتد جهـيز شـده قيد الأوابد في الرهان جواد وجهيزة: اسم امرأة رعناء تحمق، يقال: إنه اجتمع قوم يخطبون في الصلح بين حيين في دم كي يرضوا بالدية، فبينما هم كذلك قالت جهيزة: ظفر بالقاتل ولي للمقتول فقتله، فقالوا عند ذلك: قطعت جهيزة قول كل خطيب
فضرب به المثل. جهيزة: علم للذئب أو عرسه، أي أنثاه أو الضبع، قاله أبو زيد؛ أو الدبة أو الدب، والجبس أنثاه، أو جروها. قيل: جهيزة: امرأة حمقاء، قيل: هي أم شبيب الخارجي، وكان أبوه أي أبو شبيب من مهاجرة الكوفة، اشتراها من السبي، وكانت حمراء طويلة جميلة، فأرادها على الإسلام فأبت، فواقعها فحملت، فتحرك الولد في بطنها فقالت: في بطني شيء ينقز، فقيل، وفي بعض النسخ: فقالوا: أحمق من جهيزة. قال ابن عدي وابن بري، وهذا هو المشهور في هذا المثل: أحمق من جهيزة. غير مصروف. وذكر الجاحظ أنه: أحمق من جهيزة، بالصرف. أو المراد بالجهيزة عرس الذئب، أي أنثاه، وهي تحمق، قال الجاحظ: لأنها تدع ولدها وترضع ولد الضبع. من الإلقة كفعل النعامة ببيض غيرها، وعلى ذلك قول ابن جذل الطعان: كمرضعة أولاد أخرى وضيعت بنيها فلم ترقع بذلك مرقـعـا ويقال: إذا صيدت الضبع كفل الذئب ولدها ويأتيه باللحم، قال الكميت: كما خامرت في حضنها أم عامر لذي الحبل حتى عال أوس عيالها وقوله: لذي الحبل، أي للصائد الذي يعلق الحبل في عرقوبها. وقال الليث: كانت جهيزة امرأة خليقة في بدنها، رعناء، يضرب بها المثل في الحمق وأنشد: كأن صلا جهيزة حين قامت حباب الماء حالا بعد حـال وأرض جهزاء: مرتفعة، وعين جهزاء: خارجة الحدقة. وبالراء أعرف، وقد ذكر في موضعه. يقال: تجهزت للأمر واجهاززت، أي تهيأت له، وقد جهزته تجهيزا: هيأته. ومن أمثالهم في الشيء إذا نفر فلم يعد: ضرب في جهازه. بالفتح، أي نفر فلم يعد. وأصله في البعير يسقط عن ظهره القتب بأداته فيقع بين قوائمه فينفر منه، وفي بعض النسخ: عنه حتى يذهب في الأرض. وفي التهذيب: العرب تقول: ضرب البعير في جهازه. إذا جفل فند في الأرض والتبط حتى طوح ما عليه من أداة وحمل، وضرب بمعنى سار، وفي من صلة المعنى، أي صار عاثرا في جهازه. ومما يستدرك عليه:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٣٦٦جَهَزَ عَلَى الجَرِيحِ
1 جَهَزَ عَلَى الجَرِيحِ جهز علي الجريح : see 4, in two places.
جهّز
2 جهّز جهز , inf. n. تَجْهِيزٌ, He fitted out, equipped, furnished, or supplied, a bride, and a traveller, and a corpse, (S, Msb, K,) and an army, (S,) with her, or his, or their, جَهَاز [i. e. requisites, equipage, furniture, accoutrements, or apparatus]: (S, Msb. K:) he provided a warrior with a beast
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٦٢جَهَزَ
جَهَزَ جَهَّزَ II ,
a. Fitted out, equipped, prepared; organized.
أَجْهَزَ
أَجْهَزَ IV
a. [ 'Ala ], Dispatched, finished off ( wounded man ).
تَجَهَّزَ
تَجَهَّزَ V
a. [ La ], Equipped, prepared himself for.
b. [ La ], Was fitted out, equipped for, prepared, ready to.
جَهَاْز
جَهَاْز 22 , جِهَاْز 23 , ( pl. أَجْهِزَة 15t ),
a. Requisites; outfit, equipment, accoutrements;
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬١٨٤جهز
جَهَزَ - يَجْهَزُ - جَهَاز - جَهَّزَ - يُجَهِّزُ
جهَزَ - يَجْهَزُ + الكائن أو الشيء + بـِ شيء: يصبح " جاهزاً " به: يستكمل إعداد وتحضير مستلزمات القيام بفعل أو مجموعة أفعال
جَهَاز: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " جَهَزَ - يَجْهَزُ ": اسم آلة منه: ما يجعل المرء يجهز من الأدوات والأشياء للقيام بفعل أو عمل محدد
جَهَّزَ - يُجَهِّزُ:
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٢٤)
- أخو
الآيات المشتركة: ٢ · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- عير
الآيات المشتركة: ١ · Kervan
- رحل
الآيات المشتركة: ١ · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
- سرق
الآيات المشتركة: ١ · Çaldı
- كيل
الآيات المشتركة: ١ · Kile ölçü birimidir
- سقي
الآيات المشتركة: ١ · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- وفي
الآيات المشتركة: ١ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
- أذن
الآيات المشتركة: ١ · Kulak demektir
- أبو
الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir
- خير
الآيات المشتركة: ١ · Hayr : At sürüsü demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ١ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- رأي
الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ
Onların donanımını
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ
Onların donanımını
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جهز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عدد, زود, هيأ |
| Zıt Kök | جرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yolculuk, iş veya intikal için gereken yük, donanım ve azığı eksiksiz hazırlayıp yükleme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir hedefe veya göreve sevk edilecek kimselerin ihtiyaç duyduğu zahire ve araç-gereçle ikmal edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya misyonun icrası için altyapı, lojistik ve donanım bütünlüğünün önceden kurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca günümüz Türkçesindeki mekanik «cihaz / alet» manasına indirgeyerek yol azığı ve lojistik ikmal boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جه | Açığa çıkma, yüklenme, gücünü veya varlığını ortaya koyma; bu çekirdeği paylaşan جهد kökünde takatin ortaya dökülmesi, جهر kökünde ses veya görüntünün aşikar kılınması, جهل kökünde iç dengenin kaybolup taşkınlığın dışa vurması, جهم kökünde ise sertliğin yüze yansıması görülür. | ز | Çekirdeğin taşıdığı açığa çıkarma ve yüklenme eylemine keskinlik, sınırlılık ve belirli bir iş için toplanıp bağlanma niteliği katarak; bir kimseyi veya nesneyi yolculuk veya görev için somut yük, azık ve techizatla donatma anlamına odaklamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, yük kaldırma | Yolculuğa, yüke ve bir yerden bir yere intikal etmeye dair ilk hareketi başlatır. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Hazırlığın, hareketliliğin ve lüzumlu nesnelerin belirgin şekilde meydana çıkarılmasını ifade eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme, sınırlama | Dağınık unsurların toplanıp hedefe uygun biçimde bağlanmasını, ayrılmasını ve sonuca ulaştırılmasını sağlar. |
| جهز | Yükü toplayıp sınırlayarak intikale hazır hale getirme | Bir intikalin icrası için gereken vasıta, azık ve nesnelerin bir araya getirilip hedefe göre tam olarak donatılması hareketini temsil eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yolcunun, gelinin veya ölünün gideceği yere varması için ihtiyaç duyduğu eşya, azık, binek takımı ve techizatın toplanıp üzerine yüklenmesi; ayrıca yaralı bir kimsenin işini tek hamlede bitirip hareketini sonlandırma. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kök erken dönem şiirinde devenin üzerindeki semer ve yük takımını ifade eden cemel veya hevdac donanımı bağlamında yer bulur. Ayrıca Huzaa veya İyad kabilelerine atfedilen mesellerde devenin yükünü döküp kaçmasını anlatan darb-ı meselde geçer: ضرب البعير في جهازه |
| Erken Arapça kullanım | Emevi dönemi halifesi Ömer b. Abdülaziz’e nispet edilen şiirde ahiret yolculuğu için gerekli ameli donanım anlamında kullanılmıştır: تَجَهَّزِي بِجَهَازٍ تَبْلُغِينَ بِهِ / يَا نَفْسُ قَبْلَ الرَّدَى لَمْ تُخْلَقِي عَبَثَا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جهز kökü, merkezi Sami dillerinde bir amaca dönük lojistik hazırlık, eşya ve ikmal donanımı fikrini temsil eder. Kökün birincil anlam katmanı, hareket edecek bir özneye lüzumlu yükün (azık, binek takımı, giysi) sağlanmasıdır; bu yönüyle kök Arapçada hem isim formuyla donanımı hem de tef‘îl kalıbıyla donatma fiilini merkezine alır. Aramice ve Süryanice katmanlarda benzer konsonant dizilimleri doğrudan techizat anlamından ziyade sonuca ulaştırma, hızlıca bitirme veya zorlama yönündeki ikincil semantik nüanslarla kesişir; Arapçadaki «yaralının işini bitirme» anlamı ile Süryanicedeki nihayete erdirme çağrışımları arasında fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik bulunur. Ancak yol eşyası ve lojistik donanım manası Arap dilinde özgün bir kurumsallık kazanmış, bedevi göçebelikten yerleşik kervan ve sefer teşkilatına uzanan süreçte teknik bir ikmal terimine dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir seyahat veya eylem için gerekli nesneleri bütünüyle sağlayıp yükleme | Kökün temel fiili olan donatmak ve bir yaralının işini tek hamlede tamamlamak eylemleri, bir süreci eksiksiz sonuca vardırma ortak paydasında birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice kök akrabalıkları | Süryanicede sonuca erdirme ve Arapçadaki tek darbede canını alma kullanımı arasındaki semantik ortaklık mevcuttur; donanım boyutu Güney Sami sahasında belirginleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök tabakası | Lojistik yükümlülük ve yük bağlama bağlamında diğer kollarda doğrulanabilir doğrudan kökdeş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جهز | Anlamlı | Techiz etmek, donatmak, yüklemek | Yolculuk veya belirli bir iş için gereken eşya ve azığı bütünüyle hazırlamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| جزه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| هجز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| هزج | Anlamlı | Nağmelemek, ses çıkarmak | Sesin boğazda hafifçe ve peş peşe dalgalanması, neşeli ve hızlı vezinli şiir okuma. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| زجه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
| زهج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جهز | Merkez | Donatma ve azıklandırma | Bir sefer veya intikal için gereken harici araç, azık ve binek yükünü eksiksiz sağlamak. | Lojistik ve taşınabilir yük hazırlığını doğrudan hedefe bağlar. |
| عدد | Komşu | Hazırlık ve biriktirme | İleride doğacak ihtiyaçlar için nesneleri sayıp biriktirme ve hazır tutma. | عدد geleceğe dönük birikimi, جهز ise fiilen yola çıkacak özneye yüklemeyi bildirir. |
| زود | Komşu | Azık temini | Yolcunun yalnızca tüketim ve beslenme ihtiyacını karşılayan gıda maddeleri. | زود sadece gıda ve besini kapsarken, جهز binek takımı, kaplar ve aletleri de içine alan üst kavramdır. |
| هيأ | Komşu | Biçimlendirme ve elverişli kılma | Bir nesneyi veya durumu eyleme hazır, düzenli ve uygun hale getirme. | هيأ içsel ve yapısal elverişliliği, جهز ise harici techizat ikmalini öne çıkarır. |
| جرد | Zıt | Soyma, çıkarma, mahrum bırakma | Üzerindeki örtüyü, techizatı veya eşyayı bütünüyle alıp yalın ve korunaksız bırakmak. | Donatmanın ve yüklemenin tam tersi olarak nesneyi takımsız ve techizatsız bırakmayı ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جهز | Donatmak, azık hazırlamak, sefere hazırlamak | İntikal edecek kimseye lüzumlu techizat ve iaşeyi eksiksiz teslim etme hali. | Kesin |
| Latince | Apparare, instruere | Hazırlamak, donatmak, techiz etmek | Apparare ön hazırlığı, instruere ise bir amaç doğrultusunda eksiksiz donatmayı karşılar; yükleme fiiliyle örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Equip, provision, outfit | Techiz etmek, erzak sağlamak, donatmak | Equip ve outfit genel techizatı, provision ise erzak ve zahire boyutunu karşılar; kökün sefer yükü manasını paylaşırlar. | Kesin |
| Almanca | Ausrüsten, verproviantieren | Donatmak, kumanya sağlamak | Ausrüsten teknik techizatı, verproviantieren ise kervan veya orduya sefer azığı teminini doğrudan ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Équiper, approvisionner | Techiz etmek, iaşe temin etmek | Yolcu veya seferi birlik için gereken araç ve erzağın sağlanmasını karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ | Zahire ve yüklerini eksiksiz yükleyip yola çıkarma | Kıtlık döneminde zahire almak için Mısır'a gelen kardeşlerin bineklerine buğday yüklerinin sarılması ve dönüş yolculukları için hazırlanması; Yûsuf 12:59. |
| جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ | Techizat ve erzak içerisine gizli bir unsuru yerleştirerek ikmal etme | Kardeşlerin yükleri bağlanırken hükümdarın su kabının bünyamin'in yükü içerisine gizlice konulması anındaki ikmal; Yûsuf 12:70. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstitaat ve ilahi inayet bağlamı | Kulun fiili işleyebilmesi için gereken harici araçların, bedeni sıhhatin ve imkanların Allah tarafından donatılması meselesi. | Kulun fiil anındaki alet ve donanım bütünlüğü. |
| Fıkıh | Nafaka, mehir ve cenaze hukuku | Cenazenin yıkanıp kefenlenmesi için gereken masraflar (cihâzü'l-meyyit) ile evlenen kadının çeyizi ve ev eşyası (cihâzü'l-arûs). | Hukuken temini zorunlu olan asgari maddi donanım ve teçhizat. |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve Yusuf kıssası | Yusuf'un kardeşlerine adil ve tam ölçekle zahire vermesi, yüklerini hazırlatırken kurduğu idari ve pedagojik tedbir. | Kervanın eksiksiz iaşesi ve yük düzeni. |
| Hadis | Cihad ve gazve lojistiği | Sefer için bir gaziyi binek, silah ve azıkla donatmanın bizzat sefere çıkmış gibi ecir kazandırması prensibi. | Bir amelin faaline maddi ve lojistik altyapı sağlama. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun ahiret yolculuğu ve kulluk vazifesi | Ameli donanım | İntikal azığı | İnsanın dünya hayatından ebedi hayata geçişinde ihtiyaç duyduğu takva ve salih amel donanımıdır. | Güçlü |
| İlmi | Araştırma ve bilgi üretimi | Metodolojik altyapı | Veri ve alet ikmali | Bir meseleyi vuzuha kavuşturmak için zihnin gerekli kavramsal araçlar ve gözlem vasıtalarıyla donatılmasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Devletin ordu ve bürokrasi teşkilatı | Lojistik seferberlik | Sevk ve idare ikmali | Bir kamu görevinin veya savunma hareketinin icrası için personelin binek, iaşe ve araçlarla eksiksiz donatılmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Ticaret kervanları ve mal ikmali | Emtia yükü ve sermaye techizatı | Tedarik ve dağıtım | Kıtlık veya kriz anlarında piyasaya arz edilecek gıda ve emtianın taşınabilir yükler halinde hazırlanıp sevk edilmesidir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem ilklendirmesi ve parametre ataması (Initialization) | Bir algoritmanın veya fiziksel bir donanımın çalışmaya başlamadan önce ihtiyaç duyduğu girdi değişkenleri, hafıza alanı ve enerji ile eksiksiz yüklenip hazır konuma getirilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal lojistik ve operasyonel ikmal kapasitesi | Bir örgütün ya da bireyin bir görevi veya göç hareketini başarabilmesi için gereken maddi, mali ve lojistik kaynaklarla önceden donatılması süreci. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökten türeyen «cihaz» kelimesinin günümüz Türkçesinde sadece elektrikli, elektronik veya mekanik bir aygıt, aparat ya da tıbbi alet seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir gaye uğruna hareket edecek olan kimsenin ihtiyaç duyduğu yol erzakı, taşıma kapları, binek techizatı ve seyahat vasıtalarının tamamını kapsayan bütüncül lojistik donanım. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf suresindeki ayetlerde geçen «cihâz» ifadesini modern alet çağrışımıyla okumak; ayetteki kardeşlerin bineklerine yüklenen zahire, çuval ve kapların oluşturduğu iktisadi yardım ve sefer yükü hakikatini ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Bir niyetin veya emrin fiiliyata geçebilmesi için harici şartların, maddi altyapının ve lojistik donanımın eksiksiz kurulması gerektiğini; ilahi hikmetin ve peygamberi siyasetin tedarik ve tedbire verdiği değeri gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresinde kıtlık yönetimi, devlet eliyle zahire dağıtımı, kervan lojistiği ve bir hedefe ulaşmak için eşyayı stratejik araç olarak kullanma sahnelerini anlatan ayetlerde belirleyicidir; Yûsuf 12:59, 12:70. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevekkül ve dini vazifeyi sadece zihni bir niyet veya temenni sanıp maddi hazırlık, lojistik ikmal ve teknik donanım safhasını ihmal eden pasif dindarlık algısını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yolcunun, kervanın veya askerin intikali için gereken azık, eşya ve binek takımını eksiksiz şekilde toplayıp üzerine yüklemek.
- Soyut anlamBir hedefin tahakkuku için zaruri olan bütün altyapı, imkan ve vasıtaları önceden temin ederek sistemi tam hazır hale getirmek.
- Sistematik karşılıkBir operasyonun veya görevin icrası öncesinde icracı özneye aktarılan toplam lojistik kapasite ve donatım matrisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde donatılacak özneyi veya sistemi temsil eder; sisteme dahil edilen her bir zaruri donanım, azık, araç ve techizat unsurudur; bu unsurların eksiksiz lojistik bütünleşmesini gösterir; intikal ve sefer şartları altında gerçekleşen techiz etme fonksiyonudur; ise öznenin eylemi icra edebilir tam yetkinlik ve hazırlık durumuna ulaştığını ifade eder.