جوف
ج - و - ف
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
Cevf kovuk demektir. Karın anlamına kulanılmaktadır. Batın hayvanlarda sırtın alt kısmı, cevf ise batnın iç kısmıdır. “Cevf” karın, “cefa” boşluk demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cevf kovuk demektir. Karın anlamına kulanılmaktadır. Batın hayvanlarda sırtın alt kısmı, cevf ise batnın iç kısmıdır. “Cevf” karın, “cefa” boşluk demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨٣٩باب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما
ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات
جفأ:
جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض.
والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء".
جأف:
الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج:
كأنّ تحتي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٥٦الجَوْفُ: المطمئنُّ من الأرض. وجَوْفُ الإنسان: بطنُه. والأَجْوَفَانِ: البطنُ والفَرْجُ. والجَائِفَةُ: الطعنةُ التي تبلغ الجَوْفَ. قال أبو عبيد: وقد تكون التي تخالط الجَوْفَ. والتي تُنفذ أيضاً. وأَجَفْتُهُ الطعنةَ وجُفْتُهُ بها. وأَجَفْتُ الباب، أي رَدَدْتُهُ. قال أبو عبيدة: المَجوَفُ: الرجلُ الضخمُ الجوفِ. واسْتَجافَ الشيءُ، واسْتَجْوَفَ أي اتّسع. والجُوافُ بالضم: ضربٌ من السمك؛ والجُوفيُّ مثله.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *
ـ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٠٥ج و ف
في جوفه داء.
وشيء أجوف وقناة جوفاء: خلـاف أصـم وصمـاء وقصـب جـوف وفـرس مجوف بلقاً: بلغ البلق جوفه.
قال: ومجوف بلقاً ملكت عنانه يعدو على خمـس قوائمـه زكـا وجافه الطعن والدواء: وصل إلى جوفه وأجافه الطاعن وطعنه جائفـة.
واجتـاف الوحشـي كناسه وتجوّفه: دخل جوفه.
ونزلوا جوفاً من أجواف الأرض وهو المكان الواسعالمطمئن.
ومن المجاز: رجل أجوف ومجوف: جبان لا فؤاد له وقوم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٠٥٨الجَوْفُ: المطمئن من الأَرض. وجَوْفُ الإنسان: بطنه، معروف. ابن سيده: الجَوْفُ باطِنُ البَطْنِ، والجَوْفُ ما انْطَبَقَتْ عليه الكَتِفان والعَضُدان والأَضْلاعُ والصُّقْلانِ، وجمعها أَجوافٌ.
وجافَه جَوْفاً: أَصابَ جَوْفَه. وجافَ الصَّيْدَ: أَدخل السهم في جَوْفِه ولم يظهر من الجانب الآخر. والجائفةُ: الطعْنةُ التي تبلغ الجوف. وطعْنَةٌ جائفة: تُخالِط الجوْف، وقيل: هي التي تَنْفُذُه. وجافَه بها وأَجافَه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٠* ج و ف * * جَوْفُ * الإنسان بطنه و * الأَجْوَافُ * جمعه و * الأَجْوَفانِ * البطن والفرج و * الجَائِفةُ * الطعنة التي تبلغ الجوف والتي تخالط الجوف والتي تنفذ أيضا و * الجَوَفُ * بفتحتين مصدر لك شيء * أجْوَفُ * وشيء * مُجَوَّفٌ * أي جوف وفيه * تجوِيفٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٩٩٤الجوف: المطمئن المتسع من الأرض الذي صار كالجوف، وهو أوسع من الشعب، تسيل في التلاع والأودية، وله جرفة، وربما كان كان أوسع من الوادي وأقعر، وربما كان سهلا يمسك الماء، وربما كان قاعا مستدريرا فأمسك الماء، وقال ابن الأعرابي: الجوف: الوادي، يقال: جوف لاخ: إذا كان عميقا، وجوف جلواح: واسع، وجوف زقب: ضيق.
الجوف منك: بطنك معروف قال ابن سيده: هو باطن البطن، والجوف أيضا: ما انطبقت عليه الكتفان والعضدان
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬١٧٢جَوَفٌ
1 جَوَفٌ أجوف جوف The being [hollow, or] wide and hollow within: (PS:) or the being empty, vacant, or void: an inf. n. of which the verb is of the class of تَعِبَ [i. e. جَافَ, originally جَوِفَ, like خَافَ, sec. pers. جِفْتَ, aor. يَجَافُ]: (Msb:) the being wide, spacious, or ample: (K:) the inf. n., or source, whence شَىْءٌ أَجْوَفُ. (S.) [See also 10.] -A2- جَافَهُ, [aor. يَجُوفُ,] inf.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٢٧جَاف
جَاف ( w ) U ( n. ac. جَوْف 1 ),
a. Pierced through.
جَوِفَ
جَوِفَ A ( n. ac. جَوَف 4 ),
a. Was hollow, concave.
جَوَّفَ
جَوَّفَ II ,
a. Made hollow, hollowed out.
b. Disembowelled.
أَجْوَفَ
أَجْوَفَ IV ,
a. Drove into the belly of.
b. Shut ( door ).
تَجَوَّفَ
تَجَوَّفَ V ,
a. Was hollow, empty.
اِجْتَوَفَ
اِجْتَوَفَ VIII ,
a. Penetrated into.
جَوْف
جَوْف 1 , ( pl. أَجْوَاْف
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬١٠٩جوف
جَافَ - يَجُوفُ - جَوْف
جَافَ - يَجُوْفُ + الكائن أو الشيء: يكون أجوفاً: يكون ذا فراغ متسع في باطنه وداخله
جَوْف:على وزن "فـَعـْل" اسم فعل " جَافَ - يَجُوْفُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَافَ - يَجوْفُ": الفراع المتسع في داخل أو باطن الشيء، والذي لا يكون ظاهراً للمطلع من الخارج
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان فراغ وتجوف الأشياء
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢٠)
- فوه
الآيات المشتركة: ١ · Onların ağızları ile
- ظهر
الآيات المشتركة: ١ · Arka demektir
- رجل
الآيات المشتركة: ١ · Rical ayak demektir
- زوج
الآيات المشتركة: ١ · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- أمم
الآيات المشتركة: ١ · Emam ön demektir
- بنو
الآيات المشتركة: ١ · Oğullar
- قلب
الآيات المشتركة: ١ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- سبل
الآيات المشتركة: ١ · Biribirini kesen yoldur
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- حقق
الآيات المشتركة: ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- هدي
الآيات المشتركة: ١ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
الآيات التي ورد فيها(١)
مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا …
Onun iç boşluğu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جوف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بطن, صدر, قلب |
| Zıt Kök | ظهر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin, gövdenin veya arazinin içindeki oyuk, kapalı iç boşluk ve hazne |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iç dünyasını, varlığın taşıyıcı iç hacmini ve bölünemez bilinç merkezini barındıran iç derinlik |
| Çekirdek Özet 3 | Çift merkezlilik ve ikilik kabul etmeyen, tek bir ontolojik yönelişe tahsis edilmiş korunaklı iç hacim |
| Kritik Hata Riski | Biyolojik göğüs veya karın boşluğuna indirgenerek insanın fıtrî ve ruhsal bütünlüğünün göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | İki sınır arasında kalan geniş açıklık, iç ferahlık, ara mekân ve derinlik; nitekim جوب bir şeyi yarıp içinden geçmeyi, جوع midenin iç boşluğunu ve açlığı, جور orta yoldan sapıp iç sınırları ihlal etmeyi, جوز bir alanın içinden geçip öteye ulaşmayı ifade eder | ف | Açıklık ve kenar bildiren harfin eklenmesiyle iç hacim, rastgele bir boşluk olmaktan çıkıp dış çeperlerle sınırlandırılmış, kuşatılmış, hazneli bir iç kovuk ve kapalı boşluk haline gelmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir hacmi yüklenme, kendi bünyesinde bir ağırlığı ve boşluğu barındırma dinamiği |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dış çeperleri birbirine kenetleme, çevreleyici sınırları tutarlı bir bütün halinde bağlama |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Sınır, açıklık, ağızlaşma ve iç hacmin çevreyle olan irtibat çizgisi |
| جوف | Çeperlerle bağlanıp korunan ve bir iç hacmi taşıyan kuşatılmış boşluk | Dış sınırları belirlenmiş, etrafı sarılı, içi bir şeyleri barındırmaya müsait oyuk ve hazne |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsan veya hayvan gövdesinde kaburgaların ve omuzların çevrelediği iç boşluk, oyuk ağaç, derin vadi ve alçakta kalan çukur arazi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Düâd el-İyâdî bir tasvirinde atın ağız yapısını ve gemin kaybolduğu geniş iç boşluğu şu şekilde betimler: فَهْيَ شَوْهاءُ كالجُوالِقِ، فُوها / مُسْتَجافٌ يَضِلُّ فيه الشَّكِيمُ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik darb-ı meselde bir vadinin ıssızlığı ve tenhalığı için kullanılan أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر ifadesi ile iç organlara kadar ulaşan derin yaralara طَعْنَةٌ جائِفَةٌ denilmesi |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جوف kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir nesnenin, yapının veya arazinin iç boşluğunu, çukurluğunu ve hazne oluşturan oyuğunu ifade eden ortak bir kök tabakasına dayanır. Kökün asli anlamsal matrisi, dış bir zarf veya çeperle çevrelenmiş iç uzamı belirtir. İbranicede güf (גוף) biçimi gövde, cisim, beden ve bir şeyin asli kütlesi anlamına gelirken; geç dönem İbranicesinde ve Aramicede (Aramice gūp / gōpā) içi oyuk kapalı yapıları, mahzenleri veya bir şeyin içsel gövdesini gösterir. Süryanicede gūfā sözcüğü beden ve gövde anlamını korurken, Arapçada kök özellikle cisme değil, cismin barındırdığı iç kovuğa ve iç boşluğa odaklanarak semantik bir ayrışma göstermiştir. Bu bağlamda Arapça, Sami dillerindeki gövde ve nesne kütlesi algısını iç hacim, hazneli boşluk ve korunaklı iç merkez ekseninde özelleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik kök dizini.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukurlaşma, kovuk olma ve iç boşluk barındırma | Bedensel boşluklardan arazi çukurluklarına ve içi boş nesnelere genişleyen iç hacim türetimi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גוף (gövde, cisim), Süryanice gūfā (beden) | Arapça anlam somut beden kütlesinden bedenin içindeki kapalı ve derin boşluğa doğru derinleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper-boşluk kökleri | Doğu Çadik ve Berberice içi oyuk kap veya çukur sözcükleriyle olası fonetik paralellikler | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جوف | Anlamlı | İç boşluk, kovuk | Bir gövdenin veya arazinin kuşatılmış iç hacmi | Hedef kök |
| جفو | Anlamlı | Uzaklaşmak, ayrışmak, boşluk bırakmak | Yatağın bedenden, eyerin sırttan ayrı durması, temasın kesilmesi | Ortak çekirdek; iki yüzey arasında boşluk oluşması |
| وجف | Anlamlı | Hızlı çarpmak, sarsılmak | Kalbin korkudan hızla çarpması, binitin süratle yol alması | Kur'an'da geçer; göğüs boşluğundaki kalbin hareketi |
| وفج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı (mühmel) diziliş |
| فجو | Anlamlı | Geniş açıklık, aralık | İki dağ veya iki tepe arasındaki geniş arazi açıklığı | Kur'an'da geçer; mekânsal iç genişlik ve boşluk |
| فوج | Anlamlı | Topluluk, kalabalık grup | Birbiri ardınca akıp gelen insan dalgası | Kur'an'da geçer; belirli bir alanı dolduran insan kümesi |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جوف | Merkez | Kuşatılmış iç hacim | Dış çeperlerin çevrelediği tekil ve korunaklı iç boşluk | Bir nesnenin veya bedenin bölünemez içsel haznesi |
| بطن | Komşu | İç ve gizli taraf | Bir şeyin zahirine zıt olan iç yüzü ve biyolojik karın | Dıştan görünmeyen içsel yönü ve besleyici organı vurgular |
| صدر | Komşu | Göğüs, ön hacim | Bedenin ön kısmı, yöneliş ve içsel duyguların ilk temas alanı | Duygu ve niyetlerin kabarıp taştığı veya daraldığı ön cephe |
| قلب | Komşu | İç dinamik merkez | Sürekli dönüşebilen, irade ve idrakin merkez organı | جوف içinde yer alan ve yönelişi belirleyen idrak cevheri |
| ظهر | Zıt | Dış yüzey, arka cephe | Bir nesnenin veya varlığın açıkta olan, dışa bakan yüzü | İç boşluğun ve derunî mahremiyetin tam karşıtı olan dış alan |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جوف | İç boşluk, kovuk, derun | Dış çeperlerle kuşatılmış kapalı iç hacim ve beden boşluğu | Kesin |
| Latince | Cavum, venter, interior | Kovuk, karın içi, iç derinlik | Cavum fiziksel boşluğu, interior genel iç uzamı karşılar; derunî bütünlüğü kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Cavity, interior, bosom | Oyuk, iç boşluk, derun | Cavity anatomik boşluğu, interior genel içi, bosom manevi iç dünyayı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Hohlraum, Inneres | Kovuk, iç alan, derun | Hohlraum maddi boşluğu ve hacmi, Inneres insanın iç dünyasını ve derinliğini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Cavité, intérieur | Kovuk, iç derinlik | Cavité fiziksel oyukluğu, intérieur ruhsal ve zihinsel iç dünyayı karşılar | Güçlü |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary ve Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَوْفِهِ (Tekil isim) | İnsanın gövdesindeki iç boşluk, bilinç ve kalbi barındıran tekil iç hacim | İnsanın çifte kişilik, iki zıt bağ veya fıtrata aykırı sahte aidiyet taşıyamayacağı bağlamı; Ahzâb 33:4 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman, nifak ve kalbin tekliği meselesi | İnsanın aynı anda iki zıt itikada veya iki bağımsız irade merkezine sahip olamayacağı ilkesi | Bilincin ve hakiki yönelişin bölünmezliği |
| Fıkıh | Zıhâr, evlatlık hukuku ve ceza/tazminat hukuku | Zıhâr ile zevcenin anneye dönüşemeyeceği, yapay akrabalıkların hakiki sayılamayacağı ve vücut boşluğuna ulaşan yaraların (câife) diyeti | Biyolojik gerçeklik ile fıtrî sınırların korunması |
| Tefsir | Ahzâb 33:4 ayetinin tefsiri | Müşriklerin bazı insanlarda iki kalp bulunduğu iddiasının reddi ve insanın tek bir ontolojik öz taşıdığı | Fıtrî bütünlük ve sahte aidiyetlerin tasfiyesi |
| Hadis | Oruç, beden tasvirleri ve ahlak | Oruçta mide ve cinsel uzvun (el-ecvefân) korunması ve insanın yaratılışında iç boşluklu bir varlık olduğu vurgusu | İnsanın doyumsuzluğa açık iç zaafı ve korunması gereken hazne |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve fıtrat bütünlüğü | Bölünemez iç merkez | Tek bir ilaha teslimiyet | İnsan iç dünyasında iki zıt nihai otoriteyi barındıramaz; ihlas tek bir yönelişi zorunlu kılar | Kesin |
| İlmi | İnsan anatomisi ve bilişsel yapı | Korunaklı bedensel hazne | Hayati organları muhafaza | Bedensel boşluk hayati merkezi korur; zihinsel odaklanma tek bir bilinç hattını gerektirir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki statü ve toplumsal aidiyet | Meşru aidiyet alanı | Sahte statüleri ilga etme | Zıhâr ve evlatlık gibi suni aidiyetler meşru kabul edilemez; siyasal bağlılık tek bir hukuki esasa dayanır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf yetkisi | Mülkiyetin tekil taşıyıcısı | Sorumluluğun tayini | Tek bir şahısta iki bağımsız asli irade olamayacağı gibi iktisadi sorumluluk da tekil özneye bağlanır | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hacim, kapalı manifold ve sınır koşulları | Dış sınırlarla (çeper) çevrelenmiş, içi belirli bir potansiyel veya yük taşıyabilen ancak iki farklı zıt durumu aynı anda taşımayan tekil uzay | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Benlik bütünlüğü ve bilişsel çelişki kuramı | İnsanın aynı anda birbiriyle çelişen iki temel inancı veya kimliği benliğinde uyumlu şekilde barındıramaması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece etten kemikten oluşan karın veya göğüs boşluğuna indirgenerek ayetin sosyolojik ve itikadi bağlamından koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | جوف, fıtratın bölünemezliğini, insanın aynı anda iki temel zıt eksene (hak ve batıl, gerçek anne ve zıhâr edilen eş, öz evlat ve evlatlık) bağlanamayacağını bildiren ontolojik haznedir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği derin fıtrî ve hukuki ilkenin göz ardı edilip salt biyolojik bir mucize veya olağanüstü anatomi tartışmasına sıkıştırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın tek bir fıtrat üzere yaratıldığını, iç dünyasının yapay bölünmelere veya iki yüzlü çifte aidiyetlere elverişli olmadığını tek bir somut imgeyle ortaya koyduğu için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cahiliye döneminin zıhâr, evlatlık edinme ve kabilevi sahte bağlarını yıkan, hukuki ve fıtrî gerçekliği tesis eden Ahzâb suresi bağlamında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın hem mümin hem münafık kalabileceği, aynı anda iki zıt efendiye mutlak sadakat duyabileceği veya suni sözleşmelerle tabii bağların değiştirilebileceği zannını düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin, arazinin veya gövdenin dış çeperler tarafından çevrelenmiş, içi boş ve bir şeyleri barındırmaya elverişli korunaklı haznesi.
- Soyut anlamİnsanın idrak, niyet ve bağlılıklarının merkezi olan, çift başlılık veya çelişkili iki nihai yöneliş kabul etmeyen tekil iç hacim.
- Sistematik karşılıkOntolojik, hukuki ve itikadi düzeyde fıtratın birliği ve yapay/sahte aidiyetlerin hükümsüzlüğü ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , dış çeperi ile sınırlandırılmış iç hacmi (جوف); bu hacmin taşıdığı idrak ve bilinç merkezini temsil eder. Boyutun 1 olması (), bu hacimde yalnızca tek bir merkezi yönelişin barınabileceğini gösterir. ifadesi ise birbirinden bağımsız iki ayrı idrak merkezinin veya zıt niyetin aynı iç hacimde eşzamanlı olarak yer alamayacağını matematiksel olarak modeller.