أثم
أ - ث - م
جذر- الورود: ٤٨
- الآيات: ٤٢
- الصيغ: ٢٢
- المعاجم: ١٣
İsm hurmadan yapılan içkidir. (EiÇM) Hurmadan yapılan alkollü içkidir. İnsanın kendisine zararlı bir işi yapmasına “ism” denir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءثم · إثم · اثم
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
İsm hurmadan yapılan içkidir. (EiÇM) Hurmadan yapılan alkollü içkidir. İnsanın kendisine zararlı bir işi yapmasına “ism” denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٣٩باب الثاء والميم و و ا ي ء معهما
ث و م، و ث م، م ي ث، ث م أ، أ ث م مستعملات
ثوم:
الثُّومُ: معروف.. والثُّومةُ: قَبِيعةُ السَّيف التّي على مِقْبَضه.. وثُومةُ: اسمُ رَجُلٍ من بني كلاب.
وثم:
الوَثِيمُ: المكْتَنِزُ لحماً. وقد وَثُمَ يَوْثُمُ وَثامةً.
ووَثَمَ الفَرَسُ الحِجارة بحافره يَثِمُها وَثماً، إذا كَسَرَها.
والمُواثَمَةُ في العَدْوِ: المُضابرة كأنّه يَرْمي بنَفْسِهِ، قال: وفي الدِّهاس
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٧٨الأثْمُ: الذنْبُ. وقد أَثِمَ الرجل بالكسر إّثماً ومَأَثَماً، إذا وقع في الإثم، فهو آثِمٌ وأَثيمٌ، وأَثومٌ أيضاً. وأَثَمَهُ الله في كذا يَأْثُمُهُ ويَأْثمُهُ، أي عَدَّه عليه إثماً، فهو مَأْثُومُ. وأنشد الفرّاء:
فهَلْ يَأْثُمَنِّي اللهُ في أَنْ ذَكَرْتُهاوعَلَّلْتُ أَصحابي بها ليلةَ النَفْرِ
وآثمه بالمد أوقعه في الإثم.
وآثمَهُ بالتشديد، أي قال له: أَثِمْتَ. وقد تُسَمَّى الخمرُ إثماً. وقال:
شربتُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٢٦ث م ( وايء )
أثم ، ثمأ ، ميث ، وثم ، ثوم ، ثمو .
أثم : قال اللَّيْثُ : يقال : أَثِم فلانٌ يأثَم إثْماً ، أي وَقَع في الإِثم .
وتأثَّم ، أي تَحرَّج من الإِثم وكَفّ عنه .
وأَخبرني المُنْذِريّ ، عن ابن فَهم ، عن محمد بن سلام ، أنه سأل يُونس عن قوله جَلّ وعَزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً ) ( الفرقان : 68 ) فقال : عقوبة ؛ وأَنشد قول بِشْر :
وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم
بأَبْطَح ذي المَجاز
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠١(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما)
(أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد:
وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٠٢٦المدخل: إثم- الإثم والأثام: اسم للأفعال المبطئة عن الثواب (يقال: أثمت الناقة المشي تأثمه إثما: أبطأت. انظر: اللسان (أثم) )، وجمعه آثام، ولتضمنه لمعنى البطء قال الشاعر:
*جمالية تغتلي بالرداف**إذا كذب الآثمات الهجيرا*
(البيت للأعشى في ديوانه ص 87؛ واللسان (أثم). وعجزه في المجمل 1/87)
وقوله تعالى: ﴿فيهما إثم كبير ومنافع للناس﴾ [البقرة/219] أي: في تناولهما إبطاء عن الخيرات.
وقد أثم إثما وأثاما فهو آثم وأثيم.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٩٨أ ث م
تقول: فلان من الحياء يتلثم ومن اللمم يتأثم أي يتحرج.
وتقول: كانوا يفزعون من الأنام أشد ما يفزعون من الأثام وهو وبال الإثم قال: لقد فعلت هذي النوى بي فعلة أصاب النوى قبل الممات أثامها
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٦١١الإِثْمُ: الذَّنْبُ، وقيل: هو أَن يعمَل ما لا يَحِلُّ له. وفي التنزيل العزيز: والإِثْمَ والبَغْيَ بغير الحَقّ. وقوله عز وجل: فإِن عُثِر على أَنَّهما استَحقّا إثْماً؛ أَي ما أُثِم فيه. قال الفارسي: سماه بالمصدر كما جعل سيبويه المَظْلِمة اسم ما أُخِذ منك، وقد أَثِم يأْثَم؛ قال:
لو قُلْتَ ما في قَوْمِها لم تِيثَمِ
أَراد ما في قومها أَحد يفْضُلها. وفي حديث سعيد بن زيد: ولو شَهِدْتُ على العاشر لم
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٣٣* أ ث م * * الإثْمُ * الذنب وقد أثم بالكسر إثما ومأثما إذا وقع في الإثم فهو * آثِمٌ * و * أثِيمٌ * و * أثُومٌ * أيضا وأثمه الله في كذا بالقصر يأثمه بضم الثاء وكسرها أثاما عدة عليه إثما فهو * مأثومٌ * قلت قال الأزهري قال الفراء أثمه الله يأثمه إثما وأثاما جازاه جزاء الإثم فهو مأثوم أي مجزي جزاء إثمه و * آثَمَهُ * بالمد أوقعه في الإثم و * أثَّمه * تأثيما قال له أثمت وقد تسمى الخمر إثما وقال % شربت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٩٨٩| | ( * ! الإِثْمُ ، بالكَسْرِ : الذَّنْبُ ) ، قال | الراغب : هو أَعَمُّ من العُدْوانِ . وقال | غَيْرُه ، هو فِعْلٌ مُبَطِّىءٌ عن الثَّواب | وقَوْله تعالى : ! 2 < * ! والإثم والبغي > 2 ! | قال الفرّاء : الإِثْم : ما دُونَ الحَدّ ، | ( و ) قيل : الإِثْمُ : ( الخَمْرُ ) ، قال : | % ( شَرِبْتُ الإِثْمَ حَتَّى ضَلَّ عَقْلِي % | كَذاكَ الإِثْمُ تَصْنَع بالعُقُولِ ) % | كذا في العُباب والصّحاح ، وقولُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٩٩٣المدخل: اثمأَثِمَ
1 أَثِمَ ذ , (Lth, S, M, &c.,) aor. اَثَمَ , (Lth, M, Msb, K,) inf. n. اِثْمٌ, (S, K,) or أَثَمٌ, the former being a simple subst., (Msb,) and مَأْثَمٌ, (S, K,) He fell into what is termed اِثْمٌ [i. e. a sin, or crime, &c.]; (Lth, T, S, M, Msb, * K *;) [he sinned; committed a sin, or crime;] he did what was unlawful: (M, * K:) and ↓ تَأْثِيمٌ signifies the same as اِثْمٌ: (K:) it may be
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٨٥المدخل: ءثمأَثَم
أَثَم U ( n. ac. أَثْم 1 ),
a. Regarded as a sinner ( God ).
أَثِمَ
أَثِمَ A ( n. ac. اِثْم 2 , أَثَم 4 , مَأْثَم 17 ),
a. Sinned; committed a crime, did that which is unlawful.
أَثَّمَ
أَثَّمَ II ,
a. Accused of crime, of wrong-doing.
آثَمَ
آثَمَ IV ,
a. Caused to fall into sin, crime, led astray.
تَأَثَّمَ
تَأَثَّمَ V
a. [ Min ], Abstained from sin.
اِثْم
اِثْم 2 , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٦٦٦المدخل: ءثمءثم
أَثِمَ - يَأْثَمُ - إثْم - أثام - آثِم - آثِميْن - أثيْم - أثَّمَ - يُؤَثِّمُ - تَأثيْم
أثِمَ - يَأْثَمُ + كائن أو قلب كائن + من شيء أوأمر: يشعر بالذنب منه: يقترف ذنباً أو فعلاً مخالفاً للمقبول والمسموح والحلال فيشعر بالذنب وتأنيب الضمير من ذلك
إثْم: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل" أثِمَ - يَأثَمُ": الشعور بالذنب: وهو كذلك بمعنى
الصيغ(٢٢)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٠ (الإجمالي: ٢٥٠)
- عدو
الآيات المشتركة: ٩ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- حرم
الآيات المشتركة: ٦ · Hiram keçe demektir
- جنف
الآيات المشتركة: ٢ · Ecnef kambur demektir
- بهت
الآيات المشتركة: ٣ · Mehd beşik demektir
- كسب
الآيات المشتركة: ٥ · Kazandı
- لحم
الآيات المشتركة: ٣ · Et
- سحت
الآيات المشتركة: ٢ · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
- خنزر
الآيات المشتركة: ٢ · Domuz
- هلل
الآيات المشتركة: ٢ · Boğazlandı
- فحش
الآيات المشتركة: ٣ · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
- بطن
الآيات المشتركة: ٣ · Batın karın demektir
- أكل
الآيات المشتركة: ٥ · Ekel pas demektir
الآيات التي ورد فيها(٤٢)
فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Kötülük
وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ
Kötülük
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْمًا عَظِيمًا
Kötülük
انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا
Kötülük
وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْمًا فَإِنَّمَا يَكْسِبُهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا
Kötülük
وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا
Kötülük
فَإِنْ عُثِرَ عَلَى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْمًا فَآخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ …
Kötülük
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أثم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ذنب, وزر, حرج, جرح |
| Zıt Kök | برر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yük veya zaaf sebebiyle yavaşlamak, geride kalmak, menzile vaktinde varamamak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı hayırdan ve tekâmülden alıkoyan, bilinçli ve ısrarlı biçimde işlenen vebal ve kötülük |
| Çekirdek Özet 3 | Bireyi ve toplumsal düzeni atalete, kokuşmaya ve adaletten sapmaya sürükleyen içsel fren |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut ve törensel bir günah tanımına hapsedilerek hayrı geciktiren ve sistemi çökerten somut zarar yönünün ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أث | Birikmek, yoğunlaşmak, ağırlık oluşturup yerinde tutmak; أثث kökünde eşyanın yığılıp yoğunlaşması, أثر kökünde geride iz kalması ve gecikme, أثل kökünde ise kökleşip ağırlaşma anlamlarında görülür. | م | Kapanma, toplanma ve ihata anlamı katan mim harfinin eklenmesiyle, biriken ağırlığın failin iradesini bütünüyle kuşatarak onu hayırlı hareketten fiilen alıkoyması ve geride bırakması anlamı kesinleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eyleme geçme iradesini, birincil yönelişi ve failin başlangıçtaki hareket gücünü temsil eder. |
| ث | İşaret, sınır; peltekleşme ile yoğunlaşan engel (ت imgesinden türetme) | Yol üzerinde beliren engeli, sınır ihlalini ve harekete direnç gösteren ağırlık katmanını imler. |
| م | Su; akış, derinlik, kapanma ve toplanma | Oluşan ağırlığın ve sorumluluğun failin etrafını sararak onu içine çekmesini ve sabitlemesini anlatır. |
| أثم | Gücün engelle karşılaşıp içine kapanarak atalete uğraması | Başlangıçtaki iradî gücün (ا), bir sınır ihlali ve yük sebebiyle (ث) kuşatılıp hapsedilmesi (م), böylece yürüyüşün yavaşlayarak geride kalması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yükü ağır geldiği veya takati kesildiği için kervanın gerisinde kalan, adımlarını yavaşlatan deve için kullanılan fiildir (ناقة آثمة). Buradan hareketle insanı menziline ve hayra ulaştırmaktan alıkoyan her türlü kusur ve vebal bu adla anılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ, öğle sıcağında yavaşlayan ve adımları ağırlaşan develeri tasvir ederken şöyle der: إذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجِيرا / Bu beyitte kök, sıcağın ağırlığı altında geride kalan ve hızını kaybeden binekler için doğrudan fiziksel anlamıyla kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Aklı ağırlaştırıp uyuşturduğu ve insanı doğru karardan alıkoyduğu için şaraba mecazen «ism» denilmiştir; şairin şu mısraı erken dönem kullanımına örnektir: شَرِبْتُ الإثْمَ حتّى ضَلَّ عَقْلِي / كذاك الإثْمُ تفْعَلُ بالعُقولِ. Ayrıca kasten işlenen günahtan kaçınma ve çekinme tavrı «teessüm» (تأثّم) olarak adlandırılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde أثم kökü, merkezi Sami havzasında doğrudan ahlaki kusur, yavaşlama ve yükümlülüğü yerine getirememe semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı konsonant dizilimiyle birebir morfolojik bir soydaş tespit edilememekle birlikte, kökün taşıdığı «kusurlu olma, borçlu kalma ve suçluluk yüklenme» matrisi İbranice אשם (aşem: suçlu olmak, suç kefareti sunmak) kökü ile yakın bir semantik ve muhtemel fonetik akrabalık sergiler; zira şin/te denkliği Sami diller arası geçişlerde bilinen bir ses değişimidir. Arapçada kök, somut düzlemdeki «yavaşlama, geride kalma» (البطء والتأخر) çekirdeğini korumuş, daha sonra bu fiziksel atalet ahlaki ve hukuki sorumluluk sahasına aktarılarak hayırdan alıkoyan her türlü bilinçli eylemin ortak adı haline gelmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ناقة آثمة türetimi ve البطء والتأخر esası | Devenin yavaşlaması ve geride kalması şeklindeki fiziksel hareket, insanı tekâmülden alıkoyan ahlaki suça kaynaklık etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אשם ile muhtemel ses ve anlam paralelliği | Suçluluk, kusur ve bu suçun doğurduğu telafi yükümlülüğü bakımından ortak bir Sami ahlak-hukuk çekirdeğine işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında kökle doğrudan eşleşen güvenilir bir biçim tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أثم | Anlamlı | Yavaşlamak, geride kalmak, günah işlemek | Hayırdan alıkoyan ve failini geciktiren bilinçli eylem ve suç. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| أمث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| ثأم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثمأ | Anlamı bulunmayan | Suya kandırmak veya vurmak | Nadir kullanımı olan bir diziliştir; hedef kökün semantik ekseniyle doğrudan bağı yoktur. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| مأث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilişte kök leksikonda yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| مثأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terk edilmiş, kullanılmayan harf birleşimidir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أثم | Merkez | Geciktiren ve alıkoyan suç | İnsanı hayırdan alıkoyan, bilerek yapılan ve kişiyi yavaşlatıp geride bırakan günahtır. | İçsel iradeyle hayrı bilerek terk etme veya zararlı eylemi bile bile sürdürme vurgusu taşır. |
| ذنب | Komşu | Kuyruk gibi peşi sıra gelen suç | Eylemin kendisinden ziyade ardında bıraktığı kaçınılmaz cezai sonucu ve kuyruk gibi yapışan izi anlatır. | Faili takip eden ve hesap gününde önüne çıkacak olan vebal boyutu öne çıkar. |
| وزر | Komşu | Taşınan ağır yük | İnsanın omzuna binen, taşınması güç ve ezici sorumluluk ağırlığını ifade eder. | Yükün eziciliği ve başkasına devredilemez oluşu vurgulanır. |
| حرج | Komşu | Daralma ve çıkmaza girme | Kişiyi manevi veya hukuki bakımdan sıkıştıran, hareket alanını yok eden dar boğazdır. | Vicdani ve şer'i sıkışıklık hissi esastır. |
| جرح | Komşu | Kazanım ve organla işlenen cürüm | Beden azalarıyla fiilen kazanılarak toplum veya düzen üzerinde hasar bırakan eylemdir. | Eylemin maddeten işlenişi ve kazanç boyutu belirgindir. |
| برر | Zıt | Genişlik, engelsiz iyilik, sadakat | Karada genişçe yayılmak gibi hayırda genişlemeyi, engelleri aşarak hızla menzile ulaşmayı ifade eder. | İnsanı geciktiren ağırlıkların aksine onu hayırda öne geçiren taat durumudur. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أثم | Hayırdan alıkoyan bilinçli cürüm | Faili hayırdan ve menzilden geri bırakan, kasten işlenen vebali ifade eder. | Kesin |
| Latince | Delictum, Culpabilitas | Geri kalma, doğru yoldan sapma, kabahat | Delictum kelimesi 'yoldan veya vazifeden ayrılmak, eksik bırakmak' kökünden gelir ve hedef kökün hayrı geciktirme boyutuyla örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Transgression, iniquity, deliberate sin | Sınır ihlali, haksızlık, kasti suç | Sin genel bir ıstılah iken, iniquity ve transgression kelimeleri kökün bilinçli haksızlık ve yavaşlatıcı kötülük yönünü karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Missetat, Frevel, Verschuldung | Kötü fiil, haddi aşma, borçlu kalma | Salt günah (Sünde) kavramından ziyade hukuki ve ahlaki sınırı bilerek çiğneyip geriye düşüren cürmü anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | Iniquité, forfait | Ağır haksızlık, yük getiren suç | Hukuki ve ahlaki dengenin kasten bozulmasını ve failin üzerine kalan vebali karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lewis-Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsm (Genel vebal ve cürüm) | Hayırdan alıkoyan, bilerek işlenen büyük günah | Şirkin, iftiranın ve kasti haramların nitelendiği bağlamlar; Nisâ 4:48, Bakara 2:283. |
| İsm (Maddi ve sosyal zarar) | Aklı zedeleyen, toplumsal faydayı baltalayan kötülük | Kumar ve içkinin bireysel ve toplumsal yıkımını anlatan ayetler; Bakara 2:219. |
| İsm (Düşmanlık ve haksız saldırı) | Başkalarının haklarına tecavüz ve saldırganlık | «el-İsm ve'l-udvân» terkibiyle kurulan hukuki ve siyasi zulüm bağlamları; Mâide 5:2, Bakara 2:85. |
| Esâm (Cezai karşılık) | İşlenen suçun doğurduğu kaçınılmaz ağır azap | Kötülüğün failine dönen cezai akıbet bağlamı; Furkân 25:68. |
| Eysîm (Vasıf olarak) | Kötülükte ısrar eden, vicdanı körelmiş suçlu | Yalancı, müfteri ve hak tanımaz zihniyetin kınandığı yerler; Kalem 68:12, Müttaffifîn 83:12. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) ve failin ahiretteki durumu | İsm sahibinin tövbesiz ölmesi halinde imandan çıkıp çıkmayacağı ve bağışlanma sınırları. | Kişiyi ilahi lütuftan alıkoyan ve helake sürükleyen bilinçli itaatsizlik. |
| Fıkıh | Hukuka aykırı fiiller, tazmin ve ceza ehliyeti | Hata ile yapılan eylemlerde ism (vebal) kalkarken dünyevi tazmin ve bedelin devam edip etmeyeceği. | Kast unsurunun varlığıyla sabit olan cezai ve uhrevi sorumluluk. |
| Tefsir | Günah türlerinin tasnifi ve kavram nüansları | İsm ile zenb ve seyyie arasındaki ayrım; içkinin neden ism olarak isimlendirildiği. | Kökün asıl anlamı olan «hayırdan ve menzilden geri kalma» vurgusunun korunması. |
| Hadis | Ahlaki duyarlılık ve vicdani fetva kriteri | Kalbi tırmalayan, vicdanı huzursuz eden ve insanların görmesinden çekinilen şeylerin ism sayılması. | İçsel fren mekanizmasını bozan ve kalbe ağırlık veren huzursuzluk. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun yaratıcısıyla bağı ve kulluk yürüyüşü | Manevi atalet ve perde | Hidayet yürüyüşünü yavaşlatıp durdurma | Kasıtlı işlenen vebal, kalbi körelterek kulun hayır yolundaki adımlarını ağırlaştırır. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin aranması ve delile tabi olma | Önyargı ve kasti tahrifat | Doğru bilgiye ulaşmayı engelleme | Bile bile gerçeği gizlemek ve çarpıtmak, aklı atalete ve cehalete mahkûm eder. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve iktidar ilişkileri | Zulüm, tarafgirlik ve düşmanlık | Meşruiyeti ve toplumsal barışı dinamitleme | Siyasi arenada ism, hukukun dışına çıkıp saldırganlık (udvân) üreterek devleti çözer. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve kaynak dağılımı | Haksız kazanç ve sömürü | Üretimi ve adil paylaşımı baltalama | Kumar, tefecilik ve hak gaspları, emeğin doğal akışını kesip zenginliği tek elde dondurur. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme kuvveti ve entropi artışı | Fizikte bir sistemin kinetik enerjisini ısıya dönüştürerek hareketi yavaşlatan sürtünme veya sistemdeki düzensizliği artırıp faydalı enerjiyi tüketen entropi gibi, ism de iradi sistemin hızını kesip atalete yol açar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yozlaşma ve anomi | Sosyolojide ve hukukta kuralların bilinçli ihlaliyle toplumsal güvenin zedelenmesi, kurumların işleyişinde sürtünme oluşturarak kolektif ilerlemeyi durdurur ve anomiye sebep olur. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireyin vicdanında kalan, toplumsal ve yapısal zararı bulunmayan soyut ve metafizik bir «günah» algısına indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; yalan şahitlikten kul hakkına, kamu malını haksız yere yemekten aklı iptal eden maddelere kadar hem bireyi hem toplumu felç eden somut engelleri ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsm kavramı daraltıldığında, toplumsal kalkınmayı, adaleti ve ahlaki ilerlemeyi geciktiren yapısal suçlar günah kapsamında görülmez; ibadet eksiklikleri günah sayılırken hukuki ve ahlaki atalet meşrulaşır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an'da ahlak, hukuk ve inanç birbirinden kopuk değildir; أثم kökü bir eylemin sadece ilahi buyruğa aykırı olmakla kalmayıp insanı ve toplumu hayırdan geri bırakan, felç eden tabiatını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hukuki ve ahlaki sınırların çizildiği helal-haram ayetlerinde (Bakara 2:173, 2:219), adalet ve kamu düzeninin emredildiği bağlamlarda (Mâide 5:2) ve şahitliğin gizlenmemesini emreden hükümlerde (Bakara 2:283). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahın sadece şekli kuralların ihlali olduğu sanrısını yıkar; ismin daima bir zarar, bir ağırlık ve hakikati geciktiren bir iç sürtünme barındırdığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAğır bir yük veya takatsizlik sebebiyle yürüyüşün yavaşlaması, kervanın arkasında kalıp menzilden uzaklaşmak.
- Soyut anlamİnsanın hayra ve tekâmüle doğru olan ontolojik akışını, bilerek ve ısrarla işlediği cürümlerle baltalaması ve manevi atalete mahkûm olması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin kendi içindeki meşru hareketi engelleyen, enerji kaybına yol açan ve bütünü çürümeye sürükleyen sürtünme ve yozlaşma katsayısı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , failin veya toplumun anındaki hayırda ilerleme ve tekâmül hızını temsil eder; başlangıçtaki saf irade ve hareket kapasitesidir. parametresi zamana bağlı doğal zaafları gösterirken, fonksiyonu sisteme dışarıdan bilerek dahil edilen «ism» (günah ve vebal) bileşenidir. Eksi işaretli integral, işlenen her vebalin birikerek sistemin hızını düşürdüğünü, faili menzilden alıkoyup atalete ve durmaya mahkûm ettiğini modeller.