حنث
ح - ن - ث
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Hars(se) sürülmüş tarla demektir. Hars fiil olarak tarlayı sürmek, hans ise bir şeyi bozmak, karıştırmak, yemini bozmak anlamına gelir. “Hars” tarla demektir. “Re” ne”ye dönüşerek toprağın sürüldüğü zaman bozulması gibi “hins” verilen sözü, yapılan yemini bozma demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hars(se) sürülmüş tarla demektir. Hars fiil olarak tarlayı sürmek, hans ise bir şeyi bozmak, karıştırmak, yemini bozmak anlamına gelir. “Hars” tarla demektir. “Re” ne”ye dönüşerek toprağın sürüldüğü zaman bozulması gibi “hins” verilen sözü, yapılan yemini bozma demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٢٧باب الحاء والثاء والنون معهما
ح ن ث يستعمل فقط
حنث:
الحِنْثُ: الذَّنْبُ العظيم، ويقال: بَلَغَ الغُلام الحِنْثَ أي بَلَغَ مَبْلغاً جَرَى عليه القَلَم في المعصِيةِ والطاعة. والحِنْثُ إذا لم يُبِرَّ بيَمينه، وقد حَنِثَ يَحْنَثُ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١١الحِنْثُ: الإثم والذَنب. وبلغ الغلامُ الحِنْثَ أي المعصية والطاعة. والحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين. تقول: أحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فحَنَثَ، أي لم يبرّ فيها. وتَحَنَّثَ، أي تَعَبَّدَ واعتزل الأصنام مثل تَحَنَّفَ. وفي الحديث أنَّه كان يأتي غارَ حراء فَيَتَحَنَّثُ فيه. وفلان يَتَحَنَّثُ من كذا، أي يَتَأَثَّمُ منه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٥٧٦ح ث ن
حنث ، حثن
استعمل من وجوهه : حنث ، حثن .
حثن : أَهْمَلَه اللَّيْثُ . وحُثُن : جَاءَ في شِعْرِ هُذَيْل ، وهُوَ موْضِعٌ مَعْروفٌ في بِلاَدِهم .
حنث : قال الليث : الحِنْثُ : الذِّنْبُ العظيمُ . ويُقَالُ : بَلَغَ الغُلاَمُ الحِنْث ، أي بَلَغَ مَبْلَغاً جَرَى القَلَم عَلَيْهِ بالطَّاعةِ والمَعَاصِي .
قال : وحَنِثَ في يَمينِه حنِثاً ، إذَا لمْ يُبِرَّها .
وفي الحديث : ( اليمِينُ حِنْثٌ أَوْ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٦٣٢(باب الحاء والنون وما يثلثهما)
(حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٤- قال الله تعالى: ﴿وكانوا يصرون على الحنث العظيم﴾ [الواقعة/46]، أي: الذنب المؤثم، وسمي اليمين الغموس حنثا لذلك، وقيل: حنث (انظر: الأفعال 1/411) في يمينه إذا لم يف بها، وعبر بالحنث عن البلوغ؛ لما كان الإنسان عنده يؤخذ بما يرتكبه خلافا لما كان قبله، فقيل: بلغ فلان الحنث. والمتحنث: النافض عن نفسه الحنث، نحو: المتحرج والمتأثم.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٤٣ح ن ث
حنث في يمينه حنثاً: وقع في الحنث.
ومن المجاز: بلغ الغلام الحنث " وكانوا يصرون على الحنث العظيم " وهو الذنب استعير من حنث الحانث الذي هو نقيض بره.
وهو يتحنث من القبيح: يتحرج ويتأثم " وكان رسول الله صلـى الله عليه وسلم يتحنث بحراء " أي يتعبد ويتأثم.
وقالوا: تحنث بصلتك وبرك ويجوز أن تعاقب الثاء الفاء من التحنف.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٠٤٨الحِنْثُ: الخُلْفُ في اليمين.
حَنِثَ في يمينه حِنْثاً وحَنَثاً: لم يَبَرَّ فيها، وأَحْنَثه هو. تقول: أَحْنَثْتُ الرجلَ في يمينه فَحَنِثَ إِذا لم يَبَرَّ فيها. وفي الحديث: اليمين حِنْثٌ أَو مَنْدَمَة؛ الحِنْثُ في اليمين: نَقْضُها والنَّكْثُ فيها، وهو من الحِنْثِ: الاثم؛ يقول: إِما أَنْ يَنْدَمَ على ما حَلَفَ عليه، أَو يَحْنَثَ فتلزمَه الكفارةُ.
وحَنِثَ في يمينه أَي أَثِمَ.
وقال خالد بن جَنْبةَ:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٥* ح ن ث * * الحِنْثُ * الإثم والذنب وبلغ الغلام الحنث أي بلغ المعصية والطاعة بالبلوغ والحنث الخلف في اليمين تقول * أحْنَثَهُ * في يمينه * فَحَنِثَ * وتقول منها * حَنِثَ * بالكسر * حِنْثاً * بكسر الحاء و * تَحَنَّثَ * تعبد واعتزل الأصنام مثل تحنف وتحنث أيضا من كذا أي تأثم منه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٤٤الحنث، بالكسر : الذنب العظيم، و الإثم ، وفي التنزيل العزيز وكانوا يصرون على الحنث العظيم وقيل: هو الشرك، وقد فسر به هذه الآية أيضا. الحنث :الخلف في اليمين . وفي الحديث: اليمين حنث أو مندمة الحنث في اليمين: نقضها، والنكث فيها، وهو من الحنث: الإثم، يقول: إما أن يندم على ما حلف عليه، أو يحنث، فيلزمه الكفارة. وحنث في يمينه: أثم. وقال ابن شميل: على فلان يمين قد حنث فيها، وعليه أحناث كثيرة.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٣٥٢حَنِثَ فِى يَمِينِهِ
1 حَنِثَ فِى يَمِينِهِ حنث في يمينه حنث في يمينة , (S, A, Msb, K, *) aor. حَنَثَ , (Msb, K,) inf. n. حِنْثٌ (S, * A, Msb, K *) and حَنَثٌ, (TA,) He violated, or broke, or failed of performing, his oath: (A, Msb, K, TA:) he was untrue in his oath: (S, TA:) he committed a sin, or crime, in his oath. (TA.) Also He retracted, or revoked, his oath. (TA.) ― -b2- And the verb alone,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٤٠حَنِثَ
حَنِثَ A ( n. ac. حِنْث 2 , حَنَث 4 )
a. [ Fī ], Broke ( his oath ).
أَحْنَثَ
أَحْنَثَ IV ,
a. Caused to commit perjury.
تَحَنَّثَ
تَحَنَّثَ V
a. [ Min ], Abstained, desisted from.
حِنْث
حِنْث 2 , ( pl. أَحْنَاْث 38 ),
a. Perjury.
b. Sin, crime.
حَاْنِث
حَاْنِث 21 ,
a. Perjurer.
حَنْثَر
حَنْثَر
a. Block-head, idiot.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٧٥١حنث
حَنِثَ - يَحْنَثُ - حِنْث
حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن: يستنكف ويتراجع وينكص
حَنِثَ - يَحْنَثُ + الكائن + عن أمر (يمين أوقسم): ينكص ويتراجع عن الإبرار بقسمه الذي يعزم فيه على فعل ما
حَنِثَ - يَحْنَثُ + كائن + عن أمر أو شيء + إلى أمر أو شيء: يتراجع وينكص عن شيء ويتجه بفعله إلى شيء مخالف ومعاكس
حِنْث - الحنث: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٦)
- ضغث
الآيات المشتركة: ١ · Demetler
- صرر
الآيات المشتركة: ١ · Cırcır böceğidir
- أوب
الآيات المشتركة: ١ · Ev arı sürüsü anlamındadır
- ضرب
الآيات المشتركة: ١ · Örnek verdi
- صبر
الآيات المشتركة: ١ · Granit taş demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir
- يدي
الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir
- عظم
الآيات المشتركة: ١ · Büyük
- نعم
الآيات المشتركة: ١ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- أخذ
الآيات المشتركة: ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- عبد
الآيات المشتركة: ١ · Ana kapının önündeki bekçidir
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ
Yemini bozmak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حنث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نكث, خلف, أثم |
| Zıt Kök | برر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, akdi veya yemini bozarak taahhütten dönme ve bundan doğan sorumluluk yükü |
| Çekirdek Özet 2 | Yeminin getirdiği bağlayıcılığı ihlal etmeme uyarısı ve şirk gibi en ağır sorumluluk doğuran günah hali |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki taahhüdün ihlaliyle oluşan ontolojik ve vicdani sapma durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir yemin bozma eylemine indirgeyip Kur'an'daki şirk ve nihai sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حن | İçe doğru bükülme, eğilme, yönelme, geriye kıvrılma veya duygusal çekim hissetme; حنن, حنف, حنك ve حنجر köklerinde olduğu gibi doğrusal veya tabii seyirden sapma veya içe doğru bükülme hareketi | ث | Bükülme ve sapma hareketine dağılma, çözülme ve serbest kalma karakteri katarak bağlanan bir yeminin veya taahhüdün çözülüp bozulması, böylece kişinin sorumluluk ve günah yükü altına girmesi anlamını kurar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Kişinin yeminiyle veya fıtri sözleşmesiyle etrafına ördüğü ahlaki ve hukuki sınır hattını temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Çizilen sınırın içinde devam eden akış, irade ve yaşam sürecindeki süreklilik hareketini gösterir. |
| ث | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (ت imgesinden türetme olup peltek ses değeriyle gevşeme ve dağılma yoğunlaşması taşır) | Belirlenmiş imin ve sınırın aşınması, bağın gevşeyerek dağılması ve hukuki taahhüt çizgisinin çiğnenmesi etkisini yansıtır. |
| حنث | Çitin ve taahhüt sınırının içindeki sürekliliğin gevşeyip bozulması, koruma hattının yarılması | İnsanın kendi iradesiyle kurduğu veya fıtraten tabi olduğu koruyucu taahhüt çitini gevşetip delmesi, bağını dağıtması ve bunun sonucunda korumasız kalarak günah ve vebal altına girmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düğümün veya bükülmüş bağın gevşetilmesi, bükülmüş bir ipten veya hattan sapma; kişinin üzerine aldığı hukuki veya ahlaki bağı çözerek taahhüdü tersine çevirmesi ve bu ihlalin bıraktığı ağırlık |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, verilen ahdin çiğnenmesi ve yeminin bozulmasıyla gelen utanç ve günah anlamında kullanılır; Nâbiğa ez-Zübyânî yemini bozmaktan sakınmayı ve ahde vefayı anlatırken kökün türevlerine yer verir. |
| Erken Arapça kullanım | İbn Şümeyl ve Hâlid b. Cenbe gibi erken dil otoritelerinin naklettiği üzere Arap kelamında yemin ya yerine getirme ya da günah doğuracak şekilde bozma olarak görülmüş; çocuğun ergenliğe erişip günah yükümlüsü olmasına بلغ الغلام الحنث denilmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde حنث kökü, özellikle Güney ve Orta Sami kollarında taahhüt, günah ve dinsel yükümlülük bağlamında semantik bir yoğunlaşmaya sahiptir. İbranicede ח-נ-פ (ḥ-n-p) ve ח-נ-ן (ḥ-n-n) kökleriyle içe bükülme, sapma veya dinden dönme biçimindeki semantik geçişlerle morfolojik bir akrabalık sezilmekle birlikte, doğrudan ح ن ث dizilişi Klasik Arapçada özelleşmiş bir hukuki ve ahlaki terim hüviyeti kazanmıştır. Süryanicede ḥnp kökü sapma, putperestlik ve paganizm dairesini karşılarken, Klasik Arapça bu kökü yemin bağının çözülmesi, taahhüdün bozulması ve buradan doğan ağır günah anlamıyla billurlaştırmıştır. Kökün tefe‘‘ul vezninde تحنّث biçimi ise günah ve vebalden uzaklaşarak ibadete çekilme (teennüs / teessüm mantığıyla) anlamı kazanmış, fıtri arınma ve putperestlik sapmasından geri durma hareketini temsil etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir yemini, sözü veya bağı bozmak; günah ve vebal yüklenmek | Kök, taahhüdü iptal etme eylemi ile bu iptalin doğurduğu ahlaki suçluluk ve sorumluluk durumunu birlikte ifade eder; تحنّث kalıbında ise bu günahtan kaçınma anlamı kazanır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranicede sapma, fıtrattan dönme ve dinsel kirlilik bildiren köklerle kavramsal paralellik | Sami zemininde fıtri veya akdi bağlılıktan sapmayı anlatan köklerle semantik matris ortaklığı bulunur; doğrudan fonetik süreklilik dar bir alandadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan denk bir kök formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حنث | Anlamlı | Yemini bozmak, günah ve vebal yüklenmek | Verilmiş bir sözü veya yemini yerine getirmeyerek sorumluluk altına girmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حثن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| نحث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| نثح | Anlamlı | Terlemek, sızmak, dışarı çıkmak | Suyun deriden veya kaptan dışarı sızması, terleme hareketi. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur. |
| ثحن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حنث | Merkez | Yemin ve taahhüdü ihlal etme, günaha girme | Bir ahdin veya yeminin bozulmasıyla doğan doğrudan günah, vebal ve sorumluluk durumunu ifade eder. | Hem hukuki hem vicdani ve ahlaki suçluluk yükünü içerir. |
| نكث | Komşu | Sözleşmeyi ve akdi çözme | نكث daha çok örülmüş bir ipi söker gibi karşılıklı siyasi ve hukuki antlaşmayı bozmaya odaklanır; günah boyutundan ziyade bağın çözülüşü öndedir. | İpi çözmek somut kökeninden gelir. |
| خلف | Komşu | Verilen söze aykırı davranma, vaadi tutmama | خلف bir kimsenin arkasından iş çevirme veya vaat edilen şeyin aksini yapma durumudur; yemine mahsus değildir. | Vaat ve randevuyu yerine getirmeme durumlarında yaygındır. |
| أثم | Komşu | Genel anlamda günah işleme ve yavaşlama | أثم insanı hayırdan alıkoyan ve cezayı hak ettiren her türlü günahı kapsar; حنث ise özellikle taahhüt ihlali temellidir. | Anlam alanı حنث kökünden daha geniştir. |
| برر | Zıt | Yemini yerine getirme, iyilik ve sadakat gösterme | Yeminde durma, sözü doğrulama ve taahhüdü eksiksiz ifa ederek sorumluluktan arınmış olma hali. | Yeminin bozulmasının tam karşıtı olarak yemine sadık kalmaktır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حنث | Yemini bozmak, günah işlemek | Verilen taahhüdün çiğnenmesi ve bu ihlalin doğurduğu ağır sorumluluk ve suçluluk yükü. | Kesin |
| Latince | Periurium, Peccatum | Yalan yere yemin, yemin bozma, günah | Periurium doğrudan hukuki yemin ihlalini karşılarken, kökün taşıdığı genel dinsel vebal (peccatum) yönünü kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Perjury, Breach of oath, Sin | Yemini bozma, taahhüt ihlali, ağır günah | Perjury daha çok mahkemede yalan yere yemin etmeyi imler; Kur'an'daki ontolojik sorumluluk ve şirk anlamını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Meineid, Eidbruch, Sünde | Yemin ihlali, ahdi bozma, günah | Meineid hukuki yemin bozmayı karşılar; dini vebal anlamı için Sünde kelimesiyle desteklenmesi gerekir. | Güçlü |
| Fransızca | Parjure, Violation de serment, Péché | Yemini bozma, antlaşmayı çiğneme, günah | Parjure terimi akdi ihlali yetkin şekilde verir; kökün şirk ve ergenlik mesuliyeti gibi semantik katmanlarını tek başına kuşatamaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَحْنَثْ (Fiil) | Yemini bozmak, taahhüdü ihlal etmek | Hz. Eyyûb'un eşine yönelik ettiği yemini, fıkhi ve vicdani bir çözümle yeminini bozmadan yerine getirmesi bağlamı (Sâd 38:44). |
| الْحِنْثِ (İsim) | Büyük günah, şirk, fıtri sorumluluğun ihlali | Ashâb-ı şimâlin dünya hayatında üzerinde ısrar ettiği en büyük vebal, şirk ve fıtrat ahdinin çiğnenmesi bağlamı (Vâkıa 56:46). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah ve şirk meselesi | Vâkıa 56:46 ayetindeki ifadenin şirk mi yoksa büyük günahların tamamı mı olduğu tartışması | İnsanın tevhit akdini bozarak şirke sapması ve bu sapmada ısrar etmesi |
| Fıkıh | Yeminler ve kefaret hükümleri | Bir yeminin hangi şartlarda bozulmuş sayılacağı ve kefaretin ne zaman gerekeceği meselesi | Kişinin ettiği yeminin hilafına davranmasıyla kefareti gerektiren hukuki ihlal hali |
| Tefsir | Ahde vefa ve fıtrat sözleşmesi | Hz. Eyyûb kıssasında yemin formülü ve cehennem ehlinin ısrar ettiği günahın mahiyeti | Yemini bozmaktan sakınma titizliği ile küfür ve şirkte diretmenin getirdiği yıkım |
| Hadis | Yeminden dönme ve ibadet | Kişinin daha hayırlısını gördüğünde yeminini bozup kefaret vermesi ve Hz. Peygamber'in Hira'daki ibadeti | تحنّث kavramında günahtan kaçınarak inzivaya çekilme; yemin ahkâmında ise sorumluluk tespiti |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve kulluk ahdi | Şirk ve tevhit ahdini ihlal | İnsanın yaratıcısıyla olan ontolojik bağını koparma | Dini sistemde kök, Allah'a verilen ilk ahdin çiğnenmesi ve en büyük vebalin yüklenilmesi işlevini görür. | Kesin |
| İlmi | Hakikat taahhüdü | Bilgi ahlakına ihanet, epistemik sapma | Doğruluğu tescilli veriyi tahrif etme veya inkârda direnme | İlmi sistemde araştırmacının veya bilginin hakikate sadakat yeminini bozması ve yanlışı sürdürmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve anayasal bağlılık | Siyasi meşruiyet ahdini çiğneme, vatana ihanet | İdare eden ile edilen arasındaki toplumsal mutabakatı yıkma | Yöneticinin veya vatandaşın anayasal ve ahlaki sadakat yeminini bozarak devlete ve topluma sırt çevirmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Akdi güven ve ticari taahhüt | Sözleşmeyi tek taraflı feshetme, borç ve akdi inkar | Piyasadaki güven ortamını yok ederek finansal istikrarsızlık üretme | İktisadi düzende ticari akitlerin, senetlerin ve teminatların çiğnenerek haksız kazanç ve vebal üretilmesidir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel süreksizlik ve sınır şartının bozulması | Bir sistemin tanımlı olduğu süreklilik ve denge sınırının aniden kırılması, diferansiyel denklemin sınır koşulunu ihlal ederek tanımsızlık veya kararsızlık üretmesi kökün yapısıyla izomorfiktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif anomi ve sadakat ihlali | Hukukta sözleşmenin ihlali, sosyolojide bireyin toplumsal mutabakatı ve normatif düzeni reddederek anomiye düşmesi bu kökün semantik hareketiyle örtüşür. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece gündelik dilde edilen alelade yeminlerin bozulması ve kefaret ödenmesi meselesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem fıkhi olarak yemine sadakat hassasiyetini hem de ontolojik olarak insanın Allah ile yaptığı fıtrat sözleşmesini bozarak şirkte ve isyanda ısrar etmesini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vâkıa Suresi 46. ayetteki ifadenin sadece sıradan bir günah veya yemin bozma sanılması, ayetin müşriklerin tevhit ahdini bozmaları ve inkârda ısrar etmeleri bağlamındaki dehşetli uyarısını etkisizleştirir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın ahlaki ve ontolojik konumunun sözleşme ve taahhüt esasına dayandığını, bu taahhütten dönmenin bireysel vicdandan kozmik sorumluluğa kadar uzanan ağır bir günah (hins) doğurduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Eyyûb'un yemini ve ahde vefa hassasiyetini konu edinen ayetlerde (Sâd Suresi) ve ahirette ashâb-ı şimâlin azap gerekçelerini bildiren ceza ayetlerinde (Vâkıa Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeminin lafzi bir sözden ibaret görülmeyip kişinin ahlaki bütünlüğünü kuran bir sınır olduğunu; günahın da rastgele bir hata değil, verilmiş bir söze ve fıtri sınıra sadakatsizlik olduğunu kavratır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGerilmiş veya bükülmüş bir bağın gevşeyip çözülmesi, sınır hattının kırılarak taahhüdün çiğnenmesi ve bunun sonucunda kişiye yapışan ağır yük.
- Soyut anlamİnsanın fıtri, ahlaki veya hukuki olarak bağlandığı bir ilkeyi ve taahhüdü ihlal ederek manevi ve hukuki sorumluluk (vebal ve günah) altına girmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin işleyişini sağlayan temel aksiyomun ve ahdin çiğnenmesiyle ortaya çıkan meşruiyet kaybı ve ontolojik yaptırım durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Burada bireyin yaptığı akde veya yemine sadakat durumunu gösteren ikili değişkeni temsil eder ( ahde vefayı, ahdin bozulmasını gösterir). ifadesi ahdin bozulması halinde devreye giren gösterge fonksiyonudur. ise taahhüdün çiğnenmesiyle tahakkuk eden ahlaki, hukuki ve ontolojik vebal ağırlığını simgeler. Model, bağlayıcı taahhüt ihlal edildiğinde () ortaya çıkan kaçınılmaz vebal yükünü () doğrudan ve yalın bir matematiksel fonksiyon olarak ifade eder.