حوب
ح - و - ب
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٤٩باب الحاء والباء و واي معهما
ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات
حبو:
الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً.
وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال:
تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.
قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١١١الحوبُ: بالضم: الإثم؛ والحابُ مثلهز ويقال: حُبْتَ بكذا أي أثِمْتَ، تحوب حَوْباً وحَوْبَةً وحِيَابَةً. وفلان أَعَقُّ وأحوبُ. وإن لي حَوْبَةً أعولُها، أي ضَعَفَةً وعيالاً.
ابن السكيت: لي في بني فلان حُوبَةٌ، وبعضهم يقوله حِيبَةً فتذهب الواو إذا انكسر ما قبلها. وهي كل حُرْمَةٍ تضيع من أمٍّ أو أختٍ أو بنتٍ أو غير ذلك من كل ذات رَحِمٍ. قال: وهي في موضعٍ آخَرَ الهَمُّ والحاجَةُ. وأنشد للفرزدق:
فهَبْ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١١(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨١٩- الحوب: الإثم، قال عز وجل: ﴿إنه كان حوبا كبيرا﴾ [النساء/2]، والحوب المصدر منه، وروي: (طلاق أم أيوب حوب) (الحديث عن ابن عباس أن أبا أيوب طلق امرأته، فقال له النبي صلى الله عليه وسلم: (إن طلاق أم أيوب كان حوبا). أخرجه الطبراني، وفيه يحي بن عبد الحميد الحماني، وهو ضعيف، انظر: مجمع الزوائد: باب فضائل أم أيوب 9/265.
قال ابن سيرين: الحوب: الإثم)، وتسميته بذلك لكونه مزجورا عنه، من قولهم: حاب حوبا وحوبا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣٦ح و ب
فيه حوب كبير واللهم اغفر لي حوبتي.
وهو يتحوب من القبيح: يتحرج منه.
وحرس الله حوباك.
وفعلت كذا لحوبة فلان أي لحرمته وحقه وما يأثم الرجل إن لم يراعه.
قال الفرزدق: فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شرابهـا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٢٦٦الحَوْبُ والحَوْبَةُ: الأَبَوانِ والأُخْتُ والبِنْتُ. وقيل: لِي فيهم حَوْبَةٌ وحُوبَةٌ وحِيبَةٌ أَي قرابة من قِبَلِ الأُمِّ، وكذلك كلُّ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ. وإِن لِي حَوْبَةً أَعُولُها أَي ضَعَفَة وعِيالاً. ابن السكيت: لي في بَني فُلان حَوْبَةٌ، وبعضُهم يقول حِيبَةٌ، فتذهب الواوُ إِذا انْكَسَر ما قَبْلَها، وهي كلُّ حُرْمةٍ تَضِيع من أُمٍّ أَو أُخْتٍ أَو بِنتٍ، أَو غير ذلك من كل ذاتِ رَحِمٍ. وقال
الحَوْبُ والحَوْبَةُ: الأَبَوانِ والأُخْتُ والبِنْتُ. وقيل: لِي فيهم حَوْبَةٌ وحُوبَةٌ وحِيبَةٌ أَي قرابة من قِبَلِ الأُمِّ، وكذلك كلُّ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ. وإِن لِي حَوْبَةً أَعُولُها أَي ضَعَفَة وعِيالاً. ابن السكيت: لي في بَني فُلان حَوْبَةٌ، وبعضُهم يقول حِيبَةٌ، فتذهب الواوُ إِذا انْكَسَر ما قَبْلَها، وهي كلُّ حُرْمةٍ تَضِيع من أُمٍّ أَو أُخْتٍ أَو بِنتٍ، أَو غير ذلك من كل ذاتِ رَحِمٍ. وقال أَبو زيد: لي فيهم حَوْبَة إِذا كانت قرابةً من قِبَلِ الأُمّ، وكذلك كلُّ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ. وفي الحديث: اتَّقُوا اللّهَ في الحَوْبَاتِ؛ يريدُ النِّساءَ الـمُحْتاجات، اللاَّتي لا يَسْتَغْنِينَ عَمَّنْ يقومُ عليهِنَّ، ويَتَعَهَّدُهُنَّ؛ ولا بُدَّ في الكلامِ من حذفِ مُضافٍ تَقْدِيرُه ذات حَوْبَةٍ، وذات حَوْباتٍ. والحَوْبَةُ: الحاجَة. وفي حديث الدعاءِ: إِليك أَرْفَعُ حَوْبَتي أَي حاجَتي. وفي رواية: نَرْفَعُ حَوْبَتَنا إِليك أَي حاجَتَنا. والحَوْبَة رقة فُؤَادِ الأُمِّ؛ قال الفرزدق: فهَبْ لِي خُنَيْساً، واحْتَسِبْ فيه مِنَّةً * لحَوْبَةِ أُمٍّ، ما يَسُوغُ شَرَابُها قال الشيخ ابن بري: والسبب في قول الفرزدق هذا البيت، أَن امرأَةً عاذتْ بقبر أَبيه غالبٍ، فقال لها: ما الذي دَعاكِ إِلى هذا؟ فقالت: إِن لِي ابْناً بالسِّنْدِ، في اعْتِقالِ تميم بن زيد القَيْنيِّ(1) (1 قوله «تميم بن زيد إلخ» هكذا في الأصل وفي تفسير روح المعاني للعلامة الالوسي عند قوله تعالى نبذ فريق من الذين أوتوا الكتاب، الآية روايته بلفظ تميم بن مرّ.) ، وكان عامِلَ خالدٍ القَسْرِيِّ على السِّنْدِ؛ فكتَبَ من ساعتِه إِليه: كَتَبْتُ وعَجَّلْتُ البِرَادَةَ إِنَّنِي، * إِذا حاجَة حاوَلْتُ، عَجَّتْ رِكابُها ولِي، بِبِلادِ السِّنْدِ، عند أَميرِها، * حَوائِجُ جَمَّاتٌ، وعندِي ثوابُها أَتتْنِي، فعاذَتْ ذاتُ شَكْوَى بغالِبٍ، * وبالحرَّةِ، السَّافِي عليه تُرابُها فقُلْتُ لَها: إِيهِ؛ اطْلُبِي كُلَّ حاجةٍ * لَدَيَّ، فخَفَّتْ حاجةٌ وطِلاَبُها فقالَتْ بِحُزْنٍ: حاجَتِي أَنَّ واحِدِي * خُنَيْساً، بأَرْضِ السِّنْدِ، خَوَّى سَحابُها فَهَبْ لِي خُنَيْساً، واحْتَسِبْ فِيهِ مِنَّةً * لِحَوْبَةِ أُمٍّ، ما يَسُوغُ شَرابُهَا تَمِيمَ بنَ زَيْدٍ، لا تَكُونَنَّ حاجَتِي، * بِظَهْرٍ، ولا يَعْيَا، عَلَيْكَ، جَوابُها ولا تَقْلِبَنْ، ظَهْراً لِبَطْنٍ، صَحِيفَتِي، * فَشَاهِدُهَا، فِيها، عَلَيْكَ كِتابُها فلما ورد الكِتابُ على تَميمٍ، قال لكاتبه: أَتَعْرِفُ الرَّجُلَ؟ فقال: كَيفَ أَعْرِفُ مَنْ لَمْ يُنْسَبْ إِلى أَبٍ ولا قَبِيلَةٍ، ولا تحَقَّقْت اسْمَه أَهُو خُنَيْسٌ أَو حُبَيْشٌ؟ فقال: أَحْضِرْ كلّ مَن اسْمُه خُنَيْسٌ أَو حُبَيْشٌ؛ فأَحْضَرَهم، فوجَدَ عِدَّتَهُم أَرْبَعِين رجُلاً، فأَعْطَى كلَّ واحِدٍ منهُم ما يَتَسَفَّرُ بهِ، وقال: اقْفُلُوا إِلى حَضْرة أَبي فِراسٍ. والحَوْبَة والحِيبَة: الهَمُّ والحاجَة؛ قال أَبو كَبِير الهُذلي: ثُمَّ انْصَرَفْتُ، ولا أَبُثُّكَ حِيبَتِي، * رَعِشَ البَنانِ، أَطِيشُ، مَشْيَ الأَصْورِ وفي الدعاءِ على الإِنْسانِ: أَلْحَقَ اللّهُ به الحَوْبَة أَي الحاجَةَ والـمَسْكَنَة والفَقْرَ. والحَوْبُ: الجَهْدُ والحاجَة؛ أَنشد ابن الأَعرابي: وصُفَّاحَة مِثْل الفَنِيقِ، مَنَحْتها * عِيالَ ابنِ حَوْبٍ، جَنَّبَتْه أَقارِبُهْ وقال مرَّة: ابنُ حَوْبِ رجلٌ مَجْهودٌ مُحْتاجٌ، لا يَعْنِي في كلِّ ذلك رجُلاً بعَيْنِه، إِنما يريدُ هذا النوعَ. ابن الأَعرابي: الحُوبُ: الغَمُّ والهَمُّ والبَلاءُ. ويقال: هَؤُلاءِ عيالُ ابنِ حَوْبٍ. قال: والحَوْبُ: الجَهْدُ والشِّدَّة. الأَزهري: والحُوبُ: الهَلاكُ؛ وقال الهذلي(1) (1 قوله «وقال الهذلي إلخ» سيأتي أنه لابي دواد الايادي وفي شرح القاموس أن فيه خلافاً.) : وكُلُّ حِصْنٍ، وإِنْ طَالَتْ سَلامَتُه، * يَوماً، ستُدْرِكُه النَّكْراءُ والحُوبُ أَي يَهْلِكُ. والحَوْبُ والحُوبُ: الحُزنُ؛ وقيل: الوَحْشة؛ قال الشاعر: إِنَّ طَريقَ مِثْقَبٍ لَحُوبُ أَي وَعْثٌ صَعْبٌ. وقيل في قول أَبي دُوَاد الإِيادي: يوماً سَتُدْرِكه النَّكْراءُ والحُوبُ أَي الوَحْشَة؛ وبه فسر الهَرَوِيُّ قوله، صلى اللّه عليه وسلم، لأَبي أَيُّوب الأَنصاري، وقد ذهب إِلى طَلاق أُمِّ أَيُّوبَ: إِنَّ طَلاقَ أُمِّ أَيُّوبَ لَحُوبٌ. التفسير عن شمر، قال ابن الأَثير: أَي لَوَحْشَة أَو إِثْمٌ. وإِنما أَثَّمهَ بطلاقِها لأَنـَّها كانت مُصْلِحةً له في دِينِهِ. والحَوْبُ: الوجع. والتَّحَوُّبُ: التَّوَجُّعُ، والشَّكْوَى، والتَّحَزُّنُ. ويقال: فلان يَتَحَوَّب من كذا أَي يَتَغَيَّظُ منه، ويَتَوَجَّعُ. وحَوْبَةُ الأُمِّ عَلى وَلَدِها وتَحَوُّبُها: رِقَّتُها وتَوَجُّعُها. وفيه: ما زَالَ صَفْوانُ يَتَحَوَّبُ رِحَالَنَا مُنْذ اللَيْلَة؛ التَّحَوُّبُ: صَوْتٌ مع تَوَجُّعٍ، أَراد به شِدَّةَ صِياحِهِ بالدُّعاءِ؛ ورِحَالَنَا مصوبٌ على الظُّرْفِ. والحَوْبَةُ والحِيبَة: الهَمُّ والحُزْنُ. وفي حديث عُرْوَة لـمَّا ماتَ أَبُو لَهَبٍ: أُرِيَه بعضُ أَهْلِه بشَرِّ حِيبَةٍ أَي بشَرِّ حالٍ. والحِيبَةُ والحَوْبَة: الهَمُّ والحُزْنُ. والحِيبَة أَيضاً: الحاجَةُ والـمَسْكَنة؛ قال طُفَيْل الغَنَوي: فَذُوقُوا كما ذُقْنا، غَداةَ مُحَجَّرٍ، * مِنَ الغَيْظِ، في أَكْبادِنا، والتَّحَوُّبِ وقال أَبو عبيد: التَّحَوُّبُ في غير هذا التَّأَثُّم من الشيءِ، وهو من الأَوَّلِ، وبعضُه قريبٌ من بعض. ويقال لابنِ آوَى: هو يَتَحَوَّبُ، لأَنَّ صَوْتَه كذلك، كأَنه يَتَضَوَّرُ. وتحَوَّبَ في دعائه: تَضَرَّعَ. والتَّحَوُّب أَيضاً: البكاءُ في جَزَعٍ وصِياحٍ، ورُبَّما عَمَّ به الصِّياحَ؛ قال العجاج: وصَرَّحَتْ عنه، إِذا تحوَّبا، * رواجبُ الجوفِ السحيلَ الصُّلَّبا(1) (1 قوله «وصرحت عنه إلخ» هو هكذا في الأصل وانظر ديوان العجاج.) ويقال: تحَوَّبَ إِذا تَعَبَّد، كأَنه يُلْقِي الحُوبَ عن نَفسِه، كما يقال: تَأَثَّمَ وتحَنَّثَ إِذا أَلْقَى الحِنْثَ عن نَفْسِه بالعِبادةِ؛ وقال الكُمَيْت يذكر ذِئْباً سَقاهُ وأَطْعَمَه: وصُبَّ له شَوْلٌ، مِن الماءِ، غائرٌ * به كَفَّ عنه، الحِيبةَ، الـمُتَحَوِّبُ والحِيبة: ما يُتَأَثَّم منه. وفي حديث النبي، صلى اللّه عليه وسلم: اللهم اقْبَلْ تَوْبَتِي، وارْحَمْ حَوْبَتِي؛ فَحَوْبَتِي، يجوز أَن تكون هنا توَجُّعِي، وأَن تكونَ تَخَشُّعِي وتَمَسْكُنِي لَكَ. وفي التهذيب: رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي واغْسِلْ حَوْبَتِي. قال أَبو عبيد: حَوْبَتِي يَعْنِي الـمَأْثمَ، وتُفْتَح الحاء وتُضَم، وهو من قوله عز وجل: إِنه كان حُوباً كَبيراً. قال: وكل مَأْثَمٍ حُوبٌ وحَوْبٌ، والواحدة حَوْبةٌ؛ ومنه الحديث الآخر: أَن رجُلاً أَتَى النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، فقال: إِني أَتيتُك لأُجاهِدَ مَعَكَ؛ فقال: أَلَكَ حَوْبةٌ؟ قال: نعم. قال: فَفِيها فجاهِدْ. قال أَبو عبيد: يعني ما يَأْثَمُ به إِنْ ضَيَّعه من حُرْمةٍ. قال: وبعضُ أَهلِ العِلْمِ يَتَأَوّلُه على الأُمِّ خاصَّةٌ. قال: وهي عندي كلُّ حُرْمةٍ تَضِيعُ إِن تَركَها، مَن أُمٍّ أَو أُخْتٍ أَو ابْنةٍ أَو غيرها. وقولهم: إِنما فلانٌ حَوْبةٌ أَي ليس عنده خيرٌ ولا شرٌّ. ويقال: سمعتُ من هذا حَوْبَيْنِ، ورأَيتُ منه حَوْبَيْن أَي فَنَّيْن وضَرْبَيْن؛ وقال ذو الرمة: تَسْمَعُ، من تَيْهائهِ الأَفْلالِ، * حَوْبَينِ من هَماهِمِ الأَغْوالِ أَي فنَّيْن وضَرْبَين، وقد رُوِيَ بيتُ ذي الرُّمَّة بفتح الحاء. والحَوْبَة والحُوبة: الرجُلُ الضَّعيفُ، والجمع حُوَب، وكذلك المرأَة إِذا كانت ضعِيفة زَمِنة. وبات فلانٌ بِحيبةُ سوءٍ وحَوبةِ سوءٍ أَي بحالِ سُوءٍ؛وقيل: إِذا باتَ بِشِدَّةٍ وحالٍ سَيِّئةٍ لا يقال إِلا في الشَّر؛ وقد استُعمل منه فعْلٌ قال: وإِن قَلُّوا وحابُوا ونزَلنا بِحيبةٍ من الأَرض وحُوبةٍ أَي بأَرض سوءٍ. أَبو زيد: الحُوبُ: النَّفْسُ، والحَوْباءُ: النفْس، مـمدودةٌ ساكنةُ الواو، والجمع حَوْباوَاتٌ؛ قال رؤْبة: وقاتِلٍ حَوْباءَهُ من أَجْلي، * ليس له مِثْلي، وأَينَ مِثْلي؟ وقيل: الحَوْباءُ رُوعُ القَلْبِ؛ قال: ونَفْسٍ تَجُودُ بحَوْبائها وفي حديث ابنِ العاص: فَعَرَفَ أَنه يريدُ حَوْباءَ نَفْسه. والحَوْبُ والحُوبُ والحابُ: الإِثْمُ، فالحَوْبُ، بالفتح، لأَهْلِ الحجاز، والحُوبُ، بالضم، لتَميمٍ، والحَوْبةُ: الـمَرَّة الواحدة منه؛ قال المخبل: فَلا يَدْخُلَنَّ، الدَّهْرَ، قَبرَكَ، حَوْبَةٌ * يَقُومُ، بها، يَوماً، عَليْكَ حَسيبُ وقد حَابَ حَوباً وحِيبَةً. قال الزجاج: الحُوبُ الإِثْمُ، والحَوْبُ فِعْلُ الرَّجُلِ؛ تقولُ: حابَ حَوْباً، كقولك: قد خانَ خَوناً. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه، أَنّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: الرِّبا سَبْعُونَ حَوباً، أَيْسَرُها مِثْلُ وُقُوعِ الرجُلِ على أُمِّهِ، وأَرْبَى الرِّبا عِرْض الـمُسْلِمِ. قال شمر: قوله سَبْعون حَوْباً، كأَنـَّه سبعون ضرباً من الإِثْمِ. الفرَّاءُ في قوله تعالى إِنه كان حُوباً: الحُوبُ الإِثم العظيم. وقرأَ الحسن: انـَّه كان حَوْباً؛ وروى سعد عن قَتادة أَنه قال: انـَّه كان حُوباً أَي ظُلْماً. وفلان يَتَحوَّب من كذَا أَي يتَأَثَّم. وتَحَوَّب الرجُل: تَأَثَّمَ. قال ابن جني: تَحَوَّبَ تَرَكَ الحُوبَ، من باب السَّلْبِ، ونَظِيرُه تأَثَّمَ أَي ترَكَ الإِثْمَ، وإِن كانَ تَفَعَّل لِلإِثباتِ أَكْثرَ منه، للسلب، وكذلك نحو تَقَدَّم وتأَخَّر، وتعَجَّل وتأَجَّل. وفي الحديث: كان إِذا دَخَلَ إِلى أَهْلِه قال: تَوْباً تَوْباً، لا يُغادِرُ عَلَيْنا حَوْباً. ومنه الحديث: إِنَّ الجَفاءَ والحَوْبَ في أَهْلِ الوبرِ والصُّوفِ. وتَحَوَّب من الإِثمِ إِذا تَوَقَّاه، وأَلقى الحَوْبَ عن نفسِه. ويقال: حُبْتَ بكذا أَي أَثِمْتَ، تَحوبُ حَوْباً وحَوْبَة وحِيابَةً؛ قال النابغة(1) (1 قوله «قال النابغة إلخ» سيأتي في مادة جعع عزو هذا البيت لنهيكة الفزاري.) : صَبْراً، بَغِيض بنَ رَيْثٍ؛ انـَّها رَحِمٌ * حُبْتُمْ بها، فأَناخَتْكُمْ بجَعْجَاعِ وفلانٌ أَعَقُّ وأَحْوَبُ. قال الأَزهري: وبنو أَسد يقولون: الحائِبُ للقاتِل، وقد حَاب يحُوبُ. والـمُحَوِّب والـمُتَحَوِّبُ الذي يَذْهَب مالُه ثم يَعودُ. الليث: الحَوْبُ الضَّخمُ من الجِمالِ؛ وأَنشد: ولا شَرِبَتْ في جِلْدِ حَوْب مُعَلَّبِ قال: وسُمِّيَ الجَمَلُ حَوْباً بزَجْره، كما سُمِّيَ البَغْلُ عَدَساً بزَجْرِه، وسُمِّيَ الغُراب غاقاً بصَوْتِهِ. غيره: الحَوْبُ الجَمَلُ، ثم كَثُر حتى صارَ زجْراً له. قال الليث: الحَوْبُ زَجْرُ البَعير ليَمْضِيَ، وللنَّاقةِ: حَلْ، جَزْمٌ، وحَلٍ وحَلي. يقال للبَعير إِذا زُجِرَ: حَوْبَ، وحوبِ، وحَوْبُ، وحابِ. وحَوَّبَ بالإِبِلِ: قال لها حَوْب، والعَرَبُ تَجُرُّ ذلك، ولو رُفِعَ أَو نُصِبَ، لكان جائِزاً، لأَنَّ الزَّجْرَ والحِكاياتِ تُحَرَّك أَواخِرُها، على غيرِ إِعرابٍ لازمٍ، وكذلك الأَدواتُ التي لا تَتَمَكَّن في التَّصْريفِ، فإِذا حُوِّلَ من ذلك شيءٌ إِلى الأَسماءِ، حُمِلَ عليه الأَلف واللام، فأُجْريَ مُجْرَى الأَسْماءِ، كقوله: والحَوْبُ لـمَّا يُقَلْ والحَلُ وحَوَّبْت بالإِبل: من الحوب. وحَكَى بعضهم: حَبْ لا مَشَيْتَ، وحَبٍ لا مَشَيْتَ، وحَابِ لا مَشَيْت، وحَابٍ لا مَشَيْتَ. وفي الحديث: أَنه كان إِذا قَدِمَ من سَفَرٍ قال: آيِبُون تائِبُون، لرَبِّنا حامدُون، حَوْباً حَوْباً. قال: كأَنه لما فَرَغَ من كلامه، زَجَر بَعِيرَه. والحَوْبُ: زَجْرٌ لذكُور الإِبِلِ. ابن الأَثير: حَوْبُ زَجْرٌ لِذُكُورة الإِبل، مثلُ حَلْ لإِناثِها، وتضمّ الباء وتفتح وتكسر، وإِذا نُكِّر دَخَلَهُ التنوين، فقوله: حَوْباً، بمنزلةِ قولك: سيراً سيراً؛ فأَما قوله: هِيَ ابْنَةُ حَوْبٍ، أُمُّ تِسْعينَ، آزَرَتْ * أَخا ثِقَةٍ، تَمْري، جَباها، ذَوائِبُهْ فإِنه عَنى كِنانَةً عُمِلَت من جِلْدِ بعيرٍ، وفيها تِسْعونَ سَهْماً، فجعلها أُمّاً للسهام، لأَنها قد جمعتها، وقوله: أَخَا ثِقَةٍ، يعني سَيْفاً، وَجَباها: حَرْفُها، وَذَوائِبُه: حمائله أَي إِنه تَقَلَّد السَّيْفَ، ثم تَقَلَّدَ بعده الكِنانةَ تمري حَرْفَها، يريد حرفَ الكِنانَة. وقال بعضهم في كلام له: حَوْبُِ حَوْبُِ، إِنه يومُ دَعْقٍ وشَوْب، لا لعاً لبَني الصَّوبِ. الدَّعْق: الوَطْءُ الشدِيدُ، وذكر الجوهري الحوأَب هنا. قال ابن بري: وحقه أَن يُذْكر في حأَب، وقد ذكرناه هناك.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٩* ح و ب * * الحُوبُ * بالضم و * الحَابُ * الإثم وقد * حَابَ * بكذا أي أثم وبابه قال وكتب و * حَوْبَةٌ * أيضا بفتح الحاء
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٦٦الحوب والحوبة الأبوان، قاله الليث، وقيل: هما الأخت والبنت، وقيل: لي فيهم حوبة وحوبة وحيبة قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، أي قرابة من قبل الأم، وكذلك كل ذي رحم، قاله أبو زيد، وقال ابن السكيت: هي كل حرمة تضيع من أم أو أخت أو بنت أو غيءر ذلك من كل ذات رحم.
والحوبة: رقة فؤاد الأم قال الفرزدق:
فهب لي خنيسا واحتسب فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شـرابـهـا
وحوبة الأم
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢٦٨حَابَ
1 حَابَ حاب , (Msb, K,) sec. pers. حُبْتُ, (S,) aor. يَحُوبُ, (S, Msb,) inf. n. حَوْبٌ (S, Msb, K) and حَوْبَةٌ and حِيَابَةٌ, (S, K, accord. to one copy of the K حِيَابٌ,) and حِيبَةٌ (TA) and حُوبٌ; (K;) or this last is a simple subst.; or, as some say, it and حَوْبٌ are two dial. vars.; that with damm, of the dial. of El-Hijلz; and that with fet-h, of the dial. of Temeem; (Msb;) accord.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥١٧حَابَ
حَابَ ( w ) U ( n. ac. حَاب [ 1A ] , حُوْب [ 8 ] , حِيَابة [ 23t ] )
a. [ Bi ], Committed a sin, crime.
أَحْوَبَ
أَحْوَبَ IV , ( w )
a. [ Ila ], Followed evil, crime.
تَحَوَّبَ
تَحَوَّبَ V ,
a. Kept away from sin.
حَوْب
حَوْب [ 1 ],
a. Sin, crime.
b. Grief, sorrow; misfortune.
حَوْبَة
حَوْبَة [ 1t ],
a. Maternal love.
b. Anxiety, distress.
c. see 2t .
حِيبَة
حِيبَة [ 2tI
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٥٥٨حوب
حَابَ - يَحُوبُ - حـُوْب
حَابَ - يَحُوبُ + الكائن: يخطئ ويضل ويضيع ولا يعود يعلم ماذا يفعل: يكون تحت ضغط نفسي من الحاجة والهم فيتصرف بشكل عشوائي أو بغباء وقلة تركيز، كما لو كان أهبل أو أجدب أو منحرف
حَابَ - يَحُوبُ + كائن + في كائن أو أمر: يخطئ في حقه: يجور ويبغي عليه
حـُوْب: على وزن " فـُـعـْل" اسم فعل من " حابَ - يَحُوبُ ": الجور
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)
- خبث
الآيات المشتركة: ١ · Habes bozuk yemek demektir
- يتم
الآيات المشتركة: ١ · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- بدل
الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir
- طيب
الآيات المشتركة: ١ · İyi
- مول
الآيات المشتركة: ١ · Onların malları
- أكل
الآيات المشتركة: ١ · Ekel pas demektir
- كبر
الآيات المشتركة: ١ · Yaşlı adamdır
- أتي
الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا
Aptalca tasarruf
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | اثم, وزر, جرم, حرج |
| Zıt Kök | برر |
| Çekirdek Özet 1 | Zayıf ve muhtaç olanın hakkını çiğnemekten doğan ağır veballi günah, acıma ve korunma gerektiren zayıflık |
| Çekirdek Özet 2 | Yetimlerin mallarını haksızca tüketmenin ve emanete hıyanet etmenin doğurduğu büyük sorumluluk ve suç |
| Çekirdek Özet 3 | Sosyal ve hukuki korunmaya muhtaç kesimlerin haklarının gasp edilmesinin adaleti çökerten bir suç olarak tespiti |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel ve soyut bir günah algısına indirgeyip yetim ve zayıfların hak ihlaliyle olan doğrudan bağını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حوب kökünün ikili çekirdeği olan حو | Kuşatma, dönme, bir sınır çizerek kendine mal etme veya bir alanı çevirip kontrol altına alma hareketidir; حوط, حوز, حول ve حوي köklerinde de bu çerçeveleme ve yöneliş esastır. | ب | İçine girme, bir nesneye nüfuz etme ve yapışıp kalma anlamı katarak harici bir kuşatmayı şahsın vebaline, zayıfın hakkına doğrudan temas eden ağır bir yüke dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanın etrafını çevirme, koruma altına alma, dokunulmaz sınır veya mahremiyet belirleme hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine raptetme, bağlama, yükün taşınan şeye yapışıp kalmasını sağlama hareketini gösterir. |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, sığınak, barınma, koruma alanı veya bir varlığın kendi mahremiyet sahasını simgeler. |
| حوب | Çitle korunan sınıra kazık çakıp içeriye müdahale etmek | Korunması gereken mahrem ve zayıf bir sınıra haksızca nüfuz etmeyi, böylece failin boynuna çözülmez bir vebal ve günah bağı dolanmasını ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Deveyi sürmek, yöneltmek veya durdurup kontrol altına almak için çıkarılan sert men etme sesi ile bakıma muhtaç zayıf canın sergilediği çaresizlik ve inleme hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî beytinde kökü iç sızlaması, keder ve acı anlamında kullanmıştır: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ / من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi Ferazdak bu kökten türeyen ismi annelik şefkati ve hakkı çiğnenemez zayıflık anlamında zikreder: فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة / لحوبة أم ما يسوغ شرابها |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tufeyl.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حوب kökü, genel Sami dillerinde borç, suçluluk, mahkûmiyet ve yükümlülük alanlarını karşılayan kök grubuyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede h-w-b veya h-y-b kök biçimi borçlu olmak, suçlu bulunmak ve cezaya müstahak olmak anlamındadır; aynı şekilde Süryanicede h-w-b kökü günah, borç, kusur ve mağlubiyet manalarını taşır. Arapçada bu kök bir yandan zayıflık, acınası muhtaçlık ve korunmaya muhtaç ana-bacı gibi zevî’l-erhâm bağlamını korurken, diğer yandan bu zayıflara karşı işlenen haksızlığın getirdiği ağır vebal ve cürüm manasında derinleşmiştir. Çekirdek anlam, kişinin üstlendiği fakat gereğini yapmayarak altında ezildiği ahlaki ve hukuki borç ilişkisidir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حوب | Korunmaya muhtaç zayıflık ile bu zayıflığa hıyanet etmenin doğurduğu ağır günah arasında çift yönlü semantik gelişim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice h-w-b | Borçlanma, suçlu olma, günah ve tazmin yükümlülüğü anlamlarıyla tam bir kök ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir fonetik ve morfolojik soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوب | Anlamlı | Günah, vebal, zayıflık ve ihtiyaç | Zayıfın hakkını yemekten doğan büyük günah ve korunmaya muhtaç akraba anlamındadır. | Hedef köktür; Nisâ 4:2 ayetinde geçer. |
| حبو | Anlamlı | Emeklemek, bağışlamak ve yaklaşmak | Çocuğun yerde sürünerek ilerlemesi ve karşılıksız ihsanda bulunmak anlamlarını taşır. | Ortak zayıflık ve yaklaşma nüansı içerir; Kur’an’da geçmez. |
| وحب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وبح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| بحو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| بوح | Anlamlı | Açığa vurmak ve geniş alan | Gizli bir şeyi meydana çıkarmak, avlu ve serbest kılınmış genişlik anlamındadır. | Zıddıyet ve dışa vurum yönü taşır; Kur’an’da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوب | Merkez | Günah, haksızlık ve vebal | Savunmasızın hakkını çiğnemekten doğan, sızlatan ve vicdani ağırlığı yüksek olan vebaldir. | Zayıf ve himayeye muhtaç olanın malına el uzatmanın doğurduğu suç. |
| اثم | Komşu | Genel günah ve suç | Bilinçli olarak haktan geri durmak ve geciktirici günah işlemek yönü ağır basar. | Suçun faili haktan alıkoyan genel veballi yapısı. |
| وزر | Komşu | Ağır yük ve sorumluluk | Sırtta taşınan ağır bir yük gibi insanı ezen günah ve mesuliyettir. | Cezai sorumluluğun ağırlığına odaklanır. |
| جرم | Komşu | Koparma ve cürüm | Bir hakkı veya hukuku zorla kesip koparma eylemini öne çıkarır. | Toplumsal sözleşmeyi ve emri çiğneyen kasıtlı eylem. |
| حرج | Komşu | Sıkıntı ve darlık | İnsanı daraltan, manevra alanı bırakmayan günah ve zorluk halidir. | İçsel daralma ve kuşatılmışlık boyutu. |
| برر | Zıt | İyilik, genişlik ve vefa | Hak sahibine hakkını tastamam vermek, şefkatle ve adaletle geniş davranmaktır. | Emanete sadakat ve zayıfı gözeterek adaleti ihsanla ifa etme hali. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوب | Ağır vebal, zayıflık ve günah | Zayıfın hakkına el uzatmanın doğurduğu sızlatıcı suç ve borçluluk hali. | Kesin |
| Latince | Piaculum, delictum | Arınma gerektiren ağır cürüm, kabahat | Kutsal veya dokunulmaz bir sınıra tecavüzden doğan vebal boyutunu karşılar; merhamet boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Heinous sin, grave injustice, sacrilege | Ağır ve iğrenç günah, kutsala/dokunulmaza tecavüz | Zayıfın malını gasp etmenin doğurduğu ahlaki çirkinliği ve büyük vebali karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Schwere Sünde, Frevel | Ağır günah, hakka tecavüz suçu | Bir koruma altına alınmış hakka karşı işlenen küstahça haksızlığı belirtir. | Güçlü |
| Fransızca | Péché odieux, forfait | Nefret uyandıran suç, ağır vebal | Emanete hıyanetle işlenen alçakça cürmü ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُوبًا | Zayıf ve yetim malını haksızca tüketmenin getirdiği büyük ve affedilmez günah | Yetim mallarının vasiler tarafından kendi mallarına katılarak hileyle yenilmesinin yasaklandığı hukuki bağlam (Nisâ 4:2). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) bahsi | Ayette geçen nitelemenin kebîre tanımına girip girmediği ve failin tövbesiz ahiretteki durumu. | Zayıfa yapılan haksızlığın ilahi adaletteki bağışlanamaz ağırlığı. |
| Fıkıh | Vesayet ve yetim malının korunması | Vasinin yetim malını kendi değersiz malıyla değiştirmesinin veya zimmetine geçirmesinin haramlığı ve tazmin hükmü. | Velayet hakkının kötüye kullanılmasının hukuki ve cezai müeyyidesi. |
| Tefsir | Hiyenat ve zulüm tahlili | Kelimenin Habeşçe veya erken Arap lehçelerinde büyük günah anlamına gelişi ve ayetteki tahzir vurgusu. | Yetim hakkı yemenin alelade bir günah değil, vicdanları sızlatan çirkin bir vebal oluşu. |
| Hadis | Dua ve istiğfar metinleri | Hz. Peygamber’in dualarında geçen vebalden bağışlanma talebi ve kadınların haklarına riayet uyarısı. | İnsanın boynuna dolanan geçmiş veballer ve korunmasız kadınların hakları. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve uhrevi mesuliyet | Ağır vebal | Arınmayı zorunlu kılan günah | Zayıfa karşı işlenen haksızlığın ilahi huzurda en ağır hesap konusu olmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Normatif hukuk ve metodoloji | Koruma normunun ihlali | Dokunulmazlık alanının tespiti | Hukuki ehliyeti tam olmayanların haklarının çiğnenmesini mutlak suç sayma ilkesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve vesayet | Hukuk devletinin zafiyeti | Savunmasızın himayesi | Devletin ve toplumun en zayıf ferdini koruma görevini ihmal etmesinin yol açtığı meşruiyet kaybıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Emanet ve sermaye yönetimi | Haksız temellük ve gasp | Mülkiyet güvenliğinin temini | Emanet edilen sermayenin vekil tarafından usulsüzce eritilmesini önleyen yasaktır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasalarının tek taraflı ihlali (asimetrik kayıp) | Kapalı bir termodinamik veya korunumlu sistemde enerjinin/kütlenin rızasız ve dengesiz biçimde bir alt sistemden zorla çekilerek entropinin yıkıcı biçimde artırılması gibidir. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Asimetrik güç ilişkisinde zayıfın sömürülmesi | Sosyoloji ve ceza hukukunda failin kendi avantajlı konumunu kullanarak iradesi ve savunması bulunmayan bireyin varlığını gasp etmesi haliyle örtüşür. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi herhangi bir dini günah veya genel ahlaki kusur gibi soyutlaştırarak yetim ve korunmaya muhtaç zayıflarla olan bağını koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yetim malını yemek, kendi kötü malını onların iyi malıyla takas etmek ve vesayeti sömürü aracına dönüştürmek suretiyle işlenen sistemsel ve sızlatıcı zulüm. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği hukuki ve iktisadi koruma kalkanını zayıflatmak; yetim hakkı ihlalini ferdi bir günah derekesine indirgeyerek toplumsal ve hukuki yaptırım boyutunu etkisiz kılmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam’ın mülkiyet ve vesayet hukukunda zayıfın korunmasını salt ahlaki bir tavsiye değil, çiğnenmesi durumunda en ağır ilahi vebal doğuran bir sınır olarak konumlandırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yetim haklarını, emanet malların idaresini, vesayet hukukunu ve aile içi zayıf fertlerin iktisadi güvenliğini düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günah kavramının yalnızca ritüel ihmallerden ibaret olduğu yanılgısını yıkarak, en büyük günahların iktisadi sömürü ve zayıfın hakkına tecavüzle gerçekleştiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamZayıf, korunmasız ve muhtaç bir canın çaresizlik içindeki iniltisi ile dokunulmaz çitin içine haksızca el uzatıp vebali boyna bağlamak.
- Soyut anlamSavunmasız fertlerin haklarını ve mallarını gasp etmenin vicdanda ve ilahi mizanda meydana getirdiği sızlatıcı, telafisi zor ağır vebal ve cürüm.
- Sistematik karşılıkVesayet altındaki değerlerin vekil veya vasi tarafından asimetrik güç kullanılarak haksız biçimde zimmete geçirilmesini engelleyen mutlak hukuki ve ahlaki sınır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde oluşan vebal ve suçun ağırlığını (حوب), haksız şekilde el konulan veya takas edilen mal/hak miktarını, fail ile kurban arasındaki güç asimetrisini, ise kurbanın kendini koruma ve savunma kapasitesini temsil eder. Savunma kapasitesi sıfıra yaklaştıkça (), işlenen haksızlığın vebal değeri sonsuza doğru büyüyerek affedilmez büyük bir cürme dönüşür.