حرم
ح - ر - م
جذر- الورود: ٨٣
- الآيات: ٧١
- الصيغ: ٣٤
- المعاجم: ١٣
Hiram keçe demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hiram keçe demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٦٠٢باب الحاء والراء والميم معهما
ح ر م، ح م ر، م ح ر، م ر ح، ر ح م، ر م ح كلهن مستعملات
حرم:
الحَرَمُ: حَرَمُ مَكّةَ وما أحاط بها إلى قريبٍ من المَواقيت التي يُحْرِمُون منها، مَفصول بين الحِلِّ والحَرَم بمِنىً.
والمُحَرَّم في شعر الأعشى هو الحَرَم حيث يقول:
بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ
وقال النبيُّ- صلى الله عليه وعلى آله وسلم-: مَكَّةُ حَرَمُ إبراهيم، والمدينةُ حَرَمي.
والمُحَرَّم هو
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٤٦٨الحُرْمُ بالضم: الإحْرامُ. قالت عائشة رضي الله عنها: كنت أُطَيِّبُهُ صلى الله عليه وسلم لِحلِّهُ وحُرْمِهِ، أي عند إحرامه. والحُرْمَةُ: ما لا يحلُّ انتهاكه. وكذلك المَحْرَمَةُ والمَحْرُمَةُ، بفتح الراء وضمها. وقد تَحَرَّمَ بصُحبته. وحُرْمَةُ الرجل: حَرَمُهُ وأهله. ورجلٌ حَرامٌ، أي مُحْرَمٌ؛ والجمع حُرُمٌ. ومن الشهور أربعةٌ حُرُمٌ أيضاً، وهي: ذو القَعدة، وذو الحِحَّة، والمُحَرَّمُ، ورجب.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٤٧٦باب الحاء والراء مع الميم
حرم ، حمر ، رحم ، رمح ، مرح ، محر : مستعملة .
حرم : قال شَمِر قال يحيى بنُ ميسرةَ الكلابيُّ : الحُرْمَةُ : المَهَابةُ . قال : وإذا كان للإنسان رَحِمٌ وكنَّ نستحي منه قلنا : له حُرْمَةٌ . قال : وللمسلم على المسلم حُرْمَةٌ ومهابَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : هو حُرْمَتُك ، وهما حُرْمَتُك ، وهم حُرْمَتُك ، وهي حُرْمَتُك ، وهُنَّ حُرْمَتُك ؛ وهم ذوو رَحِمه وجارُه ومن يَنْصرُه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٩٢٨(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٠٤٦- الحرام: الممنوع منه إما بتسخير إلهي وإما بشري؛ وإما بمنع قهري؛ وإما بمنع من جهة العقل أو من جهة الشرع، أو من جهة من يرتسم أمره، فقوله تعالى: ﴿وحرمنا عليه المراضع﴾ [القصص/12]، فذلك تحريم بتسخير، وقد حمل على ذلك: ﴿وحرام على قرية أهلكناها﴾ [الأنبياء/95]، وقوله تعالى: ﴿فإنها محرمة عليهم أربعين سنة﴾ [المائدة/26]، وقيل: بل كان حراما عليهم من جهة القهر لا بالتسخير الإلهي، وقوله تعالى: {إنه من يشرك
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٩٦ح ر م
هتـك حرمتـه.
وفلان يحمـي البيضـة ويحـوط الحريـم.
وهي له محرم إذا لم يحل له نكاحها وهو لها محرم.
قال: وجارة البيت أرها محرما والحاجة لابدّ لها من محرم وهو ذو رحم محرم وهي من ذوات المحارم.
وتقول: إنّ من أعظم المكارم اتقاء المحارم.
وهو حرام محرم وحرام الله لا أفعل.
وأحرم الحاج فهو حرام وهم حرم.
ولبس المحرم وهو لباس الإحرام.
وأحرمنا: دخلنا في الشهر الحرام أو البلد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٠٦١الحِرْمُ، بالكسر، والحَرامُ: نقيض الحلال، وجمعه حُرُمٌ؛ قال الأَعشى:
مَهادي النَّهارِ لجاراتِهِمْ،
وبالليل هُنَّ عليهمْ حُرُمْ
وقد حَرُمَ عليه الشيء حُرْماً وحَراماً وحَرُمَ الشيءُ، بالضم، حُرْمَةً وحَرَّمَهُ الله عليه وحَرُمَتِ الصلاة على المرأة حُرُماً وحُرْماً، وحَرِمَتْ عليها حَرَماً وحَراماً: لغة في حَرُمَت. الأَزهري: حَرُمَت الصلاة على المرأة تَحْرُمُ حُروماً، وحَرُمَتِ المرأةُ على زوجها
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٥١٠* ح ر م * * الحُرْم * بوزن القفل الإحرام قالت عائشة رضي الله عنها ﴿كنت أطيب رسول الله ]ص[ لحله وحرمه﴾ أي عند إحرامه و * الحُرْمةُ * ما لا يحل انتهاكه وكذا * المَحْرَمةُ * بضم الراء وفتحها وقد * تَحَرَّمَ * بصحبته و * حُرْمةُ * الرجل * حَرَمُهُ * وأهله ورجل * حَرَامٌ * أي * مُحْرِمٌ * والجمع * حُرُمٌ * مثل قذال وقذل ومن الشهور أربعة حرم أيضا وهي ذو القعدة وذو الحجة والمحرم ورجب ثلاثة سرد وواحد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٤٬١٨٨* | | ( الحِرْمُ ، بالكَسْرِ : الحَرامُ ) وهما | نَقِيضا الحِلِّ والحَلال ، ( ح : حُرُمٌ ) ، | بِضَمَّتَيْن ، قال الأَعْشَى : | % ( مَهادِي النَّهارِ لِجاراتِهِمْ % | وباللَّيْلِ هُنَّ عَلَيْهِم حُرُمْ ) % | | ( وقد حَرُمَ عَلَيْه ) الشَّيْءُ ، ( ( كَكَرُمَ ، | حُرْمًا ، بالضمِّ ) وحُرْمَةً ( وحَرامًا ، | كَسَحابٍ ، وحَرَّمَهُ اللّهُ تَحْرِيمًا ، | وحَرُمَت الصَّلاةُ على المَرْأَةِ ، كَكَرُمَ ، |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣١٬٦٨١حَرُمَ
1 حَرُمَ حرم حرمة , (S, Msb, K,) aor. حَرُمَ , (K,) inf. n. حُرْمٌ (Msb, K) and حُرُمٌ (Msb) and حُرْمَةٌ (IKoot, S, Msb) and حِرْمَةٌ (IKoot, Msb) and حَرَامٌ, (Msb, K,) It (a thing, S, Msb) was, or became, forbidden, prohibited, or unlawful, (Msb,) عَلَيْهِ to him. (S, K.) And حَرُمَتِ الصَّلَاةُ, (S, Msb, K,) inf. n. حُرْمٌ (S, K) and حُرُمٌ (K,) and حُرُومٌ; (Az, TA;) and حَرِمَت, (S,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٤٩حَرَمَ
حَرَمَ I ( n. ac. حِرْم 2 , حِرْمَة 2t , حَرِم 5 , حَرِمَة 5t , مَحْرَمَة 17t , حَرِيْم 25 , حَرِيْمَة 25t , حِرْمَاْن 34 ),
a. Withheld from, refused; deprived of.
b. Forbade; prohibited, declared unlawful.
c. Excluded.
d. Excommunicated.
حَرِمَ
حَرِمَ A ( n. ac. حَرَم 4 , حَرَاْم 22 ) حَرُمَ U ( n. ac. حُرْم 3 , حُرْمَة 3t , حُرُم 10 , حَرَاْم 22 , حُرُوْم 27 )
a. [
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٨١٬١١٥حرم
حَرَمَ - يَحْرِمُ (حَرِمَ - يَحْرَمُ) - مَحْرُوْم - حَرَم - حَرام - حُرُم - حُرْمَة - حُرُمات - أَحْرَمَ - يُحْرِمُ - مُحْرِم - مُحْرِمُوْن - حُرُم - حَرَّمَ - يُحَرِّمُ - مُحَرَّم
حَرَمَ - يَحْرِمُ (حَرِمَ - يَحْرَمُ) + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: منعه وحظر عليه الوصول إليه
حَرَمَ - يَحْرِمُ + كائن + على كائن + شيئاً: منعه وحظر
الصيغ(٣٤)
- حَرَّمَHaram etti(فَعَّلَ)×١٧
- الْحَرَامِHaram(الْفَعَالِ)×١٦
- الْحَرَامَHaram(الْفَعَالَ)×٦
- حَرَّمْنَاHaram ettik(فَعَّلْنَا)×٦
- حُرُمٌHaramlar(فُعُلٌ)×٣
- حُرِّمَتْHaram edildi(فُعِّلَتْ)×٣
- حَرَمًاHaram olan(فَعَلًا)×٢
- مَحْرُومُونَYoksunlar(مَفْعُولُونَ)×٢
- وَالْمَحْرُومِVe yoksun(وَالْمَفْعُولِ)×٢
- وَحُرِّمَVe haram edildi(وَفُعِّلَ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧٤ (الإجمالي: ٣٧٣)
- حلل
الآيات المشتركة: ١٧ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- سجد
الآيات المشتركة: ١٥ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- أله
الآيات المشتركة: ٥١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شهر
الآيات المشتركة: ٦ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- خنزر
الآيات المشتركة: ٤ · Domuz
- صيد
الآيات المشتركة: ٤ · Av
- هلل
الآيات المشتركة: ٤ · Boğazlandı
- قتل
الآيات المشتركة: ١١ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- شطر
الآيات المشتركة: ٣ · Merkez
- شرك
الآيات المشتركة: ١١ · Tasma kayış demektir
- غير
الآيات المشتركة: ١١ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- دمم
الآيات المشتركة: ٤ · Ve kan
الآيات التي ورد فيها(٧١)
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Haram etti
كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ …
Haram etti
… اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ …
Haram etti
… ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَإِنَّ كَثِيرًا لَيُضِلُّونَ …
Haram etti
… مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي …
Haram etti
وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ …
Haram etti
قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ …
Haram etti
قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا …
Haram etti
… ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
Haram etti
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ …
Haram etti
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | منع, حجر, حظر |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin dokunulmaz kılınarak etrafının çevrilmesi, mutlak menedilmesi ve sınırlandırılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeyle koruma altına alınan kutsal/dokunulmaz alanlar ve çiğnenmesi yasaklanan sınırlar |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın veya fiilin serbest tasarruf alanından çıkarılıp dokunulmazlık ve himaye altına alınması |
| Kritik Hata Riski | Haram kavramını yalnızca keyfi veya cezai bir yasaklama sayıp onun koruyucu dokunulmazlık, hürmet ve himaye boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Isı, darlık, keskinlik, sınır çekme ve koruma baskısı oluşturma; nitekim حرس kökünde koruma sınırları, حرج kökünde sıkışma ve darlık, حرد kökünde men etme ve engelleme manaları belirgindir. | م | Toplama, kuşatma ve kesin kapalılık getiren م harfinin eklenmesiyle sınırlandırma eylemi somut bir dokunulmazlık alanına, dışa karşı tam bir men etme ve ihlali engelleyen bir koruma çemberine dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış müdahalelere karşı bir sınır çizgisi veya koruyucu engel çekme hareketini kurar. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Belirlenen sınırın en üst düzeyde bir otorite, ilke veya üstünlük taşıdığını gösterir. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sınırla çevrili alanı bütünüyle kuşatarak derinlemesine bir kapalılık ve geçirimsizlik sağlar. |
| حرم | Çit, baş ve derin kuşatma | Üstün bir otorite tarafından sınırları tam olarak kapatılan, içerisi korumaya alınıp dışarıdan tecavüze mutlak şekilde kapatılan dokunulmaz alan. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kuyunun çevresinde başkalarının tasarrufuna kapatılan koruma alanı (kuyu harimi) ve henüz terbiye edilmemiş, tabaklanmamış, bükülmeye gelmeyen sert kırbaç (sevt-i muharrem). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde henüz işlenip yumuşatılmamış sert ve katı kırbacı şu şekilde anar: تُحاذِر كَفِّي والقَطيعَ المُحَرَّمَا / Diğer bir beytinde ise Mekke Harem bölgesini isim olarak kullanır: بأجْيادَ غربيَّ الصَّفا والمُحَرَّمِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Afvân’ın şehadetine dair erken dönem mersiyesinde ihramlı veya hürmet sahibi kişi manasında şu ifade yer alır: قَتَلُوا ابنَ عفّانَ الخليفةَ مُحْرِماً / فمضى ولم أَرَ مثلَه مقتولا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin genelinde حرم kökü ortak bir kutsallık, dokunulmazlık, adanmışlık ve profan kullanımdan menedilme alanını temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede h-r-m kökü (חרם / ḥērem), tanrıya adanmış, sıradan insanların tasarrufundan veya kullanımından mutlak surette tecrit edilmiş şey veya lanetlenerek yok edilmeye ayrılmış nesne anlamını taşır. Süryanicede (ܚܪܡ / ḥram) aforoz etme, tecrit etme, dışlama ve dokunulmaz sayma işlevini üstlenir. Akadcada bu kökle morfolojik veya semantik olarak örtüşen harāmu fiili ayırmak, sınır çekmek, belirlemek anlamlarında izlenir. Arapçada kök, arkaik Sami dillerindeki kutsala adanarak sıradan hayattan tecrit edilme çekirdeğini korumuş; ancak lanetleme veya imha boyutundan ziyade, bir şeyin hürmetine binaen korunması, dokunulmaz kılınması, ihlalinin yasaklanması ve sınırlandırılması yönünde gelişerek zenginleşmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Men ve teşdîd; kuyunun dokunulmaz çevresi (harîm) ve sert kırbaç | Fiziksel olarak esnemeyen, sınırları çiğnenemeyen ve etrafına yaklaşılması menedilen güvenli çeper. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥērem, Süryanice ḥram | Kutsala adanarak dünyevi kullanımdan tamamen soyutlanan, ihlali yasak veya tecrit edilmiş alan/nesne. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça (Sabaice) ḥrm | Tapınak sınırları, dokunulmaz kutsal alanlar ve adak kurallarını belirten müşterek kadim Afro-Asyatik miras. | Güçlü |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرم | Anlamlı | Menetmek, dokunulmaz kılmak | Bir şeyi koruma altına alıp başkalarına yasaklamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حمر | Anlamlı | Kırmızı renk, soyma, eyerleme | Rengin şiddeti, derinin kazınarak soyulması veya merkep cinsi | Kur'an'da geçer; ortak ses bağı |
| رحم | Anlamlı | Şefkat, acıma, koruyucu kuşatma | Döl yatağı ve koruyup besleyen kapsayıcı bağ | Kur'an'da geçer; harflerin yer değiştirmesi (kalb) ile koruma bağı |
| رمح | Anlamlı | Mızrakla dürtmek, saplamak | Mızrak veya hayvanın ayağıyla vurup itmesi | Kur'an'da geçer; fiziksel sınır koyma ve savunma |
| محر | Anlamlı | Çabuk gitmek, yarmak, sıcak rüzgâr | Geminin suyu yarması veya sıcak sam yeli | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
| مرح | Anlamlı | Aşırı neşe, taşkınlık, şımarıklık | Sınırları aşan sevinç ve hafiflik göstermek | Kur'an'da geçer; haramın zıddı serbestlik ve taşkınlık |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرم | Merkez | Dokunulmazlık ve men | Bir hakkı, hürmeti veya kutsallığı korumak üzere koyulan mutlak yasak ve sınır. | Koruyucu dokunulmazlık ile men etmeyi bir arada barındırır. |
| منع | Komşu | Engelleme | Bir fiilin icrasına fiilen veya hukuken engel olmak; içinde kutsallık veya hürmet unsuru barındırması şart değildir. | حرم doğrudan saygı ve dokunulmazlık içerirken منع salt engellemeyi ifade eder. |
| حجر | Komşu | Kuşatma ve alıkoyma | Bir şeyi sınır çizerek kontrol altına almak, kısıtlamak ve yetkisiz tasarruftan menetmek. | حجر akli veya hukuki kısıtlamaya odaklanır, حرم ise kutsal ve ontolojik dokunulmazlığa. |
| حظر | Komşu | Etrafını çitle çevirerek yasaklama | Somut veya soyut bir alanı kapatıp oraya girişi engellemek. | حظر geçici ve durumsal engelleri de kapsarken حرم kalıcı dokunulmazlık inşa eder. |
| حلل | Zıt | Düğümü çözme, serbest bırakma | Yasak bağını ortadan kaldırıp fiili veya nesneyi serbest ve kullanılabilir kılmak. | حرم kökünün kurduğu bağı çözerek alanı mübaha ve tasarrufa açar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرم | Dokunulmaz kılmak, menetmek | Kutsallık, hürmet ve mutlak koruma saikiyle sınırlar koyup ihlali engellemek. | Kesin |
| Latince | Sanctuarium, interdictum, sacer | Kutsal alan, yasaklama, dokunulmaz kılınmış | Sacer hem kutsal dokunulmazlığı hem laneti içerir; kökün koruyucu ve yasaklayıcı boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Sacred enclosure, forbidden, inviolable, taboo | Dokunulmaz alan, yasaklanmış, ihlal edilemez | Forbidden salt hukuki yasağı verirken inviolable ve sanctuary kökün hürmet ve himaye boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Unantastbar, geweiht, verboten | Dokunulmaz, adanmış/kutsal, yasak | Verboten normatif yasağı, unantastbar ise dokunulmazlığı ifade eder; kökün tek kelimeyle aktarımı zordur. | Güçlü |
| Fransızca | Inviolable, sanctuaire, prohibé | Çiğnenemez, sığınak/kutsal yer, yasaklanmış | Prohibé yasal engeli karşılarken inviolable ve sanctuaire kökün harem/dokunulmazlık merkezini yansıtır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْحَرَامِ / حَرَمًا | Coğrafi ve zamansal dokunulmazlık (kutsal alan/zaman) | Mescid-i Haram, Harem bölgesi ve haram aylar bağlamında; Bakara 2:144, Mâide 5:97, Kasas 28:57 |
| حَرَّمَ / حُرِّمَتْ | Hukuki ve dini yasaklar (şer'i tahrim) | Yiyecekler, evlilik yasakları, haksız cana kıyma ve riba yasakları; Bakara 2:173, Nisâ 4:23, En'âm 6:151 |
| مَحْرُومُونَ / وَالْمَحْرُومِ | İmkândan veya rızıktan yoksun bırakılma | İhtiyaç sahibi yoksul veya mahsulü telef olup gelirden mahrum kalanlar; Zâriyât 51:19, Kalem 68:27 |
| حَرَّمْنَا عَلَيْهِ | Ontolojik veya sevk-i ilahi ile engellenme | Hz. Musa'nın diğer sütanneleri emmesinin engellenmesi ve helak olan beldelerin dönüşünün imkânsızlığı; Kasas 28:12, Enbiyâ 21:95 |
| تُحَرِّمُ | Helal olanı kendi nefsine yasaklama | Yemine veya kişisel karara dayalı olarak meşru olanı men etme bağlamı; Tahrîm 66:1 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün ve kubuh, teklif teorisi | Bir şeyin haram kılınmasının zatındaki bir kötülükten (kubh-i zâtî) mi yoksa ilahi nehiyden mi kaynaklandığı meselesi. | İlahi hitabın varlıktaki sınır koyucu otoritesi ve teklifin bağlayıcılığı. |
| Fıkıh | Hükm-i teklifî ve ahkâm kategorisi | Kesin ve bağlayıcı bir delille yapılmaması istenen fiil; haram li-aynihî ve haram li-gayrihî ayrımları. | Hukuki bağlayıcılık, cezai yaptırım ve işlenmesi halinde günah doğuran mutlak yasaklık. |
| Tefsir | Ahkâm ayetleri ve tahrim tahlilleri | Ayetlerdeki tahrim lafızlarının mutlak yasaklık mı, kerahet mi yoksa ontolojik engel mi ifade ettiği tahlili. | Ayetin nüzul ortamındaki şirk kalıntıları olan keyfi helal-haram iddialarını iptal etme. |
| Hadis | Ahkâm ve hürmet rivayetleri | Kanın, malın ve ırzın dokunulmazlığı (hürmetü demil-müslim) ile helal ve haram sınırlarının açıklığı. | Müminin dokunulmazlığı, şüpheli şeylerden kaçınma ve haram sınırlarına yaklaşmama disiplini. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsal alan ve hududullah | İlahi dokunulmazlık çemberi | İnsanın aşkın olan karşısında haddini bilmesini sağlama | Varlığın ve eylemlerin ilahi rızaya göre sınırlandırılması, tecavüz edilemez kutsal sınırların korunmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve yöntem sınırları | Epistemik meşruiyet sınırı | Dogmatizm ve keyfi yargı üretimini men etme | Delilsiz hüküm vermenin, zanna tabi olmanın ve bilginin tahrif edilmesinin kesin olarak yasaklanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve insan hakları | Temel hakların dokunulmazlığı | Otoritenin keyfi tasarruflarını engelleme | Can, mal, akıl, nesil ve din emniyetinin ihlal edilemez birer harem alanı olarak tescil edilmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal kazanç | Haksız kazanç ve tekel bariyeri | Sömürü ve haksız zenginleşmeyi önleme | Riba, hırsızlık, gasp gibi alanların kapatılması ve imkânı olmayan mahrum kesimlerin hakkının korunmasıdır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve yasak enerji bandı | Fizikte ve kuantum mekaniğinde parçacıkların belirli enerji düzeylerine geçişinin veya belirli alanlara girişinin fiziksel yasalarca imkânsız kılınması; koruma altındaki kararlı alan yapısı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel hak dokunulmazlığı ve tabu alanı | Hukuk ve sosyolojide toplumun varlığını sürdürebilmesi için hiçbir egemen gücün müdahale edemeyeceği dokunulmaz koruma havzalarının ve anayasal sınırların oluşturulması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "günah olan, cezalandırılması gereken negatif yasak" olarak algılayıp onun koruyucu harem, dokunulmazlık, hürmet ve himaye boyutunu tamamen unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem ontolojik engeli (sütannelerin emzirilememesi gibi), hem korunmuş güvenli alanları (Harem-i Şerif), hem sosyal himayeyi (mahrumun hakkı) hem de ihlal edilemez sınırları kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın helal-haram sistemini hayatı kısıtlayan keyfi bir tabular bütünü sanmak; haram kılmanın aslında varlığı, insan onurunu, toplumsal adaleti ve barışı koruyan bir emniyet kalkanı olduğunu kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği varlık ve ahlak nizamı sınırlar (hududullah) üzerine kuruludur. حرم kökü, insanın serbest tasarruf alanı ile çiğneyemeyeceği ilahi dokunulmazlık alanı arasındaki çizgiyi çeker. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac ve harem hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerinde, yiyecek ve aile hukuku yasaklarında, şirk ehlinin helal-haram uydurmalarını reddeden pasajlarda ve infak bağlamında mahrûm kavramının geçtiği ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yasağın salt cezalandırıcı bir kısıtlama olduğu zannını yıkar; haramın temelinde bir hürmetin, değerin ve o değeri korumak için çekilmiş emniyetli bir sınırın bulunduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir şeyin etrafına sınır çekilerek başkalarının tasarrufuna kapatılması, kuyu çevresi gibi dokunulmaz bir koruma kuşağı oluşturulması ve esnemeyen katı bir engel konulması.
- Soyut anlamİlahi irade ve meşru otorite tarafından belirlenen, çiğnenmesi ve aşılması yasaklanan, hürmet ve tazim gösterilmesi zorunlu dokunulmazlık alanı.
- Sistematik karşılıkİnsan davranışlarını sınırlayan, temel hakları koruma kalkanına alan ve meşru alan (hıll) ile tecavüz alanı arasındaki emniyet sınırını tesis eden ilahi regülasyon mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel fiil ve varlık uzayını, bu uzay içinde dokunulmaz kılınmış koruma alanını (harem/hürmet), bu alanın etrafına çekilen aşılmaz sınırı (, bariyer/hudut) temsil eder. Dışarıda bulunan herhangi bir failin veya unsurun (), izin ve meşruiyet bağı olmaksızın bu alana geçişi veya müdahalesi sıfırlanmış, yani kesin olarak engellenmiştir (). Böylece sistem, korunan alanın dokunulmazlığını matematiksel bir bariyer modeliyle ifade eder.