حقف
ح - ق - ف
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Higbe kum yığını üzerindeki çöküntü, Hagebe fiil olarak devenin kum üzerine çökmesi demektir. (ha kaf fe) Kum yığını demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Higbe kum yığını üzerindeki çöküntü, Hagebe fiil olarak devenin kum üzerine çökmesi demektir. (ha kaf fe) Kum yığını demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٣٠باب الحاء والقاف والفاء معهما
ح ق ف، ق ح ف، ف ق ح مستعملات
حقف:
الحِقْفُ: الرَّمْل ويُجْمَع على أحقاف وحُقُوف. واحقَوْقَفَ. واحقَوْقَفَ الرَّمْلُ، واحقَوْقَفَ ظَهْرُ البَعير: أي طالَ واعوَجَّ، قال العجاج:
سَماوةَ الهلال حتّى احقَوْقَفا
والأحقافُ في القرآن يقال: جَبَل مُحيطٌ بالدنيا من زَبَرْ جَدةٍ خَضراء يَلْتَهِبُ يومَ القيامة فيُحشَرُ الناسُ من كُلِّ أفق.
?قحف: القِحْفُ: العَظْم فوقَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٣الحقْفُ: المعوجُّ من الرمل، والجمع حِقافُ وأَحْقافٌ. واحْقَوْقَفَ الرملُ والهلالُ، أي اعوجَّ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٤١٩باب الحاء والقاف والفاء
حقف ، فقح ، قحف ، قفح : مستعملة .
حقف : قال الليث : يقال : للرَّمل إذا طال واعوَجَّ : قد احقَوْقَفَ . واحْقَوقَفَ ظهرُ البعير ، ويُجمَع الحِقْفُ أحقافاً وحُقُوفاً . وقال أبو عُبيد : قال الأصمعي : الحِقْفُ : الرملُ المُعَوجُّ ، ومنه قيل لِمَا اعوجَّ : مُحْقَوْقِف . وقال الفَرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( عَادٍ إِذْ أَنذَرَ قَوْمَهُ ) ( الأحقاف : 21 ) واحِدُها حِقْف وهو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٦٥٩(باب الحاء والقاف وما يثلثهما)
(حقل) الحاء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو الأرض وما قاربه. فالحَقْل: القَرَاح الطيِّب. ويقال: "لا يُنبت البَقْلةَ إلا الحَقْلة". وحَقِيلٌ: موضع. قال:
* مِن ذِي الأبارق إذْ رعَيْنَ حَقِيلا([1]) *
والمُحاقلة التي نُهِي عنها([2]): بيعُ الزّرعِ في سنبُله بحنطةٍ أو شعير.
ومن الباب قولهم: حَقِل الفرسُ، في قول بعضهم، إذا أصابَه وجَعٌ في بطْنه من أكل التراب. والأصل
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢١٧- قوله تعالى: ﴿إذ أنذر قومه بالأحقاف﴾ [الأحقاف/21]، جمع الحقف، أي: الرمل المائل، وظبي حاقف: ساكن للحقف، واحقوقف: مال حتى صار كحقف، قال:
*سماوة الهلال حتى احقوقفا*
*** (الرجز للعجاج. وهو في ديوانه ص 496؛ والمجمل 1/246)
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣١٩ح ق ف
نزلنا بين قفاف وأحقاف.
وفلان مأواه الحقوف لا تظله السقوف.
والحقف نقاً يعوج ويدق.
واحقوقف الرمل.
واحقوقف ظهر البعير من الهزال.
واحقوقف الهلال.
قال العجاج: سمـاوة الهلال حتى احقوقفا ومررت بظبي حاقف وهو المنعطف في منامه.
قال الحطيئة: تطيـر الحصـى بعـرى المنسميـن إذا الحاقفـات ألفـن الظلالا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٦٧٣الحِقْفُ من الرمل: الـمُعْوَجُّ، وجمعه أَحْقافٌ وحُقوفٌ وحِقافٌ وحِقَفةٌ؛ ومنه قيل لما اعْوَجَّ: مُحْقَوْقِفٌ. وفي حديث قُسٍّ: في تَنائِفَ حِقافٍ، وفي رواية أُخرى: حَقائِفَ؛ الحِقافُ: جمع حِقْفٍ، وهو ما اعْوَجَّ من الرمل واستطال، ويجمع على أَحْقافٍ، فأَما حَقائِفُ فجمع الجمع، أَما جمع حِقافٍ أَو أَحقافٍ، وأَما قوله تعالى: إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ، فقيل: هي من الرِّمال، أَي أَنـْذَرَهم هنالك.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣٢* ح ق ف * * الحِقْفُ * المُعوج من الرمل والجمع * حِقَافٌ * و * أحْقَافٌ * وفي الحديث ﴿أنه مر بظبي * حَاقِفٍ * في ظل شجرة﴾ وهو الذي انحنى وتثنى في نومه و * الأحْقافُ * ديار عاد قال الله تعالى ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٢٨٢الحقف، بالكسر: المعوج من الرمل، ج: أحقاف. وحقاف، بالكسر، وعليهما اقتصر الجوهري، وفي العباب واللسان: حقوف، وجج، أي: جمع الجمع حقائف، وحقفة، بكسر ففتح، وفي حديث قس: في تنائف حقائف أما حقائف فجمع الجمع، إما جمع أحقاف أو حقاف، كذا في اللسان، وأما حقفة فسياق العباب يقتضي أنه جمع، لا جمع الجمع، فانظره، قال امرؤ القيس:
فلما أجزنا ساحة الحي وانتحىبنا بطن خبت ذي حقاف عقنقل وأنشد الليث:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٨٦حَقَفَ
1 حَقَفَ حقف , aor. حَقُفَ , inf.n. حُقُوفٌ, It (a thing) was, or became, curved, bent, or winding. (Msb.) حُقُوفٌ also signifies A gazelle's being in the condition denoted by [the part. n.] حَاقِفٌ in the phrase ظَبْىٌ حَاقِفٌ, which see below. (Ibn- 'Abbلd, K.)
احقوقف
12 احقوقف احقوقف , said of sand, and of the هِلَال [or moon when, being near the sun, it shows a narrow rim of light],
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٦حَقَفَ
حَقَفَ U ( n. ac. حُقُوْف 27 ),
a. Was curved, bent, winding.
حِقْف
حِقْف 2 , ( pl. حِقَفَة 7t , حِقَاْف 23 , حُقُوْف 27 , أَحْقَاْف 38 , حَقَاْئِفُ 46 ),
a. Narrow winding sandhill.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٥٠٥حقف
حَقَفَ - يَحْقِفُ - حِقْف - أَحْقَاف
حَقَفَ - يَحْقِفُ + الشيء: يعوج ويميل ويتثنى بشكل طولاني: يتشكل ويتوضع على شكل خط طويل متعرج
حِقْف: على وزن "فـِعـْل" اسم فعل من " حَقَفَ - يَحْقِفُ ": وهو كذلك مايكون بفعل " حَقَفَ - يَحْقِفُ ": الشيء البارز والذي يتوضع على شكل خط طويل متعرج
أَحْقَاف: جمع " حِقْف": وهو الكثيب من الرمل المائل،
حقف حَقَفَ - يَحْقِفُ - حِقْف - أَحْقَاف حَقَفَ - يَحْقِفُ + الشيء: يعوج ويميل ويتثنى بشكل طولاني: يتشكل ويتوضع على شكل خط طويل متعرج حِقْف: على وزن "فـِعـْل" اسم فعل من " حَقَفَ - يَحْقِفُ ": وهو كذلك مايكون بفعل " حَقَفَ - يَحْقِفُ ": الشيء البارز والذي يتوضع على شكل خط طويل متعرج أَحْقَاف: جمع " حِقْف": وهو الكثيب من الرمل المائل، والأحقاف اسم ديار عاد قوم هود وهي تقع اليوم في سلطنة عُمان: ويبدو أنها سميت بذلك لوفرة الأحقاف الرملية فيها . واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة والتقدم بانحناء واعوجاج وتلوي"، وهي: حَاتَ - يَحُوْتُ، ثَعَبَ - يَثْعَبُ، رَاغَ - يَرُوْغُ، حَقَفَ - يَحْقِفُ، نَانَ - يَنُونُ، عَوِجَ - يَعْوَجُ (عاجَ - يَعُوجُ)
الأحقاف ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف وقد خلت النذر من بين يديه ومن خلفه ألا تعبدوا إلا الله إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيم(21)﴾ الأحقاف مختار الصحاح ● [حقف] ح ق ف: الحِقْفُ المُعوج من الرمل والجمع حِقَافٌ و أحْقَافٌ وفي الحديث ﴿أنه مر بظبي حَاقِفٍ في ظل شجرة﴾ وهو الذي انحنى وتثنى في نومه و الأحْقافُ ديار عاد قال الله تعالى ﴿واذكر أخا عاد إذ أنذر قومه بالأحقاف﴾ معجم الفرائد القرآنية ح ق ف " الأحْقَافِ " في قوله تعالى :" وَاذْكُرْ أَخَا عـَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالأَحْقـَافِ وَقَدْ خَلَتِ النـُّذُرُ مِنْ بَيْـنِ يـَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ أَلاّ تَعْبُدُوا إِلاّ اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْـكُمْ عَذَابَ يَـوْمٍ عَظِيـمٍ "(21) الأحقاف . الأحقاف : جمح حِقْفٍ، وهو الكثيب من الرمل المائل، وقال الهروي ما عظم واستدار، والأحقاف اسم ديار عاد قوم هود وهي تقع اليوم في سلطنة عُمان . الراغب حقف - قوله تعالى: }إذ أنذر قومه بالأحقاف{ [الأحقاف/21]، جمع الحقف، أي: الرمل المائل، وظبي حاقف: ساكن للحقف، واحقوقف: مال حتى صار كحقف، قال: - 119 - سماوة الهلال حتى احقوقفا *** (الرجز للعجاج. وهو في ديوانه ص 496؛ والمجمل 1/246) ملخص اللسان 1. الحِقْفُ من الرمل: الـمُعْوَجُّ، 2. الحِقافُ: وهو مااعْوَجَّ من الرمل واستطال، 3. الأَحْقافُ ديار عاد. 4. واذكر أَخا عادٍ إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ: وهو المستطيل المشرف، 5. بالأَحقاف بالأَرض، 6. الأَحقافُ في القرآن جبل محيط بالدنيا من زَبَرْجَدةٍ خضراء تَلْتَهِبُ يوم القيامة فتَحْشُرُ الناس من كل أُفُق؛ 7. والحِقْفُ: أَصْلُ الرَّمْلِ وأَصل الجبل وأَصل الحائط. 8. وقد احْقَوْقَفَ الرملُ إذا طالَ واعْوَجَّ. 9. واحْقَوْقَفَ الهِلالُ: اعْوجَّ. 10. : الظبي الحاقِفُ يكون رابِضاً في حِقْفٍ من الرمل أَو منطوياً كالحِقْف. 11. جمل أَحْقَفُ خَمِيصٌ. 12. ظبي حاقِفٍ في ظلّ شجرة؛ هو الذي نام وانحَنى وتَثَنّى في نومه، لسان العرب ● - حقف: الحِقْفُ من الرمل: الـمُعْوَجُّ، وجمعه أَحْقافٌ وحُقوفٌ وحِقافٌ وحِقَفةٌ؛ ومنه قيل لما اعْوَجَّ: مُحْقَوْقِفٌ. وفي حديث قُسٍّ: في تَنائِفَ حِقافٍ، وفي رواية أُخرى: حَقائِفَ؛ الحِقافُ: جمع حِقْفٍ، وهو ما اعْوَجَّ من الرمل واستطال، ويجمع على أَحْقافٍ، فأَما حَقائِفُ فجمع الجمع، أَما جمع حِقافٍ أَو أَحقافٍ، وأَما قوله تعالى: إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ، فقيل: هي من الرِّمال، أَي أَنـْذَرَهم هنالك. قال الجوهري: الأَحْقافُ ديار عاد. قال تعالى: واذكر أَخا عادٍ إذ أَنذر قومَه بالأَحْقافِ؛ قال الفراء: واحدها حِقْفٌ وهو المستطيل المشرف، وفي بعض التفسير في قوله بالأَحقاف فقال بالأَرض، قال: والمعروف من كلام العرب الأَول، وقال الليث: الأَحقافُ في القرآن جبل محيط بالدنيا من زَبَرْجَدةٍ خضراء تَلْتَهِبُ يوم القيامة فتَحْشُرُ الناس من كل أُفُق؛ قال الأَزهري: هذا الجبل الذي وصفه يقال له قافٌ، وأَما الأَحْقافُ فهي رمال بظاهر بلاد اليمن كانت عاد تنزل بها. والحِقْفُ: أَصْلُ الرَّمْلِ وأَصل الجبل وأَصل الحائط. وقد احْقَوْقَفَ الرملُ إذا طالَ واعْوَجَّ. واحْقَوْقَفَ الهِلالُ: اعْوجَّ. وكلُّ ما طالَ واعْوَجَّ، فقد احْقَوْقَفَ كظهر البعير وشَخْص القَمَرِ؛ قال العجاج: ناجٍ طَواهُ الأَيْنُ مـمّا وجَفا، طَيَّ اللَّيالي زُلَفاً فزلفا، سَماوةَ الهِلالِ حتى احْقَوْقَفا وظبي حاقِفٌ فيه قولان: أَحدهما أَنَّ معناه صار في حِقْفٍ، والآخر أَنه رَبَضَ واحْقَوْقَفَ ظهرُه. الأزهري: الظبي الحاقِفُ يكون رابِضاً في حِقْفٍ من الرمل أَو منطوياً كالحِقْف. وقال ابن شميل: جمل أَحْقَفُ خَمِيصٌ. قال ابن سيده: وكل موضع دخل فيه فهو حِقْفٌ. ورجل حاقِفٌ إذا دخل في الموضع؛ كلُّ ذلك عن ثعلب. وفي الحديث: أَنه، صلى اللّه عليه وسلم، مرَّ هو وأَصحابه وهم مُحْرمُون بظبي حاقِفٍ في ظلّ شجرة؛ هو الذي نام وانحَنى وتَثَنّى في نومه، ولهذا قيل للرمل إذا كان مُنْحَنِياً حِقْفٌ، وكانت مَنازِلُ قوم عادٍ بالرِّمال. مقاييس اللغة: (حقف) الحاء والقاف والفاء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على مَيَل الشيء وعِوَجه: يقال احقوقَف الشيءُ، إذا مال، فهو مُحْقَوْقِفٌ وحَاقِفٌ. ومن ذلك الحديث: "أنه مرَّ بظبيٍ حاقِفٍ في ظلِّ شجرة" فهو الذي قد انحنى وتثنَّى في نَوْمِه. ولهذا قيل للرَّمل المنحني حِقْف، والجمع أحقاف. قال: فلما أجزْنَا ساحةَ الحيِّ وانتحى *** بنا بَطْنُ خبتٍ ذي حِقافٍ عَقَنْقَلِ([8]) ويروى: "ذي قِفاف". وقال آخر: * سَمَاوةَ الهِلالِ حَتى احقوقَفا([9]) * القاموس المحيط: الحِقْفُ، بالكسرِ المُعْوَجُّ من الرَّمْلِ، ج أحْقافٌ وحِقافٌ وحُقوفٌ، وجج حَقائِفُ وحِقَفَةٌ، أو الرَّمْلُ العَظيمُ المُسْتَديرُ، أو المُسْتَطيلُ المُشْرِفُ، أو هي رِمالٌ مُسْتَطيلَةٌ بِناحِيَةِ الشِحْرِ، وأصْلُ الرَّمْلِ، وأصْلُ الجَبَلِ، وأصْلُ الحائِطِ. وجَمَلٌ أحْقَفُ خَميصٌ. والجَبَلُ المُحيطُ بالدُّنيا قاف، لاَ الأَحْقافُ كما ذَكَرَهُ الليْثُ. وظَبْيٌ حاقِفٌ رابِضٌ في حِقْفٍ من الرَّمْلِ، أو يكونُ مُنْطَوِياً، كالحِقْفِ، وقَدِ انْحَنَى وتَثَنَّى في نَوْمِهِ، وهو بَيِّنُ الحُقُوفِ. وكمِنْبَرٍ: من لا يَأْكُلُ ولا يَشْرَب. واحْقَوْقَفَ الرَّمْلُ، والظَّهْرُ، والهِلالُ: طالَ واعْوَجَّ. تاج العروس: ح ق ف الْحِقْفُ بِالْكَسْرِ : الْمُعَوجُّ مِن الرَّمْل ج : أَحْقَافٌ . وحِقافٌ بالكَسْرِ وعليهما اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ وفي العُبَابِ واللِّسَانِ : حُقُوفٌ وجج أَي : جَمْعُ الجَمْعِ حَقَائِفُ وحِقَفَةٌ بكَسْرٍ ففَتْحٍ وفي حديثِ قُسٍّ : في تَنَائِفَ حَقَائِفَ أَمَّا حَقائِفُ فجَمْعُ الجَمْعِ إِمَّا جَمْعُ أَحْقَافٍ أَو حِقَافٍ كذا في اللِّسَانِ وأَمَّا حِقَفَةٌ فسِيَاقُ العُبَابِ يَقْتَضِي أَنَّه جَمْعٌ لا جَمْعُ الجَمْعِ فَانْظُرْه قال امْرُؤُ القَيْسِ : " فلَمَّا أَجَزْنَا سَاحَةَ الْحَيِّ وانْتَحَىبِنَا بَطْنَ خَبْتٍ ذِي حِقَافٍ عَقَنْقَلِ وأَنْشَدَ اللَّيْثُ : " مِثْل الأَفَاعِي اهْتَزَّ بالحُقُوفِ أَو هو الرَّمْلُ العَظِيمُ الْمُسْتَديرُ قالَهُ ابنُ عَرَفَةَ أَو الكَثِيبُ منه إِذا تَقَوَّسَ قالَه ابنُ دُرَيْدٍ أَو الْمُسْتَطِيلُ الْمُشْرِفُ قَالَهُ الفَرّاءُ أَو هي رِمَالٌ مُسْتَطِيلَةٌ بِنَاحِيَةِ الشِّحْرِ وبه فُسِّرَ قَوْلُهُ تَعالَى : " وَاذْكُرْ أَخَا عادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالأَحْقَافِ " قال الجَوْهَرِيُّ : وهي دِيارُ عَادٍ وقال ابنُ عَرَفَةَ : قَوْمُ عَادٍ كانتْ مَنَازِلُهم في الرِّمالِ وهي الأَحْقَافُ وفي المُعْجَمِ : ورُوِيَ عن ابنِ عَبَّاسٍ أَنَّهَا وَادٍ بيْن عُمَانَ وأَرْضِ مُهْرَةَ وقال ابنُ إِسْحَاقَ : الأَحْقَافُ : رَمْلٌ فيما بيْنَ عُمَانَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ وقال قَتَادَةُ : الأَحْقَافُ : رِمَالٌ مُشْرِفَةٌ علَى البَحْرِ بالشِّحْرِ من أَرْضِ اليَمَنِ قال ياقُوتِ : فهذه ثلاثةُ أَقْوَالٍ غيرُ مُخْتَلِفَةٍ في المعنَى وقال ابنُ الأَعْرَابِيِّ : الحِقْفُ : أَصْلُ الرَّمْلِ وأَصْلُ الْجَبَلِ وأَصْلُ الْحَائِطِ كما في العُبَابِ واللِّسَانِ وقال غيرُهُ : حِقْفُ الجَبَلِ : ضِبْنُهُ . وقال ابنُ شُمَيْلٍ : جَمَلٌ أَحْقَفُ : أَي خَمِيصٌ وأَمَّا الجَبَلُ الْمُحِيطُ بِالدُّنْيَا فإِنَّهُ قَافُ علَى الصَحِيحِ لا الأَحْقَافُ كَمَا ذَكَرَهُ اللَّيْثُ في العَيْنِ ونَصُّه : الأَحْقَافُ في القُرْآنِ : جَبَلٌ مُحِيطٌ بالدُّنْيَا مِن زَبَرْجَدَةٍ خَضْرارَ تَلْتَهِبُ يومَ القِيَامَةِ وقد نَبَّهَ علَى هذا الغَلَطِ الأَزْهَرِيُّ وتَبِعَهُ الصَّاغَانِيُّ وياقوتُ في الرَّدِّ عليه وكذا قَوْلُ قَتَادَةَ : الأَحْقَافُ : جَبَلٌ بالشَّأْمِ وقد رَوَوْا ذلك وصَوَّبُوا وما رَوَاهُ قَتَادَةُ وابنُ إِسْحَاقَ وغيرُهما قاله ياقوتُ وظَبْيٌ حَاقِفٌ : أَي رَابِضٌ في حِقْفٍ من الرَّمْلِ قَالَهُ ابنُ الأَعْرَابِيِّ أَو يَكُونُ مُنْطَوِياً كالْحِقْفِ قَالَهُ الأَزْهَرِيُّ زَادَ الصَّاغَانِيُّ : وقد انْحَنَى وفي الحديثِ : أَنَّه صلى الله عليه وآله وسلم مَرَّ هُوَ وأَصْحَابُه وهم مُحْرِمُونَ بظَبْيٍ حَاقِفٍ في ظِلِّ شَجَرَةٍ فقالَ : يا فلانُ قِفْ ههُنَا حتَّى يَمُرَّ النَّاسُ لا يَرِبْهُ أَحَدٌ بِشَيْءٍ هكذا رَوَاه أَبو عُبَيْدٍ وقال : هو الذي نَامَ وانْحَنَى وتَثَنَّى في نَوْمِهِ وقال إِبراهِيمُ الحَرْبِيُّ رَحِمَه اللهُ تعالى في غَرِيبِهِ : بِظَبْيٍ حَاقِفٍ فيه سَهْمٌ فقالَ لأَصْحَابِه : دَعُوهُ حتى يَجيءَ صَاحِبُهُ قال ابنُ عَبَّادٍ : هو ظَبْيٌ حَاقِفٌ بَيِّنُ الْحُقُوفِ بالضَّمِّ قال : المِحْقَفُ كَمِنْبَرٍ : مَن لا يَأْكُلُ ولا يَشْرَبُ وكأَنَّهُ مِن مَقْلُوبِ قَفَحَ . واحْقَوْقَفَ الرَّمْلُ والظَّهْرُ والْهِلاَلُ : طَالَ واعْوَجَّ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ عَلَى الرَّمْلِ والهِلالِ وقال فيهما : اعْوَجَّ وأَنْشَدَ للعَجَّاجِ : " سَمَاوَةَ الْهِلاَلِ حَتَّى احْقَوْقَفَا وفي اللِّسَانِ وكلُّ ما طَالَ واعْوَجَّ فقد أحْقَوْقَفَ كظَهْرِ البَعِيرِ وشَخْصِ القَمَرِ وأَنْشَدَ الصَّاغَانِيُّ في الظَّهْرِ : قُوَيْرِحُ عَامَيْنِ مُحْقَوْقِفٌ ... قَلِيلُ الإِضاعَةِ للخُذَّلِ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٠)
- عاد
الآيات المشتركة: ١ · Âd
- خلو
الآيات المشتركة: ١ · Haliy : Boş arı kovanıdır
- أخو
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- خوف
الآيات المشتركة: ١ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- يدي
الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir
- نذر
الآيات المشتركة: ١ · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
- خلف
الآيات المشتركة: ١ · Half : Ense demektir
- عظم
الآيات المشتركة: ١ · Büyük
- عبد
الآيات المشتركة: ١ · Ana kapının önündeki bekçidir
- ذكر
الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- عذب
الآيات المشتركة: ١ · Su yosunudur
- يوم
الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَاذْكُرْ أَخَا عَادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَقَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ …
Kum fırtınaları yardımıyla
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حقف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقم, كثب, ركم |
| Zıt Kök | قوم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin bükülüp kavis yapması, eğrilmesi, hilal veya yay biçiminde yığılan kum tepesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da helak edilen Âd kavminin kavisli kum tepeleri ve vadileriyle kuşatılmış coğrafi yurdunu niteleme |
| Çekirdek Özet 3 | Mukavemeti ve sağlamlığı zannedilen devasa doğal ve beşeri yapıların rüzgarla biçim değiştiren kavisli kum yığınları gibi ufalanıp dağılması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir soyut yer adına indirgeyerek kökün kavislenme, bükülme, zemin güvencesizliği ve değişken yığılma hareketini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حق | Kuşatıp sabitleme, daraltma, oyma veya sınırlandırma yoluyla belirgin bir hat oluşturma (حقق, حقب) | ف | Kenar, açıklık, yayılma ve boşalma momenti eklenerek sabitleşmiş yapıyı uca doğru incelen, kavis çizen, yay gibi bükülen bir kum sırtına dönüştürür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar | Çevirme, sınır çekme, koruma ve dış etkilere karşı bir hat oluşturma |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği | Toplanma, sınır noktası, yoğunlaşma ve kavisli dönme hareketi |
| ف | ağız | Açıklık, kenar, üfleme, dışa doğru yayılma ve saçılma |
| حقف | Çevrelenip toplanan kütlenin kenara doğru kavislenerek bükülmesi | Bir hatta toplanıp biriken kütlenin uç kısımlardan dışa doğru bükülerek hilal veya yay biçimli bir kavis ve sırt meydana getirmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin kavis çizerek eğrilmesi ve bükülmesi; özellikle rüzgarın yığarak hilal biçiminde kıvırdığı ve kenarları incelen kum tepesi (حِقْف), devenin zayıflıktan kavisleşen sırtı veya ceylanın uyurken yuvarlaklaşarak kıvrılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde kum sırtları ve kavisli tepeleri olan geniş çöl çukurluğunu tasvir eder: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى / بنا بطن خبت ذي حقاف عقنقل |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem recez şairi el-Accâc, hilalin gökte yay gibi kavislenip incelmesini bu kökle betimler: سماوة الهلال حتى احقوقفا |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حقف kökü, merkezi Sami dillerinde somut morfolojik eğrilik, bükülme ve yay şeklini alma kavram alanı etrafında gelişmiştir. Kökün birincil çekirdeği olan bükülme ve kavislenme, Güney Sami ve Arap yarımadası çöl topoğrafyasında rüzgar etkisiyle oluşan kavisli kumul morfolojisini (barkan veya hilal kumulları) adlandırmada özelleşmiştir. Kökün permütasyon akrabası olan ve kafatasının kubbeli kavisini bildiren Arapça قحف biçimiyle kavramsal örtüşme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu kök düzeninde belirgin bir çöl topoğrafyası terimi sınırlı olup, kökün kavis ve oyuklaşma semantiği Arap yarımadasının coğrafi şartlarında genişleyerek yerleşiklik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حقف / احقوقَف | Bir şeyin bükülüp hilal veya yay biçimini alması; kavisli kum sırtı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arap ve merkezi çöl morfolojisi | Kavisli nesneler, çukurlaşma ve bükülme kökleriyle fonetik ve anlamsal yakınlık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çöl coğrafyası topoğrafik terimleri | Rüzgarla kavislenen kumul ve kabuksu yüzey şekilleri | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حقف | Anlamlı | Kavislenme, bükülme, hilal kumulu | Birikintinin kıvrılıp yay şeklini alması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حفق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur’an’da geçmez |
| قحف | Anlamlı | Kafatası kemiği, kırıp sıyırma | Kafatasının kavisli üst kemiği veya kabı dibine kadar içip sıyırma | Hedef kökle kavisli kemer yapısı ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| قفح | Anlamlı | Kuru şeyi ağza atma | Ağza un veya kavut atıp kuruca yutma | Tehzib'de müsta'mel kaydedilmiştir; Kur’an’da geçmez |
| فحق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır | Kur’an’da geçmez |
| فقح | Anlamlı | Tomurcuğun açılması, gözün belirmesi | Çiçeğin açılarak kenarlarının ayrılması | Hedef kökün dışa yayılma yönüyle uzaktan akraba; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حقف | Merkez | Kavisli kumul, eğimli yığılma | Rüzgarın etkisiyle hilal biçiminde bükülmüş, kenarları incelen kum sırtı | Dayanaksız, şekil değiştirebilir kavisli yığılma |
| عقم | Komşu | Kısırlık, kök kesicilik | Doğurganlığı ve faydası kesilmiş, helak edici rüzgar niteliği | Âd kavmine gelen rüzgarın yıkıcılığını bildirir |
| كثب | Komşu | Kum yığını | Bir araya toplanmış, yığılmış fakat kavis şartı aranmayan kum kümesi | Şekilden ziyade kütlevi toplanmayı ifade eder |
| ركم | Komşu | Üst üste yığılma | Nesnelerin veya bulutların katman katman birbirine binmesi | Yoğunlaşma ve katmanlaşmayı vurgular |
| قوم | Zıt | Doğruluk, dikilme, sebat | Eğrilik ve bükülme olmaksızın dik durma, sarsılmaz zemin üzerinde kaim olma | Kavisli, akışkan ve eğri kumulun tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حقف | Kavisli kum sırtı, bükülme | Rüzgarla kıvrılmış hilal biçimli kum tepesi | Kesin |
| Latince | tumulus arenaceus, curvatura | Kum tepesi, bükülme | Yalnızca yükseltiyi ve eğriliği verir, çöl kumulunun dinamik kavisini tam karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | barchan, sand dune, curved ridge | Hilal kumul, kavisli kum sırtı | Coğrafi terim olarak barchan hilal biçimli kumulu eksiksiz karşılar; dune geneldir | Güçlü |
| Almanca | Sicheldüne, Sanddüne | Hilal kumulu, kum tepeciği | Sicheldüne kavisli ve hilal biçimli bükülmeyi birebir karşılar | Güçlü |
| Fransızca | barkhane, dune courbée | Kavisli kumul, barkan | Rüzgarın kavis verdiği hareketli çöl kumulu morfolojisini ifade eder | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Oxford English Dictionary, Brockhaus.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالْأَحْقَافِ | Âd kavminin yaşadığı kavisli kum tepeleri diyarı | Âd kavminin uyarılması ve helak sürecinin anlatıldığı tarihi-coğrafi bağlam (Ahkâf 46:21) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve kavimlerin helaki | Dünyevi güç, mimari büyüklük ve iktidara güvenen toplumların temelsiz bir kum tepesi gibi çöküşü | Kök, istikrarsız ve fani zeminlere bel bağlamanın ontolojik kırılganlığına işaret eder |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan fıkhi bir hükme medar olan ıstılahi bir kullanımı yoktur | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ahkâf 46:21 tefsiri ve kıssa coğrafyası | Ahkâf'ın Umman-Yemen (Hadramut) arasındaki kavisli kum vadileri mi yoksa genel bir kum çölü mü olduğu | Kelimenin kavisli, hilal biçimli kum tepeleri manası esas alınarak coğrafi mekan tespiti yapılmıştır |
| Hadis | Tasvir ve teşbih ifadeleri | Uyuyan ceylanın bükülüp kıvrılması (حاقف) veya ıssız kumul yolları (تنائف حقاف) rivayetleri | Kök, nesnelerin hilal gibi bükülüp yuvarlaklaşması anlamında fiziksel tasvir olarak yoğunlaşır |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve istikamet | Çarpıklıktan uzak durma, eğri ve kaygan zeminleri terk etme | Uyarının mekanı ve nesnesi | İnsanın sığınak sandığı eğri ve kavisli dünyevi yapıların zayıflığını kavratma | Güçlü |
| İlmi | Jeomorfoloji ve çöl dinamikleri | Rüzgar erozyonu ve barkan (hilal kumul) teşekkülü | Fiziksel hareket mekanizması | Akışkan parçacıkların aerodinamik kuvvetle kavisli birikintiler oluşturması | Kesin |
| Siyasi | Güç sarhoşluğu ve çöküş | Temelsiz iktidar yapıları ve zevale mahkum kibir | İktidar yanılsaması | Âd kavmi gibi fiziksel güce dayanan tiranlıkların kum tepeleri üzerinde yükselen boş hayallere dönüşmesi | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak güvenliği | Sabit olmayan, akıcı ve yığılma temelli servet | İktisadi zemin dayanıksızlığı | Üretim ve sağlam taban yerine sadece geçici birikime dayanan zenginliğin dağılması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal olmayan kavislenme (eğrilik tensörü) ve akışkanlar mekaniğinde tanecikli yığılma dinamiği | Dış kuvvet vektörlerinin etkisi altında taneciklerin stabil olmayan kavisli ve asimetrik yüzeyler meydana getirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal zemin kırılganlığı ve yanılsamalı güvenlik teorisi | Toplumların zenginlik ve coğrafi güçlerine aldanarak kurdukları nizamın, yapısal bir kriz anında kumul gibi kayarak dağılması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca haritada unutulmuş, tarihi geçmişte kalmış belirsiz bir kabile arazisinin özel ismi olarak görüp geçmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | حقف kökü, azametine ve sağlamlığına güvenilen uygarlıkların (Âd kavmi), hakikatte rüzgarın yön verdiği eğri, dayanıksız ve kaypak bir kum sırtı üzerinde inşa edilmiş olduğunu gösteren sembolik bir zemin metaforudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin evrensel mesajını sadece coğrafi bir arkeolojiye indirgemek; güç, servet ve mimari büyüklüğe güvenen çağdaş sistemlerin ontolojik kumul zeminini fark edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kavim helaklerini anlatırken mekan ile kavmin psikolojik ve ahlaki durumu arasındaki muazzam mutabakatı gösterir; sağlam sanılan kibir kavisli bir kumulda tükenmiştir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimlerini uyardığı, geçmiş kavimlerin yıkılış sebeplerinin sergilendiği ve kozmik rüzgar azabının tasvir edildiği kıssa ayetlerinde (Ahkâf 46:21). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekanın rastgele bir isim olmadığını, bizzat kelimenin kök anlamındaki bükülme, kavislenme ve kaypak yığılma niteliğinin kavmin akıbetini haber verdiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamRüzgarın sürükleyip bükmesiyle kavis ve hilal biçimi alan, uçları incelen oynak kum sırtı ve tepesi.
- Soyut anlamDıştan devasa ve kuşatıcı görünen ancak içsel mukavemeti bulunmayan, rüzgarın esişine göre sürekli yön ve eğrilik değiştiren zemin kırılganlığı.
- Sistematik karşılıkSabit bir temele ve adalete dayanmayan kibirli yapıların, fiziksel azametlerine rağmen bir kumul zayıflığında dağılmaya mahkum olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Formülde zamanla biçim değiştiren kavisli kumul yapısını ve zemin kararsızlığını; geometrik eğrilik ve bükülme katsayısını; dış rüzgar ve kuvvet alanının akış gradyanını; ise içsel bağlayıcılık ve yoğunluk eksikliğinden doğan yapısal dayanıksızlığı temsil eder. Model, yapının büyüklüğünün bir direnç oluşturmadığını, aksine akışkan dış etkenler karşısında kavislenerek çökmeye açık olduğunu matematiksel olarak gösterir.