خسف
خ - س - ف
جذر- الورود: ٨
- الآيات: ٨
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٣
Hesf : Derin sulu çukurdur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hesf : Derin sulu çukurdur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٩٢باب الخاء والسين والفاء معهما
خ س ف، خ ف س، س خ ف، ف س خ مستعملات
خسف:
الخَسْفُ: سُؤُوخُ الأرض بما عليها من الأشياء... انْخَسَفَتْ به الأرض، وخسفها الله به.
وعين خاسفة: فقئت، وغابت حدقتها. وبئر خسيفٌ مخسوفة، أي: نقب جبلها عن عيلم الماء فلا تنزف أبداً، وهن الأخسفة. وناقة خسيفٌ: غزيرة سريعة الإنقطاع من اللبن في الشتاء.
والخَسيفُ من السحاب: ما نشأ من قبل العين، أي: من قبل المغرب الأقصى عن يمين
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٧٨خَسَفَ المكان يَخْسِفُ خُسوفاً: ذهَبَ في الأرض. وخَسَفَ الله به الأرض خَسْفاً، أي غاب به فيها. ومنه قوله تعالى: "فَخَسَفْنا به وبدارِهِ الأرضَ". وخَسَفَ في الأرض وخُسِفُ به. وخُسوفُ العين: ذَهابها في الرأس. وخُسوفُ القمر: كسوفه. قال ثعلبٌ: كَسَفِتِ الشمسُ وخَسَفَ القمر هذا أجود الكلام. والخَسْفُ: النقصانُ. يقال رضي فلانٌ بالخَسْفِ، أي بالنقيصة، وبات فلانُ الخَسْفَ، أي جائعاً. ويقال سامه الخَسْفَ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٠٥١خ س ف
خسف ، خفس ، سخف ، فسخ : مستعملة .
خسف : أبو عُبيد _ عن الأصمعي _ الْخَسْفُ :
النُّقْصان .
أبو عبيد : قال : الْخَاسِفُ : المَهْزُول .
وأخبرني المنذريُّ _ عن أبي الهيثم _ أنه
قال : الْخَسْفُ : الْجُوعُ .
والْخَاسِفُ : الجَائِعُ .
وأنشد قَوْلَ أَوْسٍ :
أَخُو قُتُراتٍ قَدْ تَبَيَّنَ أَنَّهُ
إذَا لَمْ يُصِبْ لَحْماً مِنَ الوَحْشِ خَاسِفُ
قال : وخَسَفَتِ الشَّمْسُ وكَسَفَتْ : بمعنىً
واحد .
قال :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٦٨(باب الخاء والسين وما يثلثهما)
(خسف) الخاء والسين والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على غموض وغُؤور، وإليه يرجعُ فُروع الباب. فالخَسْف والخَسَف([1]). غموضُ ظاهرِ الأرض. قال الله تعالى: ﴿فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْضَ﴾ [القصص 81].
ومن الباب خُسوفُ القَمَر. وكان بعضُ أهل اللُّغة يقول: الخُسوف للقمر، والكُسوف للشمس. ويقال بئرٌ خَسِيفٌ([2])، إذا كُسِرَ جِيلُها([3]) فانهارَ ولم يُنتَزَحْ ماؤُها.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٠٥- الخسوف للقمر، والكسوف للشمس (وهذا قول ثعلب: اللسان: خسف)، وقال بعضهم: الكسوف فيهما إذا زال بعض ضوئهما، والخسوف: إذا ذهب كله. ويقال خسفه الله وخسف هو، قال تعالى: ﴿فخسفنا به وبداره الأرض﴾ [القصص/81]، وقال: ﴿لولا ان من الله علينا لخسف بنا﴾ [القصص/82]، وفي الحديث: (إن الشمس والقمر آيتان من آيات الله لا يخسفان لموت أحد ولا لحياته) (الحديث أخرجه البخاري في باب الصلاة في كسوف القمر 2/547، وأبواب أخرى
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠٨خ س ف
خَسَفَ القمر.
وخسفت الأرض وانخسفت: ساخت بما عليها وخسف الله بهم الأرض.
ومن المجاز: سامه خسفاً: ذلاً وهواناً ورضى بالخسف.
وبات على الخسف: على الجوع.
وشربوا على الخسف: على غير ثفل.
وعين خاسفة: فقئت حتى غابت حدقتها في الرأس وخسفت عينه وانخسفت.
وخسف بدنه: هـزل وفلـان بدنـه خاسـف ولونـه كاسـف.
قـال يصف صائداً: أخو قترات قد تبين أنـه إذا لم يصب لحماً من الوحش
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٩٨الخسف: سُؤُوخُ الأَرض بما عليها. خَسَفَتْ تَخْسِفُ خَسْفاً وخُسوفاً وانْخَسَفَتْ وخَسَفَها اللّه وخَسَف اللّه به الأَرضَ خَسْفاً أَي غابَ به فيها؛ ومنه قوله تعالى: فَخَسَفْنا به وبدارِه الأَرضَ. وخَسَفَ هو في الأَرض وخُسِفَ به، وقرئ: لخُسِف بنا، على ما لم يسمَّ فاعله. وفي حرف عبد اللّه: لا نْخُسِفَ بنا كما يقال انْطُلِقَ بنا، وانْخَسَفَ به الأَرضُ وخَسَفَ اللّه به الأَرضَ وخَسَفَ المكانُ يَخْسِفُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٦* خ س ف * * خَسَفَ * المكان ذهب في الأرض وبابه جلس وخسف الله به الأرض من باب ضرب أي غاب به فيها ومنه قوله تعالى ﴿فخسفنا به وبداره الأرض﴾ وخسف هو في الأرض وخُسِفَ به وقُرئ ﴿لخُسف بنا﴾ على ما لم يسم فاعله وفي حرف عبد الله لانخسف بنا كما يقال انطلق بنا و * خُسُوفُ * القمر كسوفه قال ثعلب كسفت الشمس وخسف القمر هذا أجود الكلام
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٨٦خسف المكان، يخسف، خسوفا: ذهب في الأرض، نقله الجوهري. قال: و خسف القمر: مثل كسف. أو كسف للشمس، وخسف للقمر، قال ثعلب: هذا أجود الكلام. أو الخسوف: إذا ذهب بعضهما، والكسوف كلهما، قاله أبو حاتم.
وفي الحديث: إن الشمس والقمر لا يخسفان لموت أحد ولا لحياته يقال: خسف القمر، بوزن ضرب: إذا كان الفعل له، وخسف، على ما لم يسم فاعله، ويقال: خسوف الشمس: دخولها في السماء، كأنها تكورت في جحر.
قال ابن الأثير:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٩٩٣خَسَفَ
1 خَسَفَ خسف , aor. خَسِفَ , (JK, S, Msb, K,) inf. n. خَسْفٌ, (JK,) or خُسُوفٌ, (S, K,) or both; (Msb;) [and ↓ انخسف;] It (a place) sank, (JK, Msb,) or went away, into the ground, or earth, (S, Msb, K,) with what was upon it. (JK.) You say, الأَرْضُ ↓ انخسف, [and خَسَفَت,] The ground sank [into the earth] with what was upon it. (TA.) And بِهِ الأَرْضُ ↓ انخسفت, (JK,) or به الارض ↓ انخسف,
خَسَفَ 1 خَسَفَ خسف , aor. خَسِفَ , (JK, S, Msb, K,) inf. n. خَسْفٌ, (JK,) or خُسُوفٌ, (S, K,) or both; (Msb;) [and ↓ انخسف;] It (a place) sank, (JK, Msb,) or went away, into the ground, or earth, (S, Msb, K,) with what was upon it. (JK.) You say, الأَرْضُ ↓ انخسف, [and خَسَفَت,] The ground sank [into the earth] with what was upon it. (TA.) And بِهِ الأَرْضُ ↓ انخسفت, (JK,) or به الارض ↓ انخسف, and خُسِفَ به الارض, (TA,) and خَسَفَتْ, (Msb in art. سوخ,) The ground sank with him, or it: (JK:) or the ground, or earth, [swallowed up him, or it; or] took and enclosed him, or it. (TA.) And البِئْرُ ↓ انخسفت The well [sank and collapsed; or] went away into the earth with its casing of stones and wood. (Mgh.) And خَسَفَ فِى الأَرْضِ and خُسِفَ بِهِ [He, or it, sank into the ground, or earth, and became swallowed up, or enclosed, or concealed, therein]. (S.) It is said in the Kur [xxviii. 82], accord. to one reading, لَخُسِفَ بِنَا [We had been swallowed up by the earth]: (S:) accord. to another reading, (that of 'Abd-Allah, S, i. e. Ibn-Mes'ood, TA,) بنا ↓ لَانْخُسِفَ, (S, K,) in the pass. form; (K;) [meaning the same;] like as one says, اُنْطُلِقَ بنا. (S.) You say also, خَسَفَتْ عَيْنُ المَآءِ The spring of water sank, or went away, into the earth. (Msb, K. *) And العَيْنُ ↓ انخسفت The eye sank, or became depressed, in the head; syn. غَارَتْ; (Msb in art. غور;) [and so خَسَفَت, inf. n. خُسُوفٌ; for] خُسُوفُ العَيْنِ signifies The eye's going away into the head: (S:) or ↓ انخسفت signifies its black, or part surrounded by the white, disappeared in the head: (Mgh:) or this last, (K,) as quasi-pass. of the trans. v. خَسَفَ, (TA,) (tropical:) it (the eye) became blind; as also ↓ أَخْسَفَت; (K, TA;) and [in like manner] خَسَفَت (assumed tropical:) it (the eye) lost its light [or sight]. (Msb.) ― -b2- [Hence, app.,] خَسَفَ القَمَرُ, inf. n. خُسُوفٌ; (S, Msb, K;) and خُسِفَ; (TA;) (assumed tropical:) The moon [suffered eclipse, or became eclipsed, or] lost its light, or part of its light; (Msb;) i. q. كَسَفَ: (S, * Msb, * K:) and خَسَفَتِ الشَّمْسُ and كَسَفَت both signify the same [i. e. the sun suffered eclipse, &c.]: (Mgh:) or one says كَسَفَت of the sun, and خَسَفَ of the moon, (Th, S, Msb, K,) accord. to the more approved usage: (Th, S, Msb:) or, in the common conventional language, الكُسُوفُ is the partial loss of the light of the sun, and الخُسُوفُ is the total loss of the light thereof: (AHلt, Msb:) or الخسوف is the partial loss of the light of the sun, and الكسوف is the total loss thereof, (K, TA,) accord. to AHلt: (TA:) الخسوف often occurs in the trads., as said of the sun; though the term commonly known in the classical language is الكسوف [in this case]: and it is said in a trad., اـِنَّ الشَّمْسَ وَ القَمَرَ لَايَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ أَوْ لِحَيَاتِهِ [Verily the sun and the moon suffer not eclipse for the death of any one or for his life]; predominance being in this instance attributed to the moon, as being masc., over the sun, which is fem. (IAth.) ― -b3- Also, inf. n. خَسْفٌ, (assumed tropical:) It (a thing) became defective or deficient; suffered loss or diminution. (K.) ― -b4- (tropical:) It (the body) became lean, or emaciated. (TA.) And خَسَفَتْ, said of camels and of sheep or goats, (tropical:) They became lean, or emaciated. (TA. [This meaning is there indicated, but not clearly expressed. See خَسْفَةٌ. Accord. to the KL, the inf. n. خَسْفٌ signifies The being vile, abject, or contemptible: and also the being lean, or emaciated: and hence Golius, on that authority, has rendered the verb as meaning vilis et macer fuit.]) ― -b5- Also (assumed tropical:) It (the colour, or complexion, of a person) became altered, or altered for the worse. (TA.) ― -b6- And (tropical:) It (a thing, K, as, for instance, a roof, TA) became pierced with a hole, or rent; (K, TA;) as also ↓ انخسف. (TA.) ― -b7- And, خَسَفَت, said of a she-camel, (tropical:) She, after yielding abundant milk, soon stopped [its flow] in winter. (K, TA.) ― -b8- And, said of a well, It was, or became, such as is termed خَسِيفٌ [q. v.]. (TA.) ― -b9- And خَسَفَ, said of a man, (tropical:) He recovered from a disease. (IDrd, K, TA.) -A2- خَسَفَ, (JK, Msb, TA,) aor. خَسِفَ , (Kur xvi. 47, &c,) inf. n. خَسْفٌ, He (God) made a place, (JK, Msb,) or the ground, (TA,) to sink, (JK, Msb, TA,) or go away, into the earth, (Msb,) with what was upon it. (JK, TA.) And خَسَفَ بِهِ الأَرْضَ, (S, K,) inf. n. خَسْفٌ, (S,) He (God) made him, or it, to disappear in the earth, or ground: (S, K:) [or made the earth, or ground, to sink with, and swallow up, him, or it:] whence, in the Kur [xxviii. 81], فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الأَرْضَ [And we made the ground to sink with, and swallow up, him and his mansion]. (S.) And خَسَفْتُ عَيْنَ المَآءِ I made the spring of water to sink, or go away, into the earth. (Msb.) ― -b2- خَسَفَ عَيْنَ فُلَانٍ, (K, TA,) aor. خَسِفَ , inf. n. خَسْفٌ, (TA,) (tropical:) He put out, or blinded, the eye of such a one, (K, * TA,) so that the black, or part surrounded by the white, disappeared in the head. (TA.) ― -b3- خَسَفَ الشَّىْءَ, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He made a hole in, or rent, the thing. (K, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) He cut, or cut off, the thing. (K.) ― -b5- خَسَفَ البِئْرَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (assumed tropical:) He dug the well in stones, so that it yielded an abundant and unceasing flow of water: (K, TA:) or he dug the well by piercing through its mountain [or rock] to the water beneath so that it would never become exhausted: or he dug the well so as to reach an unceasing, or a copious, source of water. (TA.) Hence the saying of 'Omar, in reply to a question of El-'Abbلs respecting the poets, اِمْرَأُ القَيْسِ سَابِقُهُمْ خَسَفَ لَهُمْ عَيْنَ الشِّعْرِ, i. e. (assumed tropical:) [Imra-el-Keys is he who has the precedence of them:] he has made the source of poetry to well forth abundantly to them. (TA.) ― -b6- خَسَفَ النَّاقَةَ, inf. n. as above, (tropical:) He (God) made the she-camel, after yielding abundant milk, soon to stop [its flow] in winter. (K, TA.) ― -b7- خَسْفٌ also signifies The confining a beast without fodder: (K, TA:) or making a beast to pass the night without fodder: (Ham p. 290:) and (hence, TA) (tropical:) the constraining a man to do that which he dislikes, or hates; (JK, Ham ibid., K, TA;) as also خُسْفٌ: (JK:) and (hence, Ham) (tropical:) the lowering, humbling, or abasing, another: (Ham, * K, TA:) whence, سُمْتُهُ الخَسْفَ, (Ham,) or سَامَهُ خَسْفًا, &c.: [explained below: see خَسْفٌ:] (TA:) and the verb of خَسْفٌ in these three senses is خَسَفَ. (T, K.)
أَخْسَفَتِ العَيْنُ 4 أَخْسَفَتِ العَيْنُ ذ : see 1. -A2- اخسف, said of a well-sinker, (assumed tropical:) He found his well to be such as is termed خَسِيف [q. v.]: (JK:) or he produced an abundant flow of water. (TA.)
7 اـِنْخَسَفَ see 1, in nine places.
خَسْفٌ خَسْفٌ خسف [an inf. n. of 1: and hence several of the significations here following.] Deep places in the ground (عُمُوقُ ظَاهِرِ الأَرْضِ; in the CK عُمُوقُ ماءِ الارضِ); as also ↓ خُسْفٌ. (K, TA.) ― -b2- The place whence the water of a well issues. (AZ, S, K.) In the following saying of Sل'ideh El-Hudhalee, أَلَا يَا فَتَى مَا عَبْدُ شَمْسٍ بِمِثْلِهِ يُبَلُّ عَلَى العَادِى وَ تُؤْبِى المَخَاسِفُ the last word is pl. of خَسْفٌ [app. as signifying A source of water], after the manner of مَشَابِهُ and مَلَامِحُ: (TA:) the meaning is, [Truly, O young man, what is 'Abd-Shems? i. e.] how great a person is 'Abd-Shems! by the like of him the enemy is overcome [and the sources of water become difficult of access]. (M in art. بل.) ― -b3- A cloud, or collection of clouds, that has risen and appeared from the direction of the extreme west, [as North-western Africa is called by the Arabs,] from [the quarter of] the right of the Kibleh [to one who is on the north-east of Mekkeh, towards El-'Irلk]: (Lth, K:) or it signifies, (JK, TA,) [and] so ↓ خِسْفٌ and ↓ خَسِيفٌ, (K,) a cloud, or collection of clouds, that has risen and appeared مِنْ قِبَلِ العَيْنِ, bearing much water; (JK, K, TA;) i. e., from [the quarter of] the right of the Kibleh [as explained above]. (TA.) -A2- (tropical:) Deficiency, or imperfection; a fault; or a low, or base, quality; (S, K, TA;) as also ↓ خَسِيفَةٌ. (TA.) One says, رَضِىَ فُلَانٌ بِالخَسْفِ (tropical:) Such a one was content with deficiency, or imperfection; &c. (S, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Leanness, or emaciation; (TA;) as also ↓ خَسِيفَةٌ. (JK.) ― -b3- [See also 1, last sentence. ― -b4- Hence,] بَاتَ القَوْمُ عَلَى الخَسْفِ (tropical:) The party passed the night in a state of hunger, not having anything wherewith to feed themselves: (TA:) and بَاتَ فُلَانٌ الخَسْفَ (tropical:) Such a one passed the night hungry: (S, K, TA:) and شَرِبْنَا عَلَىٰ الخَسْفِ (tropical:) We drank without eating. (IAar, IDrd, K, TA.) A poet says, بَتْنَا عَلَى الخَسْفِ لَا رِسْلٌ نُقَاتُ بِهِ حَتَّى جَعَلْنَا حِبَالَ الرَّحْلِ فُصْلَانَا [We passed the night in a state of hunger: there was no milk wherewith we might be fed, until we made the ropes of the camel's saddle to serve as young camels]: i. e. we had no food until we bound the she-camels with ropes in order that they might yield us milk [as though they had young ones to suckle], and we might feed ourselves with their milk. (O, TA.) [See also another ex., in a verse of Dhu-r-Rummeh, cited voce اـِلَّا, p. 78.] ― -b5- [Hence, also,] سَامَهُ خَسْفًا and ↓ خُسْفًا, (S, K,) and سَامَهُ الخَسْفَ, (S, Msb,) (tropical:) He brought upon him abasement, or ignominy: (S, Msb, K:) or he required, or constrained, him to do an affair of difficulty; and to become in a state of abasement, or ignominy. (S, TA.) [See also two similar phrases voce خُطَّةٌ.] ― -b6- [And hence,] خَسْفٌ signifies also (assumed tropical:) Wrong, wrongdoing, injustice, injuriousness, or tyranny. (TA.) [And سَامَهُ خَسْفًا, or الخَسْفَ, sometimes means (assumed tropical:) He brought upon him wrong, &c.] -A3- See also the next paragraph.
خُسْفٌ خُسْفٌ خسف : [see 1, last sentence: and] see خَسْفٌ, in two places. ― -b2- دَعِ الأَمْرَ بِخُسْفٍ means (assumed tropical:) Leave thou the thing, or affair, as it is. (Sgh, K.) -A2- The [fruit called] جَوْز, which is eaten; [i. e. the walnut, or walnuts;] (AA, AHn, K;) of the dial. of the people of Esh-Shihr; (AA;) as also ↓ خَسْفٌ: (AA, K:) accord. to ISd, the former is the correct word: (TA:) n. un. with ة. (JK.)
خِسْفٌ خِسْفٌ خسف : see خَسْفٌ.
خَسْفَةٌ خَسْفَةٌ خسف خسفه خسفة [app. A leanness, or an emaciation: see 1, and see also خَسْفٌ]: this befalls camels, and sheep or goats, in the heat and in the cold. (A, TA.) -A2- Also sing. of ↓ أَخَاسِيفُ, (JK,) which signifies Soft tracts of land: (S, K, * TA:) or level lands: (JK:) and one says also ↓ أَخَاسِفُ [and thus the word is written in the CK]. (Fr, TA.) One says, مِنَ الأَرْضِ ↓ وَقَعُوا فِى أَخَاسِيفَ They became in soft tracts of land. (S.) [See also أَخَاشِفُ, in art. خشف.]
خَسَوفٌ خَسَوفٌ خسوف : see the next paragraph.
خَسِيفٌ خَسِيفٌ خسيف (tropical:) A spring, or source, (عَيْنٌ, [shown in the TA to have this meaning here,]) sinking, or going away [into the earth]; as also ↓ خَاسِفٌ; (K, TA;) in like manner without ة. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A well (بِئْرٌ) dug in stones, so that it yields an abundant and unceasing flow of water; (S, K;) as also خَسِيفَةٌ and ↓ خَسُوفٌ and ↓ مَخْسُوفَةٌ; (K;) or, as some say, خَسِيفٌ only: (TA:) or this signifies a well pierced through its mountain [or rock] to the water beneath so that it never becomes exhausted; (JK, TA;) as also ↓ مَخْسُوفَةٌ: (JK:) or a well dug so as to reach an unceasing, or a copious, source of water: (TA:) pl. [of pauc.] أَخْسِفَةٌ (JK, K) and [of mult.] خُسُفٌ. (S, K.) ― -b3- (tropical:) A she-camel that yields abundant milk, but soon stops [its flow] in winter. (K, TA.) [And] with ة, (assumed tropical:) A she-camel that yields abundant milk. (JK.) ― -b4- See also خَسْفٌ. ― -b5- عَيْنٌ خَسِيفَةٌ (Mgh, K, TA) and ↓ خَاسِفَةٌ (JK, Mgh) (tropical:) An eye put out, or blinded; (JK, K, TA;) of which the black, or part surrounded by the white, has disappeared in the head. (JK, Mgh, TA.) -A2- الخَسِيفَان, thus correctly written, as in the L, and so in the Nawلdir of Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee, and in the Tedhkireh of Aboo-'Alee El-Hejeree, who asserts that the ن is the ن of the dual, and in one dial. with damm, [so that the word is written الخَسِيفَانِ and الخَسِيفَانُ,] and on whose authority is mentioned the saying هُمَا خَلِيلَانُ, with damm to the ن, [so that each is a dual in form, though not in signification,] but in the O and the K ↓ الخَيْسَفَانُ, [in the CK الخِيسَفَانُ,] with fet-h to the س, and [↓ الخَيْسُفَانُ,] with damm to that letter, (TA,) Bad dates: (O, K:) so in the Nawلdir and Tedhkireh above mentioned: (TA:) or a palm-tree that bears a small quantity of fruit, and of which the unripe dates turn bad. (O, K.)
خَسِيفَةٌ خَسِيفَةٌ خسيفه خسيفة [as an epithet, fem. of خَسِيفٌ, q. v.:] as a subst.: see خَسْفٌ, in two places.
خَاسِفٌ خَاسِفٌ خاسف , and its fem., with ة: see خَسِيفٌ, in two places. ― -b2- Also (tropical:) Lean, or emaciated. (S, K.) ― -b3- (assumed tropical:) A body altered, or altered for the worse. (A, TA.) (assumed tropical:) A man (JK) altered, or altered for the worse, in colour, or complexion, (JK, Ibn-'Abbلd, K,) and in aspect. (JK.) ― -b4- (tropical:) Hungry. (AHeyth, TA.) ― -b5- (assumed tropical:) A boy light, or active, (K, TA,) and brisk, lively, or sprightly; as also خَاشِفٌ. (TA.) ― -b6- (assumed tropical:) A man convalescent; or recovering from disease; syn. نَاقِهٌ: (AA, K: [see 1:]) pl. خُسُفٌ. (K.)
الخَيْسَفَانُ الخَيْسَفَانُ الخيسفان and الخَيْسُفَانُ: see خَسِيفٌ.
أَخَاسِفُ أَخَاسِفُ ذ and أَخَاسِيفُ: see خَسْفَةٌ, in three places.
المُخَسَّفُ المُخَسَّفُ المخسف The lion. (TS, K.)
مَخْسُوفَةٌ مَخْسُوفَةٌ مخسوفه مخسوفة , applied to a well: see خَسِيفٌ, in two places.
المَخَاسِفُ المَخَاسِفُ المخاسف : see خَسْفٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٩٤خَسَفَ
خَسَفَ I ( n. ac. خُسُوْف 27 ),
a. Sank.
b. Became eclipsed ( moon ).
c. ( n. ac. خَسْف 1 ), Caused to sink, sank ( a well ).
d. Put out ( an eye ).
اِنْخَسَفَ
اِنْخَسَفَ VII ,
a. see I (a) , ( b ).
خَسْف
خَسْف 1 ,
a. Depreciation.
b. Sinking, wasting away.
c. Depression, hollow; pool of water.
خَاْسِف
خَاْسِف 21 , ( pl. خُسُف 10 ),
a. Lean, emaciated; wasting away.
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٧٣٣خسف
خَسَفَ - يَخْسِفُ
خَسَفَ - يَخْسِفُ + كائن + مكاناً أو شيئاً: يدفعه بقوة ليغور في فجوة مختفياً: يدفعه بقوة شديدة تجعله يضطرب ويختلج ثم يغور ويغيب ويختفي في فجوة داخل شيء أو خلفه
﴿وَخَسَفَ الْقَمَرُ﴾: التقدير: وَخَسَفَ الْقَمَرُ الناسَ أو البرَّ: كناية عن زيادة جاذبيته حتى يرتفع المد البحري فيبتلع الأرض وتغور فيه: وهي تشبه قوله{
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٩ (الإجمالي: ٧١)
- حصب
الآيات المشتركة: ٢ · Hasb (sad) : Çakıl demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ٥ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- مور
الآيات المشتركة: ١ · Sallanır
- كسف
الآيات المشتركة: ١ · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir
- مسي
الآيات المشتركة: ١ · Dün
- سقط
الآيات المشتركة: ١ · Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir
- صيح
الآيات المشتركة: ١ · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- فيأ
الآيات المشتركة: ١ · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
- مني
الآيات المشتركة: ١ · Sıvı meni demektir
- نوب
الآيات المشتركة: ١ · Nöbet kelimesinden gelmiştir
- بسط
الآيات المشتركة: ١ · Bisat kilim demektir
- غرق
الآيات المشتركة: ١ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
الآيات التي ورد فيها(٨)
أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ
Batırır
أَفَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ وَكِيلًا
Batırır
أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ
Batırır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ساخ, غار, هوى |
| Zıt Kök | علا |
| Çekirdek Özet 1 | Zeminin yarılıp üzerindekini yutması, derinliğe gömülme ve ışığın içeri çekilip sönmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ceza ve uyarı olarak yeryüzünün tabanını kaybetmesi veya ayın ışığının tamamen silinmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Üzerinde yükselinen maddi ve ontolojik zeminin aniden çökerek varlığı yutması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca göksel bir ay tutulması olarak daraltılıp yerin yutması ve ontolojik çöküş boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خس | Eksilme, aşağıya çekilme, alçalma ve hakir düşme anlamı taşır; خسأ kovulup alçalma, خسر eksilip zarara uğrama köklerinde de bu çekirdek belirleyicidir | ف | Dudaksı patlama ve açılma harfi eklenerek alçalma ve eksilme hareketi, zeminin yarılarak maddiyi içine çekmesi veya ışığın boşluğa gömülüp aniden yok olması biçiminde fiziksel bir yutulmaya dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar, engel; türetme imge | Varlığın dış yüzeyini oluşturan kabuk, katman veya koruyucu zemin perdesi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma | Katmanın üzerinde duran nesneyi taşıyan mekanik denge ve dikey direnç noktası |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, boşluk | Taşınan zeminin aniden bir yarık veya ağız gibi açılarak üzerindekini içeri çekmesi |
| خسف | Taşıyıcı kabuğun yarılarak üzerindekini derinliğe yutması | Destek veren yüzeyin direncini yitirip yarılarak üzerindeki varlığı aşağıya çekmesi ve görünmez kılması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun çekilerek kuyunun çökmesi, yerin yarılarak üzerindekini içine çekmesi veya göz çukurunun içeri gömülüp kör olması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kuyu duvarının yıkılıp suyun dipte kaybolmasını nitelemek üzere kullanımı: قَليذَمٌ من العَياليم الخُسُفْ |
| Erken Arapça kullanım | Açlık ve yoksunluk içinde sabahlamayı ifade eden «بات على الخسف» ve haksızlığa boyun eğmeyi anlatan «رضي بالخسف» deyimlerinde alçalma ve içeri çökme anlamında kullanılmıştır |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök خسف, genel Semitik gövdede çökme, basılma, karanlığa gömülme ve batma semantik dairesiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan birebir aynı kök harfleriyle geniş bir türetim dizisi bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki harfini oluşturan biliteral taban eksilme, alçalma ve ufalanma bildiren Sami kökleriyle ortak bir arka plana dayanır. Arapçada kök, özellikle yerin yarılarak bir kütleyi yutması (سؤوخ الأرض) ve gök cisminin ışığının içeri çekilerek kararması şeklinde somut ve felaket boyutundaki ani çöküş hareketine tahsis edilmiştir. Bu durum, çöl coğrafyasında zemin tabakasının gevşemesi, obrukların oluşması ve kuyu cidarının göçmesi gibi jeomorfolojik tecrübelerle semantik derinlik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Brown-Driver-Briggs.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yer kabuğunun yarılıp içine alması ve ışığın sönmesi | Kökün temel hareketi derinliğe gömülme ve yüzeyin üzerindekini yutarak kaybetmesidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Eksilme, çökme ve alçalma bildiren kök akrabalıkları | Batı Sami dillerinde görülen alçalma ve eksilme tabanı Arapçada zemin çökmesiyle özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خسف | Anlamlı | Yerin batması, ışığın gitmesi | Zeminin yarılarak üzerindekini içine çekmesi veya ayın kararması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خفس | Anlamlı | Çirkin söz, sersemletici içki | İnsanı alçaltan kaba ve çirkin söz söylemek; aklı örtmek | Kur'an'da geçmez; ters yönde ahlaki alçalma |
| سخف | Anlamlı | Akıl hafifliği, doku inceliği | Zihnin veya dokunun zayıflayıp gevşemesi, incelmesi | Kur'an'da geçmez; yoğunluğun kaybolması |
| سفخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| فخس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| فسخ | Anlamlı | Ayırma, çözme, bozma | Bir bağı, eklemi veya akdi yerinden söküp iptal etmek | Kur'an'da geçmez; yapının çözülmesi |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خسف | Merkez | Yerin yutması, ışığın sönmesi | Taşıyıcı zeminin çöküp üzerindekini bütünüyle içeri çekerek yok etmesidir | Yüzeyin çökmesi ve nesnenin görünmez olması |
| ساخ | Komşu | Batma, gömülme | Zeminin yarılmaksızın çamur veya yumuşak kum gibi nesneyi aşağı doğru çekmesidir | Yavaş ve sürtünmeli batış |
| غار | Komşu | Suyun çekilmesi, içeri kaçma | Bir sıvının veya gözün derinliğe kaçarak kaybolmasıdır | Su veya nesnenin dipte saklanması |
| هوى | Komşu | Yüksekten düşme | Bir boşluk boyunca yukarıdan aşağıya doğru serbest düşüş hareketidir | Zemin tarafından yutulma değil boşluğa düşme |
| علا | Zıt | Yükselme, üstte olma | Varlığın aşağıya gömülmesinin aksine yukarı doğru yücelmesi ve görünür olmasıdır | Hacimsel ve konumsal yukarı yöneliş |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خسف | Yerin batması, sönme | Taşıyıcı zeminin yarılıp üzerindekini yutması ve ışığın gitmesi | Kesin |
| Latince | Absorbeo, submergo | Yutmak, dibe batırmak | Nesnenin bir kütle tarafından emilip yutulmasını karşılar; ay tutulmasını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Cave-in, swallow up, eclipse | Çökmek, yutulmak, tutulmak | Çöküntü ve yutulmayı karşılar fakat iki hareketi tek bir kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Versinken, verschlingen | Batmak, yutmak | Zeminin yarılıp içine almasını ifade eder; ışığın sönmesi anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | S'effondrer, engloutir | Çökmek, yutmak | Mekanik göçme ve yutulmayı karşılar; ay tutulması için ayrı kelime gerekir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فخسفنا / نخسف / يخسف | Yerin yarılıp üzerindeki insanı ve mülkü yutması | Dünyevi güç ve servetle şımaran bireylerin veya inkârcıların cezalandırılması bağlamı; Kasas 28:81, Nahl 16:45, İsrâ 17:68, Mülk 67:16 |
| خسف | Ayın ışığının tamamen kaybolup kararması | Kıyamet sahnelerinde kozmik dengenin bozulması ve göksel aydınlığın sönmesi bağlamı; Kıyâme 75:8 |
| لخسف بنا | Zemin kaybıyla helak edilme korkusu ve uyanış | Karun'un helakini görenlerin kendi konumlarını fark edip ilahi korumayı idrak etmeleri bağlamı; Kasas 28:82 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet alametleri ve ilahi adalet | Ahir zamanda gerçekleşecek üç büyük yer çöküntüsü (hasf) ve cezanın fiziki dünyaya müdahalesi | Yerin ilahi kudretle fiziksel bir helak vasıtası haline gelmesi |
| Fıkıh | Hüsuf namazı | Ay tutulması sırasında kılınan nafile ibadetin meşruiyeti ve kılınış biçimi | Ayın ışığının örtülmesine karşı ilahi sığınma |
| Tefsir | Karun kıssası ve kozmik ayetler | Karun'un sarayıyla birlikte batırılmasının mülkiyet ve tekebbür ekseninde yorumlanması | Maddi güvenliğin bir anda felakete dönüşmesi |
| Hadis | Eşrâtü's-sâa ve küsuf/hüsuf rivayetleri | Ay tutulması anında Allah'a yönelme ve yer batması felaketlerinden korunma duaları | Doğal görünen olayların ilahi ikaz niteliği kazanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik ve ahlaki denge | İstidracın son bulması ve ilahi müdahale | Sahte sığınakları ortadan kaldırmak | Kibir ve inkarın zirvesinde ilahi kudretin tabii zemini çekmesidir | Kesin |
| İlmi | Jeolojik ve astronomik hadiseler | Obruk oluşumu, çöküntü ve tutulma | Fiziksel taşıyıcılık sınırlarını göstermek | Kabuğun taşıma gücünü yitirmesi veya ışık kaynağının örtülmesidir | Kesin |
| Siyasi | Otoritenin meşruiyet kaybı | İktidar tabanının çökmesi | Zorba gücün dayanağını yok etmek | Halk ve güç desteğine dayanan otoritenin tabanını yitirerek silinmesidir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin illüzyon olması | Servet ve sermaye tabanının batması | Birikim putunu sıfırlamak | Karun örneğinde olduğu gibi biriktirilen sermayenin sahibini yutmasıdır | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Karadelik çekimi veya jeolojik obruk mekaniği | Alt katmandaki hacim boşalması sonucu üst yüzeyin yerçekimiyle aniden içeri çökmesi ve yutulması sürecidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet çöküşü veya iflas sarmalı | Bir kurumun dayandığı toplumsal yahut finansal zeminin aşınarak sistemi bir anda tasfiye etmesidir | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece astronomik bir hadise olan ay tutulmasından ibaret görülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem jeolojik zemin yarılmasıyla insanın mülküyle yutulmasını hem de kozmik nizamda aydınlığın bütünüyle yok oluşunu kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Karun'un batırılışını ve mülkiyet uyarısını kavrayamayıp kökü sadece gökyüzü olaylarına hasrederek ayetlerin sosyo-ekonomik ikazlarını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın üzerinde durduğu maddi ve kozmik zeminlerin bağımsız birer güç olmadığını, ilahi irade dilediğinde en sağlam sanılan tabanın bile bir yarığa dönüşebileceğini gösterdiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Karun'un kibrini ve helakini anlatan Kasas suresi ayetlerinde, yeryüzünde güven içinde dolaştığını sananlara yönelik Mülk ve İsrâ surelerindeki tehdit ayetlerinde ve Kıyâme suresinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın ve servetin insan için mutlak bir güvence olduğu yanılgısını yıkar; fiziksel varlığın ancak ilahi koruma sayesinde ayakta durabildiğini ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYerin yarılarak üzerindeki nesneleri yutması, kuyu cidarının çöküp suyun kaybolması ve ayın ışığının tamamen sönmesidir.
- Soyut anlamBir varlığın dayandığı taşıyıcı temelin ortadan kalkmasıyla yaşanan ani ve bütünüyle yok oluş, itibar ve meşruiyet kaybıdır.
- Sistematik karşılıkİnsanın fıtrata ve hakikate yabancılaşarak inşa ettiği kibir ve servet yapılarının, dayandıkları ontolojik zemin ellerinden alınarak tasfiye edilmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde güvenilen maddi veya kozmik yüzeyi, bu yüzeyin taşıma kapasitesini, ise yüzeyin üzerinde duran varlığı temsil eder. anında gerçekleşen kök eylemiyle zemin aniden boş kümeye dönüşür; böylece varlığın düşey konumu hızla negatif sonsuza, yani derinliğe ve yokluğa doğru çöker.