خرق

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ر-قالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٢٦ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بلغتَخْرِقَركبمشيوَخَرَقُوابنوخرقسفنعلوخَرَقَهَامرحشركوصفطلقسبح

الجذرالصيغ ٤الآيات ٣السور ٣المجاورة ٢٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خرق

خ - ر - ق

جذر
  • الورود: ٤
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٣

Hırka elbiselik kumaş demektir. Halaka ile yakınlğı vardır. Kesmek, yarmak anlamına gelir. Hark, Yanık demektir. Harik ismi fail ve ismi meful olarak kullanılabilir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hırka elbiselik kumaş demektir. Halaka ile yakınlğı vardır. Kesmek, yarmak anlamına gelir. Hark, Yanık demektir. Harik ismi fail ve ismi meful olarak kullanılabilir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٣٧
باب الخاء والقاف والراء معهما خ ر ق مستعمل فقط خرق: خَرَقْتُ الثوب إذا شققته. وخَرَقْتُ الأرض إذا قطعتها حتى بلغت أقصاها. وبه سمي الثور مِخْراقاً. والإختراقُ: المرورُ في الأرض غير طريقٍ عرضاً. واخْتَرَقْتُ دار فلان: جعلتها طريقا لحاجتك. والخَرقُ: الشق في حائطٍ، أو ثوبٍ ونحوه فهو مَخْرُوقٌ. والخَزْقُ: المفازة البعيدة، اخْتَرَقَتْهُ الريح فهو خَرْقٌ أملسُ. والخريقُ: الريح الباردة الشَّديدةُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٦٦٨
خَرَقْتُ الثوب وخَرَّقْتُهُ، فانْخَرَقَ وتَخَرَّقَ، واخْرَوْرَقَ. يقال: في ثوبه خَرْقٌ؛ وهو في الأصل مصدر. وخَرَقْتُ الأرض خَرْقاً، أي جُبْتُها. والخَرْقُ: الأرضُ الواسعة تَتَخَرَّقُ فيها الرياحُ وجمعها خُروقٌ. قال الهذليَّ: وإنَّهُما لَجَوَّابا خُروقٍ والخَريقُ: المطمئنُّ من الأرض وفيه نباتٌ. قال الفراء: يقال: مررت بخَريقٍ من الأرض، بين مَسْحاوَيْنِ. والجمع خُرُقٌ. والخَريقُ: الريحُ الباردةُ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٨٤٤
خ ق ر خرق استعمل من جميع وجوهها : [ خرق ] . خرق : قال الليث : خَرَقْتُ الثوبَ إذا شقَقْتَه ، وخَرَقْتُ الأرضَ : إذا قطعْتَها حتى بلغْتَ أقصاها ، ولذلك سُمِّيَ الثَّوْرُ مِخْرَاقاً ، والاخْتِرَاقُ : المَمَرُّ في الأرض عَرَضاً على غير طريق ، يقال اخْتَرَقتُ دارَ فلان : إذا جعلتَها طريقاً لحاجتِك ، والرِّيح تَخْتَرِقُ في الأرض ، والخيْلُ تَخْترِقُ ما بين الشجر والقُرَى . وقال رُؤبَةُ : يَكِلُّ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٢٬٦٢٩
(باب الخاء والراء وما يثلثهما) (خرز) الخاء والراء والزاء يدلُّ على جَمْع الشَّيء إلى الشيء وضَمِّه إليه. فمنه خَرْزُ الجِلْدِ. ومنه الخَرَزُ، وهو معروف، لأنه يُنْظم ويُنْضَدُ بعضُه إلى بعض. وفَقَار الظَّهر خَرَزٌ لانتظامه، وخَرَزاتُ الملك، كان الملك منهم كلمَّا مَلَكَ عاماً زِيدت في تاجه خَرَزة؛ ليُعلَم بذلك عددُ سِنِي مُلْكِه. قال: رَعَى خَرَزاتِ المُلْكِ عِشرين حِجَّة *** وعشرين حَتى فادَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٥٤
- الخرق: قطع الشيء على سبيل الفساد من غير تدبر ولا تفكر، قال تعالى: ﴿أخرقتها لتغرق أهلها﴾ [الكهف/71]، وهو ضد الخلق، فإن الخلق هو فعل الشيء بتقدير ورفق، والخرق بغير تقدير، قال تعالى: ﴿وخرقوا له بنين وبنات بغير علم﴾ [الأنعام/100]، أي: حكموا بذلك على سبيل الخرق، وباعتبار القطع قيل: خرق الثوب، وتخرقه، وخرق المفاوز، واخترق الريح. وخص الخرق والخريق بالمفاوز الواسعة؛ إما لاختراق الريح فيها؛ وإما لتخرقها
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٦١
خ ر ق خرق الثوب وخرقه‏:‏ وسـع شقـه وانخـرق وتخـرق وهـو منخـرق السربـال وثوبـه خـرق ومـزق وفيـه خرق واسع وخروق واتسع الخرق على الراقع‏.‏ وشاة خرقاء‏:‏ مثقوبة الأذن‏.‏ وهم يلعبون بالمخاريق وكأن سيفه مخراق لاعب‏.‏ ومررنا بخريق من الأرض وهي الواسعة الكثيرة النبات‏.‏ وقـد خـرق فـي عملـه وفيـه خرق وهو أخرق وهي خرقاء‏.‏ وفي مثل ‏"‏ لا تعدم خرقاء علة ‏"‏‏.‏ وأصابه برق وخرق وهو الدهش من خرق الغزال
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٠٩٣
الخَرْق: الفُرجة، وجمعه خُروق؛ خَرَقه يَخْرِقُه خَرْقاً وخرَّقه واخْتَرَقه فتخَرَّق وانخرَق واخْرَوْرَق، يكون ذلك في الثوب وغيره. التهذيب: الخرق الشَّقُّ في الحائط والثوب ونحوه. يقال: في ثوبه خَرق وهو في الأَصل مصدر. والخِرْقة: القِطعة من خِرَقِ الثوب، والخِرْقة المِزْقةُ منه. وخَرَقْت الثوب إذا شَقَقْتَه. ويقال للرجل المُتمزِّق الثياب: مُنْخَرِق السِّرْبال. وفي الحديث في صفة البقرة وآل عمران:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٠
* خ ر ق * * خَرَق * الثوب و * خَرَّقَهُ فانْخَرَقَ * و * تَخَرَّقَ * و * اخْرَوْرَقَ * ويقال في ثوبه * خَرْقٌ * وهو في الأصل مصدر و * خرق * الأرض جابهما وبابهما ضرب و * اخْتِراقُ * الرياح مرورها و * التَّخَرُّقُ * لغة في التخلق من الكذب و * الخِرْقَةُ * القطعة من خرق الثوب و * المِخْرَاقُ * المنديل يُلف ليُضرب به عربي صحيح وفي حديث علي رضي الله عنه ﴿البرق * مَخَارِيقُ * الملائكة﴾ وأما *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٧٢٥
خرقه أي: السبسب والثوب يخرقه ويخرقه من حدي نصر، وضرب: جابه ومزقه لف ونشر مريب. ومن المجاز: خرق الرجل: إذا كذب. ومن المجاز أيضا: خرق: إذا قطع المفازة حتى بلغ أقصاها، وقوله تعالى: إنك لن تخرق الأرض أي: لن تبلغ أطرافها، وقرأ الجراح ابن عبد الله بن تخرق بضم الراء وهي لغة والكسر أعلى وقال الأزهري معناه لن تقطعها طولا وعرضا وقيل لن تثقب الأرض. وخرق الثوب خرقا شقه. ومن المجاز خرق الكذب واختلقه إذا
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٢٬٤١٠
خَرَقَهُ 1 خَرَقَهُ أخرق خرق خرقه خرقة , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. خَرِقَ (Mgh, Msb, K) and خَرُقَ , (K,) the former of which is the more chaste, (TA,) inf. n. خَرْقٌ, (S, Mgh, Msb, KL,) He made a hole in it, perforated it, pierced it, or bored it; (Msb, * KL;) syn. جَابَهُ [in this sense, as well as in another to be explained below], (K, [in the CK, erroneously, جاءَ بهِ,]) and ثَقَبَهُ: (TA:)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٧٢
خَرَقَ خَرَقَ I , U ( n. ac. خَرْق 1 ), a. Rent, tore, made a hole in; penetrated, pierced. b. Traversed. c. Lied. خَرِقَ خَرِقَ A ( n. ac. خَرَق 4 ), a. Was confounded, stupefied, dazed. b. see infra. َِ Bai A , U ( n. ac. خُرُوْق 27 ) a. [ Fī ], Stayed, stuck ( at home ). خَرُقَ خَرُقَ U ( n. ac. خُرْق 3 , خَرَاْقَة 22t ), a. Was awkward, clumsy, rough. b. [ Bi ], Was
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٤٬٤٥٥
خرق خَرَقَ - يَخْرِقُ خَرَقَ - يَخْرِقُ + كائن + شيئاً: يشوهه ويعطله ويخربه بتقطيعه وشقه: يعمل على شيء فيشوهه ويلخبطه ويخربه ويعطله بدلاً من بنائه بشكل صالح حسن نافع: يعمل على شيء فيغير بناءه وتكوينه الأصلي المتناسق إلى بناء مشوه ملخبط معطل وخـَرِب، وذلك بشقه أو تمزيقه أو بنزع جزء منه ليصبح بالإمكان النفوذ من خلاله، وما شابه خَرَقَ - يَخْرِقُ
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

خرق خَرَقَ - يَخْرِقُ خَرَقَ - يَخْرِقُ + كائن + شيئاً: يشوهه ويعطله ويخربه بتقطيعه وشقه: يعمل على شيء فيشوهه ويلخبطه ويخربه ويعطله بدلاً من بنائه بشكل صالح حسن نافع: يعمل على شيء فيغير بناءه وتكوينه الأصلي المتناسق إلى بناء مشوه ملخبط معطل وخـَرِب، وذلك بشقه أو تمزيقه أو بنزع جزء منه ليصبح بالإمكان النفوذ من خلاله، وما شابه خَرَقَ - يَخْرِقُ + كائن + لـِ كائن + شيئاً أو أمراً: صنع له شيئاً مشوهاً مخرباً معطلاً: وهو هنا تشويه الشيء لصالح أو لفائدة كائن آخر ﴿وخلقهم وخرقوا له بنين وبنات بغير علم﴾: الله خلقهم، أما هم فقد خرقوا: صنعوا شيئاً مشوهاً فاسداً على شكل بنين وبنات لله واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وإنتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي: مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ خَرَقَ - يَخْرِق + كائن + شيئاً ﴿وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا(37)﴾ الإسراء ﴿فَانطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا (71)﴾ الكهف خَرَقَ له شيئاً : ﴿وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ(100)﴾ الأنعام مختار الصحاح ● [خرق] خ ر ق: خَرَق الثوب و خَرَّقَهُ فانْخَرَقَ و تَخَرَّقَ و اخْرَوْرَقَ ويقال في ثوبه خَرْقٌ وهو في الأصل مصدر و خرق الأرض جابهما وبابهما ضرب و اخْتِراقُ الرياح مرورها و التَّخَرُّقُ لغة في التخلق من الكذب و الخِرْقَةُ القطعة من خرق الثوب و المِخْرَاقُ المنديل يُلف ليُضرب به عربي صحيح وفي حديث علي رضي الله عنه ﴿البرق مَخَارِيقُ الملائكة﴾ وأما المَخْرَقةُ فكلمة مولدة و الخَرَقُ بفتحتين مصدر الأخْرَقُ وهو ضد الرفيق وبابه طرِب والاسم الخُرْقُ بالضم الراغب خرق - الخرق: قطع الشيء على سبيل الفساد من غير تدبر ولا تفكر، قال تعالى: }أخرقتها لتغرق أهلها﴿[الكهف/71]، وهو ضد الخلق، فإن الخلق هو فعل الشيء بتقدير ورفق، والخرق بغير تقدير، قال تعالى:﴾وخرقوا له بنين وبنات بغير علم﴿[الأنعام/100]، أي: حكموا بذلك على سبيل الخرق، وباعتبار القطع قيل: خرق الثوب، وتخرقه، وخرق المفاوز، واخترق الريح. وخص الخرق والخريق بالمفاوز الواسعة؛ إما لاختراق الريح فيها؛ وإما لتخرقها في الفلاة، وخص الخرق بمن ينخرق في السخاء (في اللسان: والخرق بالكسر: الكريم المتخرق في الكرم؛ وفي المجمل: الخرق: السخي يتخرق في السخاء). وقيل لثقب الأذن إذا توسع: خرق، وصبي أخرق، وامرأة خرقاء: مثقوبة الأذن ثقبا واسعا، وقوله تعالى:﴾إنك لن تخرق الأرض{ [الإسراء/37]، فيه قولان: أحدهما لن تقطع، والآخر: لن تثقب الأرض إلى الجانب الآخر، اعتبارا بالخرق في الأذن، وباعتبار ترك التقدير قيل: رجل أخرق، وخرق، وامرأة خرقاء، وشبه بها الريح في تعسف مرورها فقيل: ريح خرقاء. وروي: (ما دخل الخرق في شيء إلا شانه) (الحديث رواه العسكري من حديث عبد الرزاق عن أنس مرفوعا: (ما كان الرفق في شيء قط إلا زانه، ولا كان الخرق في شيء قط إلا شانه)، وأخرجه مسلم بلفظ: (إن الرفق لا يكون في شيء إلا زانه، ولا نزع من شيء إلا شانه). راجع: المقاصد الحسنة ص 114؛ وصحيح مسلم في البر والصلة رقم 2594). ومن الخرق استعيرت المخرقة، وهو إظهار الخرق توصلا إلى حيلة، والمخراق: شيء يلعب به، كأنه يخرق لإظهار الشيء بخلافه، وخرق الغزال (انظر: المجمل 2/285؛ والأفعال 1/490) : إذا لم يحسن أن يعدو لخرقه. ملخص اللسان محمل وجوه لفظ خرق: شق - فرج - - قطع - مزق - نفوذ واختراق- عبور وبلوغ ما بعده - التصرف الأحمق - الكذب -الاختلاق - الجهل ملخص اللسان 1. الخَرْق: الفُرجة، وجمعه خُروق؛ خَرَقه يَخْرِقُه خَرْقاً وخرَّقه واخْتَرَقه فتخَرَّق وانخرَق واخْرَوْرَق، 2. الخرق الشَّقُّ في الحائط والثوب ونحوه -. وخَرَقْت الثوب إذا شَقَقْتَه. - الخرْقاء الشاة يُشَقُّ في وسط أُذنها شَقٌّ واحد إلى طرف أُذنها ولا تُبان - والخِرْقة: القِطعة من خِرَقِ الثوب، والخِرْقة المِزْقةُ منه 3. فخُرُق على هذا جمع خارِق أَوخَرُوق أَي خُرُقُ السُّيوف للأَخِلَّة. 4. وانْخرَقت الريح: هبَّت على غير استقامة. وريحٌ خَرِيقٌ: شديدة،- واختِراقُ الرِّياح: مُرورها. 5. والخَرْقُ: الفلاة الواسعة، سميت بذلك لانْخِراق الريح فيها، -كل بلد واسع تَتخرََّق به الرياح، فهو خَرْق. 6. والخِرْقُ من الفِتْيان: الظريف في سَماحة ونَجْدة. تخرَّق في الكَرَم: اتَّسع. والخِرْقُ، بالكسر: الكريم المُتَخرِّقُ في الكرَم، - رجل مِخْراق وخِرْق ومُتخرِّقٌ أَي سَخِيّ، 7. وخَرَقْتُ الأَرضَ خَرْقاً أَي جُبْتها. وخرقَ الأَرض يخرُقها: قطعها حتى بلغ أَقْصاها، ولذلك سمي الثور مِخْراقاً. وفي التنزيل إنك لن تَخرِق الأَرض. -والاخْتِراقُ المَمَرُّ في الأَرض عَرْضاً على غير طريق. 8. وخَرَق الكذبَ وتَخَرَّقه، وخَرَّقَه، كلُّه: اخْتلَقه؛ قال الله عز وجل: وخَرَقُوا له بنين وبَناتٍ بغير علم سبحانه 9. خَلق الكلمة واخْتَلَقها وخَرَقها واخترقها إذا ابْتدَعها كذباً، وتَخَرَّق الكذب وتَخَلَّقه. 10. والخُرْقُ والخُرُقُ: نَقِيض الرِّفْق، والخَرَقُ مصدره، وصاحبه أَخْرَقُ. وخَرِقَ بالشيء يَخْرَقُ: جهله ولم يُحسن عمله - فكرهت أَن أَجيئَهن بخَرْقاء مثلهن أَي حَمْقاء جاهلة، 11. والخُرْق: الحُمق؛ خَرُق خُرْقاً، فهو أَخرق، والأُنثى خرقاء - كل شيء من باب أَفْعلَ وفعْلاء، سوى الألوان، فإنه يقال فيه فَعِلَ يَفْعَل مثل عَرِج يَعْرَج وما أَشبهه إلاّ ستة أَحرف - خَرُق الرجل يَخْرُق، فهو أَخرق، 12. البَرْقُ مخارِيقُ الملائكة،: هو جمع مِخْراق، وهو في الأَصل عند العرب ثوب يُلَفّ ويضرب به الصبيانُ بعضهم بعضاً، أَراد أَنها آلة تزجُر بها الملائكة السحاب وتسُوقه؛ - البَرْقُ سَوْط من نور تَزْجُر به الملائكة السحاب. 13. والمِخْراقُ: الطويل الحَسن الجسم؛ لسان العرب ● - خرق: الخَرْق: الفُرجة، وجمعه خُروق؛ خَرَقه يَخْرِقُه خَرْقاً وخرَّقه واخْتَرَقه فتخَرَّق وانخرَق واخْرَوْرَق، يكون ذلك في الثوب وغيره. التهذيب: الخرق الشَّقُّ في الحائط والثوب ونحوه. يقال: في ثوبه خَرق وهو في الأَصل مصدر. والخِرْقة: القِطعة من خِرَقِ الثوب، والخِرْقة المِزْقةُ منه. وخَرَقْت الثوب إذا شَقَقْتَه. ويقال للرجل المُتمزِّق الثياب: مُنْخَرِق السِّرْبال. وفي الحديث في صفة البقرة وآل عمران: كأَنهما خرْفان من طير صَوافَّ؛ هكذا جاءَ في حديث النَّوّاسِ، فإن كان محفوظاً بالفتح فهو من الخَرْق أَي ما انْخرقَ من الشيء وبانَ منه، وإن كان بالكسر فهو من الخِرْقة القِطعة من الجَراد، وقيل: الصواب حِزْقانِ، بالحاء المهملة والزاي، من الحِزْقةِ وهي الجماعة من الناس

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦ (الإجمالي: ٣٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سفن

    الآيات المشتركة: ١ · Gemi

  2. مرح

    الآيات المشتركة: ١ · Derlenmiş hasattır

  3. طول

    الآيات المشتركة: ١ · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir

  4. وصف

    الآيات المشتركة: ١ · Vasıflandırırlar

  5. ركب

    الآيات المشتركة: ١ · “Rükbe” diz demektir

  6. مشي

    الآيات المشتركة: ١ · Yürür

  7. طلق

    الآيات المشتركة: ١ · “Dalk” sansar demektir

  8. غرق

    الآيات المشتركة: ١ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  9. جبل

    الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır

  10. علو

    الآيات المشتركة: ١ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  11. بلغ

    الآيات المشتركة: ١ · İş ayakkabısı

  12. سبح

    الآيات المشتركة: ١ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا

    Onu yardın mı?

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخرق
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمزق, شق, خلق
Zıt Kökرتق
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi veya yüzeyi delmek, plansız ve ölçüsüzce yırtıp yarık açmak
Çekirdek Özet 2Ölçüsüz ve bilgisizce sınırları çiğnemek, asılsız yakıştırmalarda bulunmak
Çekirdek Özet 3Fiziksel ve kavramsal bütünlüğü tahrip ederek teamül ve nizamın dışına çıkmak
Kritik Hata RiskiKökün sadece basit bir fiziksel yırtma eylemi sayılarak bilgi, ölçü ve nizam yoksunluğunu ifade eden kurucu semantiğinin göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خرDelme, çökme, aşağı inme, yarık açma ve kesintiye uğratma hareketini gösteren temel ses yansımalı çekirdektir; خرب kökünde yapının delinip bozulmasını, خرج kökünde sınırın delinip dışarı çıkılmasını, خرر kökünde ses çıkararak aşağı düşmeyi, خرص kökünde zanna dayanarak söz uydurmayı niteler.قEklenen son harf, yarılma ve delinme eylemine sertlik, kesin sınır ihlali, ani bir tahribat ve yüzeyin boydan boya kesilip açılması niteliğini kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar ayrımı; korunaklı alanın sınırını aşma veya engeli delme hareketi (imge ح harfinden türetilmiştir).Nesnenin veya nizamın koruyucu sınırını, yüzeyini veya kabuğunu temsil eder.
رİnsan başı; başlangıç, niyet, yönelim ve öncelikli müdahale.Sınıra yönelen iradeyi, yukarıdan aşağıya veya yüzeye doğru gerçekleşen ilk hamleyi ifade eder.
قİğne deliği veya ufuktaki sınır çemberi; dar bir açıklıktan geçme veya çemberi delme.Yüzeyde açılan deliği, açılan menfezi ve sınırın geri dönülmez şekilde delinmesini tamamlar.
خرقKoruyucu çitin veya yüzeyin baş hizasından ya da odak noktadan sertçe delinip yarık açılması.Bir sınırın, korunaklı yüzeyin veya ölçülü yapının bilgisizce ve ani bir müdahaleyle yırtılarak bozulması eylemini sembolize eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşı, elbiseyi, duvarı veya kulağı ölçüsüzce delip yırtmak; çölü ve geniş araziyi yol ve işaret olmaksızın enlemesine aşıp yarmak.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Zü’l-Hırak et-Tuhavî, elbiselerin ve ok tüylerinin yırtılıp parçalanmasını tasvir ederken lakabını da aldığı beyitte kökü kullanmıştır: عليها الرِّيش والخرق / Üzerinde ok tüyleri ve yırtık kumaş parçaları vardır.
Erken Arapça kullanımErken dönemde fırtınanın yön değiştirmeksizin çölü yararcasına esmesine rîhün harkā denmiş, ayrıca iş bilmez, ölçüsüz ve beceriksiz kişilere el-ahrak nitelemesi yapılmıştır. Ru'be bir çöl tasvirinde kökü şöyle anar: وقاتم الأعماق خاوي المخترق / Derinlikleri karanlık, rüzgârın yarıp geçtiği yeri bomboş olan çöl.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça خرق kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı grubunda belirginleşen, fiziksel bir engeli veya yüzeyi plansızca delme, yarma ve teamül dışına çıkma semantiğini merkezine alan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan خرق harf denkliğinde yaygın bir fiil kökü mevcut olmamakla birlikte, yarık açma, oyma ve tünel açma anlamlarını taşıyan h-r-k ve h-r-t kökleriyle fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik görülür. Erken dönem Sami zihninde bu kök, biçimli ve ölçülü bir dokumayı plansızca tahrip etmeyi ve bilinen patikaların dışına çıkarak açık araziyi kaba bir biçimde yarıp geçmeyi ifade eder. Arapçada kökün soyut düzleme intikali, akıl, tedbir ve ölçü yoksunluğuyla (ahrak) yalan ve uydurma yakıştırmaların (ihtirâk) üretilmesini içine alacak biçimde genişlemiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYırtmak, delmek, ölçüsüzlük, uydurmakKumaş yırtmaktan çölü delip geçmeye, oradan da akıl ve ölçü dışı söz veya eyleme uzanan semantik genişleme.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice harak (kafes/yarık arasından bakmak) ve Akadca harātu (kazmak, yarmak)Yüzeyde kontrolsüz oyuk, açıklık ve menfez açma eylemi ortak anlamsal tabandır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خرقAnlamlıDelmek, yırtmak, ölçüsüz davranmakKumaşı veya zemini yarmak; bilgisi ve ölçüsü olmaksızın söz üretmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خقرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir.
رخقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir.
رقخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir.
قخرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir.
قرخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خرقMerkezDelme, yırtma, ölçüsüzce bozmaPlan ve ölçü gözetmeksizin tahribat yapma ve sınır aşma.Yüzeyin bütünlüğünü delerek veya asılsız iddia üreterek düzeni bozmak.
مزقKomşuParçalama, yırtmaمزق kumaş veya nesneyi parçalara ayırmayı vurgularken خرق yüzeyde delik ve yarık açmaya odaklanır.Nesnenin parçalanıp dağıtılması.
شقKomşuYarma, ikiye ayırmaشق genellikle planlı veya doğal bir hat boyunca yarılmayı ifade eder; خرق ise düzensiz ve ölçüsüz delmedir.Bir bütünün belirli bir hat üzere ayrılması.
خلقKomşuBiçimlendirme, ölçü vermeخلق bir şeyi ölçü ve takdirle var etmek iken خرق ölçüsüzce uydurmak veya tahrip etmektir.Ölçü, takdir ve uyum üzere inşa etme.
رتقZıtBitiştirme, kapama, dikmeرتق deliği ve yarığı kapatıp birleştirmektir; خرق ise birleşmiş ve kapalı olanı delip açmaktır.Yüzeyin pürüzsüz ve deliksiz bütünlüğü.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخرقDelmek, yırtmak, ölçüsüzlükHem somut delme/yırtmayı hem de tefekkürsüz, delilsiz iddiayı içerir.Kesin
Latinceperforare, lacerareDelmek, yırtmakSomut delik açma ve parçalama yönünü karşılar; soyut uydurma anlamını kapsamaz.Güçlü
İngilizceto pierce, to tear, to fabricateDelmek, yırtmak, delilsiz uydurmakMaddi delme ile delilsiz isnatta bulunma boyutunu iki ayrı fiille karşılar.Güçlü
Almancadurchlöchern, zerreißen, erdichtenDelik açmak, yırtmak, uydurmakNesnede delik açmayı ve akıl dışı kurgu yapmayı ayrı ayrı yansıtır.Güçlü
Fransızcaperforer, déchirer, forgerDelmek, yırtmak, asılsız yakıştırmakMaddi yırtma ve soyut iftira anlamlarını karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَخَرَقْتَهَا / خَرَقَهَاMaddi bir cismi delip yarık açmak, tahrip etmekHızır ile Musa kıssasında geminin tahtasını sökerek menfez açma bağlamı (el-Kehf 18:71).
تَخْرِقَFiziksel bir sınırı zorlayıp yarmak, boydan boya geçmekİnsanın yeryüzündeki acziyetini ve kibrini kırma bağlamında arzı yarma imkânsızlığı (el-İsrâ 17:37).
وَخَرَقُواÖlçüsüzce, bilgisizce ve delilsiz biçimde soy veya çocuk uydurmakMüşriklerin Allah'a oğullar ve kızlar isnat ederek ölçüyü ve tevhidi çiğnemeleri bağlamı (el-En'âm 6:100).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHâriku’l-âde (mucize ve keramet)Doğa yasalarının ve nedensellik bağının ilahi kudretle kesintiye uğratılması veya delinmesi.İlahi fiilin tabiattaki mutat düzeni ve sebep-sonuç zincirini yarması.
FıkıhHırka ve gemiyi delme (zarar-ı hafîf)Daha büyük bir gasptan korunmak için mala bilinçli ve sınırlı zarar verme meşruiyeti; namazda avret yerinin yırtık (hark) sebebiyle açılması.Mülkiyetin veya örtünün fiziksel bütünlüğünün bozulması.
Tefsirİsrâ 17:37 ve En'âm 6:100 tefsiriİnsanın yeryüzünü adımlarıyla yaramayacağı kibri; Allah'a bilgisizce çocuk isnat etmenin ölçüsüzlüğü.Bilgisizce sınır aşımı ve tefekkürsüz iddia.
HadisSürüden ayrılan koyun veya yırtık elbise tasvirleriCemaatten kopma tehlikesi ve zahidane hırka giyimi üzerinden yapılan ahlaki değerlendirmeler.Bütünden kopma ve korunaksız hale gelme.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid inancıÖlçüsüz iftira ve şirkTevhid sınırlarını delmeAllah'a bilgiye dayanmaksızın evlat isnat etmek, dini nizamı tahrip eden bir ölçüsüzlüktür.Kesin
İlmiYöntem ve mantıkKanıtsız varsayımMantık dizgesini delmeBilgiye dayanmayan temelsiz kurgular, ilmi metodolojinin bütünlüğünü yırtan birer kusurdur.Güçlü
SiyasiOtorite ve sınırMeşruiyet ihlali ve kibirHukuki sınırları zorlamaYeryüzünü yararcasına kibirlenmek, insanın güç sınırlarını aşarak otoriteye meydan okuma yanılgısıdır.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufZarar-ı ehven ve müdahaleBüyük kaybı önlemeBir varlığı korumak amacıyla onda geçici ve sınırlı tahribat (delik açma) yaparak değeri koruma manevrası.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTopolojide yüzey delinmesi veya süreksizleşmeBir yüzeyin homeomorfik yapısının delinerek genüsünün (delik sayısının) değişmesi veya akışkanlar mekaniğinde sınır tabakasının ani bir türbülansla yırtılması.Güçlü
Beşeri bilimlerNorm ihlali ve toplumsal anomiToplumu bir arada tutan mutabakat ve ahlaki dokunun kural tanımaz bireysel eylemler veya temelsiz iddialarla yırtılması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir bezi veya gemi tahtasını delmekten ibaret görülerek zihinsel ve inançsal boyutunun göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem fiziksel bir engeli delmeyi hem de bilgi, ölçü ve hikmetten yoksun biçimde varlığa ve ilahiyata dair asılsız kurgular yapmayı birleştiren bir nizam ihlalidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEn'âm 6:100 ayetindeki fiilin basit bir yalanlama sanılması veya Kehf 18:71'deki eylemin anlamsız bir vandalizm gibi algılanması; ilahi hikmetteki koruyucu tahribat ile kibre dayalı tahribatın ayırt edilememesi.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Maddi ve manevi alan arasındaki nizam farkını gösterir; ölçüsüzce uydurulan inançların (şirk) varlığın dokusuna vurulmuş birer darbe olduğunu kavratır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahiyat isnatlarını reddeden tevhid ayetlerinde, insanın hududunu bildiren ahlak ayetlerinde ve gaybî hikmetleri içeren peygamber kıssalarında.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgisizce üretilen inanç iddialarının masum birer kanaat değil, hakikatin dokusunu yırtan ölçüsüz birer cürüm olduğu gerçeğini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir kumaşı, zemini veya koruyucu yüzeyi aletle ya da baskıyla delip yarık açmak, sınırları çiğneyip boydan boya geçmek.
  • Soyut anlamBilgiye, ölçüye ve basirete dayanmaksızın sınırları ihlal etmek, teamülü bozmak ve asılsız iddialar uydurmak.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin kapalı, dengeli ve korunaklı yapısının kontrolsüz bir dış müdahaleyle süreksizliğe uğratılması.
  • LaTeX modeliS′=S∖DburadaD∩∂S≠∅  ⟹  ΔH<0
  • LaTeX açıklamasıModelde S mevcut dengeli ve sürekli yüzeyi veya nizamı temsil eder. D kümesi, bu yapıdan ölçüsüzce koparılan, delinen veya tahrip edilen açıklığı gösterir. Yeni oluşan S′ yapısı, sınırın (∂S) ihlal edilmesi sebebiyle nizamın veya bilginin (H) kayba uğradığını ve sistemik bütünlüğün delindiğini ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ