حصل
ح - ص - ل
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Hasal : Buğday başağından ayrılmış buğday yığını demektir. Hasl elde etmek manasına gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hasal : Buğday başağından ayrılmış buğday yığını demektir. Hasl elde etmek manasına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢١٥باب الحاء والصاد واللام معهما
ح ص ل، ص ل ح، ل ح ص، ص ح ل مستعملات
حصل:
حَصَلَ يحصُل حُصُولاً: أي بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ من حِسابٍ أو عَمَلٍ ونحوه فهو حاصل. والتحصيلُ: تَمييز ما يحصُل. والأسمُ: الحَصليةُ، قال لبيد:
وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل
ويُرَوى: إذا كُشِّفَت عند الإِله. وحَوْصَلةُ الطائر: معرُوف. والحَوْصلةُ: طَيْرٌ أعظَمُ من طَيْر
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٦حَصَّلْتُ الشيء تَحْصيلاً. وحاصِلُ الشيء ومَحْصوله: بقيَّته. والحصائِلُ: البقايا، الواحدة حَصيلةٌ. والمُحَصِّلَةُ: المرأةُ التي تُحَصِّلُ تراب المعدِن. وتَحْصيلُ الكلام: ردُّه إلى محصوله. والحصيلُ: نبتٌ. وقد حصِلَ الفرسُ حَصَلاً، إذا اشتكى بطنَه من أكل تُراب النبت.
والحَصَلُ أيضاً: البلحُ قبل أن يشتدّ وتظهر ثَفاريقُه، الواحدة حَصَلَةٌ. وقد أحْصَل النخلُ. والحُصالَةُ بالضم: ما يَبقى في الأنْدَرِ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٩٨٦ح ص ل
حصل ، لحص ، صلح ، صحل : مستعملة .
حصل : قال الليث : تقول : حَصَلَ الشيءُ يحصلُ حُصولاً ، قال : والحاصِل من كل شيءٍ : ما بقي وثبَتَ وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوِها . والتحصيل : تمييز ما يَحصُل ، والاسم الحَصِيلَةُ . وقال لبيد : وكل امرىءٍ يَوْماً سَيُعْلم سَعْيُه إذا حُصِّلت عند الإله الحصائِلُ وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( ? لْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِى ? لصُّدُورِ ) (
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٩٩٨(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
(حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٥٩- التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن. قال الله تعالى: ﴿وحصل ما في الصدور﴾ [العاديات/10]، أي: أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه، أو كإظهار الحاصل من الحساب، وقيل للحثالة: الحصيل، وحصل الفرس: إذا اشتكى بطنه عن أكله (في المجمل 1/237، وحصل الفراس: إذا اشتكى بطنه من أكل التراب)، وحوصلة الطير: ما يحصل فيه الغذاء.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٦٠ح ص ل
حصـل لـه كـذا حصـولاً.
وحصـل عليـه مـن حقـي كـذا أي بقـي.
وما حصل في يدي شيء منه أي ما رجع.
وما حصلت منه على شيء.
ومضى الكرام فحصلت بعدهم على ناس لئام.
وهذا حاصل المال أي باقيه بعد الحساب وهذا محصول كلامه ومحصول مراده وفيه وجهان: أحدهما أن يكون مصدراً كالمعقول والمجلود وضع موضع الفاعل كما وضع صوم وفطر موضع صائم ومفطر.
والثاني أن يقال: حصله بمعنى حصله من قول العباس بن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬١٩٧الحاصِل من كل شيء: ما بَقِي وثَبَتَ وذَهَب ما سواه، يكون من الحِساب والأَعمال ونحوها؛ حَصَل الشيءُ يَحْصُل حُصُولاً. والتحصيل: تمييز ما يَحْصُل، والاسم الحَصِيلة؛ قال لبيد:
وكُلُّ امرئ يوماً سَيُعْلَم سعيُه،
إِذا حُصِّلت عند الإِله الحَصائِل
والحَصائل: البَقايا، الواحدة حَصِيلة. وقد حَصَّلْتُ الشيء تحصيلاً. وحاصِلُ الشيءِ ومَحْصُوله: بَقِيَّتُه. وقال الفراء في قوله تعالى: وحُصِّل ما في الصدور؛
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٢* ح ص ل * * حَصَّلَ * الشيء * تَحْصِيلا * و * حاصِلُ * الشيء و * مَحْصُولُه * بقيّته و * تحصِيلُ * الكلام رده إلى محصوله و * الحَوْصَلَةُ * واحدة * حواصِلِ * الطير وقد * حَوْصَلَ * أي ملأَ حوصلته يقال حوصلي وطيري
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٧٧٣الحاصل من كل شيء: ما بقى وثبت وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوهما، كما في المحكم، وفي التهذيب: ونحوه. حصل يحصل حصولا ومحصولا وهو أحد المصادر التي جاءت علي مفعول، كالمعقول والميسور والمعسور. والتحصيل: تمييز ما يحصل. وقال الراغب: التحصيل: إخراج اللب من القشور، كإخراج الذهب من حجر المعدن، والبر من التبن، قال الله تعالى: وحصل ما في الصدور أي أظهر ما فيها وجمع، كإظهار اللب من القشر وجمعه،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٤٩٠حَصَلَ
1 حَصَلَ حصل , (Msb, K, &c.,) aor. حَصُلَ , (TA,) inf. n. حُصُولٌ (Msb, K, &c.) and مَحْصُولٌ, (K,) like مَعْقُرلٌ and مَعْسُورٌ and مَيْسُورٌ, (TA,) [It was, or became, produced, educed, extracted, taken forth, or fetched out; as gold or silver from the stone of the mine, and the kernel from the shell, and wheat from the straw: (see 2:)] it came out, it became apparent: (KL:) it was, or
حَصَلَ 1 حَصَلَ حصل , (Msb, K, &c.,) aor. حَصُلَ , (TA,) inf. n. حُصُولٌ (Msb, K, &c.) and مَحْصُولٌ, (K,) like مَعْقُرلٌ and مَعْسُورٌ and مَيْسُورٌ, (TA,) [It was, or became, produced, educed, extracted, taken forth, or fetched out; as gold or silver from the stone of the mine, and the kernel from the shell, and wheat from the straw: (see 2:)] it came out, it became apparent: (KL:) it was, or existed, or came into being or existence; it became realized; syn. with the complete [i. e. attributive] كَانَ: (Msb in art. كون:) [it presented itself: it was, or became, prepared, or ready: it became attained, obtained, gotten, or acquired:] it came, came to pass, happened, took place, betided, befell, or occurred; said of an event; syn. with وَقَعَ, (TA in art. وقع,) which is also syn. with the complete [or attributive] كَانَ; (Msb in art. كون;) likewise syn. with جَآءَ: (Er-Rلghib, TA in art. جيأ:) [it resulted; and particularly as a sum; and as a product; and as a quotient: it ensued: it arose, originated, proceeded, came, supervened, or accrued: in which senses, also, it is syn. with the attributive كَانَ, and with جَآءَ, followed by مِنْ:] it remained, and continued, when the rest had gone, or passed away; (K, TA;) relating to a reckoning, and to an action, and the like: (TA:) and i. q. ثَبَتَ and وَجَبَ; as in the saying, حَصَلَ لِى عَلَيْهِ كَذَا [Such a thing, or sum, was, or became, or proved to be, binding, obligatory, or incumbent, on him to render as a debt to me]. (Msb.) -A2- حَصِلَ, [aor. حَصَلَ ,] inf. n. حَصَلٌ, He (a horse) had a complaint of his belly from eating the earth of the herbage: (S:) or حَصِلَتِ الدَّابَّةُ, aor. حَصَلَ , (M, K,) inf. n. as above, (TA,) the beast ate earth, (M, K,) or pebbles, (K,) and they remained in its inside, (M, K,) fixed: (M:) or حَصَلٌ signifies a horse's taking into the mouth earth from the herbs, some of which earth, collecting in his belly, kills him: and the horse so killed is said to be ↓ حَصِلٌ: (T, TA:) or a camel's having pebbles [which he has swallowed] remaining in the omasum, so as not to come forth in the cud when he ruminates; and when this is the case, they sometimes kill: or a young camel's eating earth, and in consequence not ejecting the cud; which sometimes kills it. (TA.) ― -b2- Said of a boy, it signifies وَقَعَ الحَصَى (K) or وَقَعَتِ الحَصَاةُ (O) فِى أُنْثَيَيْهِ (O, K) [app. meaning The stones, or the stone, fell, or descended, in his scrotum: Freytag, following the TK, in which فى انثييه is considered (I know not on what authority) as meaning فى مَثَانَتِهِ, renders it “ laboravit lapidibus in vesica urinو orientibus ”].
حصّل 2 حصّل حصل , inf. n. تَحْصِيلٌ, a trans. verb; (S, Msb;) i. e. trans. of حَصَلَ, primarily signifying, accord. to IF, (Msb,) He produced, educed, extracted, took forth, or fetched out, gold [or silver] from the stone of the mine; (Msb, Er-Rلghib, TA;) and in like manner, the kernel from the shell; and [the grain of] wheat from the straw: (Er-Rلghib, TA:) he made a thing apparent; (Az, Er-Rلghib, TA;) as, for instance, the kernel from the shell; and the حَاصِل [or result] of a computation: (Er-Rلghib, TA:) [he brought into being, or existence; he realized:] he prepared, or made ready: (PS:) he separated, discriminated, or distinguished, (Az, K,) what remained and continued, when the rest had gone, or passed a way: (K: [in the CK, ما يُحَصَّلُ is erroneously put for ما يَحْصُلُ:]) he perceived a thing: he attained, or obtained, a thing: syn. أَدْرَكَ [in both these senses: and also as meaning he overtook]: (Abu-l-Bakà, TA:) he took, or got, or acquired, advantage, or profit; (KL;) i. q. أَخَذَ, and حَازَ: (B and TA in art. اخذ:) he collected: (Az, Er-Rلghib, TA:) and [hence, app.,] تَحْصِيلُ كَلَامٍ signifies The reducing a sentence, or the like, to its ↓ مَحْصُول [here meaning its essential import, or its sum and substance]: (S, TA:) and حصّل الكَلَامُ كَذَا [The sentence, or speech, comprehended, or comprised, within its scope, such a thing]. (Msb in explanation of تَضَمَّنَ.) وَ حُصِّلَ مَا فِى الصُّدُورِ, in the Kur [c. 10], means And what is in the breasts, or minds, [of men] shall be made apparent: (Az, Er-Rلghib, TA:) or discriminated: (Az, Bd, TA:) or collected, (Fr, Az, Bd, Er-Rلghib, TA,) in the registers. (Bd.) -A2- See also 4, in two places.
احصل النَّخْلُ 4 احصل النَّخْلُ احصل النخل ; (S, K;) and ↓ حصّل, inf. n. تَحْصِيلٌ; (K;) The palm-trees had حَصَل; i. e., dates that had not yet become hard, (S, K,) and of which the ثَفَارِيق [or bases] had not yet appeared; (S;) or dates that had become hard and round: and also, had حَصَل as meaning spadixes (طَلْع) that had become yellow: (K:) or احصل البَلَحُ the dates came forth from their ثفاريق, small: and ↓ حصّل they became round. (TA.) ― -b2- احصل القَوْمُ The people had unripe, or ripening, dates appearing upon their palm-trees. (TA.)
تحصّل 5 تحصّل حصل تحصل It became collected, and remained, or continued. (K, TA.)
حَوْصَلَ Q. Q. 1 حَوْصَلَ حوصل He (a bird, S) filled his حَوْصَلَة [i. e. stomach, or crop]. (S, K.) You say [to a bird], حَوْصِلِى وَ طِيرِى [Fill thy stomach, or crop, and fly]. (S.)
حَصْلٌ حَصْلٌ حصل : see what next follows: ― -b2- and see حُصَالَةٌ.
حَصَلٌ حَصَلٌ حصل (S, K) and ↓ حَصْلٌ, (M, K,) the latter used by poetic license, (ISd, TA,) Dates before they have become hard, (S, K,) and before their ثَفَارِيق [or bases] have appeared; n. un. حَصَلَةٌ: (S:) or when they have become hard and round. (IAar, K.) And The spadix of the palm-tree (طَلْع) when it has become yellow. (K.) Also, the former, What fall, and become scattered, of the produce of a palm-tree, green and fresh, like small green beads. (Aboo-Ziyلd, TA.) ― -b2- See also حُصَالَةٌ.
حَصِلٌ حَصِلٌ حصل : see حَصِلَ.
حَصِيلٌ حَصِيلٌ حصيل A certain plant. (S M, O, K.)
حُصَالَةٌ حُصَالَةٌ حصاله حصالة What remains, of grain, in the place where it has been trodden out, after the removal [of the bulk] of the grain: (S, O:) or, as also ↓ حَصْلٌ (K, TA) and ↓ حَصَلٌ, (K,) what remains, of barley and wheat, in the place where it has been trodden out, after the bad thereof has been removed: and what comes forth from wheat, and is thrown away, such as [the weed called] زُؤَان, (K, TA,) and دنقة [i. e. دَنْقَة or دَنَقَة] and the like: or what comes forth from barley and wheat, and is thrown away, when it is somewhat grosser than dust, or earth, and than what are termed دُقَاق [q. v.]: (TA:) or the remains of wheat in the sieve, after the sifting, with what are mixed therewith; as also خُصَالَةٌ; but the former word is the more known. (JK and TA in art. خصل.) [See also حُثَالَةٌ.]
حَصِيلَةٌ حَصِيلَةٌ حصيله حصيلة : see حَاصِلٌ.
حُصَّالةٌ حُصَّالةٌ حصاله حصالة : see حَوْصَلَّةٌ.
حَاصِلٌ حَاصِلٌ حاصل (T, S, M, Msb, K, KL) and ↓ حَصِيلَةٌ (S, K &c.) and ↓ مَحْصُولٌ (S, Msb, K) [and ↓ مُحَصَّلٌ] Produce; or what is produced, educed, extracted, taken forth, or fetched out: what is made apparent: profit, advantage, gain, or acquisition: (KL in explanation of the first word [but applying to all]:) [the result of a thing:] a remain, remainder, remaining portion, remnant, relic, residue, or the remains, of a thing; (S;) what remains, and continues, of anything, when the rest has gone, or passed away: (K:) it is of a reckoning, or computation, and of actions, and the like: (T, M, TA:) pl. of the second حَصَائِلُ. (S, TA.) The first also particularly signifies What is cleared, or purified, of silver [and of gold] from the stone of the mine. (TA.) [And The produce, or net produce, of land &c.; of anything that is a source of revenue; as also the third. The result of an arithmetical process; the sum, the product, and the quotient. The sum, or sum and substance, or essential import, of a sentence or the like; as also the third (see 2) and the fourth. And the result, end, conclusion, event, issue, ultimate consequence or effect, or ultimity, of anything.] -A2- See also حَوْصَلَةٌ.
حَوْصَلٌ حَوْصَلٌ حوصل A depressed place where water rests in a meadow, where the herbage is the latest to dry up: whence the ↓ حَوْصَلَة of a bird, as being the resting-place of what it eats. (Az, TA.) ― -b2- The place where water rests, or remains, in the furthest part of a watering-trough or tank; (K;) as also ↓ حَوْصَلَةٌ. (ISd, K.) ― -b3- See also حَوْصَلَةٌ. ― -b4- Also A sheep or goat large in the part of the belly above the navel. (M, K.) -A2- A certain plant. (TA.)
حَيْصَلٌ حَيْصَلٌ حيصل The [plant called] بَاذَنْجَان [q. v.] (K.)
حَوْصَلَةٌ حَوْصَلَةٌ حوصل حوصله حوصلة : see حَوْصَلٌ, in two places. ― -b2- The حَوْصَلَة of a bird (S, Msb, K) is [The stomach; the triple stomach, consisting of the crop, or craw, the second stomach, and the gizzard, or true stomach: and often, particularly, the first of these three: see جِرِّيْئَةٌ and جِرِّيَّةٌ:] that which, to a bird, is like the مَعِدَة to a man; (K;) also called ↓ حَوْصَلَّةٌ (Msb, K) and ↓ حَوْصَلَآءُ and ↓ حَوْصَلٌ: (K:) and of an animal having a cloven hoof or a خُفّ, i. q. مَصَارِينُ [q. v.]: (Az, TA:) pl. حَوَاصِلُ. (S, TA.) ― -b3- Hence the حَوَاصِل [i. e. (assumed tropical:) Storerooms, or magazines,] of khلns: [also meaning (assumed tropical:) the cells of prisons:] of which the sing. is حَوْصَلَةٌ: not, as the vulgar say, ↓ حَاصِلٌ. (TA.) ― -b4- Also, the sing., The lower part of the belly, as far as the pubes, (K, TA,) of a man, (TA,) and of any animal: (K, TA:) or the place where the feces collect, below the navel: or the part between the navel and the pubes. (TA.) ― -b5- نَاقَةٌ ضَخْمَةُ الحَوْصَلَةِ A she-camel big in the belly. (TA.)
حَوْصَلَآءُ حَوْصَلَآءُ حوصلآء : see حَوْصَلَةٌ.
حَوْصَلَّةٌ حَوْصَلَّةٌ حوصل حوصله حوصلة : see حَوْصَلَةٌ. ― -b2- Also A thing resembling a حُقَّةٌ [q. v.], made of baked clay; vulgarly called ↓ حُصَّالَةٌ. (TA.)
مُحَصَّلٌ مُحَصَّلٌ محصل : see حَاصِلٌ.
مُحَصِّلٌ مُحَصِّلٌ محصل One who clears, or purifies, silver [and gold] from the stone of the mine. (TA.) And مُحَصِّلَةٌ A woman who separates (تُحَصِّلُ) the earth of the mine [for the purpose of extracting the gold or silver]. (S, K.)
مَحْصُولٌ مَحْصُولٌ محصول : see حَاصِلٌ: and see also 2.
مُحَوْصَلٌ مُحَوْصَلٌ محوصل (K) and مُحَوْصِلٌ, (K, TA,) or ↓ مُحْصَوْصِلٌ, (so in my MS. copy of the K,) or مُحْصَوْصِلٌ, (so in the CK,) One who is protuberant in his lower part [of the belly], next his navel, like her who is pregnant: (K:) so in the M. (TA.)
مُحْصَوْصِلٌ مُحْصَوْصِلٌ محصوصل , or مُحْصُوصَلٌ: see what next precedes.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٤٦حَصَلَ
حَصَلَ U ( n. ac. حُصُوْل 27 ),
a. Was left over, remained; resulted.
b. Happened, took place, befell.
c. Was obtained, was realized ( profit ).
d. [ 'Ala ], Recovered ( a debt ).
حَصِلَ
حَصِلَ A ( n. ac. حَصَل 4 ),
a. Had the gravel.
حَصَّلَ
حَصَّلَ II ,
a. Obtained, acquired.
b. Summed up, recapitulated.
أَحْصَلَ
أَحْصَلَ IV ,
a. Produced, bore unripe dates.
تَحَصَّلَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٤٬٧١٩حصل
حَصَلَ - يَحْصُلُ - حَصَّلَ - يُحَصِّل ، حُصِّل - يُحَصَّلُ
حَصَلَ - يَحْصُلُ + شيء أو أمر + من شيء أو أمر: يخرج وينتج الهام والأفضل منه وينفصل ويتميز عن الباقي: تخرج وتظهر وتبين زبدته وخلاصته: تخرج الثمرة والنتيحة والجزء الأهم فتيين وتصبح مميزة وجاهزة للتعامل معها دون غيرها من بين باقي محتويات الشيء أو الأمر: بقترب من معنى لفظ "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ٣)
- صدر
الآيات المشتركة: ١ · Okun ön yarısına denir
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, ميز, خلص |
| Zıt Kök | بدد |
| Çekirdek Özet 1 | Maden cevherini topraktan, daneyi kabuk ve samandan ayıklayıp geriye kalıcı ve somut özü bırakmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın iç dünyasında gizlenen niyet, duygu ve yönelişlerin kabuğundan soyularak nihai bir bakiye halinde açığa çıkarılması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sürecin, hesabın veya ameliyatın sonunda posanın atılıp asıl verimin, net sonucun ve kalıcı cevherin tespiti |
| Kritik Hata Riski | Kökü basitçe nötr bir meydana gelme veya salt toplama sayıp içteki özün kabuktan ayrıştırılması boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حص | Sıkıştırma, kuşatma, sınırlandırarak ayırma ve katı bir kalıntı bırakma; bu kök حصد biçiminde ekinin biçilip toplanmasında, حصر biçiminde kuşatıp daraltmada, حصن biçiminde korunaklı alana kapatmada ve حصحص biçiminde gerçeğin perdesinden sıyrılıp açığa çıkmasında görülür. | ل | Ayıklanıp ayrıştırılan unsurun bir hedefe bağlanarak kalıcı bir ürün, bakiye veya hasıla niteliği kazanması ve toplanıp sabitlenmesi. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Nesneyi dış çevresinden tecrit etme, sınır çekerek koruma altına alma ve ayrıştırma hamlesini başlatır. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Sınırlandırılan şeyin içindeki özü yakalama, sıkıştırma ve posasından çekip çıkarma kuvvetini temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Açığa çıkarılan özü belirli bir yerde toplama, sabit bir hedefe ulaştırma ve nihai bir sonuç olarak bağlama hareketini tamamlar. |
| حصل | Bir bütünü çitle çevirip sınırlandırarak (ح), içerisindeki saklı unsuru sıkıştırıp çekip çıkarmak (ص) ve elde edilen kalıcı özü derleyip bir sonuca bağlamak (ل). |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Maden taşının kırılarak altın ve gümüşün taştan ve topraktan ayrıştırılması; harman yerinde buğdayın saman ve kabuktan ayıklanıp saf tane olarak toplanması; kuşun yediklerini kursağında biriktirmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında amellerin ilahi huzurda özlerine ayrıştırılmasını bu kökle tasvir eder: وكل امرئ يوما سيعلم سعيه / إذا حصلت عند الإله الحصائل |
| Erken Arapça kullanım | Bir hesap veya işlem sonrasında fazlalıkların düşülüp elde kalan net miktarı ifade etmek için kullanılır (حاصل الشيء); ayrıca atın otla birlikte toprak yutması sonucu toprağın midesinde tortulaşıp kalması hastalığına (حصل الفرس) denir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حصل kökü, merkezi Sami dillerinde ayrıştırma, kabuktan çıkarma, ürün elde etme ve tortunun çökelerek kalması semantik alanında şekillenir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilimi sınırlı veya ikincil kullanımlarda görülürken, kökün taşıdığı çekirdek anlam ziraat ve madencilik terimleriyle, özellikle tahılın harmanlanması ve cevherin ayrıştırılması eylemleriyle örtüşür. İkili حص tabanı genel Sami dairesinde sertleşme, çakıl/taş gibi katı cisimlerin ayrışması ve sınırlandırma anlamlarını muhafaza eder; Arapçada son harf olan lâm ile zenginleşerek elde edilen saf neticenin, kalıntının veya hasılanın toplanması anlamında özelleşmiştir. Bu doğrultuda kök, bir sürecin yıpratıcı ve ayıklayıcı evrelerinden sonra geriye kalan en dayanıklı ve saf unsuru belirtir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حص ikili çekirdeğinden türeme | Sıkıştırma ve sınırlama tabanına bağlama ve sabitleme işlevinin eklenmesiyle özün ayrıştırılması anlamı doğmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Orta Sami ziraat/maden kelimeleri | Danenin samandan, cevherin taştan ayrılması ve dipte bakiye kalmasıyla ilişkili semantik paylaşım. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök akrabalıkları | Toplama, ayıklama ve depolama fiilleriyle örtüşen ilksel tabanlar. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصل | Anlamlı | Özün ayrıştırılıp toplanması | Posadan arındırılan kalıcı neticenin meydana çıkması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حلص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| صحل | Anlamlı | Seste pürüz ve kısıklık | Ses tellerinin daralması veya zorlanmasıyla boğuk ses çıkması. | Fonetik daralma; Kur'an'da geçmez. |
| صلح | Anlamlı | Düzgün, uygun ve yararlı olma | Bozulmanın giderilip bir şeyin fıtratına ve amacına uygun hale gelmesi. | Kalb ve ortak ıslah alanı; Kur'an'da geçer. |
| لحص | Anlamlı | Darlaşma ve sıkışma | Mekânın veya durumun insanı sıkıştırıp hapsetmesi. | Sıkışma çekirdeği; Kur'an'da geçmez. |
| لصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kaydı bulunmayan terkip. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصل | Merkez | Özü çıkarma ve sabitleme | Ayıklama sürecinden sonra geriye kalan saf ve kalıcı bakiyeyi ifade eder. | Kabuk ve posadan ayrışan nihai cevherdir. |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık parçaları nitelik ayrımı yapmaksızın bir yere yığmaktır. | Ayıklama ve arındırma şartı içermez. |
| ميز | Komşu | Ayırt etme ve tasnif | İyiyi kötüden, parçaları birbirinden ayırıp sınıflara koymaktır. | Ayrıştırmaya odaklanır; bakiye olarak toplamayı şart koşmaz. |
| خلص | Komşu | Saflaşma ve kurtulma | Karışımlardan büsbütün sıyrılarak katışıksız hale gelmektir. | Karışımdan kurtulma haline odaklanır. |
| بدد | Zıt | Dağıtma ve telef etme | Bir arada bulunanı parçalayarak saçmak ve yok etmektir. | Hasıl olanın toplanıp kalmasının tam zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصل | Bir şeyin özünün çıkması ve sabit kalması | Kabuğun gidip cevherin açığa çıkması ve toplanması. | Kesin |
| Latince | resultare, extrahere | Sonuç olarak ortaya çıkmak, özünü çekip çıkarmak | resultare geri sıçrayan neticeyi, extrahere ise maden veya posadan özü çekmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | yield, extract, realize | Hasıla vermek, özünü çıkarmak, gerçekleşmek | yield ürün ve netice boyutunu, extract ise kabuktan ayıklama fiilini karşılar. | Güçlü |
| Almanca | erbringen, kristallisieren | Sonuç vermek, ayrışıp billurlaşmak | Sürecin sonunda katı ve net bir sonucun ortaya çıkışını verir. | Güçlü |
| Fransızca | résulter, récolter | Neticelenmek, hasat etmek | Hasadın toplanması ve bir işlemden çıkan net bakiye vurgulanır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُصِّلَ (Edilgen mazi fiil) | Göğüslerde gizlenen niyetlerin, sırların ve amellerin özünün kabuğundan ayıklanıp net bir bakiye halinde ortaya serilmesi | Ahirette insanın iç dünyasının bütünüyle tasnif edilip hakikatinin apaçık kılınması bağlamı; Âdiyat 100:10. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bilgi teorisi ve fiil teorisi | Zaten var olan veya gerçekleşmiş bir şeyin yeniden meydana getirilmeye çalışılmasının imkânsızlığı (tahsîlü’l-hâsıl). | Bir durumun kesinleşmiş, sabit bir varlık kazanması. |
| Fıkıh | Zekat, vergi ve gelir hukuku | Zekat ve vergilerin görevlilerce toplanması, maldan elde edilen net kâr ve gelirin (hasılat) tespiti. | Ayrıştırılmış net kazancın tahsil edilmesi. |
| Tefsir | Âdiyat Suresi 10. ayet | Kalplerdeki iman, nifak, niyet ve yönelişlerin dış görünüşten sıyrılarak somut bir biçimde ayrıştırılması. | Niyetlerin kabuğundan çıkarılıp amellerin özüyle tartılması. |
| Hadis | İlim ve amel neticesi | İlim öğrenme ameliyesi (tahsîlü'l-ilm) ve amellerin kalpte bıraktığı nihai izin belirlenmesi. | Çaba sonucu elde edilen kalıcı kazanım. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yargı ve niyet muhasebesi | İhlasın nifaktan ayrışması | Hakiki dinî değerin ortaya çıkarılması | Amellerin dış kabuğu değil, kalpte biriken niyet ve nifak posasının elenip saf cevherin kalması. | Kesin |
| İlmi | Akıl yürütme ve araştırma | Çıkarım ve hülasa | Bilginin neticeye kavuşturulması | Dağınık verilerin elenerek hipotezden kesin ve kalıcı bir bilginin (tahsil) elde edilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve denetim | Hesap verebilirlik | İcraatların nihai çıktısının tespiti | Siyasi söylemlerin ve vaatlerin elenip toplumun elinde kalan somut icraat bakiye ve sonuçlarının görülmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve maliye | Hasılat ve net kâr | Giderler düşüldükten sonraki net değer | Ham maddeden veya üretim maliyetinden sonra elde kalan saf kâr, rekolte ve toplanan gelir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ekstraksiyon ve net bakiye (kristalizasyon) | Kimyada bir karışımın çözücüler vasıtasıyla posasından ayrılarak saf bileşenin çöktürülmesi veya matematikte sadeleştirmelerden sonra kalan net bakiye. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Niyet tahlili ve içerik analizi | Psikoloji ve sosyolojide bireyin veya toplumun dışsal savunma mekanizmaları elendiğinde dipte yatan temel dürtü ve saiklerin ortaya çıkarılması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Türkçedeki 'hasıl olmak' (ortaya çıkmak, meydana gelmek) veya sadece 'tahsil etmek' (para toplamak) kalıplarına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir madenin veya danenin tabi tutulduğu tasfiye gibi, insanın bütün varlığının elenip içindeki niyet ve sırların ayrıştırılarak net bir ürün halinde meydana konması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âdiyat Suresi 10. ayetteki eylemi sıradan bir 'içindekilerin bilinmesi' veya 'ortaya saçılması' sanmak; oysa ayet cerrahi veya kimyasal bir arındırma gibi özü kabuktan ayıran ilahi bir tasnifi anlatır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahiret tasavvurunda insanın sadece zahiri amelleriyle değil, bu amelleri doğuran göğüsteki saklı niyetlerin saflık derecesiyle hesaba çekileceğini en somut metaforla bildirdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği, kabirlerin deşilmesi ve kalplerin yoklanmasını konu edinen hesap ve kıyamet ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadet ve amellerin şekli çokluğunun yeterli olduğu zannını yıkar; hesaba konu olan asıl şeyin amelin posası değil, geriye kalan ihlas ve niyet cevheri olduğunu öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamMaden cevherini topraktan, daneyi kabuğundan ayıklayıp geriye kalıcı ve toplanmış bir öz bırakma eylemi.
- Soyut anlamBir süreçten veya hesaplaşmadan sonra bütün dış unsurların elenmesiyle hakiki niyetin, mahiyetin ve sonucun billurlaşması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki brüt girdilerin işlenerek net çıktıya, kalıcı hasılaya ve nihai değere dönüştürülme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insanın iç dünyasında taşıdığı tüm ameller, duygular ve fiiller bütününü; bu bütüne karışmış olan geçici hevesleri, gösterişi, bahaneleri ve dış kabuğu (posayı); küme farkı işlemini yani ayıklama ve tecrit sürecini; ilahi tasfiye ve açığa çıkarma operatörünü; ise kabuktan ayrıştırılmış, toplanmış ve ilahi huzurda sabit kalmış nihai hasılayı temsil eder.