ذنب
ذ - ن - ب
جذر- الورود: ٣٩
- الآيات: ٣٧
- الصيغ: ٢٢
- المعاجم: ١٣
Zenb : Kuyruk demektir. İşlenmiş bir suçu gizlemek anlamında günah demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Zenb : Kuyruk demektir. İşlenmiş bir suçu gizlemek anlamında günah demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٧٩باب الذّال والنّون والباء معهما
ذ ن ب، ن ب ذ يستعملان فقط
ذنب:
الأذناب جمع الذَّنَب.
والذَّنْب: الإِثْمُ والمَعصِية، والجمع الذُّنُوب.
والمِذْنَبُ: مَسيل الماء بحضيض الأرض وليس بجِدِّ واسعٍ، وإنْ كان في سَفْح أو سَنَدٍ فهو التَّلْعةُ.
ويقال لمِسيل ما بين التَّلْعَتَيْنِ ذَنَبُ التَّلْعة.
والذّانِبُ: التابِع للشيء على أَثَره.
والمُستَذنِبُ الذي يتلو الذَّنَب لا يُفارق أَثَرَه، قال:
مثل الأَجير
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٢٨الذَنَبُ: واحدُ الأذنابِ. والذُنابى: ذَنَبُ الطائر، وهي أكثر من الذَنَبِ. وذَنَبُ الفرس والبعير وذُناباهُما، وذَنَبٌ أكثَرُ من ذُنابى فيهما. وفي جناح الطائر أَرْبَعُ ذُنابى بعد الخوافي. والذُنابى: الأتباعُ. الفراء: الذُنابى شبه المخاط يقع من أنوف الإبل. والذِنابُ بكسر الذال: عَقِبُ كُلِّ شيءٍ. وذُنابة الوادي أيضاً: الموضع الذي ينتهي إليه سَيْلُهُ وكذلك ذَنَبُهُ، وذُنابتَهُ أكثرُ من ذَنَبِهِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٠٦٥ذ ن ب
بذن ، ذنب ، ذبن ، نبذ : مستعملة .
بذن : قال ابن شميل في المنطق : بَأْذَنَ فلانٌ من الشر بَأْذَنَةً ، وهي المُبَأْذَنَةُ مَصدر .
ومثله قوله : أنائلاً تُريد أم مُعَتْرَسةً يريد بالمعَتْرسةِ الفِعْلَ ، مثل المُجاهدة تقوم مقام الاسم .
ذبن : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الذُّبْنَةُ ذبول الشفتين من العَطَشِ .
قال الأزهري : النون مُبْدَلةٌ من اللام أصلها الذُّبْلَة .
ذنب : قال الليث :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٢٤(باب الذال والنون وما يثلثهما)
(ذنب) الذال والنون والباء أصول ثلاثة: أحدها الجُرم، والآخر مؤخَّر الشيء، والثالث كالحظِّ والنّصيب.
فالأوّل الذّنب والجُرم. يقال أَذْنَبَ يُذْنِبُ. والاسم الذّنْب، وهو مُذْنِبٌ. والأصل الآخر الذّنَب، وهو مؤخر الدوابّ(1)، ولذلك سُمِّي الأتباعُ الذُّنَابَى. والمَذَانب: مَذانب التِّلاع، وهي مَسَايل الماء فيها. والمذنِّب من الرُّطَب: ما أرْطَبَ بَعضُه. ويقال للفرس
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٠٤- ذنب الدابة وغيرها معروف، ويعبر به عن المتأخر والرذل، يقال: هم أذناب القوم، وعنه استعير: مذانب التلاع، لمسايل مياهها. والمذنب (المذنب من الرطب: ما أرطب من قبل ذنبه، انظر: المجمل 2/361؛ والأساس ص 146) : ما أرطب من قبل ذنبه، والذنوب: الفرس الطويل الذنب، والدلو التي لها ذنب، واستعير للنصيب، كما استعير له السجل (قال ابن بري: السجل: اسم الدلو ملأى ماء، والذنوب إنما يكون فيها مثل نصفها ماء. انتهى.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٧٤ذ ن ب
فرس طويل الذنب والذنابي وأخذت بذنابي الطائي.
وفرس ذنوب: وافر هلب الذنب.
وذنب الإبل واستذنبها: اتبعها.
قال: شل الأجير استذنب الرواحلا وذنّب الجراد تذنيباً: غرّز ليبض.
وذنب الضب: أخرج ذنبه عند الحرش.
وذنبه الحارش: قبـض علـى ذنبه.
وأذنب العبد واستغفر الله تعالى من الذنوب.
وتذنب على فلان: مثل تجنى وتجرم.
واصبب لي من ذنوبك وذنابك وهو ملء الدلو من الماء.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٥٢٤الذَّنْبُ: الإِثْمُ والجُرْمُ والمعصية، والجمعُ ذُنوبٌ، وذُنُوباتٌ جمعُ الجمع، وقد أَذْنَب الرَّجُل؛ وقوله، عزّ وجلّ، في مناجاةِ موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: ولهم علَيَّ ذَنْبٌ؛ عَنَى بالذَّنْبِ قَتْلَ الرَّجُلِ الذي وَكَزَه موسى، عليه السلام، فقضَى عليه، وكان ذلك الرجلُ من آلِ فرعونَ. والذَّنَبُ: معروف، والجمع أَذْنابٌ. وذَنَبُ الفَرَسِ: نَجْمٌ على شَكْلِ ذَنَبِ الفَرَسِ. وذَنَبُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٦* ذ ن ب * * التَّذْنُوبُ * كالمفعول البسر الذي بدا به الإرطاب من قبل ذنبه وقد * ذَنَّبَتِ * البسرة بفتح الذال * تَذْنِيباً * فهي * مُذَنِّبَةٌ * و * الذَّنُوبُ * النصيب وهو أيضا الدلو الملأى ماء وقال بن السكيت التي فيها ماء قريب من الملء تؤنث وتذكر ولا يقال لها وهي فارغة ذنوب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٧١٠الذنب: الإثم والجرم والمعصية الجمع: ذنوب، وجج أي جمع الجمع ذنوبات، وقد أذنب الرجل: صار ذا ذنب، وقد قالوا إن هذا من الأفعال التي لم يسمع لها مصدر على فعلها، لأنه لم يسمع إذناب كإكرام، قاله شيخنا، وقوله عز وجل في مناجاة موسى عليه السلام ولهم علي ذنب عنى به قتل الرجل الذي وكزه موسى عليه السلام فقضى عليه، وكان ذلك الرجل من آل فرعون.
والذنب بالتحريك معروف واحد الأذناب، ونقل شيخنا عن عناية الشهاب
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٠٤٦ذَنَبَهُ
1 ذَنَبَهُ ذ , (M, K,) aor. ذَنُبَ (S, M, A, K) and ذَنِبَ , (M, K,) inf. n. ذَنْبٌ; (TK;) and ↓ استذنبهُ; (M, K;) [properly signifies] He followed his tail, not quitting his track: (M:) [and hence, tropically,] (assumed tropical:) he followed him [in any case], not quitting his track. (K.) You say, ذَنَبَ الاـِبِلَ and ↓ استذنبها He followed the camels. (A: there mentioned among proper
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٥٧ذَنَبَ
ذَنَبَ I , U ( n. ac. ذَنْب 1 ),
a. Followed behind, followed step by step.
ذَنَّبَ
ذَنَّبَ II ,
a. Made a tail to; added an appendix to.
b. Stuck its tail into the ground; put forth its tail ( locust, lizard ).
أَذْنَبَ
أَذْنَبَ IV ,
a. Committed a sin, crime; was guilty.
تَذَنَّبَ
تَذَنَّبَ V ,
a. Accused of a sin, crime & c. ( unjustly ).
اِسْتَذْنَبَ
اِسْتَذْنَبَ X ,
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤١٬٤٨٢ذنب
ذَنَبَ - يَذْنِبُ (ذَنَبَ - يَذْنُبُ) - ذَنْب - ذُنُوْب - ذَنُوْب
ذَنَبَ - يَذْنِبُ (ذَنَبَ - يَذْنُبُ) + كائن +كائناً: يتبعه ويتلو أثره مباشرة من غير أي انقطاع: يتصل شيء بكائن جزئياً فيتجرجر وراءه وهو يتبعه أثناء حركته: يشبه ذنب الدابة الذي يتلوها ويلحقها ولا ينفصل عنها
ذَنْب: على وزن " فـَعـْل: اسم فعل بمعنى مفعول من " ذَنَبَ -
الصيغ(٢٢)
- بِذُنُوبِهِمْOnların yüz kızartıcı suçları sebebiyleمعانٍ أخرى: ٢(بِفُعُولِهِمْ)×٧
- ذُنُوبَنَاBizim yüz kızartıcı suçlarımız(فُعُولَنَا)×٤
- ذُنُوبَكُمْSizin yüz kızartıcı suçlarınız(فُعُولَكُمْ)×٣
- ذُنُوبِكُمْSizin yüz kızartıcı suçlarınız(فُعُولِكُمْ)×٣
- الذُّنُوبَYüz kızartıcı suçlar(الْفُعُولَ)×٢
- بِذَنْبِهِمْOnların yüz kızartıcı suçuمعانٍ أخرى: ١(بِفَعْلِهِمْ)×٢
- بِذُنُوبِYüz kızartıcı suçları(بِفُعُولِ)×٢
- لِذَنْبِكَSenin yüz kızartıcı suçunمعانٍ أخرى: ١(لِفَعْلِكَ)×٢
- الذَّنْبِYüz kızartıcı suç(الْفَعْلِ)×١
- بِذَنْبِهِOnun yüz kızartıcı suçu için(بِفَعْلِهِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٣ (الإجمالي: ١٩٠)
- غفر
الآيات المشتركة: ١٩ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- دأب
الآيات المشتركة: ٣ · De’b (hemze) : Dabbe yürüyen hayvandır
- شدد
الآيات المشتركة: ٥ · Sicim bağıdır
- هلك
الآيات المشتركة: ٤ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- عقب
الآيات المشتركة: ٤ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- قرن
الآيات المشتركة: ٣ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٧ · Önce
- قوي
الآيات المشتركة: ٣ · Kuvvet
- خطأ
الآيات المشتركة: ٢ · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- سرف
الآيات المشتركة: ٢ · Aşırı gidenler
- عرف
الآيات المشتركة: ٣ · Tanınan ile
- أله
الآيات المشتركة: ١٩ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(٣٧)
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ
Onların yüz kızartıcı suçları sebebiyle
… عَلَيْهِمْ مِدْرَارًا وَجَعَلْنَا الْأَنْهَارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ
Onların yüz kızartıcı suçları için
أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ
Onların yüz kızartıcı suçları sebebiyle
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ
Onların yüz kızartıcı suçları sebebiyle
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ
Onların yüz kızartıcı suçları sebebiyle
وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
Onların yüz kızartıcı suçlarını
… أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ
Onların yüz kızartıcı suçları sebebiyle
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذنب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | اثم, وزر, جرم, خطأ |
| Zıt Kök | طهر |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının veya nesnenin arkasından sarkan kuyruk, art uzantı, bir eylemin peşinden sürüklenen ve sonradan bağlanan iz veya sonuç |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın işlediği ve peşini bırakmayan, arkasından gelerek sorumluluk ve ceza doğuran, failine yapışıp onu takip eden suç ve vebal |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin nedensellik zinciri içinde failin arkasına takılan hukuki, ahlaki ve ontolojik ardıl yükümlülük |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca soyut ve teolojik bir vicdan azabı veya zihinsel leke sanılarak, eylemin arkasından gelen nesnel netice, dünyevi bedel ve peşi sıra sürüklenen vebal boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذن | İncelerek uzama, akışkan bir şekilde arkaya doğru sarkma veya zayıf bir hat boyunca takip etme hareketi; ذنب kökünün yanında benzer ses grubundaki uzama ve gevşeme bildiren yapılarla ilişkilidir | ب | Temas, yapışma ve nesneye bitişme imgesi katarak, arkadan uzanan şeyin gövdeye veya faile ayrılmaz biçimde bağlanmasını, bir kuyruk gibi arkada somutlaşıp peş sıra sürüklenmesini sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı imgesinin ikizi; aralıktan sızma, sivrilerek geçme, bir yarık veya açıklıktan arkaya uzanma | Gövdenin bittiği veya eylemin kapandığı noktadan dışarıya doğru sarkan dar ve ince uzantıyı başlatır. |
| ن | Filiz veya balık; canlılık, sürekli akış, ardışık hareket ve dalgalanma | Arkadan uzanan hattın kopmadan faile bağlı kalarak onu hareket boyunca takip etmesini ifade eder. |
| ب | Çadır, ev, sığınak; içe alma, temas etme, sımsıkı yapışma ve bağlanma | Arkadan sarkan uzantının failin varlığına, hanesine ve şahsi sorumluluk dairesine düğümlenip sabitlenmesini sağlar. |
| ذنب | Bir açıklıktan veya sınırdan sızarak (ذ) sürekli bir bağ halinde uzanan (ن) ve faile sımsıkı yapışıp onunla taşınan (ب) ardıl kuyruk hareketi | İşlenen fiilin geride bıraktığı izin, yapan kişinin peşini bırakmayan ve varlığına eklemlenen somut bir ardıl yüke dönüşmesini anlatır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dört ayaklı hayvanların veya kuşların gövdelerinin arka ucunda yer alan kuyruk; suyun aktığı dar vadi yatağı veya su birikintisinin aktığı ince kanal boynu; kuyudan su çekilen ve arkasında ip/kuyruk uzanan büyük su kovası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ru’be’ye atfedilen dizede devenin peşine takılıp kuyruğundan ayrılmayan ücretli işçiyi anlatmak üzere kullanımı: مثل الأَجيرِ استَذْنَبَ الرّواحلا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik bedevi kullanımında kuyruğu uzun olan ata ve dolu su kovasına ذَنُوب denmesi; hurmanın dip tarafından olgunlaşmaya başlamasına مُذَنِّب denilmesi ve vadinin sonundaki su kanallarına مَذَانِب denmesi |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Batı Sami ve Güney Sami dillerinde ذنب kökü, temel olarak hayvan uzvu olan kuyruk ve bunun arkasından gelen uzantı, sarkıntı ve artık anlam matrisiyle temsil edilir. İbranicede זָנָב (zanav) doğrudan kuyruk veya bir şeyin en arkadaki aşağı ucu anlamına gelirken, buradan türetilen fiil זִנֵּב (zinnev) ordunun arkasında kalanları vurmak, arkadan takip etmek veya kuyruğu kesmek manasında kullanılır. Aramicede ve Süryanicede ܕܘܢܒܐ (dunbā / dumbā) biçimiyle hayvan kuyruğu ve son uzantı anlamını muhafaza eder. Arapçada kök, hem bu somut bedensel uzantıyı korumuş hem de semantik bir sıçramayla bir eylemin arkasından sürüklenen kötü sonuç, suç, vebal ve hukuki ardıllık manasına evrilmiştir; ayrıca kuyudan çekilen ve arkasında kordon uzanan dolu kovayı, dolayısıyla bir kimsenin payına düşen nasibi veya cezayı ifade edecek şekilde genişlemiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyruk (ذَنَب), ardıllık, büyük kova ve nasip (ذَنُوب), suç ve günah (ذَنْب) | Somut kuyruk ve ardıl uzantı imgesi, bir fiilin arkasından gelen ve faile yapışan kötü sonuç manasına aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice זָנָב (zanav: kuyruk), Aramice ve Süryanice ܕܘܢܒܐ (dunbā: kuyruk) | Kök ortak Sami katmanında somut olarak kuyruk ve arka uç anlamında sabittir; ahlaki ve hukuki suç anlamı Arapçada belirginleşmiştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve bazı Etiyopya dillerinde kuyruk ve arka parça adlandırmaları | Afro-Asyatik dil ailesi içinde hayvan anatomisine ait arka uzuv adlandırmasıyla sınırlı bir ortaklık görülür. | Muhtemel |
المصدر HALOT, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذنب | Anlamlı | Kuyruk, ardıl olmak, suç ve günah, kova dolusu nasip | Hayvanın kuyruğu, bir eylemin arkasından gelen vebal ve faili takip eden hukuki sonuç | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذبن | Anlamlı | İtmek, defetmek, uzaklaştırmak | Bir şeyi şiddetle geri püskürtmek ve kovmak; zebaniler kavramıyla akraba kullanım | Kur'an'da geçmez; itme ve uzaklaştırma hareketidir |
| نذب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Fonetik dizilim Arapçada terk edilmiştir |
| نبذ | Anlamlı | Fırlatıp atmak, geriye bırakmak, terk etmek | Değersiz bularak bir şeyi öne veya arkaya doğru fırlatıp atmak; antlaşmayı bozmak | Kur'an'da geçer; zıt yönde fırlatma ve terk etme eylemidir |
| بذن | Anlamlı | Bedenin irileşmesi, kısa ve tıknaz olmak, zırh | Bedenin etlenip ağırlaşması, kısa boylu ve geniş gövdeli olmak veya kısa zırh | Kur'an'da geçmez; gövdenin kalınlaşmasıyla ilgilidir |
| بنذ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel kabul edilmiş, kullanım alanı oluşmamıştır | Kök kullanım dışıdır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذنب | Merkez | Suç, günah, ardıl sorumluluk | Eylemin arkasından sürüklenen, faili takip eden ve ona yapışan cezai vebali vurgular | İşlenen fiilin geride bıraktığı kuyruk ve faili mahkum eden ardıl sonuç |
| اثم | Komşu | Kasıtlı günah, geciktiren ve engelleyen suç | İnsanı hayırdan alıkoyan, bilerek ve ısrarla işlenen meşruiyet dışı eylemi vurgular | Eylemin bizzat kendisindeki kasıt ve insanı kemale ermekten alıkoyma vasfı |
| وزر | Komşu | Ağır yük, taşınması gereken vebal | Sorumluluğun failin sırtına bindirdiği ezici ağırlığı ve taşınmaz yükü öne çıkarır | Eylemin fail üzerindeki yerçekimsel baskısı ve taşınma zorunluluğu |
| جرم | Komşu | Kesintiye uğratma, cürüm, koparma | Meşru bağları, hakkı ve sınırı bile isteye kesip koparma eylemini ifade eder | Bütünlükten kopuşu ve haksız bir kazanım için haddi aşmayı anlatır |
| خطأ | Komşu | Hedefinden sapma, isabetsizlik, hata | Kasıtsız veya irade eksikliğiyle doğru çizgiden ve hedeften sapmayı anlatır | Doğru rotayı tutturamama ve neticede kusura düşme durumu |
| طهر | Zıt | Arınma, temizlenme, eklentilerden kurtulma | Bütün ardıl kirlerden, bulaşıklardan ve arkadan gelen veballerden bütünüyle sıyrılmayı ifade eder | Faile yapışan suç kuyruklarının kesilip varlığın berrak hale gelmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذنب | Kuyruk, ardıl suç, vebal | Eylemin failin arkasına taktığı cezai ve ahlaki yükümlülük kuyruğu | Kesin |
| Latince | culpa, delictum | Kusur, hukuki suç, ihmal | Culpa failin kişisel sorumluluğunu, delictum ise hukuka aykırı eylemi karşılar; kuyruk ve ardıllık metaforunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | sin, guilt, transgression | Günah, suçluluk vebali, haddi aşma | Guilt kelimesi failin boynuna borç olarak binen sorumluluğu karşılar; somut uzantı imgesi dilde bulunmaz | Güçlü |
| Almanca | Sünde, Schuld | Günah, borçluluk, kusur | Schuld kelimesi failin sırtında biriken borç ve hesap verme zorunluluğunu çok iyi verir; bedensel türev eksiktir | Güçlü |
| Fransızca | péché, faute, délit | Günah, kusur, cürüm | Faute eylemin eksikliğine ve kusuruna odaklanırken, délit yasanın çiğnenmesini verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lewis & Short.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِذُنُوبِهِمْ / بِذَنْبِهِ | Helaki gerektiren büyük toplumsal suçlar ve isyanlar | Geçmiş kavimlerin inkâr ve zulümleri sebebiyle dünyada yakalanıp cezalandırılmaları; Âl-i İmrân 3:11, Enfâl 8:54, Ankebût 29:40 |
| ذُنُوبَكُمْ / ذُنُوبَنَا | Kulların bağışlanmasını dilediği bireysel ve kolektif veballer | Tövbe, istiğfar, ilahi mağfiret talebi ve imanın neticesinde silinmesi umulan suçlar; Âl-i İmrân 3:16, Âl-i İmrân 3:31, Ahzâb 33:71 |
| لِذَنْبِكَ | Peygamberlere veya muhataba nispet edilen zelle, kusur veya beşeri vebal | Peygamberlerin yüksek makamlarına göre kusur sayılan haller veya Yusuf kıssasında kadına hitap; Yûsuf 12:29, Mü'min 40:55, Muhammed 47:19 |
| ذَنْبٌ | Hukuki veya siyasi açıdan suç sayılan fiil | Hz. Musa'nın Mısırlıyı öldürmesi sebebiyle Firavun rejiminin gözünde cinayet zanlısı sayılması; Şuarâ 26:14 |
| ذَنُوبًا | Hak edilen ceza payı, kova dolusu azap nasibi | Geçmiş inkârcıların uğradığı toplumsal azap payının benzerinin çağdaş inkârcılara da verileceği bağlam; Zâriyât 51:59 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) ve küçük günah meselesi, peygamberlerin masumiyeti (ismet) | Peygamberlere nispet edilen ذنب kelimesinin mutlak günah mı yoksa zelle mi olduğu; büyük günah işleyenin imandan çıkıp çıkmayacağı | İlahi emre aykırılığın failin uhrevi akıbetine etkisi ve ilahi bağışlanmanın sınırları |
| Fıkıh | Had ve ta'zir cezalarını gerektiren suçlar, kefaretler ve kul hakları | Bir fiilin hukuki suç (cürüm) sayılarak dünyevi yaptırıma mı yoksa sırf uhrevi vebale mi tabi tutulacağı | Eylemin arkasında bıraktığı tazminat, kefaret veya ceza gibi hukuki sonuçlar |
| Tefsir | İstiğfar ayetleri, geçmiş kavimlerin helak gerekçeleri, ذَنُوب lafzının tahlili | Zâriyât 51:59 ayetindeki nasip ve kova manası ile diğer ayetlerdeki günah kavramının semantik birliği | Suçun, insanın peşinden gelen ve helaki hazırlayan bir kuyruk olduğu yönündeki dilsel tahlil |
| Hadis | Tövbe, istiğfar, kulun günahlarının dökülmesi ve örtülmesi rivayetleri | Kulun günahını itiraf etmesi, günahın kulun peşini bırakmaması ve tövbe ile kökünden kesilmesi | Suçun insanın manevi şahsiyetine yapışan ve temizlenmedikçe peşini bırakmayan ağırlığı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratıcı-kul ilişkisi ve uhrevi hesap | Vebal ve silinmesi gereken günah | Failin ruhsal ve ahlaki bütünlüğünü bozan, tövbe edilmedikçe azap getiren ardıl sorumluluk | Yapılan haksız fiilin kulun peşine takılarak ahirette aleyhine şahitlik eden bir yüke dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Sebep-sonuç bağıntısı ve epistemoloji | Eylemin kaçınılmaz neticesi ve hata payı | Bir başlangıç hatasının süreç boyunca sistemi takip eden ve sonunda krize yol açan tortusu | Yanlış bir önermenin veya uygulamanın arkasından gelen yapısal arıza | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşruiyet | Hukuki suç, sabıka ve rejim aleyhine fiil | Kamusal düzeni bozan kişinin kanun önünde suçlu tescil edilmesi ve takibata uğraması | Hz. Musa örneğinde olduğu gibi iktidarın bireyi cezai müeyyideye bağlayan sabıka kaydı | Kesin |
| İktisadi | Hak ediş, borçlanma ve paylaşım | Ceza veya mükâfat payı, negatif bakiye | Haksız fiilin getirdiği mali tazminat veya hakedilen kova dolusu pay (ذَنُوب) | Haksız kazancın geride bıraktığı borç yükümlülüğü ve toplumun adalet terazisindeki payı | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde gecikmeli geri besleme (hysteresis) ve kuyruk etkisi (queueing/tail effect) | Bir girdinin sistemde anında tükenmeyip arkasında bir tortu veya gecikmeli etki bırakarak sonraki durumları belirlemesi; eylemin kuyruğunun zaman içinde sistemi etkilemeye devam etmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta cezai sorumluluğun ardıllığı (legal liability) ve kriminolojide sabıka | Bireyin geçmişte işlediği fiilin hukuki kimliğine yapışarak peşinden sürüklenmesi, failin bu fiilin tazminat ve ceza yükümlülüğünden kaçamaması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca zihinsel, vicdani veya soyut bir günah algısına indirgenerek, nesnel dünyada yol açtığı yıkıcı sonuçların, toplumsal tahribatın ve dünyevi cezai karşılığın unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da geçmiş kavimlerin helak edilme sebebi olarak zikredilen, Hz. Musa'nın siyasi kovuşturmaya uğramasına yol açan, bireyin ve toplumun peşine takılıp onları felakete sürükleyen somut, hukuki ve ontolojik vebal |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki mağfiret ve helak ayetlerinin sadece kişisel iç dünyayı ilgilendiren ritüel bir arınma gibi görülmesi; eylemlerin toplumsal, siyasi ve evrensel nedensellik zincirindeki kuyruklarının (sonuçlarının) hesaba katılmaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın suç ve ceza felsefesini, eylemlerin ontolojik nedensellik ağını ve ilahi adaletin nasıl tecelli ettiğini gösterir; suçun tesadüfi bir kaza değil, failin arkasından gelen bir kuyruk gibi onu takip eden bir yasa olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin dünya hayatındaki helaklerini anlatan kıssalarda (Âl-i İmrân 3:11, Enfâl 8:54), Hz. Musa'nın Mısır'daki hukuki durumunu belirten ayetlerde (Şuarâ 26:14), istiğfar ve bağışlanma taleplerinde (Âl-i İmrân 3:16, Zümer 39:53) ve ceza payını bildiren uyarılarda (Zâriyât 51:59). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Suçun failden bağımsız kaybolup gideceği yanılgısını düzeltir; her eylemin bir kuyruğu olduğunu, bu kuyruğun ya ilahi af ve telafi mekanizmalarıyla kesilip düşürüleceğini ya da failini kaçınılmaz bir yıkıma sürükleyeceğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının gövdesinin arkasında yer alan ve hareket ettikçe onu takip eden kuyruk; kuyudan çekilen su kovası ve vadinin sonundaki su yatağı uzantısı.
- Soyut anlamİşlenen fiilin doğurduğu, failin varlığına eklemlenerek onu takip eden, hesap verme ve ceza çekme mecburiyeti yükleyen ahlaki, hukuki ve cezai ardıl sorumluluk.
- Sistematik karşılıkBir eylemin nedensellik zinciri içerisinde geride bıraktığı ve failin hukuki, dini veya siyasi statüsünü doğrudan belirleyen negatif ardıl yük vebal bağıntısı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBu modelde failin iradi eylemini, bu eylemin reel dünyadaki icrasını, ortaya çıkan doğrudan fiili durumu temsil eder. fonksiyonu eylemin arkasından sarkan ardıl uzantıyı (kuyruk / vebal etkisini) üretir ve bu etki (hukuki ve ahlaki sorumluluk kuyruğu) olarak tanımlanır. bağıntısı, bu sorumluluk kuyruğunun failden kopmayıp ona sımsıkı bağlanmasını gösterir; bu bağlanmanın nihai sonucu ise kaçınılmaz cezai veya uhrevi karşılık olan durumunu (hesap, ceza veya mağfiret gereksinimini) doğurur.