زجو
ز - ج - و
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٥
معناه في القرآن: İter
ملاحظاتي
المعاجم(٥)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٦٠١: ( و *!زَجاهُ ) *!يَزْجُوهُ *!زَجْواً : ( ساقَهُ ) سَوْقاً ضَعِيفاً رفِيقاً .
( و ) أَيْضاً : ( دَفَعَهُ ) برِفْقٍ ليَنْساقَ ؛ ( *!كزَجَّاهُ ) *!تَزْجِيةً .
يقالُ : كيفَ *!تُزَجِّي الأَيّامَ ، أَي كيفَ تُدافِعُها ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ
زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه أَنْشَدَه الأزهرِيُّ .
( *!وأَزْجاهُ ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : { أَلَمْ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٧٣٩زَجَا
1 زَجَا ذ , (S, K,) aor. يَزْجُو, (S,) inf. n. زَجَآءٌ (S, K, and Ham p. 78) and زَجْوٌ (K and Ham) and زُجُوٌّ, (K,) It (a thing) went, or became urged on or along, quickly. (Ham ubi suprà: there indicated by the context, but not expressed.) ― -b2- It (a bad piece of money) passed, or had currency. (Er-Rághib, TA.) ― -b3- It (an affair) was, or became, easy; and right, in a right state, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤١١زَجَا
زَجَا U ( n. ac. زَجْو 1 ),
a. Drove along.
b. ( n. ac. زَجْو 1 , زَجَآء [ 22A ] , زُجُوّ [ زُجُوّ 27 ]), Went well, succeeded.
c. Was collected without difficulty ( tax ).
زَجَّوَ
زَجَّوَ II , أَزْجَوَ IV , اِزْتَجَوَ VIII , )د( ,
a. see I (a) .
زَجَآء
زَجَآء [ 22A ],
a. Success.
مُزَجًّى
مُزَجًّى
a. Weak. _ast; زَحَّ U ( n. ac. زَجْو 1 ), Removed, thrust away.
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٤٢٨زجو
زَجَا - يَزْجُو - أَزْجَى - يُزْجِي - مُزْجَى - مُزْجَاة
زَجَا - يَزْجُو + كائن + شيئاً: ينقله بحمله على راحلة ثم دفعه وسوقه والسير به من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يحمل ويشحن وينقل بضاعة أو شيء
أَزْجَى - يُزْجِي + كائن + شيئاً: على وزن " أفعل "من " زَجَا - يَزْجُوْ ": جعله " يَزْجُوْ ": جعله يُحْمَل ويُنْقَل من مكانه الأصلي إلى مكان
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٥٤)
- سني
الآيات المشتركة: ١ · Parıltı
- ودق
الآيات المشتركة: ١ · Sicim gibi yağmurdur
- ركم
الآيات المشتركة: ١ · “Rükbe” diz demektir
- برد
الآيات المشتركة: ١ · Gocuk demektir
- بضع
الآيات المشتركة: ١ · Bud parça et demektir
- برق
الآيات المشتركة: ١ · Berg parlak taş demektir
- سحب
الآيات المشتركة: ١ · Fışkıran sudur
- خلل
الآيات المشتركة: ١ · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- كيل
الآيات المشتركة: ١ · Kile ölçü birimidir
- ألف
الآيات المشتركة: ١ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
- فلك
الآيات المشتركة: ١ · Fülk (kef), İğ topacı demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا
İter
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى …
İter
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زجو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سوق, دفع, حمل |
| Zıt Kök | كبح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi engellemeden, yumuşakça ve kesintisizce ileriye doğru sürmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî lütufla gemilerin ve bulutların pürüzsüzce sevk edilmesi; dolaşımı güçlükle sağlanan yetersiz sermaye |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin ve varlıkların dirençle karşılaşmadan akışkanlığını sağlayan tedricî sevk mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sert ve zorlayıcı bir itme sanıp tedricî ve refikane sevk nüansını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زج | Bir şeyi öne fırlatmak, dürtmek, dar veya odaklı bir hamleyle sevk etmek; زجج kökünde mızrak demiriyle dürtme ve kaş inceltme, زجر kökünde ise sesle veya engelle sertçe men edip ileri sürme anlamı bulunur. | و | İki harfli çekirdeğin taşıdığı ani ve sert dürtme hareketini yumuşatarak zamana yayılan, akıcı, devamlı ve lütufkâr bir sevk eylemine dönüştürür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Durağanlığı kesip engeli yararak nesneye yön belirleme |
| ج | Değnek, deve | Taşınan yükü mesafe katederek ileriye doğru nakletme |
| و | Çengel, çadır kazığı | İtici temas ile nesne arasındaki bağı sürekli kılarak hareketi birbirine ekleme |
| زجو | Engeli aşarak yükü kesintisiz bir bağla ileriye doğru sürme | Nesneyi veya durumu durağanlıktan koparıp yön veren bir temasla bağlayarak tedricen ve pürüzsüzce ileriye doğru sevk etme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban ineğinin yavrusunu arkasından burnuyla hafifçe dürterek adım adım yürütmesi veya rüzgârın bulutları yavaşça önüne katıp sevk etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahidinde dostunun kederini yumuşak sözlerle teskin edip zamanı savuşturmayı anlatan beyit: وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه / زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ |
| Erken Arapça kullanım | Vergi ve haracın güçlük çıkarmadan, taksitler halinde veya kolaylıkla tahsil edilip akması için زجا الخراج يزجو زجاء denilmesi; bir kimsenin azıcık bir geçimlikle günlerini idare edip yürütmesi anlamında زجى عيشه kullanımı |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça زجو kökü, Sami dillerinde hareket ettirme, itme ve sürme dairesinde yer alan köklerle anlamsal örtüşme göstermekle beraber fonetik gelişimi itibarıyla İç Arapça karakteri baskın bir yapı sergiler. Sami dillerinde /z/ ve /g/ ünsüzlerinin yan yana gelişi ekseriyetle sivri bir uçla dürtme, saplama veya yerinden oynatma dinamiklerini taşır. İbranice ve Süryanicede mızrak ucu yahut sert itiş bildiren köklerle çekirdek düzeyinde bağ kurulabilse de nâkıs formun (/w/ sesinin) eklenmesiyle eylemin sertliği kırılarak tedricî ve refikane bir sevk haline gelmesi Arap dilinin özgün bir semantik tekâmülüdür. Bu yönüyle kök, bedevî hayatındaki hayvan güdümü ve atmosferik gözlemlerden (rüzgârın bulutları sürmesi) doğmuş, zamanla iktisadî ve ahlâkî idareye doğru genişlemiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زج kökünden türeyerek sert dürtmenin nâkıslaşması | Sert ve ani fırlatma hareketi illet harfiyle yumuşatılarak sürekli ve akıcı bir sevk anlamına dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki itme ve dürtme bildiren formlar | İki harfli çekirdek seviyesinde akrabalık görülür; tam üçlü kök Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ölçekte kurallı ve doğrudan bir dış soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Lane’s Lexicon, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Anlamlı | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir nesneyi duraksatmadan akıcı biçimde sevk etmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| زوج | Anlamlı | Eşleştirmek, birleştirmek | İki unsurun birbirine denk gelerek bir bütün oluşturması. | Kur'an'da geçer. |
| جزو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| جوز | Anlamlı | Ortasından geçmek, katetmek | Bir engeli veya mesafeyi aşarak öteye geçmek. | Kur'an'da geçer. |
| وزج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
| وجز | Anlamlı | Kısaltmak, özetlemek | Sözü veya işi uzatmadan, kestirmeden yerine getirmek. | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Merkez | Tedricî ve yumuşak sevk | Nesneyi hırpalamadan, temasla akıcı biçimde ileri doğru sürmek. | Sürekli, refikane ve dirençsiz ilerleme. |
| سوق | Komşu | Gütme, arkadan sürme | Bir unsuru arkasından yönlendirerek gitmesi gereken yere zorlamak veya götürmek. | زجو köküne göre daha geneldir ve içinde cebr unsuru barındırabilir. |
| دفع | Komşu | İtme, uzaklaştırma | Karşıdaki bir direnci kırmak üzere uygulanan ani ve sert kuvvet. | زجو yumuşak ve akışkan iken دفع kuvvetli bir itiş ve defetmedir. |
| حمل | Komşu | Taşıma, yüklenme | Bir ağırlığı üzerine alarak yerini değiştirmek. | حمل nesneyi doğrudan taşırken زجو nesneyi temasla yüzdürür veya sürer. |
| كبح | Zıt | Dizginleme, durdurma | İlerleyen bir hareketin önüne geçerek onu engellemek ve durdurmak. | Sevk edici akışın aksine hareketi kesintiye uğratır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زجو | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir kuvvet uygulayarak nesnenin akıcı biçimde yol almasını sağlama. | Kesin |
| Latince | propellere, impellere | İleri doğru sürmek, yönlendirmek | Hareket ettirme yönünü verir; anne şefkati veya rüzgâr yumuşaklığı nüansını tam taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to propel, to drive gently | İleri doğru hafifçe sürmek | Mekanik ve yumuşak sevki karşılar; yetersiz malın elden ele itilerek tedavülü mecazını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | vorantreiben, sanft treiben | İleriye sürmek, yavaşça sevk etmek | Önüne katıp götürme dinamiğini açıklar; Kur'an'daki ilahî lütuf boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | pousser doucement, acheminer | Hafifçe itmek, yol aldırmak | Sürecin yavaşlığı ve akışı karşılanır; ticari bağlamdaki zorlukla yürütülen meta anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُزْجِي | Denizde gemileri lütufla yürütme | İlahî kudretin deniz vasıtalarını rüzgâr ve su üzerinde sükûnetle sevk etmesi bağlamı (İsrâ 17:66). |
| يُزْجِي | Gökyüzünde bulutları bir araya getirip sevk etme | Atmosferik düzen ve yağmur döngüsünde bulut kütlelerinin yavaşça sürülüp birleştirilmesi bağlamı (Nûr 24:43). |
| مُزْجَاةٍ | Rağbet görmeyen, elden ele güçlükle itilen az sermaye | Değerinin düşüklüğü sebebiyle alıcının isteksizce kabul ettiği, piyasada güç bela dolaşan mal bağlamı (Yûsuf 12:88). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî nizam ve inayet | Tabiat kuvvetlerinin kör bir tesadüfle değil, ilahî bir lütuf ve teshirle işletilmesi tartışması. | Determinizm yerine lütufkâr ve hikmetli sevk fikrine yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Akitlerde semen ve mebî' | Kusurlu veya piyasa değeri düşük sermaye ile yapılan alışverişlerin sıhhati ve haracın tahsilindeki kolaylık. | Muamelelerde zorlaştırmama ve yetersiz sermayeyi tedavülden düşürmeme ilkesine yoğunlaşma. |
| Tefsir | Teyellüf ve tevhid delilleri | Rüzgârın bulutları parça parça sürüp bir araya getirmesi ve gemilerin akışındaki nizamın delil kılınması. | Maddî sebeple ilahî sevk arasındaki rabıtanın yumuşak geçişle açıklanmasına yoğunlaşma. |
| Hadis | Hayatı ve nafakayı idare etme | Az ile yetinip günleri tüketme, maişeti güçlükle de olsa idare ederek sürdürme rivayetleri. | Sabır, kifaf-ı nefs ve hayatın meşakkatine karşı tedricî tahammüle yoğunlaşma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnayet ve teshir nizamı | Lütufkâr sevk | İnsanın gücünü aşan unsurları onun yararına işletme | Evrenin insan lehine pürüzsüzce akıtılması | Kesin |
| İlmi | Akışkanlar mekaniği ve meteoroloji | İtki ve sevk kuvveti | Parçalı unsurları düşük dirençle birleştirip hareket ettirme | Tabiat kanunlarındaki süreklilik ve kuvvet dengesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal yönetim | Yumuşak yönlendirme | Kitleleri zor kullanmadan ortak hedeflere sevk etme | Çatışmasız toplumsal hareketlilik sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve tedavül | Düşük sermayenin dolaşımı | Yetersiz malların dahi ticari döngüde tutulması | Piyasada tıkanıklığı önleme ve mübadeleyi canlı tutma | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve itki dinamiği | Akışkan içerisindeki bir cismin türbülansa girmeden, tabakalar halinde pürüzsüzce ileriye doğru sürülmesi; düşük dirençle sürekli hareket elde edilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dürtme kuramı ve tedricilik | İnsan davranışlarının sert yaptırımlarla değil, ince ve sürekli yönlendirmelerle istenen hedefe doğru yumuşakça sevk edilmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü kaba ve mekanik bir itme kuvvetine indirgemek veya بضاعة مزجاة terkibini yalnızca mutlak değersiz çöp sayıp dolaşıma sokulan çaresiz sermaye boyutunu yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahî kudretin tabiatı tahripkâr bir cebr ile değil, refikane bir sevk ile idare etmesi; insanın noksan ve kusurlu sermayesinin dahi rahmet kapısında kabule arz edilebilmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî fiilleri kör bir zorlama gibi algılamak ve amellerdeki noksanlığı mutlak helak sebebi sayarak merhametten ümit kesmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat hadiselerindeki zarafeti, lütuf ve tedricilik boyutunu gösterir; ilahî iradenin evrende kaba müdahaleyle değil, hikmetli ve yumuşak bir sevk ile tecelli ettiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kevnî nizamı ve tevhid delillerini sunan tabiat ayetlerinde ve beşerî çaresizliği tasvir eden kıssa sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının kör bir tesadüfle sürüklendiği vehmini yıkar; noksan sermayenin toptan değersiz sayılmayıp lütufla kabul görebileceğini fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYaban hayvanının yavrusunu veya rüzgârın bulutları engelle karşılaşmaksızın yumuşak temaslarla adım adım ileriye doğru sürmesi.
- Soyut anlamBir varlığın veya yetersiz bir değerin direnci kırmadan, tedricî ve lütufkâr bir yönlendirmeyle hedefine doğru akıtılması.
- Sistematik karşılıkSürtünmeyi ve direnci en aza indirerek durağan unsurları hedefe ulaştıran akışkan sevk ve lütuf mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kökün temsil ettiği tedricî sevk kuvvetidir. ifadesi eylemin sürtünmesiz, engelsiz ve refikane niteliğini simgeler. İntegral ifadesi zamana yayılan kesintisiz ivmelenme ve intikali ( hız, zaman) gösterir. çarpanı ise nesnenin veya sermayenin noksanlığına () rağmen hareketin ve dolaşımın kesintiye uğramadan hedefe vardığını temsil eder.