ذأب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ذ-أ-بالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٧ · الآيات: ٣ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».متعخوفيوسفصدقالذِّئْبُذأبأكلخسرذهبحزنقولغفلعندأبو

الجذرالصيغ ١الآيات ٣السور ١المجاورة ١٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ذأب

ذ - أ - ب

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١١

Kurt demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ذءب

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kurt demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٢٤
باب الذال والباء و و ي ء معهما ذ أ ب، ذ و ب، ذ ي ب، ب ذ ي، ب ذ أ مستعملات ذأب: الذِّئْبُ: كَلْبُ البَرِّ، والأُنْثَى ذِئبة. والذِّئْبة من القَتَبِ والإكافِ ونحوه: ما تحت مُقَدَّم ملتَقَى الحِنْوَيْنِ، وهو الذي يَعَضُّ على مِنْسَجِ الدّابّةِ. والمَذؤوبُ: هو الذي وَقَعَ الذئبُ في غَنَمِه، وكذلك إذا أَفزَعَتْه الذِّئابُ. والصانع يذأَبُ القَتَبَ إذا أجادَ صَنْعتَه. ويقال للذي افزَعَتْه الجِنُّ:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٢٠
الذئب يهمز ولا يهمز، وأصله الهمزُ، والأنثى ذئبةٌ، وجمع القليل أَذْؤُبٌ، والكثير ذئابٌ وذُؤْبانٌ. وذُؤْبانُ العرب أيضاً: صعاليكها الذين يتلصصون. وأرضٌ مَذْأَبَةٌ، أي ذاتُ ذِئابٍ. أبو عمرو: الذِئْبانُ: الشَعَرُ على عُنُقِ البعير ومِشْفَرِهِ. وقال الفراء: الذِئْبانُ بقية الوبَر. قال: وهو واحدٌ. والذئبةُ: فُرْجَةُ ما بين دَفَّتَي السَّرْجِ والرَحْلِ، تحت ملتقى الحِنْوَيْنِ، وهو يعق على المِنْسَج.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٣٥٤
ذ ب ( وايء ) ذبي ، ذاب ، ذأب ، ذيب ، بذأ ، باذ . ذبى : أَمّا ( ذَبى ) فما عَلِمْتُنِي سَمِعْت فيه شيئاً من ثِقَةٍ غير هذه القَبِيلة التي يُقال لها : ذُبْيان . قال أَبو عُبَيدة : قال ابْنُ الكَلْبِيّ : كان أَبي يَقُول : ذِبْيَان ، بالكسر . قال : وغيرُه يقول : ذُبْيان . وذكر لي بعضُ المَشايخ أَنه يُقال : ذَبَّ الغَدِيرُ ، وذَبَى ؛ وذَبَتْ شَفَتُه ، وذَبَّت ، ولا أَدري ما صِحّته . ذوب : قال
رابط المدخل

ذ ب ( وايء ) ذبي ، ذاب ، ذأب ، ذيب ، بذأ ، باذ . ذبى : أَمّا ( ذَبى ) فما عَلِمْتُنِي سَمِعْت فيه شيئاً من ثِقَةٍ غير هذه القَبِيلة التي يُقال لها : ذُبْيان . قال أَبو عُبَيدة : قال ابْنُ الكَلْبِيّ : كان أَبي يَقُول : ذِبْيَان ، بالكسر . قال : وغيرُه يقول : ذُبْيان . وذكر لي بعضُ المَشايخ أَنه يُقال : ذَبَّ الغَدِيرُ ، وذَبَى ؛ وذَبَتْ شَفَتُه ، وذَبَّت ، ولا أَدري ما صِحّته . ذوب : قال اللَّيْثُ : الذَّوْبُ : العَسَلُ الذي خلِّص مِن شَمْعه . والذَّوَبَان : مَصْدر : ذَابَ يَذُوب . سَلمة ، عن الفَرّاء : ذابَ عليه المالُ ، أَي حَصَل . وذاب الرَّجُلُ ، إذا حَمُق بعد عَقل . وظَهَرت فيه ذَوْبَةٌ ، أَي حَمْقَةٌ . وذابَ : إذا دام على أَكْل الذَّوْب ، وهو العَسَل . وقال أَبو الهَيْثم في قول بِشْر بنِ أَبي خازم : وكُنتم كذاتِ القِدْرِ لم تَدْرِ إذ غَلَتْ أَتُنْزِلُها مَذْمُومةً أَم تُذِيبُها قال : تُذِيبها ، أَي تُبْقيها ، من قولك : ما ذاب في يَدِي ، أَي ما بَقِي . وقال غيرُه : تُذِيبها : تُنْهِبُها . وذابَت الشَّمْسُ ، إذا اشْتَدَّ حَرُّها ؛ وقال الراجز : وذابَ للشّمْس لُعَابٌ فَنَزلْ وقال : إذا ذابَت الشَّمْس اتَّقَى صَقَرَاتِها بأَفْنان مَرْبُوعِ الصَّريمة مُعْبِلِ أَبو عُبَيد : عن أَبي زَيد ، قال : الزَّبْدُ حين يُجعل في البُرْمة لِيُطْبَخ سَمْناً فهو الإذْوَابُ والإذْوَابة ، فإذا خَلص اللَّبن من الثُّفْل فذلك اللَّبن الإثْر . والثفل : الذي يكون أَسْفَلَ اللبن هو الخُلُوص . وإن اخْتلط اللَّبَنُ قِيل : ارْتَجَن . ويُقال : ذابَت حَدَقَةُ فلانٍ ، إذا سَالَتْ . ويُقال : هاجِرَةٌ ذَوَّابَةٌ : شَدِيدَةُ الحَرِّ ؛ وقال الشّاعر : وظَلْماءَ مِنْ جَرَّى نَوَارٍ سَرَيْتُها وهَاجِرَةٍ ذَوَّابَةٍ لا أَقِيلُهَا وناقَةٌ ذَؤُوبٌ : سَمِينَةٌ ولَيْست في غاية السِّمَن . أَبو عَمرو ، عن أَبيه : ذابَ ، إذا سَال ؛ وبَاذ ، إذا تَوَاضَع . أَبو عُبَيد ، عن الفَرّاء ، قال : الذّئْبَانُ : بَقِيَّةُ الوَبَر . قال أَبو عَمْرو : الذِّئبَانُ : الشَّعَر على عُنُق البَعِير ومِشْفَره . قال شَمِرٌ : لا أَعرِف الذِّئْبَانَ إلا في بَيْتٍ لكُثَيِّر : عَسُوفٌ بأَجْواز الفَلاَ حِمْيَرِيَّة مَرِيش بذِيبَانِ الشَّليل تَلِيلُها ويُرْوى : السَّبيب . قال أَبُو عُبَيْد : هو واحد . وقال أَبو وَجْزَة : تَرَبَّع أَنْهِيَ الرَّنْقَاءِ حتّى نَفَى وَنَفَيْنَ ذِئْبَانِ الشِّتَاءِ ذأَب : الذِّئْب ، مَهْموز في الأصل ؛ والجمع أَذْؤُب ، وذِئَاب ، وذُؤْبَان . أَبو عُبَيد ، عن أَبي عَمْرو : أَذْأَب الرَّجُلُ ، فهو مُذْئِبٌ ، إذا فَزِع . وقال غَيْرُه : ذَأَبْتُ فُلاناً ذَأْباً ، وذَأَمْتُه ذَأْماً ، إذا حَقَّرْتَه ؛ ومنه قولُ الله عزّ وجلّ : ( مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ) ( الأعراف : 18 ) . وأَخْبرني الْمُنْذِريّ ، عن الحَرّانيّ ، عن ابن السِّكِّيت ، قال : ذَأَمْتُه وذَأَبْتُه ، إذا طَرَدْتَه وحَقَّرْتَه . قال : وسَمِعْتُ أَبا العَباس يَقُول : ذَأَمْتُه : عِبْتُه ، وهو أَكثر من ( ذَمَمْته ) . أَبو عُبَيد ، عن الأصمعِيّ ، يُقال : غَرْبٌ ذَأْبٌ ، على مثال فَعْل ، ولا أُراه أُخذ إلا من تَذَؤُّب الرِّيح ، وهو اخْتلافها ، فشَبَّه اخْتِلاف البَعِير في المَنْحَاةِ بها . أَبو عُبَيد : المُتذَئِّبة ، والمُتَذَائِبة ، بوزن مُتَفَعِّلة ومُتَفاعلة ، من الرِّياح : التي تَجِيء من ها هنَا مَرَّةً ومن ها هنا مَرَّةً ؛ قال ذو الرُّمّة يَذْكُر ثَوْراً وَحْشِيّاً : فبات يُشْئِزُه ثَأْدٌ ويُسْهِرُه تَذَؤبُ الرِّيح والوَسْوَاسُ والهِضَبُ أَبو عُبَيد ، عن أَبي زَيد : تَذَأب ، النَّاقةَ ، وتَذَاَّب لها ، وهو أَن يَسْتَخْفِيَ لها إذا عَطَفَها على غير وَلدها ، مُتَشَبِّهاً لها بالسَّبُع لتَكون أَرأَمَ عليه مِن ولَده الذي تَعْطف عليه . قال : وقال الأصمعيّ : الذِّئْبَة : فرْجةُ ما بين دَفَّتَي الرَّحْل والسَّرْج والغَبِيط ، أَيّ ذلك كان . وقَتَبٌ مُذَأَّبٌ ، وغَبِيطٌ مُذَأَّبٌ ، إذا جُعِل له فُرْجَةٌ ؛ قال امرؤ القَيس : له كَفَلٌ كالدِّعْصِ لَبَّدَهُ النّدَى إلى حَارِكٍ مِثل الغَبِيطِ المُذَأَّبِ وقال غيرُه : من أَدْوَاءِ الخيل : الذِّئْبَةُ . وقد ذُئِبَ الفَرَسُ ، فهو مَذْءُوبٌ ، إذا أَصابه هذا الدّاء ، ويُنْقَبُ عنه بحَديدة في أَصْل أُذُنه فيُسْتَخْرَج منه غُدَدٌ صِغارٌ بِيضٌ أَصْغر من لُبِّ الجَاوَرْس . وقال أَبو زَيْد : ذُؤَابةُ الرَّأْس ، هي التي أَحاطت بالدّوَّارة من الشَّعَر . وغُلاَمٌ مُذَأَّبٌ : له ذؤَابةٌ . قال : وذُؤْبانُ العَرب : الذي يَتَصَعْلَكون ويَتلصَّصُون . ويقال : هم ذُؤَابةُ قومِهم ، أَي أَشْرَافُهم . وذُؤابةُ النَّعل : المُتعلِّق من القَبال . وذُؤابةُ السّيف : عِلاقةُ قائمه . وذَؤُب الرَّجُلُ يَذْؤُب : إذا خَبُث ، كأَنّه صار ذِئْباً . واسْتَذْأَب النَّقَدُ : صار كالذِّئْب ، يُضْرب مثلاً للذُّلاَّن ، إذا عَلَوا الأَعِزّةَ . وأَرْض مَذْأَبَةٌ : كَثِيرةُ الذِّئاب ، كقولهم : أَرْض مَأْسَدَةٌ ، من الأَسَد . وقال اللَّيْثُ : بِرْذَوْنٌ مَذْءُوبٌ : أَخَذَتْه الذِّئْبة . قال : المَذْءُوب : الرَّجُل الذي وَقَع الذِّئْبُ في غَنمه . والمَذْءُوب : الفَزِع . ويقال للمَرْأَة التي تُسَوِّي مَرْكَبها : ما أَحْسَن ما ذَأَبْتَه . وقال الطِّرِمّاح : كُلُّ مَشْكوكٍ عَصافِيرُه ذَأَبَتْه نِسْوَةٌ مِن جُذَامْ ويُقال للذي أَفْزَعَتْه الجِنّ : تَذَأَّبَتْه ، وتَذَعَّبَتْه . اللَّيْثُ : الذُّؤَابة : الشَّعَر المَضْفُور ، من شَعر الرَّأْس . وذُؤَابة كُلِّ شيء : أَعْلاه ، وكذلك ذُؤابة العِز والشَّرف . وجَمْعها : الذَّوائب . والقياس : الذَّآئِب ، مِثل دُعابة ودَعائب ، ولكنّه لمّا التقت هَمْزَتان بينهما أَلف ليّنة لَيَّنوا الهمزة الأولى فقَلبوها واواً استثقالاً لالتقاء هَمزتين في كلمة واحدة . ابْنُ بُزُرْجَ : ذُئِب الرَّجُل ، إذا أَصَابه الذِّئْبُ . وذَأَبْتُ الشيءَ : جَمَعْتُه . ذيب : والأذْيب : الماءُ الكَثِير . أَبو عُبَيد ، عن الأصْمعي : مَرَّ فلانٌ وله أَذْيَبُ . قال : وأَحْسِبه يُقال بالزَّاي : أَزْيب ، يَعْني النَّشَاط . بذأَ : أَبو عُبَيدة ، عن أَبي عمرو : بَذَأَ الأرْضَ : ذَمَّ مَرْعَاهَا . وهي أَرْضٌ بَذِيئةٌ ، مثال فعيلة ، لا مَرْعَى فيها . أَبو زَيْد : بَذَأْتُ الرَّجُلَ أَبْذَؤُه بَذْءاً ، إذا ذَمَمْتَه . وباذأَتُ الرَّجُلَ ، إذا خاصَمْتَه . وقال شَمِرٌ في تَفْسير قوله : ( إنك ما عَلِمْت لَبَذِيءٌ مُغْرِقٌ ) . قال : البَذِيء : الفاحِش السَّيِّىء القول . ورَجُلٌ بَذِيءٌ ، من قَوْم أَبْذِيَاء . وقد بَذُؤ يَبْذُؤ بَذَاءً . وبعضُهم يقول : بَذِىء يَبْذَأ بَذْءاً . وقال أَبُو النَّجْم : فاليَوْمُ يَوْمُ تفاضُلٍ وبَذَاء وقال اللَّيْثُ : بُذِىء الرَّجُل ، إذا ازْدُرِي . وامْرأَة بَذيئة ، ورَجُل بَذِيٌ : بَيِّن البَذَاءة ؛ وأَنشد : هَذْرَ البَذيئةِ لَيْلَها لم تَهْجَع ويُقال : بَذَأَتْ عَيْني فلاناً تَبْذؤُه بذَاءة ، إذا لم تَقْبَله ورأَت منه حالاً كَرِهَتْها . وقال الشَّعْبِي : إذا عَظُمت الحَلْقَةُ فإنّما هي بِذَاء ونِجَاء . وقيل : البِذَاء : المُبَاذاة ، وهي المُفَاحشة . يقال : باذَأْتُه بِذَاءً ومُباذأَة . والنِّجَاء : المُنَاجاة . أَبو زَيد : بَذَأْتُه عَيْني بَذْءاً ، إذا أُطرِيَ لك وعِندك الشّيء ثم لم تره كذلك ، فإذا رأَيْتَه كما وُصف لك ، قُلْتَ : ما تَبْذَؤُه العَيْن . بوذ : سَلمة ، عن الفَرّاء : باذ الرَّجُلُ ، إذا افْتَقَر ، وبَذُؤ ، إذا ساء خُلُقه . ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : باذ يَبُوذ بَوْذاً ، إذا تَعَدَّى على الناس .

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٦١٠
ذ أ ب رجل مذءوب‏:‏ فزعته الذئاب أو وقع في غنمه الذئب وقد ذئب فلان وارض مذأبة وأدأبت الأرض‏.‏ وسرج واسع الذئبة وسروج واسعة الذئب وهي ما بين الجديتين من الفرجة‏.‏ قال العجاج‏:‏ لـولا الأبازيـم وأن المنسجـا ناهيَ من الذئبة أن تفرّجا لأقحم الفارس عنه زعجا ولها ذؤابة وذوائب وهي الشعر المنسدل من وسط الرأس إلى الظهر‏.‏ وغلام مذأب‏:‏ له ذؤابة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو ذئب في ثلة‏.‏ وهم أذؤب وذئاب وهم من
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٢٩٤
الذِّئْبُ: كَلْبُ البَرِّ، والجمعُ أَذْؤُبٌ، في القليل، وذِئابٌ وذُؤْبانٌ؛ والأُنثَى ذِئْبَةٌ، يُهْمَزُ ولا يُهْمَزُ، وأَصله الـهَمْز. وفي حديث الغار: فيُصْبِحُ في ذُوبانِ الناسِ. يقال لِصعالِيك العرب ولُصُوصِها: ذُوبانٌ، لأَنهم كالذِّئابِ. وذكره ابن الأَثير في ذَوَبَ، قال: والأَصل في ذُوبان الهمزُ، ولكنه خُفِّفَ، فانْقَلَبت واواً. وأَرْضٌ مَذْأَبةٌ: كثِـيرة الذِّئابِ، كقولك أَرضٌ مَـأْسَدَةٌ،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٦٢
* ذ أ ب * * الذَّئْبُ * يهمز ويلين وأصله الهمز والأنثى * ذِئْبَةٌ * وأرض * مَذْأَبَةٌ * كمتربة ذات * ذِئَابٍ * و * ذَؤَبَ * الرجل من باب ظرف صار كالذئب خبثا ودهاء
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٤١
الذئب بالكسر والهمز ويترك همزه أي يبدل بحرف مد من جنس حركة ما قبله كما هو قراءة ورش والكسائي، والأصل الهمز: كلب البر تفسير بالعلم ج أذؤب في القليل وذئاب وذؤبان بالضم وذئبان بالكسر، كما في المصباح، وقد يوجد في بعض النسخ كذلك وهي ذئبة، بهاء، نقله ابن قتيبة في أدب الكاتب وصرح الفيومي بقلته وأرض مذأبة: كثيرته كقولك: أرض مأسدة من الأسد، وقد أذأبت، قال أبو علي في التذكرة: وناس من قيس يقولون: مذيبة، فلا
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٦٠٥
ذُئِبَ 1 ذُئِبَ ذ He (a man, M) was frightened by the wolf; (M, K;) as also ذَئِبَ, aor. ذَاََ ; and ذَؤُبَ, aor. ذَاَُ : (K:) or he (a man) was assailed, fallen upon, come upon, or overtaken, by the wolf. (Ibn-Buzurj, T.) And [hence, in the opinion of ISd, as he says in the M,] (tropical:) He was frightened by anything; (M, K;) and so ↓ اذأب, (AA, T, S, M, K,) inf. n. اـِذْآبٌ; (TA;) said of a
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٠
المدخل: ذءبذَئِبَ ذَئِبَ A ( n. ac. ذَأَب [ 4 ] ) ذَؤُبَ U ذَآبَة [ 22t ] ) a. Was like a wolf ( in malicious- ness & c. ). b. Was afraid of wolves. c. [ pass. ], Was terrified by wolves. أَذْءَبَ أَذْءَبَ IV , a. Dressed the hair of. b. Was afraid of wolves. تَذَأَّبَ تَذَأَّبَ V , تَذَاْءَبَ VI , a. Blew from different directions ( wind ). ذِئْب ذِئْب [ 2 ] , ( pl. أَذْؤُب [ 16 ] , ذِئَاب
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٥٬٣٩٧
المدخل: ذءبذءب ذَأَبَ - يَذْأَبُ (ذَؤُبَ - يَذْؤُبُ) - ذِئْب ذَأَبَ - يَذْأَبُ (ذَؤُبَ - يَذْؤُبُ) + كائن + كائناً: يغزو ويطارد وبلاحق فريسة أو هدف: يحاول اللحاق بهدف وإدراكه والوصول إليه بشكل معاود ومتكرر، فيُطرَد من مكان فيجيء من غيره، ثم يُطْرَدُ منه فيعود من غيره وهكذا ذِئْب: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى فاعل من " ذَأَبَ - يَذْأَبُ ": الذي
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أكل

    الآيات المشتركة: ٣ · Ekel pas demektir

  2. ذهب

    الآيات المشتركة: ٢ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  3. عصب

    الآيات المشتركة: ١ · Birbirini destekleyen grup

  4. قول

    الآيات المشتركة: ٣ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  5. يوسف

    الآيات المشتركة: ١ · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  6. سبق

    الآيات المشتركة: ١ · Yarış meydanı demektir

  7. غفل

    الآيات المشتركة: ١ · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  8. ترك

    الآيات المشتركة: ١ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  9. حزن

    الآيات المشتركة: ١ · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  10. خسر

    الآيات المشتركة: ١ · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  11. متع

    الآيات المشتركة: ١ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  12. أبو

    الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. قَالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ وَأَخَافُ أَنْ يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَأَنْتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ

    Kurt

  2. قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ

    Kurt

  3. قَالُوا يَاأَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ وَمَا أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ

    Kurt

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökذأب
YapıÜçlü kök
Özel DurumAynü’l-fiili hemzeli (orta harfi hemze)
Bağlamsal Yakın Köklerسبع, كلب, غدر
Zıt Kökرعى
Çekirdek Özet 1Vahşi, fırsatçı, sinsice yanaşıp sürüden ayrılanı veya savunmasızı ansızın parçalayan çöl kurdu ve bu hareket tarzı
Çekirdek Özet 2Zaaf ve gaflet anını kollayan tehlike; beşeri kıskançlık ve suçun üzerini örtmek için üretilen yapay mazeret ve dış tehdit perdesi
Çekirdek Özet 3Zaafı istismar eden dışsal saldırganlık ile içsel ihanetin suçunu dışa yükleme mekanizmasının somut simgesi
Kritik Hata RiskiLafzı yalnızca zoolojik bir canlı türüne indirgeyip kıssadaki ahlaki zaaf, ihmal, sahte suçlama ve günah keçisi psikolojisini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذأZayıflık, kusur, itme, kınama ve tedirgin edici bir etkiyle hedef alma (örneğin ذأم kökünde kınamak ve ayıplamak)بİtme ve kınama hareketini bedensel bir kapana alma, diş geçirme ve aniden çökerek parçalama eylemine dönüştürür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı piktogramının ikizi; sert ve sıkı geçişSinsice açılan aralık, hedefin savunma hattında oluşan gedik ve oraya sızma hareketi
أÖküz başı; güç, hamle, başlangıçHamlenin aniliği, gücün tek bir noktada odaklanması ve yönelmiş bir saldırı iradesi
بEv, barınak, iç alanHedefin içine sızma, kuşatma, güvenli alan sınırını aşarak gövdeye veya sürüye girme
ذأبGedikten hamle yaparak içeri dalmaSavunmadaki bir yarıktan ani ve güçlü bir saldırıyla içeriye hücum edip hedefi ansızın yakalama

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl kurdu (köpekgillerden vahşi avcı hayvan). Ayrıca eyerin hayvanın sırtını ısıran/kıstıran ön çatalı, başın tepesinden sarkan saç örgüsü ve rüzgarın her yönden bir şeyi savurması.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Sa‘de b. Cümey‘, düşmanın doymak bilmez saldırganlığını ve dil uzatmasını kurdun doyumsuzluğuna benzeterek bu kökü kullanmıştır: هاعٍ يُمَظِّعُني، ويُصْبِحُ سادِراً، / سَدِكاً بلَحْمِي، ذِئْبُه لا يَشْبَعُ
Erken Arapça kullanımÇöl haydutları, yalnız gezen ve baskın yapan kimseler için ذؤبان العرب nitelemesi kullanılmış; bir kimsenin sürüsüne kurt girmesi veya kurttan dehşete düşmesi durumuna ذُئب الرجل ve رجل مذؤوب denilmiştir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Batı Sami ve genel Afro-Asyatik dil ailesinde kurt ve çakal türü etobur hayvanları ifade eden kök, ortak bir Proto-Semitik biçime dayanır. İbranicede זְאֵב (ze'ev), Süryanicede ܕܐܒܐ (dēbā), Akadcada zību ve Arapçada ذأب kökleri düzenli ses denkliklerini (Proto-Semitik z/ḏ denklikleri) koruyarak aynı vahşi köpekgil hayvanı adlandırır. Kökün temel anlamsal matrisi, yırtıcının hareket tarzı olan fırsat kollama, seğirtme, sinsice yaklaşma ve zayıf anı yakalayıp dağıtma eylemidir. Arapçada bu somut kökten eyerin ön kısmındaki kıstırıcı bölüme, rüzgarın savuruculuğuna ve başın tepesinden inen perçeme geçiş yapılarak kavramsal alan zenginleşmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇöl kurdu ve saldırı dinamiğiHayvanın ani saldırısından hareketle rüzgarın her yönden kuşatması, eyerin baskısı ve başın tepe noktası saçlarına türetim yapılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ze'ev, Süryanice dēbā, Akadca zībuErken Sami katmanından itibaren yırtıcı çöl avcısını adlandıran ortak leksikal mirasKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir ses denkliğine sahip doğrudan bir veri tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذأبAnlamlıÇöl kurdu, vahşi saldırganlık, sinsi tehlikeHedef kök; fırsatçı saldırı ve bu saldırının oluşturduğu dehşetKur'an'da geçer
ذبأAnlamlıSavmak, defetmek, bir tür çöl bitkisiBir tehlikeyi veya nesneyi öteye itmek, kovmakKur'an'da geçmez
أذبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
أبذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بذأAnlamlıÇirkin bulmak, küçümsemek, kaba söz söylemekBir şeyi değersiz ve kusurlu görüp gözden düşürmekKur'an'da geçmez
بأذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذأبMerkezVahşi avcı, sinsi saldırganlıkGözetleme, sürüden ayrılanı ve korumasızı sinsice avlamaFırsatçı ve beklenmedik anda gelen dış tehlike
سبعKomşuGenel yırtıcı hayvanGüç ve pençe yoluyla doğrudan parçalayan büyük yırtıcılarYırtıcılığın cins adı olup sinsi zaaf avcılığına hasredilmez
كلبKomşuEhlileşebilen köpekgilBağırma, havlama, kovalama ve hırsla yapışmaEhlileşme potansiyeli taşır, kurttaki yabani çöl karakterinden ayrılır
غدرKomşuHıyanet, arkadan vurmaGüven veren tarafın antlaşmayı çiğneyip ansızın vurmasıİçeriden kaynaklanan ahlaki ihanettir; kurt ise dışsal tehlikedir
رعىZıtKoruma, gütme, gözetmeSürünün dağılmasını önleme, besleme ve savunma sağlamaZayıfı koruyan ve gözeten çobanlık iradesi

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذأبKurtSinsice zaaf kollayan vahşi hayvan ve bu nitelikKesin
LatinceLupusKurtZoolojik türü karşılar; mecazi saldırganlık anlamı taşır fakat Arapçadaki rüzgar/baskı türevlerini içermezGüçlü
İngilizceWolfKurtYırtıcı hayvanı ve mecazi olarak açgözlü, sinsi tehlikeyi karşılarGüçlü
AlmancaWolfKurtYırtıcı hayvanı karşılar; çöl ve bedevi yaşamına ait özel kültürel türevleri taşımazGüçlü
FransızcaLoupKurtYırtıcı hayvanı ve mecazi tuzak/tehdit bağlamını karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الذئب (Yusuf 12:13)Koruyucunun kaygısı ve zihinsel mazeret zeminiYakub'un oğullarına karşı Yusuf'u koruma endişesini dile getirirken zayıf anı tasvir etmesi bağlamı
الذئب (Yusuf 12:14)İddianın mantıksal reddi ve güç gösterisiKardeşlerin güçlü bir topluluk olduklarını ileri sürerek bu tehlikenin imkansızlığını iddia etmeleri bağlamı
الذئب (Yusuf 12:17)Sahte suçlama, iftira ve günah keçisiKardeşlerin kendi cürümlerini örtmek için masum bir dış etkene suçu yıkmaları bağlamı

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer problemi ve ilahi takdirİnsanın kendi iradi kötülüğünü tabii afetlere veya dış sebeplere yükleme yanılgısıSuçun fâili ile bahane edilen dış etkenin ayrıştırılması
FıkıhEmanet hukuku ve telefatÇobanın veya emanetçinin kusuru olmaksızın kurdun telef ettiği malda tazmin yükümlülüğüMücbir sebep ile ihmal arasındaki sınırın tespiti
TefsirYusuf kıssası tahliliYakub'un dile getirdiği kurt endişesinin kardeşlerin zihninde yalana malzeme oluşturmasıİhmal ve endişenin suça kılıf haline getirilmesi psikolojisi
HadisCemaat ve sürü metaforuSürüden ayrılan koyunu kurdun kapacağı uyarısıyla yalnızlaşmanın tehlikesiCemaatten ve koruma kalkanından kopan bireyin savunmasızlığı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve nefis muhasebesiDış günah keçisiİhaneti meşrulaştırma aracıİnsan kendi hasedini ve kötülüğünü tabiatın yırtıcılığı ardına gizleyemezGüçlü
İlmiSosyal psikolojiYansıtma mekanizmasıSuçu dışlama ve aklanmaGrup içi suçun dışsal bir tehdide mal edilerek vicdanın rahatlatılmasıGüçlü
SiyasiYönetim ve kamu güvenliğiDış tehdit algısıİç zaafı örtbas etmeKendi görevini ihmal eden idarenin sorumluluğu dış düşmana atmasıGüçlü
İktisadiPiyasa ve emanet düzeniFırsatçı sömürüKorumasız varlığın talanıRegülasyon ve gözetimden yoksun piyasada zayıf aktörlerin ezilmesiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimetrik sınır ihlali ve sönümlemeBir sistemin sınır çeperindeki lokal direnç kaybında, dışsal yıkıcı faktörün içeri sızarak entropiyi artırmasıGüçlü
Beşeri bilimlerGünah keçisi (Scapegoating) mekanizmasıTopluluğun kendi iç çatışma ve kusurlarını meşruiyet üretmek adına harici bir hedefe fatura etmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece çöl faunasına ait biyolojik bir canlı türü olarak görüp sosyo-psikolojik dersi yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKendi suçunu masum bir dış unsura yükleme, haset cinayetini meşrulaştırma ve tedbirsizliğe sahte mazeret bulma kurgusu
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki uyarının hayvan tehlikesine dair olduğunu zannedip asıl tehlike olan kardeş hasedini ve iftira düzeneğini kavrayamamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Beşeri kötülüğün kendi sorumluluğunu tabiatın vahşetine yıkarak aklanma stratejisini deşifre ettiği için temel ahlaki öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yusuf kıssasında emanet, kıskançlık, gözetim görevi ve yalan kurgusunun ele alındığı ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğün daima dışarıdan gelen kör kuvvetlerden doğduğu algısını yıkarak, asıl yıkımın içerideki ahlaki çürümeden kaynaklandığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSürüden veya korunaklı alandan ayrılan savunmasız canlıyı gözetleyip aniden parçalayan vahşi çöl kurdu.
  • Soyut anlamSavunma zaafını istismar eden saldırganlık ile içsel cürümün sorumluluğunu dış dünyaya yükleme taktiği.
  • Sistematik karşılıkSistemin güvenlik eşiği düştüğünde dış tehdidin içeri sızması ve faillerin kendi kusurlarını bu dış etkene fatura ederek cezadan kaçma mekanizması.
  • LaTeX modeliT=f(G,A)veC→M  ⟺  A→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde T gerçekleşen tehdit ve hasarı; G hedefin içsel gaflet ve zaaf düzeyini; A koruma ve güvenlik kalkanının gücünü temsil eder. Güvenlik kalkanı (A) sıfıra yaklaştığında tehdit açığa çıkar. İkinci kısımda C işlenen içsel cürmü, M ise dışa yüklenen sahte mazereti simgeler; denetim ve koruma zaafı oluştuğunda fail kendi suçunu dışsal bir yıkıcıya (M) aktarır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ذ