حري
ح - ر - ي
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٠
معناه في القرآن: Aradılar
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: حرو/ي · حرى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٬٦٦٠باب الحاء والراء و واي معهما
ح ر و، ح ر ي، ح و ر، ح ي ر، ر ح ا، و ح ر، ر و ح، ر ي ح مستعملات
حرو:
الحَراوَةُ: نحو طَعْمِ الخَرْدَلِ وشِبْهِهِ. ويقال: لهذا الكُحل حَرَاوةٌ ومَضاضةٌ في العين.
حرى:
الحَرْيُ: النُّقصانُ بعد الزّيادة. والقمر يَحْري الأول فالأول حتّى ينقص، حَرْياً.
والحَرَى- مقصور-: موضع البيض، وهو الأُفْحُوص والأُدْحِيُّ. قال:
بيضةٌ زادَ هَيْقُها عن حَراها كلَّ طارٍ عليه أنْ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٢٬٧٩٢المدخل: حرىباب الحاء والراء
حرى ، حار ، حور ، رحا ، راح ، وحر ، حرح .
حرى : قال الليث : الحرَاوَةُ : حرارةٌ تكون في طعْم نحوِ الخردلِ وما أشبهه ، حتى يقال : لهذا الفُجْل حَرَاوة ومَضَاضَةٌ في العَيْن . أبو عبيد عن الأمويّ : الحَرْوَةُ الحُرْقَةُ يجدها الرجل في حَلْقِه . وقال النضر الفُلْفُل له حَرَاوَةٌ بالواو وحَرَارَةٌ بالراء . وقال الليث : الحَرْيُ النقصان بعد الزيادة يقال إنه لَيُحْرِي كما يَحْرِي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٩٢٨المدخل: حرو/ي(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٥١المدخل: حرى- حرى الشيء يحري، أي: قصد حراه، أي: جانبه، وتحراه كذلك، قال تعالى: ﴿فأولئك تحروا رشدا﴾ [الجن/14]، وحرى الشيء يحري: نقص (انظر: الأفعال 1/421)، كأنه لزم الحرى ولم يمتد، قال الشاعر:
*والمرء بعد تمامه يحري*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*حتى كأني خاتل قنصا*
[استدراك] وهو لسلمى بن عوية الضبي في مجالس ثعلب 1/246؛ وهو في الفائق 1/275 بدون نسبة، وغريب الخطابي 2/50 دون نسبة من المحقق)
ورماه الله بأفعى حارية (يقال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٩٠٩حَرَى الشيءُ يَحْرِي حَرْياً: نَقَصَ، وأَحْرَاه الزمانُ. الليث: الحَرْيُ النُّقصان بعد الزيادة. يقال: إِنه يَحْرِي كما يَحْرِي القمرُ حَرْياً يَنْقُصُ الأَوّل منه فالأَول؛ وأَنشد شمر:
ما زَالَ مَجْنُوناً على اسْتِ الدَّهْرِ،
في بَدَنٍ يَنْمِي وعَقْلٍ يَحْرِي
وفي حديث وفاة النبي، صلى الله عليه وسلم: فما زال جِسْمُه يَحْرِي أَي يَنْقُص. ومنه حديث الصِّديق، رضي الله عنه: فما زال جِسْمُه يَحْرِي بعد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١٣* ح ر ي * * التَّحَرِي * في الأشياء ونحوها طلب ما هو * أحْرَى * بالاستعمال في غالب الظن أي أجدر وأخلق واشتقاقه من قولك هو * حَرَّى * أن يفعل كذا أي جدير وأخلق وفلان * يَتَحَرَّى * كذا أي يتوخاه ويقصده وقوله تعالى ﴿فأولئك تحروا رشدا﴾ أي توخوا وعمدوا و * حِرَاءُ * بالكسر والمد جبل بمكة يذكر ويؤنث فإن أنث لم يصرف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٦٣٠: ( يو *!الحارِيةُ : الأَفْعَى التي كَبِرَتْ ونَقَص جِسْمُها ولم يَبْقَ إلاَّ رأْسُها ونَفَسُها وسَمُّها ) ؛ كذا في المحْكَمِ .
وما أَخْصَر عِبارَة الجوْهريُّ حيث قالَ : التي نَقَصَ جِسْمُها مِن الكبرِ ، وذلِكَ أَخْبَثُ ما يكونُ . يقالُ : رَماهُ اللَّهُ بأَفْعَى *!حارِيَةٍ .
قال ابن سِيدَه : والذَّكَرُ *!حارٍ ؛ قالَ :
أَو *!حارِياً من القُتَيْراتِ الأُوَلْ
أَبْتَرَ قِيدَ الشِّبرِ طُولاً
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٢٣٤المدخل: حرىحَرَى
1 حَرَى حر حران حرى حري حريي , aor. يَحْرِى, (S, K,) inf. n. حَرْىٌ, (S,) It (a thing S) decreased, diminished, or waned, (S, K, TA,) after increase; (TA;) as does, for instance, the moon. (S, TA.) [See an ex. in a verse cited in art. است.] -A2- حَرَى أَنْ يَكُونَ ذٰلِكَ i. q. عَسَى [May-be, or may-hap, &c., that will be]. (TA.) -A3- حَرِىَ بِكَذَا He was, or became, adapted, disposed, apt,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٤٥حَرَى
حَرَى I ( n. ac. حَرْي [ 1 ] ),
a. Decreased, diminished, lessened, dwindled.
حَرِيَ
حَرِيَ A ( n. ac. حَرًى [ 4 ] )
a. [ Bi ], Was well-adapted, suitable for.
أَحْرَيَ
أَحْرَيَ IV ,
a. Reduced, diminished, lessened.
تَحَرَّيَ
تَحَرَّيَ V ,
a. Sought, aimed at.
b. [ Bi ], Remained, stopped in.
c. Chose, selected the best of.
بِحَرَا
بِحَرَا
a. In the neighbourhood of, at the
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٩٣٩حري
حَرَى - يَحْرِي - تَحَرَّى - يَتَحَرَّى - تَحَرَّوا
حَرَى - يَحْرِي + الأمر أو الشيء + لكائن: يتحقق ويتأكد ويتحتم ويتيقن: يتحقق ويتم التأكد من حقيقته وصوابه
تَحَرَّى - يَتَحَرَّى:+ كائن + أمراً:على وزن " تـَفـَعَّـلَ " من " حَرَى - يَحْرِي": يجهد أن " يَحْرِي" الأمر له على وجه الشدة وبشكل ذاتي: يسعى ليتبين ويتأكد حقيقة الأمر وصوابه
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(١)
وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا
Aradılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حري |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طلب, قصد, توخ |
| Zıt Kök | قسط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin eksilmesi, süzülmesi ve bir canlının sığınacağı en korunaklı yuva veya yatağa yönelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Zihinsel ve ameli bir cehitle en doğru, en layık ve en uygun olanı araştırıp kasıtlı olarak seçmek |
| Çekirdek Özet 3 | Tesadüf ve kör taklidin zıddına, rüşd ve istikamete ulaştıran bilinçli ve metodik hakikat arayışı |
| Kritik Hata Riski | Kökü edilgen bir arayış veya rastlantısal bir yöneliş sayarak ayetteki bilinçli, kararlı ve iradi cehdi gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Isı, hararet, daralma, içsel kaynama ve yoğunlaşma; bu çekirdek حرص, حرق, حرم, حرد köklerinde de tutku, yangı ve sınır koyma anlamlarını kurar | ي | Akışkanlık, yönelim ve esneklik katarak sıcak çekirdeğin enerjisini belirli bir hedefe, en korunaklı yuvaya veya en uygun karara bilinçli biçimde odaklanma (taharri) ve fazlalıklardan arınarak eksilme hareketine dönüştürür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış etkilerden yalıtılmış korunaklı bir alanı, yumurtanın yuvasını veya sınırlandırılmış sığınağı imler |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel farkındalığı, bilinçli tercihi, önceliği ve aklın bir hedefe kilitlenmesini temsil eder |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Hedeflenen şeye fiilen uzanmayı, araştırmayı, temas kurmayı ve amel düzeyindeki cehdi anlatır |
| حري | Zihnin (baş) korunaklı, sağlam ve layık olan merkeze (çit) ulaşmak üzere fiilen eyleme geçip (el) en doğru olanı titizlikle araştırması ve yakalaması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin doluluktan sonra eksilmesi, ayın hilale doğru küçülmesi; kuşun yumurtasını emniyetle bıraktığı çukur veya ceylanın sığındığı korunaklı yatak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kuşun veya devekuşunun yumurtasını bıraktığı korunaklı yuva anlamında şu beyitte şahit getirilmiştir: بَيْضَةٌ زَادَ هَيْقُهَا عَنْ حَرَاهَا / كُلَّ طَارٍ عَلَيْهِ أَنْ يَطْرَاهَا |
| Erken Arapça kullanım | Bedenin zayıflayıp zayıf düşmesi (فَمَا زَالَ جِسْمُهُ يَحْرِي) ve fıkhi/örfi dilde en layık, en doğru ve en uygun olanı araştırmak anlamında taharri kullanımı |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حري kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri olan laringal sürtünmeli ses ile likit sesin birleşiminden doğan odaklanma, sığınma ve sıcaklık matrisiyle ilişkilidir. Kökün nâkıs yapısı, kökteki hareketin bir sınır boyuna veya hedefe doğru meyledişini gösterir. İbranice ve Süryanicede doğrudan taharri anlamındaki soydaş türevler sınırlı olmakla birlikte, kök içi çekirdeğin sıcaklık, yanma, çukurlaşma ve sığınak oluşturma boyutları Sami dillerinde korunmuştur. Arapçada bu ilksel fiziksel zemin, önce kuşun yumurtasını bıraktığı en korunaklı oyuğa (el-harâ) ve ardından zihnin en sağlam ve layık alternatife odaklanmasına doğru semantik bir incelme yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sığınak, eksilme ve uygunluk | Kuş yuvası ve zayıflama anlamından zihnin fazlalıkları eleyerek en layık olana yönelmesi anlam türemesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çukurlaşma, korunak ve sıcak odak | Merkezi bir noktayı koruma ve oraya sığınma matrisinin ortak Sami katmanındaki izdüşümleri | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik üst ailede kökün özelleşmiş soyut anlamı için doğrudan doğrulanabilir veri sınırlıdır | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حري | Anlamlı | Eksilmek, sığınak aramak, en layık olana yönelmek | Hedef köktür; hakikati ve en doğruyu kastetme fiilini kurar | Kur’an’da geçer |
| حير | Anlamlı | Şaşkınlık, suyun dönüp birikmesi | Yönünü kaybetme ve kararsızlık; hedefini bulan taharrinin zıddı bir savrulma | Kur’an’da geçer |
| رحي | Anlamlı | Değirmen taşı, dönmek | Bir merkez etrafında sürekli dönerek öğütme ve yuvarlak hareket | Kur’an’da geçmez |
| ريح | Anlamlı | Rüzgâr, esinti, koku, ferahlık | Havanın hareketi ve etkisinin yayılması | Kur’an’da geçer |
| يحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil kök kaydı yoktur | Kur’an’da geçmez |
| يرح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil kök kaydı yoktur | Kur’an’da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حري | Merkez | Hedefe yönelme ve araştırma | Birçok ihtimal arasından en layık, doğru ve korunaklı olanı bilinçle arayıp kastetmek | Karar vererek rüşdü seçme |
| طلب | Komşu | İstemek ve peşine düşmek | Herhangi bir nesneyi veya ihtiyacı genel anlamda aramak; ayırt etme vurgusu içermeyebilir | Genel arayış |
| قصد | Komşu | Yönelmek ve aşırılıktan kaçınmak | Doğrudan bir hedefe yönelmek ve ölçülü davranmak | İstikamet ve niyet |
| توخ | Komşu | Bir amaca odaklanmak | Zihnen bir gaye edinip özellikle onu amaçlamak | Kararlılık ve kasıt |
| قسط | Zıt | Haktan sapmak, zulmetmek | Doğru çizgiden ayrılıp eğrilmek; Cin 72:14 bağlamında taharrinin zıddı | Haktan ve rüşdden sapma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حري | En uygunu aramak | İhtiyat ve basiretle en doğru olanı kasıtlı olarak seçmek | Kesin |
| Latince | investigare, explorare | İz sürmek, araştırmak | Araştırma boyutunu verir fakat yuva/sığınak ve ahlaki liyakat nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | seek intentionally, strive for | Bilinçle aramak, yönelmek | Doğru olanı amaçlayarak gayret etmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | gezielt suchen, anstreben | Hedef gözeterek aramak | Kasıtlı yönelişi karşılar; kökün fıkhi içtihad derinliğini dışarıda bırakır | Muhtemel |
| Fransızca | rechercher scrupuleusement | Titizlikle aramak | İnce eleyip sık dokuyarak en doğruyu bulma çabasını aktarır | Muhtemel |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَحَرَّوْا | Doğruyu, hakikati ve kurtuluş yolunu bilinçli biçimde araştırıp kastetmek | İman ve teslimiyet tercihi yapanların rüşdü kasıtlı olarak aramaları; Cin 72:14 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb ve irade | Hidayetin kulun iradi cehdi ve rüşdü aramasıyla irtibatı | İradi yöneliş ve basiret |
| Fıkıh | Taharri kavramı | Kıble, temiz su veya helal rızık şüphesinde galip zanna ulaşmak için araştırma yapma zorunluluğu | En kuvvetli delili arama |
| Tefsir | Hidayet tercihi | Cinlerin Müslüman olanlarının rüşdü bilinçli bir arayışla elde etmeleri | Hakka isabet etme kastı |
| Hadis | Zaman ve ibadet arayışı | Kadir gecesini arama veya hilali gözetleme bağlamında cehd gösterme emri | Titiz arayış ve gözetleme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hidayet ve iman | İradi yöneliş | Doğru yolu arama | İmanın kör taklit değil, hakikati taharri ederek seçilen bir teslimiyet olması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve araştırma | Tahkik ve eleme | En uygun veriyi bulma | Şüphe ve ihtimaller arasından delile en layık olan sonuca odaklanma | Güçlü |
| Siyasi | Liyakat ve tercih | Ehil olanı seçme | İsabetli yönetim | Yönetim ve kamu kararlarında en adil ve en maslahatlı olanı kastetme | Muhtemel |
| İktisadi | Helal ve meşruiyet | Şüpheliyi eleme | Güvenli kazanç | İktisadi işlemlerde şüpheli alanlardan kaçınıp en temiz kazanç yolunu arama | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Optimizasyon ve yerel arama algoritması | Bir parametre uzayında hedefe en uygun olan optimal noktanın diğer ihtimaller elenerek adım adım belirlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rasyonel karar alma ve değer yönelimi | Bireyin alternatif eylemler arasından rüşd ve kurtuluş sağlayan en değerli seçeneği bilinçli tahlille benimsemesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca günlük dildeki basit bir istemek veya rastgele bulmak fiiline indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hidayete erişin tesadüfi bir sürükleniş değil; zihinsel eleme, araştırma ve rüşdü kasıtlı olarak önceleme cehdi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmanın bir lütuf olarak kula hiç çabasız indiği yanılgısına düşerek insanın arama, seçme ve yönelme sorumluluğunu yok saymak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın ve cinlerin kurtuluşa ermesinde 'taharri' fiilinin, yani doğruyu arama kastının merkezi bir hidayet şartı olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman-küfür tercihi, irade, rüşd ve zulüm karşıtlığının ele alındığı ayetlerde (özellikle Cin 72:14) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikate ulaşmanın pasif bir bekleyişle değil, aktif bir taharri ve liyakat arayışıyla mümkün olduğu bilincini kurar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKuşun yumurtasını emniyetle bıraktığı korunaklı oyuk, canlının sığındığı yatak ve doluluktan sonra arınarak eksilme.
- Soyut anlamZihnin şüphe ve fazlalıkları eleyerek en layık, en doğru ve rüşde en uygun olana bilinçli bir iradeyle yönelmesi.
- Sistematik karşılıkİhtimaller kümesi içinde delil ve basiretle en doğru alternatife odaklanan metodik araştırma ve tercih eylemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mevcut tüm inanç, yöneliş ve eylem alternatiflerinin oluşturduğu durum uzayını; her bir alternatifin rüşd, hakikat ve liyakat değerini belirleyen değerlendirme fonksiyonunu; ise bu uzay içinde en yüksek rüşd derecesine sahip olanı araştırıp kasıtlı olarak seçen taharri sürecini temsil eder.