أثر
أ - ث - ر
جذر- الورود: ٢٢
- الآيات: ٢٢
- الصيغ: ١٥
- المعاجم: ١٣
İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءثر · اثر
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya eser, iz denir. (EaÇaR) İz demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٢٢١باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما
ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات
ثرو:
تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم.
والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء.
والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٦٨الأَثْرُ: فِرِنْدُ السيفِ. قال يعقوب: لا يعرفه الأصمعيُّ إلاّ بالفتح. قال وأنشدني عيسى ابن عمر الثَقفيّ:
جَلاها الصَيْقَلونَ فأَخْلَصوهاخِفافاً كُلَّهَا يَتَقـي بـأَثْـرِ
أي كلُّها يستقبلك بفِرِنْده. والمأثورُ: السَيفُ الذي يقال إنَّه من عمل الجنِّ. قال الأصمعي: وليس من الأثْرِ الذي هو الفرِنْد. والأَثْرُ أيضاً: مصدر قولك أَثَرْتُ الحديثَ، إذا ذكرْتَه عن غيرك. ومنه قيل: حديثٌ مأثورٌ، أي ينقلُه
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٠٬٩٠٩ث ر ( وايء )
ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار .
ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان .
يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ .
الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق .
ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ .
ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠١(باب الهمزة والثاء وما يثلثهما)
(أثر) الهمزة والثاء والراء، لـه ثلاثة أصول: تقديم الشيء، وذكر الشيء، ورسم الشيء الباقي. قال الخليل: لقد أثِرْتُ بأن أفعل كذا، وهو همٌّ في عَزْم. وتقولُ افعل يا فلان هذا آثِراً ما، وآثِرَ [ذي] أثير، أي إنْ اخترتَ([1]) ذلك الفعل فافعلْ هذا إمّا لا. قال ابنُ الأعرابيّ: معناه افعلْه أوّلَ كلِّ شيء. قال عُروة بن الورد:
وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو *** إلى الإصباح آثِرَ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٩٦١- أثر الشيء:حصول ما يدل على وجوده، يقال: أثر وأثر، والجمع: الآثار. قال الله تعالى: ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا﴾ (وفي أ (وقفينا) وهو خطأ) [الحديد/27]، ﴿وآثارا في الأرض﴾ [غافر/21]، وقوله: ﴿فانظر إلى آثار رحمة الله﴾ [الروم/50].
ومن هذا يقال للطريق المستذل به على من تقدم: آثار، نحو قوله تعالى: ﴿فهم على آثارهم يهرعون﴾ [الصافات/70]
وقوله ﴿هم أولاء على أثري﴾ [طه/84].
ومنه: سمنت الإبل على أثارة (انظر:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٧٤أ ث ر
فيه أثر السيف وآثاره.
قال: أداعيك ما مستصحبات على السري حسان وما آثارها بحسان وجاء على أثره وإثره وكان هذا إثر ذاك أي بعده.
وما تأثر إلي أثراً إذا لم يصطنعك بشيء.
ووجـدت ذلـك فـي الأثـر أي السنـة وفلـان مـن حملـة الآثـار.
وفـرس أثيـر: عظيـم أثـر الحافر.
وحديث مأثور يأثره أي يرويه قرن عن قرن.
ومنه السيف المأثور: للقديم المتوارث كابراً عن كابر وقيل الـذي لـه أثـر أي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٧٨٧الأَثر: بقية الشيء، والجمع آثار وأُثور. وخرجت في إِثْره وفي أَثَره أَي بعده. وأْتَثَرْتُه وتَأَثَّرْته: تتبعت أَثره؛ عن الفارسي. ويقال: آثَرَ كذا وكذا بكذا وكذا أَي أَتْبَعه إِياه؛ ومنه قول متمم بن نويرة يصف الغيث:
فَآثَرَ سَيْلَ الوادِيَّيْنِ بِدِيمَةٍ،
تُرَشِّحُ وَسْمِيّاً، من النَّبْتِ، خِرْوعا
أَي أَتبع مطراً تقدم بديمة بعده.
والأَثر، بالتحريك: ما بقي من رسم الشيء. والتأْثير: إِبْقاءُ الأَثر
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٥٨* أ ث ر * * الأثْرُ * بوزن الأمر فرند السيف و * المَأثُور * السيف الذي يقال إنه من عمل الجن قال الأصمعي وليس من * الأثْرِ * الذي هو الفرند و * أَثَرَ * الحديث ذكره عن غيره فهو * آثِرٌ * بالمد وبابه نصر ومنه حديث * مأثورٌ * أي ينقله خلف عن سلف وفي الحديث ﴿أن النبي عليه الصلاة والسلام سمع عمر رضي الله عنه يحلف بأبيه فنهاه عن ذلك﴾ قال عمر رضي الله عنه فما حلفت به ذاكرا ولا آثِرا أي مخبرا عن غيري
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٨٨٦الأثر، محركة: بقية الشيء. ج آثار وأثور، الأخير بالضم. وقال بعضهم: الأثر ما بقي من رسم الشيء. الأتر: الخبر، وجمعه الآثار. وفلان من حملة الآثار. وقد فرق بينهما أئمة الحديث، فقالوا: الخبر: ما كان عن النبي صلى الله عليه وسلم، والأثر: ما يروى عن الصحابة. وهو الذي نقله ابن الصلاح وغيره عن فقهاء خراسان، كما قاله شيخنا.
الحسين بن عبد الملك الخلال ثقة مشهور توفي سنة 532، وعبد الكريم بن منصور العمري
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٢٥٣المدخل: اثرأَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ
1 أَثَرَ خُفَّ البَعِيرِ ذ , aor. اَثُرَ , inf. n. أَثْرٌ, He made an incision in the foot of the camel [in order to know and trace the footprints]; as also ↓ أثّرهُ. (M.) And أَثَرَ البَعِيرِ He made a mark upon the bottom of the camel's foot with the iron instrument called مِئْثَرَة in order that the footprints upon the ground might be known: (T, TT:) or he scraped the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٧٤المدخل: ءثرأَثَرَ
أَثَرَ I , U ( n. ac. أَثْر 1 , أُثْرَة 3t , اِثَاْرَة 23t ),
a. Made an incision in, marked. - ( b, ), Removed. - ( c, ), Honoured.
أَثِرَ
أَثِرَ A ( n. ac. أَثَر 4 )
a. [ La ], Gave his whole attention to.
b. [ 'Ala ], Determined, resolved upon.
c. Chose.
d. Began.
أَثَّرَ
أَثَّرَ II
a. [ Fī ], Left an impression, mark, trace on, in; impressed, affected.
آثَرَ
آثَرَ IV
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٧٬١٦١المدخل: ءثرءثر
2.BAB
أَثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) - أثَر - آثار - أثارة - آثر - يؤثِرُ (أأثَرَ - يُؤثِرُ) - أُثِرَ - يُؤْثَرُ
أثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو في كائن أو شيء: يُحْدِث ويترك فيه أثراً: يغير في بنائه وتركيبه وفعله ويترك فيه ما يدل على حصول هذا التغير في البناء والتركيب والفعل
أثَر: على وزن
الصيغ(١٥)
- آثَارِهِمْOnların izleri(أَفْعَالِهِمْ)×٦
- أَثَرِİz(فَعَلِ)×٢
- وَآثَارًاVe izler(وَأَفْعَالًا)×٢
- آثَارِİzler(أَفْعَالِ)×١
- آثَارِهِمَاİkisinin izleri(أَفْعَالِهِمَا)×١
- آثَرَكَSeni yeğledi(أَفْعَلَكَ)×١
- أَثَارَةٍKalıntı(فَعَالَةٍ)×١
- أَثَرِيBenim izim(فَعَلِي)×١
- تُؤْثِرُونَYeğlersiniz(تُفْعِلُونَ)×١
- فَأَثَرْنَHemen izinden gittiler(فَفَعَلْنَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٧ (الإجمالي: ١٥٠)
- نجل
الآيات المشتركة: ٣ · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- قفو
الآيات المشتركة: ٢ · Kafa tası demektir
- حيي
الآيات المشتركة: ٥ · Uyanık yılan demektir
- رضي
الآيات المشتركة: ٣ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- تور
الآيات المشتركة: ٢ · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
- قبل
الآيات المشتركة: ٥ · Önce
- سير
الآيات المشتركة: ٢ · Gezerler
- عيسى
الآيات المشتركة: ٢ · İsa
- بغي
الآيات المشتركة: ٣ · Buğa boğa demektir
- مريم
الآيات المشتركة: ٢ · Meryem
- شدد
الآيات المشتركة: ٣ · Sicim bağıdır
- وجد
الآيات المشتركة: ٣ · Su birikintisidir
الآيات التي ورد فيها(٢٢)
وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ …
Onların izleri
فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا
Onların izleri
فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ
Onların izleri
بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ
Onların izleri
وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ
Onların izleri
ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا …
Onların izleri
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أثر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, قدم, خلف, تبع, رسم |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın geçişi veya eylemi sonrasında zeminde ya da nesnede bıraktığı somut iz, kalıntı ve alamet |
| Çekirdek Özet 2 | Öncekinin izini takip etme, geçmişten aktarılan bilgi veya kalıntıya dayanma ve bir tercihi diğerine öne alma |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin nedensellik zincirinde kaybolmayıp varlıkta kalıcı işaretler bırakması ve bilginin bu izler üzerinden süreklilik kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zihinsel veya ahlaki bir tercih (îsâr) sanılarak arkasındaki nesnel iz, takip ve maddi kalıntı bağının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أث | Bir zeminde yoğunlaşma, kök salma, toplanıp belirgin bir varlık veya ağırlık oluşturma; أثث kökünde eşyanın ve malın yığılıp yoğunlaşması, أثل kökünde kökleşme ve kalıcı asıl oluşturma, أثم kökünde ise kişinin üzerine yapışıp kalan ağırlık ve vebal anlamı mevcuttur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi akış, tekrar ve süreklilik katarak; biriken ve yoğunlaşan varlığın hareket sonrasında ardında bıraktığı uzamsal veya zamansal çizgiyi, yani takip edilebilir sürekli izi ve kalıntıyı ifade eder. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Eylemi başlatan ilk itici gücü, zemine ilk teması yapan asıl faili temsil eder. |
| ث | İşaret, sınır (ت harfinden türetme yoğunlaşma) | Zemine vurulan darbenin, temasın oluşturduğu somut çentiği, belirginleşen sınır işaretini gösterir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | İşaretin süreklilik kazanarak bir hat boyunca ilerlemesini, geriye dönüp bakıldığında başı ve yönü gösteren bir kılavuz olmasını anlatır. |
| أثر | Gücün zeminde bıraktığı belirgin işaretin bir hat halinde sürekliliği | Güçlü bir hareketin temas ettiği nesnede veya zeminde kalıcı bir çentik ve işaret bırakması, bu işaretlerin art arda gelerek takip edilebilir bir hat oluşturmasıdır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir insanın yahut hayvanın (özellikle devenin veya atın) yürürken ayağının toprakta bıraktığı çukur ve iz; devenin tabanına izi ayırt edilsin diye demirle vurulan çentik; kılıcın namlusundaki su dalgaları, parlaklık veya vuruş izi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Urve b. el-Verd bir beytinde kökü her şeyden önce yapılan tercih anlamında şöyle kullanır: وقالوا ما تَشاءُ فقلتُ ألهُو / إلى الإصباح آثِرَ ذي أثيرِ |
| Erken Arapça kullanım | Kâ‘b b. Züheyr Bânet Su‘âd kasidesinde birinin peşinden gitmeyi, izini takip etmeyi ifade etmek üzere şu mısrayı zikreder: بانَتْ سُعادُ فقَلْبي اليَوْمَ مَتبُولُ / مُتَيَّمُ إثْرَ مَنْ لم يَجْزِ، مَكْبُولُ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde أثر kökü doğrudan mekan, iz, kalıntı ve peşinden gitme ekseninde ortak bir semantik tabana sahiptir. İbranicede yer, mahal ve sonrasında takip etme anlamına gelen ʾatar (אֲתַר) biçimiyle, Aramice ve Süryanicede mekan, iz ve kalıntı bildiren ʾatar / ʾatrā (ܐܬܪܐ) kelimeleriyle tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Akadca metinlerde de ašru kelimesi mekan, iz ve kutsal mahal anlamlarında aynı ortak çekirdeğin karşılığıdır. Arapçada bu kök bir yandan fiziksel mekan ve basılan yer (ayak izi) anlamını korurken, diğer yandan kılıçtaki süsleme/darbe izine, geçmişten aktarılan rivayet ve ilim kırıntısına (me’sûr, esâretü’n min ilm), nihayetinde bir şeyi diğerinin önüne alıp izini sürmek veya öncelemek anlamına (îsâr) doğru semantik bir genişleme yaşamıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أثر | Ayak izinden hareketle; kılıcın üzerindeki ferend/hare, dilden dile aktarılan rivayet (hadîsün me’sûr), geride kalan medeniyet kalıntıları ve bir şeyi diğerine üstün tutma (îsâr). | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʾatar, Süryanice ʾatrā, Akadca ašru | Kuzeybatı ve Doğu Sami kollarında iz, basılan mahal, kutsal yer veya konum anlamında ortak miras. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında fonetik ve anlamsal olarak kesinleşmiş güvenilir bir Afro-Asyatik kökdeş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أثر | Anlamlı | İz, kalıntı, aktarılan bilgi, tercih | Hedef kök; zeminde kalan ayak izi, rivayet ve öncelik verme. | Kur'an'da geçer |
| أرث | Anlamlı | Ateşi tutuşturma, közün kalıntısı | Ocağın dibinde kalan kül ve köz kalıntısı; hedef kökteki bakiye anlamıyla birleşir. | Kur'an'da geçmez |
| ثأر | Anlamlı | Öç, kan davası | Öldürülenin kanının peşine düşme, izini sürerek hakkını alma; iz sürme kavramıyla ilişkilidir. | Kur'an'da geçmez |
| ثرأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| رأث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| رثأ | Anlamlı | Sütü mayalama, yoğurt yapma | Sütün içine maya çalınarak kıvamının ve yapısının değiştirilmesi; yoğunlaşma anlamı taşır. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أثر | Merkez | İz, kalıntı ve ardıllık | Bir eylem veya varlığın geride bıraktığı belirgin somut ya da soyut gösterge. | Hem fiziksel kalıntıyı hem haber aktarımını hem de tercihi içerir. |
| عقب | Komşu | Ardından gelme, topuk | Doğrudan bir şeyin bitiminde onun yerini alma, hemen peşinden gelme vurgusu taşır; أثر ise geride kalan işaretin bizzat kendisidir. | Ayak izinden ziyade bizzat ayağın arkasını ve nöbet değişimini anlatır. |
| قدم | Komşu | Öne geçme, öncelik | أثر kökünün îsâr anlamındaki öncelik boyutuyla örtüşür ancak zamansal veya mekansal öndeliği bildirir. | Bir şeyi izinden ötürü seçmekten ziyade mutlak önceliğe odaklanır. |
| خلف | Komşu | Arkada kalma, halef olma | Bir kimsenin ardından gelip onun yerine geçmeyi bildirir; izden ziyade yerini doldurma eksenlidir. | Şahsın veya nesnenin yokluğunda yerine ikame olmayı ifade eder. |
| تبع | Komşu | Tabi olma, peşinden gitme | Bir rehberi veya yolu sürekli izleme eylemidir; أثر bu takibin dayandığı maddi izdir. | Eylemin kendisine odaklanır, gerideki kalıntıya değil. |
| رسم | Komşu | Çizgi, belirsizleşmiş kalıntı | Toprakta yavaş yavaş silinmeye yüz tutmuş çadır veya konak yeri izidir; أثر daha belirgin ve fonksiyoneldir. | Genellikle silikleşen yurt kalıntıları için kullanılır. |
| محو | Zıt | Silme, yok etme, iz bırakmama | Bir şeyin üzerindeki izi, yazıyı veya eseri tamamen kazıyıp ortadan kaldırma eylemidir. | أثر kökünün var ettiği kalıcılığın tam zıddı olarak izi yok etmektir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أثر | İz, kalıntı, rivayet, tercih | Hem fiziksel ayak izini hem tarihsel mirası hem de değer tercihini kapsar. | Kesin |
| Latince | vestigium, monumentum, praeferre | Ayak izi, kalıntı, öne alma | Vestigium fiziksel ayak izini, monumentum geriye kalan eseri, praeferre ise îsâr anlamını karşılar; tek bir Latince kelime tüm kökü kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | trace, footprint, vestige, legacy, prefer | İz, kalıntı, miras, yeğlemek | Trace ve vestige fiziksel ve soyut izleri, prefer ise tercihi (îsâr) karşılar; anlam alanı farklı kelimelere bölünür. | Kesin |
| Almanca | Spur, Überrest, bevorzugen | İz, kalıntı, üstün tutmak | Spur basılan izi, Überrest geçmişten kalan eseri, bevorzugen ise bir şeyi öncelemeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | trace, empreinte, vestige, préférer | İz, damga, kalıntı, tercih etmek | Empreinte zemindeki baskı izini, préférer ise bir şeye öncelik verme iradesini karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Âsâr (آثار) | Tarihsel kalıntılar, medeniyet harabeleri | Geçmiş kavimlerin yeryüzünde bıraktıkları askeri, mimari ve maddi güç eserleri bağlamında; Mü'min 40:21, Mü'min 40:82, Rûm 30:9. |
| Âsâr (آثار) | Tabiatta tecelli eden rahmet işaretleri | Yağmur sonrasında toprağın dirilişinde Allah'ın kudret ve rahmetinin somut göstergeleri bağlamında; Rûm 30:50. |
| Eser / Âsâr (أثر / آثار) | Fiziksel ayak izi ve adımların takibi | Yürüyen kimsenin bastığı yerleri adım adım izleme yahut geride bıraktığı adımların yönü bağlamında; Kehf 18:64, Tâhâ 20:84, Sâffât 37:70. |
| Esâret (أثارة) | Geçmişten intikal eden ilim kırıntısı, rivayet kalıntısı | İddiaların temellendirilmesinde geçmiş vahiy veya güvenilir bilgi kalıntısına dayanma bağlamında; Ahkāf 46:4. |
| Âsere / Yü’sirûne (آثر / يؤثرون) | Tercih etmek, öncelemek, üstün tutmak | Dünyayı ahirete tercih etme kınaması veya kardeşini nefsine tercih etme övgüsü bağlamında; A'lâ 87:16, Haşr 59:9, Nâziât 79:38. |
| Âsâr (آثار) | İnsanın yaşarken geride bıraktığı ameller | İnsanın vefatından sonra arkasında bıraktığı eylem, sünnet ve sonuçlar bağlamında; Yâsîn 36:12. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eser-müessir ilişkisi, hudûs delili | Âlemin bir eser (mef'ûl) olması hasebiyle zorunlu olarak bir müessire (yaratıcıya) delalet etmesi; kesb ve tesir tartışmaları. | Anlam, nedensellik ve yaratılış göstergesine yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Amelin hukuki sonucu, îsâr ahlakı | Bir akdin veya fiilin hükmünün (eserü'l-akd) ortaya çıkması; zekat ve infakta nefsi başkasına tercih etmenin (îsâr) sınırları. | Hukuki netice ve fedakarlık sınırına daralır. |
| Tefsir | Rivayet tefsiri (et-tefsîr bi'l-me'sûr) | Kur'an'ın yine Kur'an, sünnet ve sahabe sözü gibi geçmişten nakledilen izlerle (rivayetle) açıklanması yöntemi. | Nakledilen tarihsel ve metinsel iz anlamı kazanır. |
| Hadis | Eser (الأثر) terimi | Merfû hadislerin yanı sıra özellikle sahabe ve tâbiîn sözleri ile uygulamalarına verilen teknik ad; hadis nakli. | Sahabe tatbikatı ve rivayet edilmiş metinle özdeşleşir. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sünnet ve hidayet yolu | İz takip etme | Amellerin vahyin açtığı doğrultuda yürütülmesini sağlama | Dindarlık, heva ve hevese göre yeni yol icat etmek değil, peygamberlerin bıraktığı sahih izin ardınca gitmektir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Belge, kanıt ve rivayet | Bilginin spekülasyondan korunup nesnel kalıntılara bağlanması | Bilimsel veya dini bir iddia, geçmişten kalan sağlam bir iz veya bilgi kırıntısına (esâretün min ilm) dayanmak zorundadır. | Kesin |
| Siyasi | Tarih bilinci ve iktidar | Medeniyet kalıntıları | Gücün geçiciliğini ve hesaba çekilebilirliği hatırlatma | Yeryüzünde devasa anıtlar ve kalıntılar bırakan güç odaklarının akıbeti, siyasi meşruiyetin güçte değil adalette olduğunu gösterir. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak dağılımı ve infak | Îsâr (tercih) | Bencil birikimi kırarak toplumsal dayanışmayı önceleme | Kaynakların paylaşımında bireyin kendi ihtiyacı varken dahi muhtacı nefsine tercih etmesiyle servetin tabana yayılması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Histerezis (fizik) ve kalıcı deformasyon | Bir sisteme uygulanan dış kuvvet veya manyetik alan kaldırıldıktan sonra dahi sistemin ilk haline dönmeyip kuvvetin etkisini bir iz olarak bünyesinde saklaması durumu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tarihsel kurumsallaşma ve patika bağımlılığı (path dependence) | Geçmişte alınan kararların, atılan adımların ve inşa edilen yapıların toplumsal hafızada silinmez bir iz bırakarak gelecekteki tercihleri belirlemesi veya sınırlandırması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Türkçedeki «eser» (kitap, sanat yapıtı) veya ahlaktaki «îsâr» (özgecilik) kelimelerine indirgenerek; basılan zemin, atılan adım, takip edilen hat ve geçmiş medeniyetlerin maddi harabeleri boyutlarının unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | أثر Kur'an'da fiziksel ayak izinden yeryüzündeki devasa medeniyet yıkıntılarına, ilahi rahmetin tabiatta canlanışından amellerin ölümden sonra devam eden etkilerine ve bilginin belgesel dayanağına kadar uzanan bütüncül bir nedensellik ve süreklilik ağıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen «âsâr» ifadelerinin yalnızca soyut hatıralar sanılması durumunda; tarihin maddi bir laboratuvar olduğu, amellerin silinmez somut izler bıraktığı ve taklidin bilinçsizce geçmişin ayak izine basmak olduğu gerçeği gözden kaçar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih, bilgi, sorumluluk ve tercih anlayışının merkezinde yer alır. Vahiy, insanın tesadüfi bir boşlukta yaşamadığını; bastığı her zeminde iz bıraktığını, geçmişin bıraktığı izleri doğru okuması gerektiğini ve bilginin mutlaka bir kanıta (esere) dayanmasını ihtar eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini ve yeryüzündeki harabelerini anlatan tarih ayetlerinde; tabiatın canlanışını belgeleyen tevhid ayetlerinde; taklitçi atalar dinini yeren inanç ayetlerinde ve dünya-ahiret tercihini konu edinen ahlak ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin ölümle son bulduğu zannını düzeltir (Yâsîn 36:12); bilginin temelsiz zanlarla üretilebileceği yanılgısını çürütür (Ahkāf 46:4); tarihin ibret alınmaz bir masal olduğu vehmini geçmiş kavimlerin yeryüzündeki somut izlerini göstererek yıkar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin veya canlının sert ya da yumuşak bir zemine teması neticesinde geride bıraktığı belirgin çentik, oyuk, ayak izi ve kılıç namlusundaki haredir.
- Soyut anlamGeçmişte gerçekleşmiş bir eylemin, bilginin veya iradi tercihin zaman ve mekan içinde kaybolmayarak varlık üzerinde devam eden yönlendirici işareti ve etkisidir.
- Sistematik karşılıkNedensellik zincirinde failin eyleminin nesnel bir kanıta dönüşmesi, bilginin rivayet ve belge ile aktarılması, iradenin ise iki seçenekten birini öne alarak o izin peşinden gitmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde geçmişten itibaren icra edilen kuvveti, ameli ve tercihi; integral işlemi bu amellerin zamansal birikimini ve zemine intikalini; ortaya çıkan kümülatif izi ve kalıntıyı; ise bu izin şimdiki zamanda bir gösterge, yönlendirici kılavuz veya bilgi eseri haline dönüşmesini ifade eder.