جوز
ج - و - ز
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٤٧جُزْتُ الموضع أجوزُهُ جَوازاً: سلكته وسرت فيه. وأَجَزْتُهُ: خَلَّفْتُهُ وقطعتُهُ. والاجتيازُ: السلوكُ. ابن السكيت: أَجَزْتُ على اسمِه، إذا جعلته جائزاً. والإجازَةُ: أن تَتمِّم مِصْراعَ غيرك. قال الفرّاء: الإِجازَةُ في قول الخليل: أن تكون القافية طاءً والأخرى دالاً ونحو ذلك، وهو الإكْفاءُ في قول أبي زيد. وجاوَزْتُ الشيءَ إلى غيره وتَجاوَزْتُهُ بمعنىً، أي جُزْتُهُ. وتَجاوَزَ اللهُ عنَّا وعنه، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٥٧- قال تعالى: ﴿فلما جاوزه هو﴾ [البقرة/249]، أي: تجاوز جوزه، وقال: ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر﴾ [الأعراف/138]، وجوز الطريق: وسطه، وجاز الشيء كأنه لزم جوز الطريق، وذلك عبارة عما يسوغ، وجوز السماء: وسطها، والجوزاء قيل: سميت بذلك لاعتراضها في جوز السماء، وشاة جوزاء أي: ابيض وسطها، وجزت المكان: ذهبت فيه، وأجزته: أنفذته وخلفته، وقيل: استجزت فلانا فأجازني: إذا استسقيته فسقاك، وذلك استعارة، والمجاز من
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٧٧ج و ز
قطعوا جوز الفلاة وأجواز الفلا.
قال: باتت تنوش الحوض نوشاً من علا نوشـاً به تقطع أجواز الفلا ومضى جوز الليل وهو الوسط وشاة جوزاء: بيضاء الوسط وبها سميت الجوزاء.
وأنمّ من جوز.
وأرض مجـازة: كثيـرة الجـوز.
وجـزت المكـان وأجزتـه وجاوزتـه وتجاوزتـه.
قـال امـرؤ القيس: فلما أجزنا ساحة الحيّ وانتحى بنا بطن خبت ذي خفاف عقنقل وأعانك الله على إجازة الصراط.
وهو مجاز القوم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢٢٥جُزْتُ الطريقَ وجازَ الموضعَ جَوْزاً وجُؤُوزاً وجَوازاً ومَجازاً وجازَ به وجاوَزه جِوازاً وأَجازه وأَجاز غيرَه وجازَه: سار فيه وسلكه، وأَجازَه: خَلَّفه وقطعه، وأَجازه: أَنْفَذَه؛ قال الراجز: خَلُّوا الطريقَ عن أَبي سَيَّارَه،
حتى يُجِيزَ سالماً حِمارَه
وقال أَوسُ بن مَغْراءَ:
ولا يَرِيمُونَ للتَّعْريف مَوْضِعَهم
حتى يُقال: أَجِيزُوا آل صَفْوانا
يمدحهم بأَنهم يُجيزُون الحاج، يعني أَنْفِذوهم.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٦٠* ج و ز * * جَازَ * الموضع سلكه وسار فيه يجوز * جَوَازاً * و * أجازَهُ * خلّفه وقطعه و * اجْتَازَ * سلك و * جَاوزَ * الشيء إلى غيره * تجاوَزَهُ * بمعنى أي * جَازَهُ * و * تجاوَزَ * الله عنه أي عفا وجّوز له ما صنع تجويزا و * أجَازَ * له أي سوّغ له ذلك و * تَجَوَّزَ * في صلاته أي خفّف وتجوز في كلامه أي تكلم بالمجاز وجعل ذلك الأمر * مَجَازاً * إلى حاجته أي طريقا ومسلكا ويقال اللهم * تَجَوَّزْ * عني
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬١٤٩جاز الموضع والطريق جوزا، بالفتح، وجؤوزا، كقعود، وجوازا ومجازا، بفتحهما. وجاز به وجاوزه جوازا، بالكسر: سار فيه وسلكه، أجازه: خلفه وقطعه. كذلك أجاز غيره وجاوزه، هكذا في النسخ، وصوابه وجازه، والمعنى ساره وخلفه، قال الأصمعي: جزت الموضع: سرت فيه، وأجزته: خلفته وقطعته، وأجزته: أنفذته، قال امرؤ القيس:
فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل وقال الراجز:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٤٦١جَازَ المَوْضِعَ
1 جَازَ المَوْضِعَ ٣ ٤ , (S, K,) or المَكَانَ, (A, Mgh, Msb,) aor. يَجُوزُ, (S, Msb,) inf. n. جَوَازٌ (S, Msb, K) and جَوْزٌ and جُؤُوزٌ and مَجَازٌ, (K,) He went, or passed, in, or along, the place, and left it behind; (Mgh, K;) [whether this be meant for one signification or two, does not appear; but in either case it is evident that one signification is he passed through, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٤٠جَاز
جَاز ( w ) U ( n. ac. جَوْز 1 , مَجْوَز 17 , جَوَاْز 22 , جُوُوْز 27 )
a. [ acc. or Bi ], Passed through; passed by.
b. Was or became allowable, lawful; was current.
جَوَّزَ
جَوَّزَ II ,
a. Allowed.
b. Rendered lawful; made current.
c. Carried out, executed ( plan & c. ).
جَاْوَزَ
جَاْوَزَ III ,
a. Passed over; went too far, overstepped due bounds, transgressed; exceeded,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤١٬٧١٥جوز
جَازَ - يَجُوْزُ - جَاوَزَ - يُجَاوِزُ - تَجَاوَزَ - يَتَجَاوَزُ
جَازَ - يَجُوْزُ + كائن أو أمر + مكاناً أو عقبة: يتجاوزها ولا يقف عندها: يعبرها ويتعداها ويقطعها ويخلفها: يمر بموقع أثناء سيره وتحركه، ولكنه لا يتوقف فيه ولا يعوقه، بل يتحرك ليصل إلى موقع جديد هو بعده باتجاه السير
جازَ - يَجوْزُ + الأمر أو الحكم الشرعي: يمكن أن يمر من غير
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٧٧)
- جند
الآيات المشتركة: ٢ · Ordu demektir
- بحر
الآيات المشتركة: ٢ · Bahr deniz demektir
- سري
الآيات المشتركة: ٢ · Akan deredir
- طالوت
الآيات المشتركة: ١ · Talut
- جالوت
الآيات المشتركة: ١ · Câlut
- طوق
الآيات المشتركة: ١ · Güç
- صنم
الآيات المشتركة: ١ · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir
- غرف
الآيات المشتركة: ١ · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
- بنو
الآيات المشتركة: ٢ · Oğullar
- لقي
الآيات المشتركة: ٢ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- عكف
الآيات المشتركة: ١ · Örgülü saç demektir
- درك
الآيات المشتركة: ١ · Ona yetişir
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ
Ve aştık
وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا …
Engeli aştık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جوز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عبر, مرر, قطع |
| Zıt Kök | حبس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ortasından yarıp geçmek, geçidi veya engeli aşarak öte tarafa varmak |
| Çekirdek Özet 2 | Deniz, nehir ve vadi gibi zorlu engelleri aşmak; ahlaki/ilahi boyutta ise cezalandırmadan vazgeçip kusuru bağışlamak |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sınırın veya eşiğin aşılarak eylemin geçerlilik, intikal ve af alanına taşınması |
| Kritik Hata Riski | Kökün af ve görmezden gelme boyutunu basit bir kayıtsızlık veya unutma sayarak, bilinçli bir eşik aşımı ve tasarruf niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | İç boşluk, derinlik, iki taraf arasındaki açıklık ve ara mekân. Nitekim جوب yarıp geçmeyi, جوف nesnenin iç boşluğunu, جود içteki cevherin cömertçe dışa akmasını, جور orta hattan sapıp boşluğa kaymayı, جوع midenin iç boşluğunu gösterir. | ز | Zâ harfinin taşıdığı keskinlik, sınırlama ve ayrıştırma niteliği iç boşluk anlamına katılarak; boşluğun, engelin veya nesnenin tam ortasından keskin bir hatla geçip ayrılmayı ve sınırı arkada bırakmayı sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İlerlemeyi, mesafe katetmeyi ve gövdeyi bir taraftan diğer tarafa taşımayı başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı yakayı veya eşiğin iki tarafını birbirine bağlayan geçiş hattını kurar. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Engeli, ortayı veya sınırı kesip geçmeyi, mesafeyi katederek arkada bırakmayı neticelendirir. |
| جوز | Taşınan gövdenin bir geçit üzerinden keskin bir hareketle engeli yarıp öteye geçmesi | Bir bütünün, engelin ya da vadinin ortasından yürüyüp onu arkada bırakarak karşı sınıra ulaşma eylemidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir arazinin, nehrin veya vadinin tam ortasından yarıp geçmek; hayvan ve ekin için su geçidinden su alıp geçirmek; ceviz gibi sert kabuklu meyvenin tam orta gövdesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde bir yerleşimin meydanını yarıp arkada bıraktıklarını şu mısralarla anlatır: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى / بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Evs b. Mağrâ, hacıların Akabe veya Mina geçidinden salimen geçirilmesini överken şu ifadeyi kullanmıştır: حتى يقال أجيزوا آل صفوانا |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde bu kök, temel olarak bir boşluğun, engelin veya hattın kesilerek geçilmesi ve nesnenin iç/orta kısmı semantiği etrafında şekillenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında sert kabuklu yemiş (ceviz) için ortak Sami adı olarak mevcuttur (İbranice אֱגוֹז / egōz, Süryanice ܓܘܙܐ / gawzā); bu kelimenin kabuğunun iki eşit orta parçaya ayrılması veya sert çekirdeğin iç/orta özü temsil etmesi kökün Arapçadaki «bir şeyin tam ortası» anlamıyla örtüşür. Erken Sami kök yapısında hareket bildiren boyut, bir engelin ortasından girilip yarılması, su geçidinden geçilmesi ve sınırın aşılması şeklinde Arapçada daha canlı ve bağımsız bir fiil kökü olarak gelişmiştir. Diğer Sami dillerinde daha çok isim kökünde (orta, ceviz) donuklaşan kök, Arapçada hem fiziki bir engeli katetme hem de soyut anlamda bir kuralın veya sınırın aşılması/geçerli kılınması yönünde zengin bir morfolojik açılım kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر HALOT, Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin ortasını katetmek ve geçit bulup ilerlemek | Kökün somut çekirdeği «nesnenin tam ortası» ve «yolu/suyu geçmek» eksenindedir; buradan mecazen engeli aşma ve kusurları arkada bırakma türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice egōz ve Süryanice gawzā ile isim düzeyinde ortaklık | Sert kabuklu meyve ve orta kısım adlandırmasında ortak kök miras olup fiil formu Arapçada baskınlaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Farsça gōz/gawz (ceviz) ile paralellik | Bölgesel ticaret ve ziraat dili üzerinden erken dönem kültürel ve dilsel geçişkenlikler mevcuttur. | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جوز | Anlamlı | Ortasını yarıp geçmek, aşmak | Bir engeli, suyu veya vadiyi arkada bırakarak karşıya varmak; kusuru görmezden gelmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| جزو | Anlamlı | Bir parça ile yetinmek, iktifa etmek | Bir şeyin bütünü yerine bir kısmıyla yetinme veya karşılık olma manasıdır. | Kur'an'da fiil olarak geçmez. |
| وجز | Anlamlı | Kısa ve öz olmak, çabucak bitmek | Sözü veya işi uzatmadan, kestirmeden ve hızlıca tamamlamak. | Kur'an'da geçmez. |
| وزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu diziliş kullanılmamıştır. |
| زجو | Anlamlı | Yavaşça ve yumuşakça sevk etmek | Bir şeyi veya bulutu nazikçe öne doğru sürmek, itmek. | Hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçer. |
| زوج | Anlamlı | İki şeyi birbirine denk kılmak, eşlemek | İki ferdin bir araya gelerek bir bütün ve çift oluşturması. | Kur'an'da geçer. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جوز | Merkez | Geçmek, aşmak, katetmek | Bir engeli veya sınırın tam ortasını yarıp öte yakaya varmak ve arkada bırakmak. | Somut engelleri aşmak ve kusurları cezalandırmadan geçmektir. |
| عبر | Komşu | Karşıya geçmek | Bir kıyıdan diğer kıyıya gözyaşı veya su gibi bir açıklığı boydan boya geçmeyi ifade eder. | Karşı tarafa intikal esastır; ibret almak da bu geçiştendir. |
| مرر | Komşu | Uğrayıp geçmek | Bir nesnenin veya zamanın bir noktadan durmaksızın akıp gitmesidir. | Süreklilik ve hız ön plandadır; bir engeli aşma şartı yoktur. |
| قطع | Komşu | Kesip geçmek | Mesafeyi bölerek, tüketerek ve sonlandırarak ilerlemektir. | Nesneyi veya mesafeyi parçalayıp ayırma hissi baskındır. |
| حبس | Zıt | Alıkoymak, engellemek | Bir şeyin geçişine izin vermeyip olduğu yerde tutmak ve hapsetmektir. | Geçişi ve akışı bütünüyle durdurmayı ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جوز | Engeli aşmak, geçmek, bağışlamak | Nesnenin ortasını kesip ilerlemeyi ve cezalandırmadan vazgeçmeyi birleştirir. | Kesin |
| Latince | Transgredi, praeterire, pervadere | Öteye geçmek, aşmak, geçip gitmek | Mekânsal geçişi ve bir sınırı arkada bırakmayı tam karşılar; af nüansını tek başına vermez. | Güçlü |
| İngilizce | Cross, traverse, pass over, overlook | Karşıya geçmek, aşmak, görmezden gelmek | Mekânsal aşımı traverse ve cross; ahlaki/hukuki hoşgörüyü overlook ve condone karşılar. | Kesin |
| Almanca | Überschreiten, durchqueren, nachsehen | Aşmak, boydan boya geçmek, kusura bakmamak | Durchqueren fiziksel yararak geçmeyi, nachsehen ise cezadan vazgeçip geçmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Franchir, traverser, passer outre | Aşmak, içinden geçmek, aldırmayıp geçmek | Franchir zorlu bir engeli arkada bırakmayı çok net verir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَاوَزَ / جَاوَزْنَا | Deniz veya nehir gibi büyük su engelini salimen yarıp karşıya geçmek | İsrailoğullarının denizi geçmesi bağlamında A'râf 7:138 ve Yûnus 10:90; Tâlût ordusunun nehri geçmesi bağlamında Bakara 2:249. |
| جَاوَزَا | Yolculukta belirlenen buluşma sınırını/noktasını arkada bırakıp ilerlemek | Hz. Mûsâ ile genç arkadaşının iki denizin birleştiği yeri aşıp yollarına devam etmeleri bağlamında Kehf 18:62. |
| نَتَجَاوَزُ | Kusurları ve günahları cezalandırmayıp görmezden gelmek, affetmek | Salih kulların iyiliklerinin kabul edilip kötülüklerinin bağışlanması vaadinde Ahkâf 46:16. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi af ve günahların bağışlanması | Büyük günah işleyen kimsenin azaptan muaf tutulması ve ilahi lütuf ile cezalandırılmadan geçilmesi. | Tevhîd ve adalet ilkeleri ışığında ilahi affın keyfîlik değil fazl ve merhamet eşiği olarak tanımlanması. |
| Fıkıh | Cevaz, sıhhat ve akitlerin geçerliliği | Bir fiilin, akdin veya ibadetin şer'an yasak engeline takılmaksızın yürürlüğe girmesi ve geçerli sayılması. | Yasaklık sınırını aşarak hukuki alanda icra kabiliyeti ve caizlik kazanması. |
| Tefsir | Mecaz nazariyesi ve belağat | Kelimenin asıl vazedildiği sözlük alanından bir alaka ve karine ile başka bir anlama intikal etmesi. | Anlam sınırının aşılarak zihinsel bir geçişle yeni bir anlama taşınması. |
| Hadis | Sırat köprüsünü geçmek ve borçluyu bağışlamak | Kıyamet günü müminlerin Sırat üzerinden selametle geçmesi (icaze) ve dünyada darda kalan borçluyu affedenin Allah tarafından affedilmesi. | Tehlikeli geçidi emniyetle aşmak ve beşeri kusurları bağışlayarak ilahi müsamaha eşiğine ulaşmak. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe ve mağfiret | İlahi af ve müsamaha | Eşiği temizlemek | Günahkârın geçmiş kusurlarının silinerek ilahi rıza dairesine selametle geçirilmesi sağlanır. | Kesin |
| İlmi | Dilbilim ve mantık | Mecaz ve semantik intikal | Anlamı genişletmek | Kavramların dar ve katı kalıplardan kurtarılarak yeni bağlamlara esneklikle taşınması temin edilir. | Kesin |
| Siyasi | Hudut ve diplomasi | Geçiş hakkı ve pasaport (cevaz) | Hareketi denetlemek | Bireylerin veya toplulukların siyasi sınırları meşru bir izin belgesiyle aşması düzenlenir. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve borçlar hukuku | Tedavül, geçerlilik ve ibra | Akışı sürdürmek | Paranın dolaşımda caiz olması ve alacaklının borçluya mühlet vererek borcu düşürmesi sistemin tıkanmasını önler. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyerini aşma ve tünelleme | Kuantum mekaniğinde veya akışkanlar dinamiğinde bir parçacığın ya da akışın enerji engelini yarıp öte tarafa intikal etmesiyle tam bir yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Eşik aşımı (liminalite) ve hukuki tolerans | Sosyolojide bir bireyin veya grubun krizli bir geçiş evresini tamamlayıp yeni bir toplumsal statüye kavuşması; hukukta kusurların müsamaha ile karşılanıp sistem dışına itilmemesi. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fıkıhtaki «mübah/serbest» anlamına indirgemek veya Kur'an'daki görmezden gelmeyi (tecavüz) gevşeklik ve sorumsuzluk gibi anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem azgın suları ve çetin coğrafi engelleri yararak hedefe ulaşmayı hem de ahlaki olgunlukla kusurları arkada bırakıp bağışlamayı içeren dinamik bir sınır aşımı sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi affın sebepsiz bir umursamazlık sanılmasına yol açar; oysa Kur'an'da bu kavram, amellerin en güzeliyle tartıldığı bir bağlamda bilinçli bir eşik aşımı olarak takdim edilir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın gerek fiziki dünyadaki krizleri (deniz, ordu, vadi) gerekse ahlaki dünyadaki kusurları aşarak selamete çıkış dinamiğini tek bir kavramsal omurgada topladığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının kurtuluşunu anlatan nehir ve deniz geçişi ayetlerinde (A'râf 7:138, Yûnus 10:90, Bakara 2:249) ve ahiret mükâfatı ile ilahi mağfiretin zikredildiği bağlamlarda (Ahkâf 46:16) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Geçişin pasif bir sürüklenme olduğu zannını yıkar; aksine imtihanı kazanmış olmanın ve ilahi desteğin sonucunda gerçekleşen aktif bir engeli arkada bırakma eylemi olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir vadi, yol, nehir veya meyvenin tam ortasını yarıp geçmek, engeli keserek arkada bırakmak ve su geçidinden geçmek.
- Soyut anlamBir kural, sınır veya kusur karşısında duraksamayıp onu bağışlama, onay veya müsamaha yoluyla aşarak eyleme geçerlilik kazandırmak.
- Sistematik karşılıkHukukta cevaz ve meşruiyet, dinde mağfiret ve ihsan, siyasette ise geçiş hakkı ve sınır intikali mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde geçişe konu olan durumu, bireyi veya eylemi; aşılması gereken engeli, eşiği veya sınır değerini; intikal ve geçiş operatörünü; ise engeli aşıp öte yakaya veya af/geçerlilik dairesine geçmiş yeni durumu temsil eder. Sınır aşıldığında () eylem gerçekleşir ve arkada bırakılır.