زوج
ز - و - ج
جذر- الورود: ٨١
- الآيات: ٧٢
- الصيغ: ٤١
- المعاجم: ١٢
İlik ve düğme çiftinin her biridir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
İlik ve düğme çiftinin her biridir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٢٦باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠١٤زَوْجُ المرأة: بعلها. وزَوجُ الرجل: امرأته قال الله تعالى: "اسكنْ أنت وزوجُك الجنّةَ" ويقال أيضاً: هي زوجتُه. قال الفرزدق:
وإن الذي يسعى ليُفسِد زوجتيكساع إلى أُسْدِ الشَرى يَسْتَبيلُها
قال يونس: تقول العرب: زوَّجتُه امرأةً، وتزوَّجتُ امرأة، وليس من كلام العرب تزوَّجتُ بامرأة. قال: وقول الله تعالى: "وزوَّجناهم بحورٍ عِينٍ"، أي قرنّاهم بهنَّ، من قوله عزّ وجلّ: "احشُروا الذين ظلموا وأزواجَهم"،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٥٥٠(باب الزاء والواو وما يثلثهما)
(زوي) الزاء والواو والياء أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ وتجمُّع. يقال زوَيت الشَّيءَ: جمعته. قال رسول الله *صلى الله عليه وآله: "زُوِيتِ الأرضُ فأُرِيتُ مَشارِقَها ومغارِبَها، وسيبلغُ مُلْكُ أمّتي ما زُوِيَ لي منها". يقول: جُمِعَت إِليّ الأرضُ. ويقال زَوَى الرجلُ ما بين عينيه، إِذا قبضَه. قال الأعشى:
يزيدُ يَغضُّ الطَّرْف دُوني كأنَّما *** زَوَى بين عينيه عليَّ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٠٧٦- يقال لكل واحد من القرينين من الذكر والأنثى في الحيوانات المتزاوجة زوج، ولكل قرينين فيها وفي غيرها زوج، كالخف والنعل، ولكل ما يقترن بآخر مماثلا له أو مضاد زوج. قال تعالى: ﴿فجعل منه الزوجين الذكر والأنثى﴾ [القيامة/39]، وقال: ﴿وزوجك الجنة﴾ [البقرة/35]، وزوجة لغة رديئة، وجمعها زوجات، قال الشاعر:
*فبكا بناتي شجوهن وزوجتي *
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*والأقربون ثم إلي تصدعوا*
وهو لعبدة بن الطبيب في
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣١ز و ج
هو زوجها وهي زوجه وزوجته وهما زوجان وله عدة أزواج وزوجات.
وله زوجان من حمـام وزوجا حمام.
واشتريت زوجي نعال.
وخلق الله النبات أزواجاً: أصنافاً وألواناً " وأنبتنا فيها من كل زوج ": من كل لون.
وهذا زوجه أي قرينه.
أنشد ابن الأعرابي: لنـا نعـم لا يعتري الذم أهلا سواء علينا ذات زوج وطالـق أي ذات ولد ومنفردة " احشروا الذيـن ظلمـوا وأزواجهـم ": وقرناءهـم وزوجـت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٥٤٠الزَّوْجُ: خلاف الفَرْدِ. يقال: زَوْجٌ أَو فَرْدٌ، كما يقال: خَساً أَو زَكاً، أَو شَفْعٌ أَو وِتْرٌ؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعْدِيُّ:ما زِلْنَ يَنْسُبْنَ، وَهْناً، كلَّ صادِقَةٍ، باتَتْ تُباشِرُ عُرْماً غير أَزْوَاجِ
لأَن بَيْضَ القَطَا لا يكون إِلاَّ وِتْراً. وقال تعالى: وأَنبتنا فيها من كل زوجٍ بَهيج؛ وكل واحد منهما أَيضاً يسمى زَوْجاً، ويقال: هما زَوْجان للاثنين وهما زَوْجٌ، كما يقال: هما
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧١٦* ز و ج * * الزَّوْجُ * البعل والزوج أيضا المرأة قال الله تعالى ﴿اسكن أنت وزوجك الجنة﴾ ويقال لها * زَوْجَةٌ * أيضا قال يونس ليس من كلام العرب * زَوَّجَهُ * بامرأة بالباء ولا * تَزَوَّجَ * بامرأة بل بحذفها فيهما وقوله تعالى ﴿وزوجناهم بحور عين﴾ أي قرناهم بهن من قوله تعالى ﴿احشروا الذين ظلموا وأزواجهم﴾ أي وقرناءهم وقال الفراء * تَزَوَّجَ * بامرأة لغة وامرأة * مِزْوَاجٌ * بكسر الميم أي كثيرة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٧٢الزوج للمرأة: البعل. و للرجل: الزوجة ، بالهاء، وفي المحكم الرجل زوج المرأة، وهي زوجه وزوجته. وأباها الأصمعي بالهاء. وزعم الكسائي عن القاسم بن معن أنه سمع من أزدشنوءة بغير هاء والكلام بالهاء ألا ترى أن القرآن جاء بالتذكير: اسكن أنت وزوجك الجنة هذا كله قول اللحياني. قال بعض النحويين: أما الزوج فأهل الحجاز يضعونه للمذكر والمؤنث وضعا واحدا، تقول المرأة: هذا زوجي، ويقول الرجل: هذه زوجي. قال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٣٢٣زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ
2 زوّج شَيْئًا بِشَىْءٍ ذ , and زوّجهُ اـِلَيْهِ, [inf. n. تَزْوِيجٌ,] He coupled, or paired, a thing with a thing; united it to it as its fellow, or like. (TA.) So in the Kur [xliv. 54 and lii. 20], زَوَّجْنَاهُمْ بِحُورٍ عِينٍ We will couple them, or pair them, [with females having eyes like those of gazelles:] (S, Mgh, K, TA:) the meaning is not the تَزْوِيج commonly
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٢٦زَاجَ
زَاجَ ( w ) U ( n. ac. زَوْج 1 )
a. [ Bain ], Sowed dissension, discord between, set at variance.
زَوَّجَ
زَوَّجَ II ,
a. Married; paired, coupled, joined together.
زَاْوَجَ
زَاْوَجَ III ,
a. Married; were paired, coupled.
تَزَوَّجَ
تَزَوَّجَ V
a. [ acc. or Bi ], Married, wedded, took as a wife.
b. [ Ila ], Became related to, by marriage.
تَزَاْوَجَ
تَزَاْوَجَ VI , اِزْتَوَجَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٣٧٩زوج
زَوِجَ - يَزْوَجُ - زَوْج - زَوْجـان - أزْواج - زَوَّج - يُزَوِّجُ
زوِجَ - يَزْوَجُ + كائن + كائناً أو بكائن: شكل معه زوجاً: شبهه وماثله في كثير من الأمور وكمله وتكامل معه بباقي الأمور
زَوْج: على وزن " فـَعْل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَوِجَ - يَزْوَجُ ": وهو ما يكون بفعل " زوج - يزوج" الذي يقرن مع آخر يشبهه ويكمله: أحد الزوجين
زَوْجان -
الصيغ(٤١)
- أَزْوَاجًاEşler(أَفْعَالًا)×١٤
- زَوْجٍEş(فَعْلٍ)×٦
- أَزْوَاجِكُمْSizin eşleriniz(أَفْعَالِكُمْ)×٤
- زَوْجَيْنِİki eş(فَعْلَيْنِ)×٤
- أَزْوَاجٌEşler(أَفْعَالٌ)×٣
- أَزْوَاجٍEşler(أَفْعَالٍ)×٣
- أَزْوَاجِهِمْOnların eşleri(أَفْعَالِهِمْ)×٣
- زَوْجَهَاOnun eşi(فَعْلَهَا)×٣
- أَزْوَاجِنَاBizim eşlerimiz(أَفْعَالِنَا)×٢
- الزَّوْجَيْنِİki eş(الْفَعْلَيْنِ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٠ (الإجمالي: ٣٤٨)
- نبت
الآيات المشتركة: ٦ · Bitki
- خلق
الآيات المشتركة: ١٤ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- نفس
الآيات المشتركة: ١٥ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- أنث
الآيات المشتركة: ٥ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- طهر
الآيات المشتركة: ٥ · Akar temiz sudur
- جعل
الآيات المشتركة: ١٤ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- تنر
الآيات المشتركة: ٢ · Tandır
- نكح
الآيات المشتركة: ٤ · Nikah
- نبأ
الآيات المشتركة: ٩ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- عرف
الآيات المشتركة: ٦ · Tanınan ile
- عين
الآيات المشتركة: ٦ · Ayn göz, “evya” göze demektir
- ثني
الآيات المشتركة: ٤ · Sena yaka demektir
الآيات التي ورد فيها(٧٢)
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ …
Eşler
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ …
Eşler
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ
Eşler
لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ
Eşler
وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ …
Eşler
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى
Eşler
وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى
Eşler
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
Eşler
… خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ …
Eşler
فَاطِرُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
Eşler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زوج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli, vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قرن, شفع, كفء |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; tekin karşıtı olan eşleşme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıktaki ikili kutupsallık ve tamamlayıcılık yasası; ontolojik yaratılış çiftleri, nikâh bağıyla kurulan eşlik ve benzerlerin birbiriyle eşleştirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mutlak teklik ve benzersizliğin yalnızca Yaratıcı'ya ait olması; O'nun dışındaki tüm varlık alanının kurucu bir ikilik ve bağımlı çiftleşme üzerinde yükselmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece kadın-erkek arasındaki hukuki evliliğe indirgenerek varlıktaki ontolojik kutupluluk, tür, kategori ve benzerlik ağlarının gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زو | Yerinden oynama, eğrilme, ayrılma veya bir yöne meyletme hareketi; زور (doğrudan sapma, eğrilik), زوغ (haktan kayma, meyil) ve زول (bir durumdan diğerine intikal etme, yer değiştirme) köklerinde olduğu gibi bir durumdan başka bir duruma yönelme devinimi | ج | Çekirdekteki meyil ve intikal hareketine birleşme, toplanma ve bitiştirici bir eklem karakteri katarak tekil durumdan çıkıp karşıtıyla kenetlenen, dengelenen bir çift olma anlamını kurmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet, kama; sınır çizme, ayırma, belirgin kılma | Bir bütünü iki parçaya ayırarak karşılıklı iki bağımsız uç ve sınır var eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, iliştirme | Ayrılmış iki bağımsız ucu birbirine rapteden, bağlayan ve kenetleyen köprü vazifesi görür. |
| ج | Deve boynu, taşıma, bir araya getirme; intikal ve yüklenme | Bağlanan iki unsuru ortak bir yürüyüşte, karşılıklı işlevde ve dengeli bir taşımada birleştirir. |
| زوج | Sınırları belirginleşmiş iki ayrı unsurun bir bağ ile birbirine kenetlenerek ortak bir hareketi birlikte taşıması | İki ayrık tekilin birbirine bağlanıp kenetlenmesiyle oluşan tamamlayıcı çift ve işlevsel ortaklık hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Birbirine eklenen ve biri olmaksızın diğeri eksik kalan çiftin her bir parçası; devenin sırtındaki semerin veya mahmilin iki yanına denk getirilen yük parçaları; hevdicin üstüne örtülen ve birbirini tamamlayan çift örtü (namat). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında hevdicin üzerini örten çift örtüyü ve süslü örtü kumaşını zikrederken kökü fiziksel örtü ve çiftleşme anlamında kullanmıştır: من كل محفوف يظل عصيه / زوج عليه كلة وقرامها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem çöl hayatında bir çift ayakkabının veya mestin her bir tekine, birbiriyle uyumlu ve eşleşmiş iki güvercinin her birine زوج denilmiş; iki parçayı birden ifade etmek için ikil sîgasıyla zevcân ifadesi tercih edilmiştir. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça زوج kökü, Sami dilleri havzasında hem morfolojik hem de semantik açıdan oldukça tartışılmış ve zengin bir katmanlaşmaya sahip bir köktür. Klasik Sami dillerinde ikilik, çiftleşme ve birleşme kavramları çoğunlukla kök düzeyinde قرن veya تأم gibi köklerle karşılanırken, Aramerkezli ve Batı Sami dillerinde görülen İbranice זוג (zug) ve Süryanice ܙܘܓܐ (zugā) biçimleri, genellikle Grekçe ζεῦγος (zeugos / boyunduruk, araba koşumu, çift) kelimesi ile temas içinde değerlendirilir. Bununla birlikte Arap dilcileri ve sözlükbilimcileri, kökün Arapçadaki derin morfolojik türevlerini (tezvîc, izdivâc, zevce, zevcân), deve koşumundaki ve çöl teçhizatındaki somut kullanımlarını göz önüne alarak kelimenin köklü bir intikal ve semantik yerleşme sürecinden geçtiğini belirtirler. Dil içi katmanda kök; her bir tekilin ancak kendi dengi veya karşıtı ile bir araya geldiğinde bir sistem oluşturabilmesi, tek başına eksik kalan unsurun eşiyle tamamlanması ekseninde billurlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Brockelmann (Lexicon Syriacum), Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiftin her bir teki, eşleşen unsur, kumaş çeşidi, renk ve cins | Dilde tekil olan fakat kendisini tamamlayan bir dengi veya mukabili bulunan her bir parça için kullanılmış; teklik karşıtı olarak yerleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܙܘܓܐ (zugā), İbranice זוג (zug) | Geç dönem Sami metinlerinde çift, koşum ve eş anlamında ortak kullanım alanı gösterir; bölgesel kültürel temaslarla yaygınlaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe ζεῦγος (zeugos), Hint-Avrupa *yugóm (boyunduruk, bağlanma) | Boyunduruk altına birlikte girme, araba koşumu oluşturma ve iki unsuru birleştirme kavramsal alanıyla erken temas ve ödünçleme bağı mevcuttur. | Güçlü |
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Chantraine (Dictionnaire étymologique de la langue grecque).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زوج | Anlamlı | Çift oluşturma, eşleşme | Birbirini tamamlayan iki şeyin bir araya gelmesi, türdeşlik ve eşlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زجو | Anlamlı | Sevk etme, akıcı sürme | Bir şeyi kolaylıkla, yumuşakça ileriye doğru sürmek ve yönlendirmek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer (İsrâ 17:66) |
| وزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir |
| وجز | Anlamlı | Kısa ve öz olma | Sözün veya işin gereksiz fazlalıklardan arındırılarak süratle tamamlanması | Anlamlı kök; Kur'an'da geçmez |
| جزو | Anlamlı | Yetme, karşılık olma | Bir şeyin diğerinin yerini tutması, kefalet ve bedel oluşturması | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer (جزي) |
| جوز | Anlamlı | Aşmak, katetmek, geçmek | Bir sınırın veya mesafenin ortasından geçip aşmak, serbestçe geçişe izin vermek | Anlamlı kök; Kur'an'da geçer (A'râf 7:138) |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زوج | Merkez | İkili bütünlük ve tamamlayıcı eşlik | Birbirini işlevsel veya ontolojik olarak tamamlayan ve sistem kuran çiftin her bir parçası | İki unsurun birbirine ihtiyaç duyarak kurduğu dengeli çift ilişkisidir. |
| قرن | Komşu | Birbirine bağlanma, yakın bulunma | İki veya daha fazla nesnenin fiziksel olarak birbirine iple bağlanması veya peş peşe gelmesi | زوج ontolojik tamamlayıcılığı, قرن ise bağla raptedilmeyi ve yan yanalığı vurgular. |
| شفع | Komşu | Teki çifte dönüştürme, katlama | Tekil bir nesneye bir ikincisini ekleyerek onu tek olmaktan çıkarma | شفع sayısal olarak tekliği kırmaya odaklanırken, زوج karşıtlıktan doğan uyumu anlatır. |
| كفء | Komşu | Denklik, eşitlik | İki şeyin güç, değer ve konum bakımından birbirine tam denk ve akran olması | كفء değer eşitliğini bildirir; زوج ise farklı unsurların birbirini tamamlamasını kurar. |
| فرد | Zıt | Teklik, yalnızlık, yalıtılmışlık | Kendisini tamamlayacak hiçbir eşi, benzeri veya zıddı bulunmayan yegâne durum | زوج ilişkisel bağı ve ikiliği kurarken فرد her türlü bağıntıdan kopuk tekliği ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زوج | Çiftin her bir teki, eş, tür, sınıf | Bir ikilinin birbirini tamamlayan her bir kanadı; zevce, hemcins veya karşıt kutup | Kesin |
| Latince | par, coniunx, compar | Eşit çift, hayat arkadaşı, dengi olan eş | "Par" denkliği ve çifti, "coniunx" boyunduruk bağıyla birleşen hayat arkadaşını karşılar; kozmik tür anlamını tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | pair, spouse, mate, counterpart | Çift, eş, türdeş, tamamlayıcı zıt parça | "Spouse" yalnızca hukuki eşi, "counterpart" ve "pair" ise tamamlayıcı ikiliyi ve karşılığı ifade eder. | Kesin |
| Almanca | Paar, Gatte/Gattin, Gegenstück | Çift, koca/eş, karşıt tamamlayıcı parça | "Gegenstück" karşıt kutbun tamamlayıcılığını, "Paar" ise iki parçalı nesne bütünlüğünü yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | paire, époux/épouse, binôme | Çift, nikâhlı eş, ikili sistem | "Binôme" iki unsurlu matematiksel ve yapısal birlikteliği, "paire" ise denk iki nesneyi karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَزْوَاج / زَوْج (Hukuki ve ailevi bağlam) | Nikâh bağıyla bir araya gelen kadın veya erkek eş | Karı-koca hukuku, mehir, miras, boşanma ve aile kurumu bağlamları (Bakara 2:234, Nisâ 4:12, Nisâ 4:20). |
| زَوْجَيْنِ (Kozmik ve biyolojik kutupsallık) | Erkek ve dişi çiftler, birbirini tamamlayan biyolojik zıtlar | Âlemin yaratılışı, Nuh'un gemisine canlıların bindirilmesi ve varlığın çift kutuplu inşası (Hûd 11:40, Rahmân 55:52, Zâriyât 51:49). |
| زَوْجٍ بَهِيجٍ / أَزْوَاجًا (Botanik ve tabiat tasviri) | Bitki türleri, sınıfları, renkleri ve nebatat çeşitleri | Yeryüzünün diriltilmesi, yağmurla bitirilen rengârenk ve çeşit çeşit ürünler (Hac 22:5, Şuarâ 26:7, Kâf 50:7). |
| أَزْوَاجُهُمْ (Sosyolojik ve ahlaki benzerlik) | Suç ortakları, fikirdaşlar, yandaşlar ve benzer fıtrattakiler | Kıyamet günü zalimlerin kendi yandaşları ve benzerleriyle birlikte haşredilmesi bağlamı (Sâffât 37:22). |
| زُوِّجَتْ (Ontolojik ve eskatolojik birleşme) | Ruhların bedenlerle veya amellerin karşılıklarıyla eşleşmesi | Kıyamet sahnelerinde nefislerin kendi ameli, derecesi ve grubuyla bir araya getirilmesi (Tekvîr 81:7). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlık teorisi ve tevhid delili | Allah'ın "Ferd", "Vitr" ve "Vâhid" olması; O'nun dışındaki her şeyin ise çift kutuplu (zevceyn) ve muhtaç yaratılması | Âlemin sonradan yaratılmışlığının ve zâtî eksikliğinin ikilik (çift kutupluluk) üzerinden temellendirilmesi |
| Fıkıh | Nikâh, talak, miras ve aile hukuku | Zevciyyet akdinin doğurduğu haklar, tarafların mükellefiyetleri, iddet ve miras paylaşımları | Kelimenin kadın ve erkek arasındaki meşru akit bağına ve hukuki sorumluluk ortaklığına hasredilmesi |
| Tefsir | Kozmolojik ve ahlaki ayetlerin izahı | "Her şeyden iki çift yarattık" beyanındaki zevceyn kavramının madde-suret, gece-gündüz, erkek-dişi açılımları | Zevc kelimesinin sadece evlilik değil, tür, kategori, zıtların dengesi ve benzerlik ağı olarak yorumlanması |
| Hadis | Sünnet-i seniyye ve toplum düzeni | Evlilik teşviki, aile içi ahlak, yaratılış çiftlerinin korunması ve cinsiyet fıtratının muhafazası | Karşılıklı sükûnet, meveddet ve toplumsal çekirdeğin meşru çiftleşme yoluyla sürdürülmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve yaratılış ontolojisi | Mutlak teklik karşısında bağımlı ikilik | Yaratıcının tekliğini kanıtlama ve mahlukatı sınırlandırma | Yaratılmış her varlığın zıddı veya dengiyle var olabilmesi, teklik iddiasını yalnızca Allah'a özgüler. | Kesin |
| İlmi | Doğadaki ikili yapılar ve kutupsallık | Simetri, kutup, dipol ve tamamlayıcı karşıtlık | Fiziksel ve biyolojik sistemlerin dengesini ve sürekliliğini sağlama | Elektrik yüklerinden (+/-) genetik şifrelere kadar bilimin incelediği sistemler zevciyyet esasına göre işler. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki sözleşme ve toplumsal ittifak | İkili meşru sözleşme ve denge ortaklığı | Güç odakları arasında denge ve karşılıklı hak-sorumluluk bağı kurma | Tek taraflı tahakkümün kırılarak yöneten ve yönetilen arasında ahde dayalı dengeli bir birliktelik üretilmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa mekanizması ve mübadele | Arz ve talep, alıcı ve satıcı dengesi | Karşılıklı rıza ve denk değerlerin değişimiyle piyasa nizamını kurma | İktisadi canlılık, tekil bir mülkiyetle değil, alıcı ve satıcının (çiftin) rıza ile kenetlenmesiyle oluşur. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikteki dipol, ikili simetri (binary system) ve biyolojik eşeylilik | Matematikteki ikili (binary) taban, fizikteki artı-eksi yük çiftleri veya DNA sarmalındaki baz eşleşmeleri gibi; sistemin ancak karşılıklı iki bağımsız unsurun tamamlayıcı rezonansıyla çalışabilmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojideki sözleşmesel birliktelik ve psikolojideki ben-öteki tamamlayıcılığı | İnsan tekinin tek başına tam bir özne olamaması; benliğin ancak kendisini aynalayan, tamamlayan ve karşıtlayan bir "öteki" ile kurduğu ilişki ağında kimlik ve medeniyet kazanması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | زوج lafzının modern zihinlerde yalnızca "hukuki nikâh bağıyla evlenmiş karı veya koca" anlamındaki ailevi terime hapsedilmesidir. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; bitki türlerinden kozmik zıtlıklara (gece-gündüz, yer-gök), cennet ve cehennemdeki ontolojik arkadaşlıklardan amellerin ruhlarla kenetlenmesine kadar tüm varlık hiyerarşisini kuşatan genel bir varoluş ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zevciyyet ilkesi daraltıldığında, Kur'an'ın kâinat tasavvuru ve tevhid delili kavranamaz; varlıktaki diyalektik denge, ekolojik düzen ve insanın kendi türdeşleriyle kurduğu metafizik bağlar yüzeysel bir evlilik mevzuatına indirgenmiş olur. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat nizamını tarif ederken kullandığı temel anahtarlardan biridir. Allah'ın mutlak ve eşsiz tekliğini (Vâhid/Ehad), yarattığı her şeyin ise "çift" (zevcân) olduğu gerçeğiyle açıklar; böylece ontolojik bir ayrım çizgisi çeker. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâinatın yaratılışı ve tabiat delillerini sunan ayetlerde (Zâriyât 51:49, Yâsîn 36:36), aile hukuku ve miras düzenlemelerinde (Nisâ 4:12, Bakara 2:234) ve kıyamet tasvirlerinde (Tekvîr 81:7, Sâffât 37:22). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kadın veya erkeğin tek başına mutlak ve kendine yeten bir güç olduğu yanılgısını yıkar; insanın ve doğadaki hiçbir unsurun müstakil var olamayacağını, her varlığın ancak kendi eşi, karşıtı ve tamamlayıcısıyla bir değer üretebileceğini bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki şeyin birbirine eklenerek veya kenetlenerek bir ikili, çift ve tamamlayıcı bütün oluşturması; birbirini gerektiren iki parçadan her biri.
- Soyut anlamVarlık sahasındaki her bir unsurun eksikliğinin, kendi karşıtı veya dengi olan bir diğer unsurla dengelenerek fonksiyonel bir denge ve birlik meydana getirmesi.
- Sistematik karşılıkMutlak teklik karşısında yaratılmışlar âlemine içkin kılınan çift kutupluluk, ontolojik bağımlılık ve sistemik bütünleşme ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve karşılıklı iki farklı veya karşıt varlık alanını, ve bu alanlardaki tekil unsurları temsil eder. koşulu unsurların tekil ve kendine has kaldığını, tamamlayıcılık ve eşleşme fonksiyonu ise bu iki ayrık unsurun bir araya geldiğinde bir sistemik bütün () ve işlevsel denge () oluşturduğunu ifade eder. Tekil ancak ile birleştiğinde zevciyyet nizamı tahakkuk eder.