جوز

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-و-زالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٥٥ · الآيات: ٥ · السور: ٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عكفجالوتجوزجَاوَزَهُجندوَنَتَجَاوَزُبحروَجَاوَزْنَافيأطالوتصنم

الجذرالصيغ ٤الآيات ٥السور ٥المجاورة ٥٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جوز

ج - و - ز

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٢

Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦
باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به. وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال: وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٤٧
جُزْتُ الموضع أجوزُهُ جَوازاً: سلكته وسرت فيه. وأَجَزْتُهُ: خَلَّفْتُهُ وقطعتُهُ. والاجتيازُ: السلوكُ. ابن السكيت: أَجَزْتُ على اسمِه، إذا جعلته جائزاً. والإجازَةُ: أن تَتمِّم مِصْراعَ غيرك. قال الفرّاء: الإِجازَةُ في قول الخليل: أن تكون القافية طاءً والأخرى دالاً ونحو ذلك، وهو الإكْفاءُ في قول أبي زيد. وجاوَزْتُ الشيءَ إلى غيره وتَجاوَزْتُهُ بمعنىً، أي جُزْتُهُ. وتَجاوَزَ اللهُ عنَّا وعنه، أي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٥٧
- قال تعالى: ﴿فلما جاوزه هو﴾ [البقرة/249]، أي: تجاوز جوزه، وقال: ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر﴾ [الأعراف/138]، وجوز الطريق: وسطه، وجاز الشيء كأنه لزم جوز الطريق، وذلك عبارة عما يسوغ، وجوز السماء: وسطها، والجوزاء قيل: سميت بذلك لاعتراضها في جوز السماء، وشاة جوزاء أي: ابيض وسطها، وجزت المكان: ذهبت فيه، وأجزته: أنفذته وخلفته، وقيل: استجزت فلانا فأجازني: إذا استسقيته فسقاك، وذلك استعارة، والمجاز من
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٧٧
ج و ز قطعوا جوز الفلاة وأجواز الفلا‏.‏ قال‏:‏ باتت تنوش الحوض نوشاً من علا نوشـاً به تقطع أجواز الفلا ومضى جوز الليل وهو الوسط وشاة جوزاء‏:‏ بيضاء الوسط وبها سميت الجوزاء‏.‏ وأنمّ من جوز‏.‏ وأرض مجـازة‏:‏ كثيـرة الجـوز‏.‏ وجـزت المكـان وأجزتـه وجاوزتـه وتجاوزتـه‏.‏ قـال امـرؤ القيس‏:‏ فلما أجزنا ساحة الحيّ وانتحى بنا بطن خبت ذي خفاف عقنقل وأعانك الله على إجازة الصراط‏.‏ وهو مجاز القوم
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢٢٥
جُزْتُ الطريقَ وجازَ الموضعَ جَوْزاً وجُؤُوزاً وجَوازاً ومَجازاً وجازَ به وجاوَزه جِوازاً وأَجازه وأَجاز غيرَه وجازَه: سار فيه وسلكه، وأَجازَه: خَلَّفه وقطعه، وأَجازه: أَنْفَذَه؛ قال الراجز: خَلُّوا الطريقَ عن أَبي سَيَّارَه، حتى يُجِيزَ سالماً حِمارَه وقال أَوسُ بن مَغْراءَ: ولا يَرِيمُونَ للتَّعْريف مَوْضِعَهم حتى يُقال: أَجِيزُوا آل صَفْوانا يمدحهم بأَنهم يُجيزُون الحاج، يعني أَنْفِذوهم.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٦٠
* ج و ز * * جَازَ * الموضع سلكه وسار فيه يجوز * جَوَازاً * و * أجازَهُ * خلّفه وقطعه و * اجْتَازَ * سلك و * جَاوزَ * الشيء إلى غيره * تجاوَزَهُ * بمعنى أي * جَازَهُ * و * تجاوَزَ * الله عنه أي عفا وجّوز له ما صنع تجويزا و * أجَازَ * له أي سوّغ له ذلك و * تَجَوَّزَ * في صلاته أي خفّف وتجوز في كلامه أي تكلم بالمجاز وجعل ذلك الأمر * مَجَازاً * إلى حاجته أي طريقا ومسلكا ويقال اللهم * تَجَوَّزْ * عني
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬١٤٩
جاز الموضع والطريق جوزا، بالفتح، وجؤوزا، كقعود، وجوازا ومجازا، بفتحهما. وجاز به وجاوزه جوازا، بالكسر: سار فيه وسلكه، أجازه: خلفه وقطعه. كذلك أجاز غيره وجاوزه، هكذا في النسخ، وصوابه وجازه، والمعنى ساره وخلفه، قال الأصمعي: جزت الموضع: سرت فيه، وأجزته: خلفته وقطعته، وأجزته: أنفذته، قال امرؤ القيس: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل وقال الراجز:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٤٦١
جَازَ المَوْضِعَ 1 جَازَ المَوْضِعَ ٣ ٤ , (S, K,) or المَكَانَ, (A, Mgh, Msb,) aor. يَجُوزُ, (S, Msb,) inf. n. جَوَازٌ (S, Msb, K) and جَوْزٌ and جُؤُوزٌ and مَجَازٌ, (K,) He went, or passed, in, or along, the place, and left it behind; (Mgh, K;) [whether this be meant for one signification or two, does not appear; but in either case it is evident that one signification is he passed through, or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٤٠
جَاز جَاز ( w ) U ( n. ac. جَوْز 1 , مَجْوَز 17 , جَوَاْز 22 , جُوُوْز 27 ) a. [ acc. or Bi ], Passed through; passed by. b. Was or became allowable, lawful; was current. جَوَّزَ جَوَّزَ II , a. Allowed. b. Rendered lawful; made current. c. Carried out, executed ( plan & c. ). جَاْوَزَ جَاْوَزَ III , a. Passed over; went too far, overstepped due bounds, transgressed; exceeded,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٤١٬٧١٥
جوز جَازَ - يَجُوْزُ - جَاوَزَ - يُجَاوِزُ - تَجَاوَزَ - يَتَجَاوَزُ جَازَ - يَجُوْزُ + كائن أو أمر + مكاناً أو عقبة: يتجاوزها ولا يقف عندها: يعبرها ويتعداها ويقطعها ويخلفها: يمر بموقع أثناء سيره وتحركه، ولكنه لا يتوقف فيه ولا يعوقه، بل يتحرك ليصل إلى موقع جديد هو بعده باتجاه السير جازَ - يَجوْزُ + الأمر أو الحكم الشرعي: يمكن أن يمر من غير
رابط المدخل

جوز جَازَ - يَجُوْزُ - جَاوَزَ - يُجَاوِزُ - تَجَاوَزَ - يَتَجَاوَزُ جَازَ - يَجُوْزُ + كائن أو أمر + مكاناً أو عقبة: يتجاوزها ولا يقف عندها: يعبرها ويتعداها ويقطعها ويخلفها: يمر بموقع أثناء سيره وتحركه، ولكنه لا يتوقف فيه ولا يعوقه، بل يتحرك ليصل إلى موقع جديد هو بعده باتجاه السير جازَ - يَجوْزُ + الأمر أو الحكم الشرعي: يمكن أن يمر من غير عقبات مانعة هذا الأمر يجوز أو لا يجوز: هذا الأمر يمر ويُتْرَك ليَعْبُر، أو يتعرقل ويقف ولايحق له أن يمر جَاوَزَ - يُجَاوِزُ + كائن + مكاناً: على وزن" فاعـَل" من " جَازَ - يَجُوْزُ ": بادله فعل " جَازَ - يَجُوْزُ ": جاز المكان وجازه المكان: بمعنى تباعد كل منهما عن الآخر: الصورة التي يشعر بها المرء حين مروره السريع بموقع، فيراه يبتعد عنه ، ويرى نفسه تبتعد عن المكان، فيشعر كما لوكان كل منهما يتعدا الآخر ﴿فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا﴾ جَاوَزَ - يُجَاوِزُ + كائن + بـِ كائن + مكاناً: يتجاوز المكان مرتبطاً ومصحوباُ بالكائن الآخر ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر﴾ تَجَاوَزَ - يَتَجَاوَزُ + كائن + عن كائن أو أمر: على وزن " تفاعل" من " جَازَ - يَجُوْزُ " يقوم بتعمد فعل " جاوز " بدافع ذاتي ورضا: تعمد برضا عدم الوقوف أثناء السير عند موقع مراد ﴿أولئك الذين نتقبل عنهم أحسن ما عملوا ونتجاوز عن سيئاتهم﴾: تعمد عن رضا عدم الوقوف عند سيئاتهم لمحاسبتهم بها، بل جعلها كأن لم تكن لا تستحق الوقوف عندها واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاجتياز وعبور عائق أو حدود مانعة مقابل التوقف والعلوق" وهي نَفَذَ - يَنْفُذُ، عَدَا - يَعْدُوْ، جَازَ - يَجُوْزُ، دَوَدَ - يَدودُ (دادَ - يَدادُ)، مَرَّ - يَمُرُّ، عَبَرَ - يَعْبِرُ جاوز ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يعكفون على أصنام لهم قالوا ياموسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلون(138)﴾ الأعراف ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)﴾ يونس ﴿فلما فصل طالوت بالجنود قال إن الله مبتليكم بنهر فمن شرب منه فليس مني ومن لم يطعمه فإنه مني إلا من اغترف غرفة بيده فشربوا منه إلا قليلا منهم فلما جاوزه هو والذين آمنوا معه قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده قال الذين يظنون أنهم ملاقو الله كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة بإذن الله والله مع الصابرين(249)﴾ البقرة ﴿فلما جاوزا قال لفتاه آتنا غداءنا لقد لقينا من سفرنا هذا نصبا(62)﴾ الكهف تجاوز ﴿أولئك الذين نتقبل عنهم أحسن ما عملوا ونتجاوز عن سيئاتهم في أصحاب الجنة وعد الصدق الذي كانوا يوعدون(16)﴾ الأحقاف مختار الصحاح ● [جوز] ج و ز: جَازَ الموضع سلكه وسار فيه يجوز جَوَازاً و أجازَهُ خلّفه وقطعه و اجْتَازَ سلك و جَاوزَ الشيء إلى غيره تجاوَزَهُ بمعنى أي جَازَهُ و تجاوَزَ الله عنه أي عفا وجّوز له ما صنع تجويزا و أجَازَ له أي سوّغ له ذلك و تَجَوَّزَ في صلاته أي خفّف وتجوز في كلامه أي تكلم بالمجاز وجعل ذلك الأمر مَجَازاً إلى حاجته أي طريقا ومسلكا ويقال اللهم تَجَوَّزْ عني وتجاوز عني بمعنى و الجَوْزُ فارسي معرب الواحدة جَوزَةٌ والجمع جوزات وأرض مَجَازَةٌ بالفتح فيها أشجار الجَوْزِ و أجازَهُ بجائزةٍ سنية أي بعطاء الراغب جوز قال تعالى: }فلما جاوزه هو﴿[البقرة/249]، أي: تجاوز جوزه، وقال:﴾وجاوزنا ببني إسرائيل البحر{ [الأعراف/138]، وجوز الطريق: وسطه، وجاز الشيء كأنه لزم جوز الطريق، وذلك عبارة عما يسوغ، وجوز السماء: وسطها، والجوزاء قيل: سميت بذلك لاعتراضها في جوز السماء، وشاة جوزاء أي: ابيض وسطها، وجزت المكان: ذهبت فيه، وأجزته: أنفذته وخلفته، وقيل: استجزت فلانا فأجازني: إذا استسقيته فسقاك، وذلك استعارة، والمجاز من الكلام ما تجاوز موضعه الذي وضع له، والحقيقة ما لم يتجاوز ذلك. ملخص اللسان 1. جازَهُ يَجُوزُه إِذا تعدَّاه وعَبَرَ عليه. 2. جُزْتُ الطريقَ وجازَ الموضعَ جَوْزاً وجُؤُوزاً وجَوازاً ومَجازاً : سار فيه وسلكه، 3. أَجازَ أَمره يُجِيزه إِذا أَمضاه وجعله جائزاً. 4. وأَجازَ له البيعَ: أَمْضاه. 5. وأَجازَه: خَلَّفه وقطعه، 6. وأَجازه: أَنْفَذَه؛ 7. يُجيزُون الحاج، يعني أَنْفِذوهم. 8. والاجْتِيازُ: السلوك. 9. والمُجْتاز: مُجْتابُ الطريق ومُجِيزه. 10. والمُجْتاز: الذي يحب النَّجاءَ؛ 11. والجَواز: صَكُّ المسافر. 12. وجَوَّزَ له ما صنعه وأَجازَ له أَي سَوَّغ له ذلك، 13. وتَجَوَّزَ في هذا الأمر ما لم يَتَجَوَّز في غيره: احتمله وأَغْمَض فيه. 14. المَجازَةُ: الطريق إِذا قَطَعْتَ من أَحد جانبيه إِلى الآخر. 15. والمَجازَةُ: الطريق في السَّبَخَة. 16. والجائِزَةُ: العطية، 17. الجائزَة أَن يعطي الرجلُ الرجلَ ماء ويُجِيزه ليذهب لوجهه، 18. أَجِزْني ماء أَي أَعطني ماء حتى أَذهب لوجهي وأَجُوز عنك، 19. وتَجاوَزَ الله عنه أَي عفا. 20. كنت أُبايِع الناسَ وكان من خُلُقي الجَواز أَي التساهل والتسامح في البيع والاقْتِضاء. 21. وجَوَّز لهم إِبِلَهم إِذا قادها بعيراً بعيراً حتى تَجُوزَ. 22. وجَوائِزُ الأَمثال والأَشْعار: ما جازَ من بلد إِلى بلد؛ 23. يتنازعون جوائز الأَمثال أَي يجليون الرأْي فيما بينهم ويَتَمَثَّلُون ما يريدون ولا يلتفتون إِلى غيرهم من إِرخاء إِبلهم وغفلتهم عنها. 24. المُجِيز: الولي؛ 25. والمُجِيز: الوصي. 26. والمُجِيز: القَيّم بأَمر اليتيم. 27. فإِن صَمَتَتْ فهو إِذنها،وإِن أَبَتْ فلا جَوازَ عليها أَي لا ولاية عليها مع الامتناع. 28. والمُجِيز: العبد المأْذون له في التجارة. 29. إِني لا أُجِيزُ اليومَ على نَفْسي شاهداً إِلا مِنِّي أَي لا أُنْفِذ ولا أُمْضِي، 30. قبل أَن تُجِيزُوا عليَّ أَي تقتلوني وتُنْفِذُوا فيَّ أَمْرَكم. 31. الجِيزَة من الماء مقدار ما يجوز به المسافر من مَنْهَلٍ إِلى مَنْهَلٍ، 32. أَجازَه بِجائِزَةٍ سَنِيَّةٍ أَي بعطاء. 33. جائِزَةً:الشَّرْبة من الماء. 34. والجائزُ من البيت: الخشبة التي تَحْمِل خشب البيت، 35. والجائزَةُ: مَقام السَّاقي. 36. وجازَ الدّرْهَمُ: قُبِل على ما فيه من خَفِيّ الداخلة أَو قَلِيلِها؛ 37. وتَجَوَّز الدراهمَ: قَبِلَها على ما بها. 38. وتَجاوَزَ عن الشيء: أَغْضى. 39.

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٧٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. جند

    الآيات المشتركة: ٢ · Ordu demektir

  2. بحر

    الآيات المشتركة: ٢ · Bahr deniz demektir

  3. سري

    الآيات المشتركة: ٢ · Akan deredir

  4. طالوت

    الآيات المشتركة: ١ · Talut

  5. جالوت

    الآيات المشتركة: ١ · Câlut

  6. طوق

    الآيات المشتركة: ١ · Güç

  7. صنم

    الآيات المشتركة: ١ · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir

  8. غرف

    الآيات المشتركة: ١ · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir

  9. بنو

    الآيات المشتركة: ٢ · Oğullar

  10. لقي

    الآيات المشتركة: ٢ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  11. عكف

    الآيات المشتركة: ١ · Örgülü saç demektir

  12. درك

    الآيات المشتركة: ١ · Ona yetişir

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

    Ve aştık

  2. وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا …

    Engeli aştık

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجوز
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef)
Bağlamsal Yakın Köklerعبر, مرر, قطع
Zıt Kökحبس
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ortasından yarıp geçmek, geçidi veya engeli aşarak öte tarafa varmak
Çekirdek Özet 2Deniz, nehir ve vadi gibi zorlu engelleri aşmak; ahlaki/ilahi boyutta ise cezalandırmadan vazgeçip kusuru bağışlamak
Çekirdek Özet 3Bir sınırın veya eşiğin aşılarak eylemin geçerlilik, intikal ve af alanına taşınması
Kritik Hata RiskiKökün af ve görmezden gelme boyutunu basit bir kayıtsızlık veya unutma sayarak, bilinçli bir eşik aşımı ve tasarruf niteliğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جوİç boşluk, derinlik, iki taraf arasındaki açıklık ve ara mekân. Nitekim جوب yarıp geçmeyi, جوف nesnenin iç boşluğunu, جود içteki cevherin cömertçe dışa akmasını, جور orta hattan sapıp boşluğa kaymayı, جوع midenin iç boşluğunu gösterir.زZâ harfinin taşıdığı keskinlik, sınırlama ve ayrıştırma niteliği iç boşluk anlamına katılarak; boşluğun, engelin veya nesnenin tam ortasından keskin bir hatla geçip ayrılmayı ve sınırı arkada bırakmayı sağlamıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaİlerlemeyi, mesafe katetmeyi ve gövdeyi bir taraftan diğer tarafa taşımayı başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı yakayı veya eşiğin iki tarafını birbirine bağlayan geçiş hattını kurar.
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeEngeli, ortayı veya sınırı kesip geçmeyi, mesafeyi katederek arkada bırakmayı neticelendirir.
جوزTaşınan gövdenin bir geçit üzerinden keskin bir hareketle engeli yarıp öteye geçmesiBir bütünün, engelin ya da vadinin ortasından yürüyüp onu arkada bırakarak karşı sınıra ulaşma eylemidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir arazinin, nehrin veya vadinin tam ortasından yarıp geçmek; hayvan ve ekin için su geçidinden su alıp geçirmek; ceviz gibi sert kabuklu meyvenin tam orta gövdesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde bir yerleşimin meydanını yarıp arkada bıraktıklarını şu mısralarla anlatır: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى / بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Evs b. Mağrâ, hacıların Akabe veya Mina geçidinden salimen geçirilmesini överken şu ifadeyi kullanmıştır: حتى يقال أجيزوا آل صفوانا

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde bu kök, temel olarak bir boşluğun, engelin veya hattın kesilerek geçilmesi ve nesnenin iç/orta kısmı semantiği etrafında şekillenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında sert kabuklu yemiş (ceviz) için ortak Sami adı olarak mevcuttur (İbranice אֱגוֹז / egōz, Süryanice ܓܘܙܐ / gawzā); bu kelimenin kabuğunun iki eşit orta parçaya ayrılması veya sert çekirdeğin iç/orta özü temsil etmesi kökün Arapçadaki «bir şeyin tam ortası» anlamıyla örtüşür. Erken Sami kök yapısında hareket bildiren boyut, bir engelin ortasından girilip yarılması, su geçidinden geçilmesi ve sınırın aşılması şeklinde Arapçada daha canlı ve bağımsız bir fiil kökü olarak gelişmiştir. Diğer Sami dillerinde daha çok isim kökünde (orta, ceviz) donuklaşan kök, Arapçada hem fiziki bir engeli katetme hem de soyut anlamda bir kuralın veya sınırın aşılması/geçerli kılınması yönünde zengin bir morfolojik açılım kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر HALOT, Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin ortasını katetmek ve geçit bulup ilerlemekKökün somut çekirdeği «nesnenin tam ortası» ve «yolu/suyu geçmek» eksenindedir; buradan mecazen engeli aşma ve kusurları arkada bırakma türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice egōz ve Süryanice gawzā ile isim düzeyinde ortaklıkSert kabuklu meyve ve orta kısım adlandırmasında ortak kök miras olup fiil formu Arapçada baskınlaşmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiFarsça gōz/gawz (ceviz) ile paralellikBölgesel ticaret ve ziraat dili üzerinden erken dönem kültürel ve dilsel geçişkenlikler mevcuttur.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جوزAnlamlıOrtasını yarıp geçmek, aşmakBir engeli, suyu veya vadiyi arkada bırakarak karşıya varmak; kusuru görmezden gelmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
جزوAnlamlıBir parça ile yetinmek, iktifa etmekBir şeyin bütünü yerine bir kısmıyla yetinme veya karşılık olma manasıdır.Kur'an'da fiil olarak geçmez.
وجزAnlamlıKısa ve öz olmak, çabucak bitmekSözü veya işi uzatmadan, kestirmeden ve hızlıca tamamlamak.Kur'an'da geçmez.
وزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu diziliş kullanılmamıştır.
زجوAnlamlıYavaşça ve yumuşakça sevk etmekBir şeyi veya bulutu nazikçe öne doğru sürmek, itmek.Hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçer.
زوجAnlamlıİki şeyi birbirine denk kılmak, eşlemekİki ferdin bir araya gelerek bir bütün ve çift oluşturması.Kur'an'da geçer.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جوزMerkezGeçmek, aşmak, katetmekBir engeli veya sınırın tam ortasını yarıp öte yakaya varmak ve arkada bırakmak.Somut engelleri aşmak ve kusurları cezalandırmadan geçmektir.
عبرKomşuKarşıya geçmekBir kıyıdan diğer kıyıya gözyaşı veya su gibi bir açıklığı boydan boya geçmeyi ifade eder.Karşı tarafa intikal esastır; ibret almak da bu geçiştendir.
مررKomşuUğrayıp geçmekBir nesnenin veya zamanın bir noktadan durmaksızın akıp gitmesidir.Süreklilik ve hız ön plandadır; bir engeli aşma şartı yoktur.
قطعKomşuKesip geçmekMesafeyi bölerek, tüketerek ve sonlandırarak ilerlemektir.Nesneyi veya mesafeyi parçalayıp ayırma hissi baskındır.
حبسZıtAlıkoymak, engellemekBir şeyin geçişine izin vermeyip olduğu yerde tutmak ve hapsetmektir.Geçişi ve akışı bütünüyle durdurmayı ifade eder.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجوزEngeli aşmak, geçmek, bağışlamakNesnenin ortasını kesip ilerlemeyi ve cezalandırmadan vazgeçmeyi birleştirir.Kesin
LatinceTransgredi, praeterire, pervadereÖteye geçmek, aşmak, geçip gitmekMekânsal geçişi ve bir sınırı arkada bırakmayı tam karşılar; af nüansını tek başına vermez.Güçlü
İngilizceCross, traverse, pass over, overlookKarşıya geçmek, aşmak, görmezden gelmekMekânsal aşımı traverse ve cross; ahlaki/hukuki hoşgörüyü overlook ve condone karşılar.Kesin
AlmancaÜberschreiten, durchqueren, nachsehenAşmak, boydan boya geçmek, kusura bakmamakDurchqueren fiziksel yararak geçmeyi, nachsehen ise cezadan vazgeçip geçmeyi ifade eder.Güçlü
FransızcaFranchir, traverser, passer outreAşmak, içinden geçmek, aldırmayıp geçmekFranchir zorlu bir engeli arkada bırakmayı çok net verir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَاوَزَ / جَاوَزْنَاDeniz veya nehir gibi büyük su engelini salimen yarıp karşıya geçmekİsrailoğullarının denizi geçmesi bağlamında A'râf 7:138 ve Yûnus 10:90; Tâlût ordusunun nehri geçmesi bağlamında Bakara 2:249.
جَاوَزَاYolculukta belirlenen buluşma sınırını/noktasını arkada bırakıp ilerlemekHz. Mûsâ ile genç arkadaşının iki denizin birleştiği yeri aşıp yollarına devam etmeleri bağlamında Kehf 18:62.
نَتَجَاوَزُKusurları ve günahları cezalandırmayıp görmezden gelmek, affetmekSalih kulların iyiliklerinin kabul edilip kötülüklerinin bağışlanması vaadinde Ahkâf 46:16.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi af ve günahların bağışlanmasıBüyük günah işleyen kimsenin azaptan muaf tutulması ve ilahi lütuf ile cezalandırılmadan geçilmesi.Tevhîd ve adalet ilkeleri ışığında ilahi affın keyfîlik değil fazl ve merhamet eşiği olarak tanımlanması.
FıkıhCevaz, sıhhat ve akitlerin geçerliliğiBir fiilin, akdin veya ibadetin şer'an yasak engeline takılmaksızın yürürlüğe girmesi ve geçerli sayılması.Yasaklık sınırını aşarak hukuki alanda icra kabiliyeti ve caizlik kazanması.
TefsirMecaz nazariyesi ve belağatKelimenin asıl vazedildiği sözlük alanından bir alaka ve karine ile başka bir anlama intikal etmesi.Anlam sınırının aşılarak zihinsel bir geçişle yeni bir anlama taşınması.
HadisSırat köprüsünü geçmek ve borçluyu bağışlamakKıyamet günü müminlerin Sırat üzerinden selametle geçmesi (icaze) ve dünyada darda kalan borçluyu affedenin Allah tarafından affedilmesi.Tehlikeli geçidi emniyetle aşmak ve beşeri kusurları bağışlayarak ilahi müsamaha eşiğine ulaşmak.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve mağfiretİlahi af ve müsamahaEşiği temizlemekGünahkârın geçmiş kusurlarının silinerek ilahi rıza dairesine selametle geçirilmesi sağlanır.Kesin
İlmiDilbilim ve mantıkMecaz ve semantik intikalAnlamı genişletmekKavramların dar ve katı kalıplardan kurtarılarak yeni bağlamlara esneklikle taşınması temin edilir.Kesin
SiyasiHudut ve diplomasiGeçiş hakkı ve pasaport (cevaz)Hareketi denetlemekBireylerin veya toplulukların siyasi sınırları meşru bir izin belgesiyle aşması düzenlenir.Güçlü
İktisadiTicaret ve borçlar hukukuTedavül, geçerlilik ve ibraAkışı sürdürmekParanın dolaşımda caiz olması ve alacaklının borçluya mühlet vererek borcu düşürmesi sistemin tıkanmasını önler.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyerini aşma ve tünellemeKuantum mekaniğinde veya akışkanlar dinamiğinde bir parçacığın ya da akışın enerji engelini yarıp öte tarafa intikal etmesiyle tam bir yapısal örtüşme gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerEşik aşımı (liminalite) ve hukuki toleransSosyolojide bir bireyin veya grubun krizli bir geçiş evresini tamamlayıp yeni bir toplumsal statüye kavuşması; hukukta kusurların müsamaha ile karşılanıp sistem dışına itilmemesi.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fıkıhtaki «mübah/serbest» anlamına indirgemek veya Kur'an'daki görmezden gelmeyi (tecavüz) gevşeklik ve sorumsuzluk gibi anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem azgın suları ve çetin coğrafi engelleri yararak hedefe ulaşmayı hem de ahlaki olgunlukla kusurları arkada bırakıp bağışlamayı içeren dinamik bir sınır aşımı sürecidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi affın sebepsiz bir umursamazlık sanılmasına yol açar; oysa Kur'an'da bu kavram, amellerin en güzeliyle tartıldığı bir bağlamda bilinçli bir eşik aşımı olarak takdim edilir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın gerek fiziki dünyadaki krizleri (deniz, ordu, vadi) gerekse ahlaki dünyadaki kusurları aşarak selamete çıkış dinamiğini tek bir kavramsal omurgada topladığı için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının kurtuluşunu anlatan nehir ve deniz geçişi ayetlerinde (A'râf 7:138, Yûnus 10:90, Bakara 2:249) ve ahiret mükâfatı ile ilahi mağfiretin zikredildiği bağlamlarda (Ahkâf 46:16) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Geçişin pasif bir sürüklenme olduğu zannını yıkar; aksine imtihanı kazanmış olmanın ve ilahi desteğin sonucunda gerçekleşen aktif bir engeli arkada bırakma eylemi olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir vadi, yol, nehir veya meyvenin tam ortasını yarıp geçmek, engeli keserek arkada bırakmak ve su geçidinden geçmek.
  • Soyut anlamBir kural, sınır veya kusur karşısında duraksamayıp onu bağışlama, onay veya müsamaha yoluyla aşarak eyleme geçerlilik kazandırmak.
  • Sistematik karşılıkHukukta cevaz ve meşruiyet, dinde mağfiret ve ihsan, siyasette ise geçiş hakkı ve sınır intikali mekanizması.
  • LaTeX modeliT(x)={x↦x′,x≥B0,x<B
  • LaTeX açıklamasıModelde x geçişe konu olan durumu, bireyi veya eylemi; B aşılması gereken engeli, eşiği veya sınır değerini; T intikal ve geçiş operatörünü; x′ ise engeli aşıp öte yakaya veya af/geçerlilik dairesine geçmiş yeni durumu temsil eder. Sınır aşıldığında (x≥B) eylem gerçekleşir ve arkada bırakılır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج