صلح

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ل-حالصيغ: ٤١ · الجذور المجاورة: ١٦٧ · الآيات: ١٧٠ · السور: ٥٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جريأجرسوأدخلإِصْلَاحًاصلحعملفَأَصْلِحُواأمنصَالِحِينَجننتوبالصَّالِحِينَفسد

الجذرالصيغ ٤١الآيات ١٧٠السور ٥٤المجاورة ١٦٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صلح

ص - ل - ح

جذر
  • الورود: ١٨٠
  • الآيات: ١٧٠
  • الصيغ: ٤١
  • المعاجم: ١٣

Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir. Bugün bu kelimenin aldığı mana uygunluk anlamındadır. Bir somun civataya geçiyorsa o somun o civataya salihtir deriz. Burada uygun olan işleri yapmak anlamına gelmektedir. Dişi çoğul kullanılmıştır. Bu çoğul sayıca çoğulu değil de, sistematik çoğulu ifade eder. Topluluklarda herkes ayrı ayrı işler yapar, sonunda o işler birbirini tamamlar ve bir bütün olur. Kişiler kendi hür iradeleri ile iş yapacaklar, kendi çıkarlarını düşünecekler, bunun yanında başkalarının da çıkarlarını ve onlarla uygunluğunu da hesaba katacaklar. Böyle amele salih amel denmektedir. Dayanışma ve işbölümü esasına dayanan çalışmaları yapan topluluklar ancak çöküntüden kurtulmuş olur. Böylece topluluğun temel iki unsuru ifade edilmiş oluyor.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir. Bugün bu kelimenin aldığı mana uygunluk anlamındadır. Bir somun civataya geçiyorsa o somun o civataya salihtir deriz. Burada uygun olan işleri yapmak anlamına gelmektedir. Dişi çoğul kullanılmıştır. Bu çoğul sayıca çoğulu değil de, sistematik çoğulu ifade eder. Topluluklarda herkes ayrı ayrı işler yapar, sonunda o işler birbirini tamamlar ve bir bütün olur. Kişiler kendi hür iradeleri ile iş yapacaklar, kendi çıkarlarını düşünecekler, bunun yanında başkalarının da çıkarlarını ve onlarla uygunluğunu da hesaba katacaklar. Böyle amele salih amel denmektedir. Dayanışma ve işbölümü esasına dayanan çalışmaları yapan topluluklar ancak çöküntüden kurtulmuş olur. Böylece topluluğun temel iki unsuru ifade edilmiş oluyor.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢١٥
باب الحاء والصاد واللام معهما ح ص ل، ص ل ح، ل ح ص، ص ح ل مستعملات حصل: حَصَلَ يحصُل حُصُولاً: أي بَقِيَ وثَبَتَ وذَهَبَ ما سِواهُ من حِسابٍ أو عَمَلٍ ونحوه فهو حاصل. والتحصيلُ: تَمييز ما يحصُل. والأسمُ: الحَصليةُ، قال لبيد: وكلُّ امرئٍ يَوماً سيَعلَم سَعْـيَه إذا حُصِّلَتْ عند الإِله الحصائل ويُرَوى: إذا كُشِّفَت عند الإِله. وحَوْصَلةُ الطائر: معرُوف. والحَوْصلةُ: طَيْرٌ أعظَمُ من طَيْر
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٤٣
الصَلاحُ: ضدّ الفساد. تقول: صَلَح الشيءُ يَصْلُح صُلوحاً. قال الفراء: وحكى أصحابُنا صَلُح أيضاً بالضم. وهذا الشيءُ يَصْلُح لك، أي هو من بابِتك. والصِلاح بكسر الصاد: المَصالحة، والاسم الصُلْح، يذكّر ويؤنّث. وقد اصْطَلَحا وتصالَحا واصَّالحا أيضاً مشدّدة الصاد. والإصلاح: نقيض الإفْساد. والمَصْلَحة: واحدة المصالح. والاسْتِصْلاحُ: نقيض الاستفساد.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٩٨٦
ح ص ل حصل ، لحص ، صلح ، صحل : مستعملة . حصل : قال الليث : تقول : حَصَلَ الشيءُ يحصلُ حُصولاً ، قال : والحاصِل من كل شيءٍ : ما بقي وثبَتَ وذهب ما سواه يكون من الحساب والأعمال ونحوِها . والتحصيل : تمييز ما يَحصُل ، والاسم الحَصِيلَةُ . وقال لبيد : وكل امرىءٍ يَوْماً سَيُعْلم سَعْيُه إذا حُصِّلت عند الإله الحصائِلُ وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( ? لْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِى ? لصُّدُورِ ) (
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٢٤٧
(باب الصاد واللام وما يثلثهما) (صلم) الصاد واللام والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قطع واستئصال. يقال صَلَمَ أُذُنَه، إذا استأصَلها. واصْطُلِمَت الأُذُن. أنشد الفرّاء: مثل النَّعامةِ كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتَّى زَهَاهَا الحَيْنُ والجُبُنُ([1])جاءت لتشرِيَ قَرناً أو تعوِّضَه *** والدّهر فيه رَبَاحُ البيع والغَبَنُ فقيل أُذْناكِ ظَلْمٌ ثُمّت اصطُلِمَتْ *** إلى الصِّماخ فلا قَرْنٌ ولا أُذُنُ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٣٦
- الصلاح: ضد الفساد، وهما مختصان في أكثر الاستعمال بالأفعال، وقوبل في القرآن تارة بالفساد، وتارة بالسيئة. قال تعالى: ﴿خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا﴾ [التوبة/102]، ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها﴾ [الأعراف /56]، ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات﴾ [البقرة/82]، في مواضع كثيرة. والصلح يختص بإزالة النفار بين الناس، يقال منه: اصطلحوا وتصالحوا، قال: ﴿أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير﴾ [النساء/128]، {وإن تصلحوا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٠٤
ص ل ح صلحت حال فلان وهو على حال صالحة‏.‏ وأتتني صالحة من فلان‏.‏ ولا تعد صالحاته وحسناته‏.‏ قال الحطيئة‏:‏ كيف الهجاء وما تنفك صالحة من آل لأم بظهر الغيب تأتيني وصلح الأمر وأصلحته وأصلحت النعل وأصلح الله تعالى الأمير وأصلح الله تعالى في ذريته وماله وسعى في إصلاح ذات البين‏.‏ وأمر الله تعالى ونهى لاستصلاح العباد‏.‏ وصلح فلان بعد الفساد‏.‏ وصالح العدو ووقع بينهما الصلح‏.‏ وصالحه على كذا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬١٧٢
الصَّلاح: ضدّ الفساد؛ صَلَح يَصْلَحُ ويَصْلُح صَلاحاً وصُلُوحاً؛ وأَنشد أَبو زيد: فكيفَ بإِطْراقي إِذا ما شَتَمْتَني؟ وما بعدَ شَتْمِ الوالِدَيْنِ صُلُوحُ وهو صالح وصَلِيحٌ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، والجمع صُلَحاءُ وصُلُوحٌ؛ وصَلُح: كصَلَح، قال ابن دريد: وليس صَلُحَ بثَبَت. ورجل صالح في نفسه من قوم صُلَحاء ومُصْلِح في أَعماله وأُموره، وقد أَصْلَحه الله، وربما كَنَوْا بالصالح عن الشيء الذي هو
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٧
* ص ل ح * * الصَّلاحُ * ضد الفساد وبابه دخل ونقل الفراء صلُح أيضا بالضم وهذا يصلح لك أي هو من بابتك و * الصِّلاَحُ * بالكسر مصدر * المُصالَحةِ * والاسم * الصُّلْحُ * يُذكر ويُؤنث وقد * اصْطَلَحا * و * تَصالَحا * و * اصَّالَحا * بتشديد الصاد و * الإصْلاحُ * ضد الإفساد و * المَصْلَحةُ * واحدة * المَصالِح * و * الاسْتِصلاحُ * ضد الاستفساد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٧٦٢
الصلاح: ضد الفساد -وقد يوصف به آحاد الأمة، ولا يوصف به الأنبياء والرسل عليهم السلام. قال شيخنا: وخالف في ذلك السبكي وصحح أنهم يوصفون به، وهو الذي صححه جماعة، ونقله الشهاب في مواضع من شرح الشفاء- كالصلوح ، بالضم. وأنشد أبو زيد: فكيف بأطرافي إذا ما شتمتني وما بعد شتم الوالدين صلوح وقد صلح كمنع ، وهي أفصح، لأنها على القياس، وقد أهملها الجوهري، وكرم ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٦٦٧
صَلَحَ 1 صَلَحَ ذ , (S, Mgh, Msb, &c.,) aor. صَلُحَ , (S, MA, Mgh, Msb,) the well-known form, though omitted in the K, (TA,) and صَلَحَ , (MA, K, Msb,) [said by some to be] the more chaste, because agreeable with analogy, (TA,) [but the former is the more common,] inf. n. صُلُوحٌ (S, MA, Mgh, Msb, K * [in the CK الصَّلُوح is erroneously put for الصُّلُوح]) and صَلَاحٌ (S, * MA, Mgh, Msb, K *) and
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٩١
صَلَُحَ صَلَُحَ A , U ( n. ac. صَلَاْح 22 , صَلَاْحَة 22t , صُلُوْح 27 ), a. Was good, sound; was virtuous, upright, honest. b. [ La ], Suited, was suitable for, to. صَاْلَحَ صَاْلَحَ III , a. Became reconciled, made peace with. b. [ acc. & 'Ala ], Came to an understanding with..... about. أَصْلَحَ أَصْلَحَ IV , a. Arranged, adjusted; made, set right, rectified, corrected; redressed;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٤٬٢٢٩
صلح صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ) - صُلْح - صَالِح - صَالِحُوْن - صَالِحَة - صَالِحَات - أَصْلَحَ - يُصْلِحُ - إِصْلاح - مُصْلِح - مُصْلِحُوْن - صَالِح (النبي عليه السلام) صَلَحَ - يَصْلُحُ (صَلَحَ - يَصْلَحُ) + الكائن: ضد: فسد - يفسد: يكون مفيداً نافعاً: يكون فعله وعمله مطابقاً للمراد من بنائه وخلقه وتكوينه، وكذلك يكون بناؤه وخلقه
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦٧ (الإجمالي: ٤٥٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عمل

    الآيات المشتركة: ٩٣ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  2. أمن

    الآيات المشتركة: ٨٢ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  3. أجر

    الآيات المشتركة: ٢٥ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  4. توب

    الآيات المشتركة: ١٧ · Eveye yuva demektir

  5. دخل

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Dahl: Kuytu yer demektir

  6. تحت

    الآيات المشتركة: ١٤ · Ayağın alt tarafı demektir

  7. جنن

    الآيات المشتركة: ٢٥ · Bahçe demektir

  8. جري

    الآيات المشتركة: ١٢ · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. غفر

    الآيات المشتركة: ٢١ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  10. حسن

    الآيات المشتركة: ١٩ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  11. سوأ

    الآيات المشتركة: ١٦ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  12. فسد

    الآيات المشتركة: ٩ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

الآيات التي ورد فيها(١٧٠)

  1. وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا …

    Uyumlular

  2. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Uyumlular

  3. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    Uyumlular

  4. وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ

    Uyumlular

  5. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Uyumlular

  6. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Uyumlular

  7. وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا

    Uyumlular

  8. فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا …

    Uyumlular

  9. وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

    Uyumlular

  10. لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا …

    Uyumlular

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصلح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحسن, خير, برر, عدل
Zıt Kökفسد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin bozulma, çürüme ve dağılmadan uzak kalarak amacına, yerine ve sistemine tam uygun, elverişli ve işler durumda bulunması
Çekirdek Özet 2İnsanın ve çevresinin yaratılış gayesine uygun bir düzen içinde bulunması, fesadın giderilmesi, fertler ve topluluklar arası uyumun ve adaletin tesisi
Çekirdek Özet 3Bütün parçaların birbiriyle kenetlendiği, karşılıklı hak ve işbölümüne dayanan, fonksiyonel ve sürdürülebilir bir nizamın inşası
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca soyut, içsel ve bireysel bir ahlaki dindarlık veya edilgen bir iyilik olarak daraltılıp; yapıcı, onarıcı, işlevsel ve toplumsal nizam kurucu boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صلKatılık, dayanıklılık, kıvamını bulma, sert ve oturmuş bir yapıya kavuşma; nitekim صلب kökünde omurga ve sertlik, صلد kökünde pürüzsüz sert taş, صلصل kökünde kuruyup tınlayan balçık, صلو ve صلي köklerinde ise ateşte pişerek kıvama erme ve bağlanma anlamları mevcuttur.حÇit ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle katılık ve dayanıklılık anlamı, bir sınır içinde korunma, bozulmaya karşı direnç kazanma, fonksiyonel sağlamlık ve başkasıyla uyuşup bir araya gelerek bütünleşme niteliğine dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitkiBir amaca yönelerek yakalama, kenetlenme, odaklanma ve sıkıca tutunma hareketi.
لÇoban değneği, üvendireİdare etme, doğru istikamete sevk etme, boyunduruk veya kural altına alma, bağlama.
حÇit, duvarDış etkenlere karşı koruma, çevirme, sınır çekerek emniyete alma ve muhafaza etme.
صلحBir amaca odaklanıp sevk edilerek koruma altına alınmaBir nesnenin veya durumun hedef doğrultusunda kontrol edilip sınırlandırılarak bozulmadan, işlevini yapacak sağlamlıkta tutulması ve uygunluğa ulaştırılması hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir aletin, nesnenin veya binek hayvanının işe yarar, tam fonksiyonel, amacına ve yerine elverişli halde bulunması; nitekim devenin bakımının iyi yapılıp iş görecek hale getirilmesine ve ayakkabının yırtığının onarılıp giyilebilir kılınmasına bu kök kullanılmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebu Züeyb el-Hüzelî’ye de nispet edilen beyitte, ana babaya hakaretten sonra artık hiçbir düzelmenin, bağların uyuşmasının ve işlerin yoluna girmesinin mümkün olamayacağı ifade edilirken kökün mastarı kullanılmıştır: فكيف بإطراقي إذا ما شتمتني / وما بعد شتم الوالدين صلوح
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken İslâmî dönemde kabileler arasındaki çatışmaları sonlandırıp anlaşma ve barış düzeni kurma eylemi için kullanılmış; ayrıca şair Hutay’e bir beytinde Âl-i Le’m kabilesinden gıyabında kendisine ulaşan iyilik, yararlılık ve ihsanı anlatırken bu kökün tekil ismini zikretmiştir: كيف الهجاء وما تنفك صالحة / من آل لأم بظهر الغيب تأتيني

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde bir amaca uygun olma, iyi işleme, başarı sağlama, uygunluk ve barış yönünde gelişmiştir. İbranicede צָלַח kökü bir işi başarmak, amacına ulaşmak, pürüzsüzce ilerlemek ve uygun gelmek anlamlarına gelirken; Ârâmîce ve Süryanicede ܨܠܰܚ biçimi benzer şekilde yararlı olma, talihin yaver gitmesi ve hedefe ulaşma sahasını gösterir. Arapçada ise kök, somut düzlemdeki aletin veya durumun bozulmamışlığı ve amacına tam oturması fikrinden hareketle, fesadın zıddı olan kapsamlı bir ontolojik ve ahlaki intizam, onarım ve toplumsal barış kavramına dönüşmüştür. Fonetik olarak Sami kök matrisindeki ص-ل-ح dizilimi, düzenin bozulmaya galebe çalmasını ve varlığın kendine takdir edilen işlevi yerine getirebilecek sıhhat ve uyum düzeyini temsil eder.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصلح fiili ve türevleriFesadın karşıtı olarak bozukluğun giderilmesi, bir şeyin elverişli kılınması, aradaki kırgınlığın kaldırılıp barış yapılması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צָלַח ve Süryanice ܨܠܰܚAmaca ulaşma, başarılı olma, uygun düşme ve engelleri aşarak işlerliğini sürdürme anlam alanı.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe kök paralelleriToplumsal uzlaşı, hakların teslimi ile sağlanan barış ve uygunluk durumları.Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صلحAnlamlıElverişli ve uyumlu olmaBozulmanın zıddı olarak işe yarar, tam ve barışık halde bulunma.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
صحلAnlamlıSeste çatallanma ve kısıklıkSesin tabiiliğinin bozulması, boğazdaki kuruluk sebebiyle pürüzlü çıkması.Kur'an'da geçmez; hedef kökteki uyum ve düzgünlüğün ses bağlamındaki zıddı sayılabilir.
لصحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş ve kullanım alanı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
لحصAnlamlıİnceleyip açıklığa kavuşturmaBir haberi veya meseleyi didik didik edip parça parça ayırarak netleştirme, dar boğaz.Kur'an'da geçmez; tahlil ve parçaları açığa çıkarma ile ilgilidir.
حصلAnlamlıMeydana çıkma, toplanmaBir sürecin sonunda geriye kalan netice, ürünün toplanması, özün belirmesi.Kur'an'da geçer; amellerin içyüzünün toplanıp açığa çıkması bağlamındadır.
حلصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügat geleneğinde mühmel kabul edilmiş, yerleşik bir kök türetimi bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صلحMerkezUygunluk ve işlerlikBir varlığın veya amelin sistemik gayesine tam uyumlu, bozulmamış ve onarıcı olması.Sistemin parçalarının birbirine tam oturması ve fonksiyonunu yerine getirmesidir.
حسنKomşuGüzellik ve iyilikصلح işlevsel uyum ve sağlamlığı, حسن ise estetik mükemmelliği ve gönül hoşluğu doğuran niteliği öne çıkarır.Yapılan işin hem özünde hem dış görünüşünde kusursuz ve sevimli olması.
خيرKomşuTercihe şayan üstünlükصلح fesattan uzaklığı ve yapısal sıhhati, خير ise başkalarına fayda sağlayan mutlak veya izafi üstünlüğü bildirir.İki veya daha çok durum arasından faydası en yüksek olanın seçilmesi.
بررKomşuGeniş kapsamlı sadakat ve itaatصلح fonksiyonel ve pratik tamlığı, برر ise derin bir vefa, adanmışlık ve gönüllü itaati ifade eder.Yaratıcıya ve yaratılmışlara karşı vazifelerin gönül genişliğiyle ifası.
عدلKomşuDenge ve eşitlikصلح nizama uyumu ve çatışmanın izalesini, عدل ise terazinin tam denk tutulmasını ve hakkın teslimini hedefler.Her şeye hakkı olan yerin verilmesi ve aşırılıktan kaçınılması.
فسدZıtBozulma ve kokuşmaصلح nizamı koruyup işler kılarken, فسد parçaların dengesini yitirip sistemin çökmesi ve işe yaramaz hale gelmesidir.Çürüme, kokuşma, nizamın dağılması ve faydanın zarara dönüşmesi durumu.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصلحFesadın karşıtı, uygunluk, barışMaddi ve manevi her alanda bozulmanın giderilmesi, işlevsellik ve ahenk.Kesin
LatinceAptitudo, Reconciliatio, SanitasUygunluk, uzlaşma, sıhhatAptitudo tam uyumu, reconciliatio ihtilafın kaldırılmasını karşılar; ontolojik boyutu eksik bırakır.Güçlü
İngilizceRighteousness, Reconciliation, FitnessDoğruluk, uzlaşma, elverişlilikRighteousness ahlaki yönü, fitness yapısal uygunluğu verir; kökün tek kelimede birleştirdiği onarıcılık tam karşılanamaz.Güçlü
AlmancaRechtschaffenheit, Versöhnung, TauglichkeitDürüstlük, barışma, işe yararlıkTauglichkeit nesnenin amaca uygunluğunu, Versöhnung toplumsal barışı verir; kelimeler parçalıdır.Güçlü
FransızcaIntégrité, Réconciliation, AptitudeBütünlük, uzlaşma, kabiliyetIntégrité bozulmamışlığı, aptitude elverişliliği anlatır; ilahi nizamla örtüşme boyutunu bütünüyle kapsamaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصَّالِحَاتِSisteme uygun ve yapıcı eylemlerİman ile birlikte anılan, bireysel ve toplumsal nizamı inşa eden bütün yapıcı faaliyetler (Bakara 2:25, Kehf 18:46, Secde 32:19).
صَالِحًاFesattan arınmış, doğru ve yerinde amelKişinin yaratılış gayesine ve ilahi rızaya uygun düşen pratik eylemleri (Bakara 2:62, Kehf 18:110, Talâk 65:11).
الصَّالِحِينَFıtratı bozulmamış, uyumlu şahsiyetlerPeygamberlerin ve kamil müminlerin ilahi nizamla bütünleşmiş şahsiyet vasfı (Bakara 2:130, A'râf 7:196, Kasas 28:27).
وَأَصْلَحَ / أَصْلَحُواBozukluğu gidermek, onarmak, tövbe ile düzelmekHata, günah veya nifaktan sonra durumu ıslah edip fıtrata dönme bağlamı (Mâide 5:39, En'âm 6:54, Nûr 24:5).
فَأَصْلِحُوا / إِصْلَاحٌTaraflar arasını bulmak, barıştırmakAile içi veya mümin topluluklar arasındaki ihtilafı adaletle çözüp barış sağlama bağlamı (Bakara 2:220, Nisâ 4:35, Hucurât 49:9).
إِصْلَاحِهَاYeryüzünün doğal ve ilahi dengesiKâinatın kurulu mizanının bozulmaması, ekolojik ve toplumsal fesadın yasaklanması bağlamı (A'râf 7:56, A'râf 7:85).
صَالِحٌÖzel isimSemûd kavmine gönderilen peygamberin ismi (Tevbe 9:120, Hûd 11:89, Şuarâ 26:142).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAslah nazariyesi ve kulun fiilleriAllah Teâlâ'nın kulları için en uygun olanı (aslah) yaratmasının vacip olup olmadığı tartışması; Mu'tezile ile Ehl-i Sünnet arasındaki ayrışma.Yaratılışta ve ilahi fiillerde hikmete uygunluk, en yüksek fayda ve maslahat kavramı üzerine daralma.
FıkıhSulh akdi ve maslahat-ı mürseleÇekişmeyi sona erdiren sulh sözleşmesi, aile hukukunda ıslah girişimleri ve hükümlerin gayesi olan maslahatın tespiti.Hukuki uyuşmazlıkların giderilmesi, kamu yararının korunması ve fesadın defedilmesi.
TefsirSalih amel ve arzın ıslahıİman ile amel-i salih arasındaki ayrılmaz bağ; yeryüzünde fesat çıkarmanın zıddı olarak ıslahın sınırları.Müminin aktif iyiliği, nizamı tahrip etmekten kaçınması ve amellerin ilahi ölçülere tam uyması.
HadisIslah-ı zâtü'l-beynİnsanların arasını düzeltmenin nafile ibadetlerden üstün tutulması, kalplerin ve amellerin fesattan arındırılması.Toplumsal dokuyu bir arada tutan ilişkiler ağının tamiri ve ahlaki sıhhat.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ibadet nizamıSalih amel ve takvaKulun varoluş amacıyla ilahi irade arasındaki tam mutabakatı temin etmeİmanın amelle somutlaşması, ibadetlerin kulun nefsinde ve toplumda fesadı önleyici bir kalkan olması.Kesin
İlmiYöntem ve bilginin doğrulanmasıMaslahat ve isabetlilikVerinin, teorinin ve uygulamanın hakikate ve insan fıtratına uygunluğuBilginin tahrip edici değil, varlığı ve tabiatı koruyucu, imar edici amaçlarla üretilip kullanılması.Güçlü
SiyasiToplumsal barış ve adaletSulh ve adil nizamİhtilafların çatışmaya dönüşmeden çözülmesi, anarşi ve fesadın engellenmesiYöneticilerin ve tebaanın ortak faydayı gözeterek adaleti işletmesi, kamusal barışın sürekli tahkimi.Kesin
İktisadiMülkiyet, işbölümü ve piyasaDayanışma ve üretim dengesiKaynakların israf edilmeden, birbirini tamamlayan işbölümü içinde verimli kullanımıPiyasada hile ve tekelleşmenin önlenmesi, bir somunun cıvataya uyması gibi mesleklerin birbirini tamamlaması.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel optimizasyon ve homeostazisBiyolojik sistemlerde organizmanın iç dengesini koruyarak dış tehditlere karşı hayatiyetini sürdürmesi; mühendislikte parçaların tolerans sınırları içinde birbirine tam oturarak mekanizmanın sıfır sürtünmeyle çalışması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal denge ve pozitif işlevselcilikToplumun alt sistemlerinin (hukuk, ekonomi, aile) birbirini dışlamadan, dayanışma ve rol paylaşımı içinde bütünleşerek anomi ve çatışmayı asgariye indirmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSalih ameli yalnızca bireysel ibadetlere (namaz, oruç vb.) veya pasif bir iyi niyet durumuna indirgemek; sulhu ise haklardan taviz verilerek yapılan ilkesiz bir uzlaşma gibi görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün kâinatın fiziksel ve biyolojik dengesinden yeryüzünün imarına, hukuktan iktisadi işbölümüne, aile huzurundan milletlerarası barışa kadar uzanan sistemik onarım ve uygunluk ağını kapsaması.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüslümanların dünyevi, içtimai ve iktisadi sistem kurma mesuliyetini terk etmelerine yol açması; kötülük ve bozulma karşısında aktif mücadele (ıslah) yerine edilgen bir dindarlıkla yetinilmesi.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai amacının fertte ahlaki sıhhati, toplumda adaleti ve yeryüzünde fesatsız bir nizamı kurmak olduğunu gösterir; imanın tek başına soyut bir iddia değil, salih amelle sisteme katılan yapıcı bir güç olduğunu ilan eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İman ile salih amelin peş peşe zikredildiği kurtuluş ayetlerinde, yeryüzünün fesada verilmesini yasaklayan ekolojik ve siyasi uyarılarda ve ihtilafların çözülmesini emreden sosyal hukuk hükümlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı sadece camiye ve ritüele hapseden dar bakışı yıkar; işini sağlam yapmanın, hakka ve fıtrata uygun üretimde bulunmanın ve sosyal yaraları sarmanın da ibadet kadar merkezi bir vecibe olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir parçanın, aletin veya durumun amacına tam elverişli, bozulmamış ve birbiriyle kenetlenebilir durumda bulunması.
  • Soyut anlamVarlığın, amelin ve toplumun fesat ve anarşiden arınarak ilahi ve fıtri nizamla tam uyum içinde işlemesi.
  • Sistematik karşılıkİman ile hedeflenen hakikat bilgisinin toplumsal işbölümü, adalet ve barışla sürdürülebilir bir medeniyet nizamına dönüştürülmesi.
  • LaTeX modeliS=lim⁡Δt→0ddt(∑i=1nui⋅xi−Φ)≥0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemdeki ıslah ve uygunluk düzeyini temsil eder. ui, i nolu unsurun veya ferdin fonksiyonel uyum ve yetkinlik katsayısını; xi, o unsurun sisteme kattığı yapıcı eylemi (ameli) gösterir. Bu iki değerin çarpımlarının toplamı (∑uixi), toplumdaki dayanışma ve işbölümünün toplam yapıcı enerjisini ifade eder. Φ, sisteme zarar veren bozulma, kokuşma ve fesat katsayısıdır. İfadenin zamana göre türevi (ddt), sistemin çürüme ve fesada galip gelerek daima pozitif yönde bir gelişim ve denge (≥0) üretmesi gerektiğini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص