زلم
ز - ل - م
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٣٠باب الزاي واللام والميم معهما
ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات
زلم:
الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال:
فرمى فأخطأه وجال كأنّه زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ
أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٨٥يقال: هو العبدُ زُلَّمَةً وزُلَمَةً، وزَلْمَةً وزَلَمَةً. أي قُدَّ قَدَّ العبد. وقال الكسائي: أي حَقَّاً. قال اللحياني: يقال ذلك في النّكرة، وكذلك في اَمَةِ. قال: يقال هو العبد زُلَّماً يا فتى، أي قدَّاً أو حَذْواً. ويقال للمرأة التي ليست بطويلة: امرأةٌ مُزَلَّمَةٌ، مثل مُقَذَّذَةٍ. ورجلٌ مُزَلَّمٌ ومُقَذَّذٌ، إذا كان مخفَّف الهيئة. قال: ويقال قِدْحٌ مُزَلَّمٌ وزَليمٌ، أي طُرٌّ وأُجيدَ قَدُّهُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٩٣٨ز ل م
زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة .
زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٩٦٥(باب الزاء واللام وما يثلثهما)
(زلم) الزاء واللام والميم أصلٌ يدل على نَحَافةٍ ودِقّة في ملاسة. وقد يشذّ عنه الشيء. فالأصل الزَّلَمْ والزُّلَم: قِدْح يُسْتَقْسَمُ به. وكانوا يفعلون ذلك في الجاهليّة، وحُرِّمَ ذلك في الإسلام، بقولـه جلّ ثناؤه: ﴿وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بالأَزْلاَم﴾ [المائدة 3]. فأمَّا قول لبيد:
* تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها ([1]) *
فيقال إنّه أراد أظلاف البقرة؛ وهذا على التشبيه.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨١٦ز ل م
إستقسموا بالأزلام وهي القداح.
والزلم والقلم واحد.
" وأن تستقسموا بالأزلام " " إذ يلقون أقلامهم " وهما فعل بمعنى مفعول من زلمه وقلمه إذا قطعه.
يقال: زلم أذنه وأنفه زلماً.
وهذا العبـد زلمـاً: قـداً وتقطيعـاً أي قـده قـدّ العبيـد ويقال: زلمة وزلمة.
وقال رجل من بني سعد لرجل مـن مخـارب: إذهـب فأنـت واللـه العبـد زلمـة يعنـي لا شـك فـي عبوديتـك ولـم يخطئك شكل
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٠٧٤الزُّلَمُ والزَّلَمُ: القِدْح لا ريش عليه، والجمع أَزْلام. الجوهري: الزَّلَمُ، بالتحريك، القِدْحُ؛ قال الشاعر:
بات يُقاسِيها غُلامٌ كالزَّلَمْ،
ليس بِراعي إبلٍ ولا غَنَمْ
قال: وكذلك الزُّلَمُ، بضم الزاي، والجمع الأَزْلامُ وهي السهام التي كان أَهل الجاهلية يستقسمون بها.
وزَلَّمَ القِدْحَ: سوَّاه وليَّنه. وزَلَّمَ الرَّحَى: أَدارها وأَخذ من حروفها؛ قال ذو الرمة:
تَفُضُّ الحَصَى عن مُجْمِراتٍ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٣٥* ز ل م * * الزَّلَمُ * بفتحتين القدح وكذا * الزُّلَمُ * بضم الزاي والجمع * الأَزْلاَمُ * وهي السهام التي كان أهل الجاهلية يستقسمون بها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥١٥| | ( الزَّلَم مُحَرَّكة وكَصُرَد ) ، وهذه | عن كُراع : ( الظِّلْفُ ) ، وخصّ | بَعْضُهم به أَظْلافَ البَقَر ، ( أو ) هو | الزَّمَع ( الَّذي ) هو ( خَلْفَه ) . | | ( و ) الزَّلَم والزُّلَم : ( قِدْحٌ لا رِيشَ | عليه ، و ) هي ( سِهامٌ كانوا | يَسْتَقْسِمون بها في الجاهِلِيَّة ج ) | أي : جمع الكُلّ : ( أَزْلامٌ ) . قال | الله تعالى : ! 2 < وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق > 2 ! . قال الأزهريّ : |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢٢٧زَلَمَ
1 زَلَمَ ذ , (aor. زَلُمَ , inf. n. زَلْمٌ, TK,) He cut off one's nose [and app. anything projecting, or prominent: see 2: and see also 8]. (ISh, K.) ― -b2- (assumed tropical:) He made his gift little, or small, in quantity or amount; (S, K;) [as though he cut off something from it;] in [some of the copies of] the S, [but not so in mine,] ↓ زلّم. (TA.) ― -b3- He filled (S, K) a
زَلَمَ 1 زَلَمَ ذ , (aor. زَلُمَ , inf. n. زَلْمٌ, TK,) He cut off one's nose [and app. anything projecting, or prominent: see 2: and see also 8]. (ISh, K.) ― -b2- (assumed tropical:) He made his gift little, or small, in quantity or amount; (S, K;) [as though he cut off something from it;] in [some of the copies of] the S, [but not so in mine,] ↓ زلّم. (TA.) ― -b3- He filled (S, K) a water-ing-trough, or tank, (S,) or a vessel; (K;) as also ↓ زلّم, inf. n. تَزْلِيمٌ. (AHn, K.)
زلّم السَّهْمَ 2 زلّم السَّهْمَ ذ , (S, K, *) inf. n. تَزْلِيمٌ, (K,) He cut [or pared] the arrow, and made its proportion or conformation, and its workmanship, good: (S:) [he shaped it well:] or he made it even and supple. (K.) And زُلِّمَ is said of anything as meaning Its edges were pared off. (TA.) [Hence,] زلّم الرَّحَى He made the mill-stone round, and took from its edges. (K.) Dhu-r-Rummeh says, كَأَرْحَآءِ رَقْدٍ زَلَّمَتْهَا المَنَاقِرُ [Like the mill-stones of Rakd (a mountain so called) which the picks have rounded by taking from their edges]: he likens the foot of the camel to a mill-stone from the edges of which the مَعَاوِل have taken, (S, TA,) and which they have made even. (TA.) And زَلَّمْتُ الحَجَرَ signifies I cut the stone, and prepared it properly for a millstone. (TA.) ― -b2- See also 1, in two places. ― -b3- زلّم غِذَآءَهُ (assumed tropical:) He made his food, or nutriment, bad, [i. e. fed him ill,] (K, TA,) so that his body became small. (TA.)
اِزْدَلَمَ 8 اِزْدَلَمَ ذ He cut off one's head. (ISh, K.) And He extirpated one's nose. (K.)
زَلْمٌ زَلْمٌ ذ or زُلْمٌ, whence the phrase هُوَ العَبْدُ زَلْمًا: see زَلْمَة.
زَلَمٌ زَلَمٌ ذ and ↓ زُلَمٌ An arrow without a head and without feathers: pl. أَزْلَامٌ: (S, Mgh, Msb, K:) which was applied to those [divining-] arrows by means of which the Arabs in the Time of Ignorance sought to know what was allotted to them: (S, K:) they were arrows upon which the Arabs in the Time of Ignorance wrote “ Command ” and “ Prohibition; ” (Mgh, Msb;) or upon some of which was written “ My Lord hath commanded me; ” and upon some, “ My Lord hath forbidden me; ” (Har p. 465;) or they were three arrows; upon one of which was written “ My Lord hath commanded me; ” and upon another, “ My Lord hath forbidden me; ” and the third was blank; (Bd in v. 4;) and they put them in a receptacle, (Mgh, Msb,) and when any one of them desired to make a journey, or to accomplish a want, (Mgh,) or when he desired to perform some affair, (Msb,) he put his hand into that receptacle, (Mgh, Msb,) and took forth an arrow; (Msb;) and if the arrow upon which was “ Command ” [or “ My Lord hath commanded me ” (Har ubi suprà)] came forth, he went to accomplish his purpose; but if that upon which was “ Prohibition ” [or “ My Lord hath forbidden me ” (Har)] came forth, he refrained; (Mgh, Msb;) and if the blank came forth, they shuffled them a second time: (Bd ubi suprà:) or, as some say, the ازلام were white pebbles, upon which they thus wrote, and by means of which they sought to know what was allotted to them in the manner expl. above: (Har ubi suprà:) or, accord. to Az, the ازلام [were arrows that] belonged to Kureysh, in the Time of Ignorance, upon which were written “ He hath commanded ” and “ He hath forbidden, ” and “ Do thou ” and “ Do thou not; ” they had been well shaped (زُلِّمَتْ) and made even, and placed in the Kaabeh, the ministers of the House taking care of them; and when a man desired to go on a journey, or to marry, he came to the minister, and said, “ Take thou forth for me a زلم; ” and thereupon he would take it forth, and look at it; and if the arrow of command came forth, he went to accomplish that which he had purposed to do; but if the arrow of prohibition came forth, he refrained from that which he desired to do: [it is said that] there were seven of the arrows thus called with the minister of the Kaabeh, having marks upon them, and used for this purpose: (Jel in v. 4:) and sometimes there were with the man two such arrows, which he put into his sword-case; and when he desired to seek the knowledge of what was allotted to him, he took forth one of them. (TA.) Some say that the أَزْلَام are The arrows of the game called المَيْسِر: but this is a mistake. (TA.) The seeking to obtain the knowledge of what is allotted to one by means of the ازلام is forbidden in the Kur v. 4. (TA.) ― -b2- Hence, أَزْلَامُ البَقَرَةِ (tropical:) The legs of the [wild] ox or cow: likened to the arrows called ازلام because of their slenderness: or, accord. to the A, because of their strength and hardness. (TA.) [Hence, likewise,] the former of the two words (زَلَمٌ) signifies also (assumed tropical:) A strong and light or active boy: pl. as above: (TA:) [app. because] a poet likens [such] a boy to an arrow of the kind thus called. (S, TA. *) -A2- Also, both words, (K,) the latter on the authority of Kr, (TA,) A cloven hoof: (K:) accord. to some, peculiarly of the ox-kind: (TA:) or the [projecting] thing that is behind it: (S, K:) pl. as above. (K, * TA.) -A3- And the latter of the same two words, (AA, S,) or each of them, (K,) [The hyrax Syriacus;] one of the [animals called] وِبَار [pl. of وَبْرٌ]: pl. as above. (AA, S, K.)
زُلَمٌ زُلَمٌ ذ : see the next preceding paragraph, throughout.
هُوَالعَبْدُ زَلْمَةً هُوَالعَبْدُ زَلْمَةً ذ and ↓ زُلْمَةً and ↓ زَلَمَةً and ↓ زُلَمَةً, [the last omitted in some copies of the K,] (S, K,) and also with ن in the place of the ل, (S and K in art. زنم) (assumed tropical:) He is one whose proportion, or conformation, (S, K,) or whose cut, (K,) is that of the slave: (S, K:) or he is the slave in truth: (Ks, S:) or he resembles the slave as though he were he: (Lh, K:) it is as though one said, ↓ هو العبد مَزْلُومًا, i. e. he is the slave, being thus created by God, so that every one who looks at him sees the characteristics of the slaves impressed upon him: and it is a prov. applied to him who is low, ignoble, or mean: (Meyd:) [i. e.,] one says thus in disapproval (فى النكرة [i. e. فِى النَّكَرَةِ] or فى النَّكِرَةِ): (Lh: so in different copies of the S:) and in like manner one says of the female slave [هِىَ الأَمَةُ زَلْمَةً &c.]: (Lh, S, K:) As said, هُوَ العَبْدُ زَلْمَةُ, using the nom. case, without tenween; but IAar said, هو العبد زَلْمَةً, using the accus. case, with tenween: so in the handwriting of 'Abd-Es-Selلm El-Basree: (TA:) and accord. to Lh, one says, يَا فَتَى ↓ هٰذَا العَبْدُ زَلْمًا, (so in some copies of the S,) or ↓ زُلْمًا, (so in other copies of the S, and in the TA,) with damm, (TA,) meaning (assumed tropical:) This is the slave in proportion, or conformation, and in cut, O young man: (S, TA:) or, as some say, the meaning is, truly. (TA.)
زُلْمَة زُلْمَة ذ : see the next preceding paragraph.
زَلَمَةٌ زَلَمَةٌ ذ [A kind of wattle]: زَلَمَتَا العَنْزِ means the زَنَمَتَانِ of the she-goat: (K:) or, accord. to Kh, زَلَمَةٌ signifies a certain appertenance of goats; a thing hanging from their حُلُوق [here meaning throats, externally,] like the [kind of ear-ring called] قُرْط; the animal having two of such things: if an appertenance of the ear, it is called زَنَمَةٌ, [q. v.,] with ن. (S, TA.) See also أَزْلَمُ. -A2- See also زَلْمَة.
زُلَمَة زُلَمَة ذ : see زَلْمَة.
زَلِيمٌ زَلِيمٌ ذ : see مُزَلَّمٌ.
نَاىٌ زُلَامِىٌّ نَاىٌ زُلَامِىٌّ ذ : see زُنَامِىٌّ, in art. زنم.
أَزْلَمُ أَزْلَمُ ذ (K) and ↓ مُزَلَّمٌ, (A'Obeyd, K,) as also [أَزْنَمُ and زَنِمٌ and] مُزَنَّمٌ [applied to a camel], (TA,) Having the end of the ear cut, (A'Obeyd, K,) a [portion termed] ↓ زَلَمَة or زَنَمَة being left [hanging] to it: (A'Obeyd, TA:) this is done only to camels of generous race, (A'Obeyd, K,) and to sheep or goats: the fem. of the first is زَلْمَآءُ: (K:) [see also زَنِمٌ: or] أَزْلَمُ, fem. as above, is applied to a goat, as meaning having what are termed زَلَمَتَانِ [dual of زَلَمَةٌ expl. above]. (S.) ― -b2- الأَزْلَمُ الجَدَعُ signifies The mountain-goat; (K;) agreeably with the original meaning; (TA;) and so ↓ المُزَلَّمُ: (K: [in the CK, وَ is erroneously omitted between the words الوَعِلُ and الصَّغِيرُ الجُثَّةِ:]) and الزَّلْمَآءُ signifies The female mountain-goat. (Kr, K.) ― -b3- And also, i. e. الازلم الجذع, (K,) because it is [as though it were] always جَذَع, not becoming old, (TA,) (tropical:) Time, or fortune, (S, K,) that is hard, or rigorous, (K,) in its course, (TA,) abounding with trials (K) and deaths: accord. to Yaakoob, so called because deaths hang upon it, and follow it. (TA.) They said, أَوْدَى بِهِ الأَزْلَمُ الجَذَعُ and الأَزْنَمُ الجَذَعُ, [q. v.] i. e. (assumed tropical:) Time, or fortune, [&c.,] destroyed it; relating to a thing that has gone, and passed, and of which one has despaired. (TA.) [See also art. جذع.] ― -b4- الزَّلْمَآءُ also signifies The female of the hawk kind. (Kr, K.)
مُزَلَّمٌ مُزَلَّمٌ ذ , applied to an arrow, (S, K, TA,) like ↓ زَلِيمٌ, (S, K,) Cut [or pared], (ISk, S,) and made good in its proportion or conformation, and its workmanship: (ISk, S, K:) [well shaped:] or made even and supple: (TA:) and in like manner the former, with ة, applied to a staff (عَصًا). (S.) ― -b2- See also أَزْلَمُ, in two places. ― -b3- Also (i. e. مُزَلَّمٌ) (assumed tropical:) Short [as though cropped] in the tail. (ISk, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) Small in body: (K: [in the CK, وَ is erroneously omitted before the words explaining this meaning:]) and so مُزَنَّمٌ: (IAar, TA:) and the former, rendered small in the body by being badly fed: (TA:) or [simply] badly fed. (S.) ― -b5- Applied to a man, (S, TA,) (assumed tropical:) Light, (TA,) or, like مُقَذَّذٌ, made light, (S,) in form, figure, or person: so says ISk: (S, TA:) or (assumed tropical:) short, light, or active, and ظَرِيف [app. as meaning either elegant in form, or clever]; (M, K;) likened to a small arrow: (M:) and, with ة, applied to a woman as meaning (assumed tropical:) not tall; like مُقَذَّذَةٌ. (S.) ― -b6- Applied to a horse, (assumed tropical:) Of middling make; مُقْتَدِرُ الخَلْقِ or مُقْتَدَرُ الخلق: (so in different copies of the K:) thus expl. in the M. (TA.) ― -b7- And (assumed tropical:) Small [or scanted]; applied to a gift. (TA.)
مَزْلُومٌ مَزْلُومٌ ذ : see زَلْمَة.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٢٢زَلَمَ
زَلَمَ U ( n. ac. زَلْم 1 ),
a. Made a mistake, committed an error.
b. Filled.
c. Cut, cut off.
d. see II (c) .
زَلَّمَ
زَلَّمَ II ,
a. Smoothed; polished; rounded ( mill-stone ).
b. Spoilt ( food ).
c. Gave little to.
اِزْتَلَمَ
اِزْتَلَمَ VIII , ( d ),
a. see I (c) .
زَلْمَة
زَلْمَة 1t , زُلْمَة 3t ,
a. Exterior appearance; physiognomy.
زَلَم
زَلَم 4 , ( pl. أَزْلَاْم
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٢٩٧زلم
زَلَمَ - يَزْلِمُ - زَلَم - أَزْلام
زَلَمَ - يَزلِمُ + كائن + شيئاً: يبريه ويشفيه ويهذبه ويقدده ويجعله ذا حواف دائرية من غير بروزات أو نتوءات
زَلَم: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " زَلَمَ - يَزْلِمُ ": الشيء الذي زُلِم: المبري المهذب ذو الحواف الدائرية من غير بروزات أو نتوءات: وهواصطلاحاً ما يسمى به السهام التي تستعمل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٤ (الإجمالي: ٥٦)
- نصب
الآيات المشتركة: ٢ · Dikili taş demektir
- خنق
الآيات المشتركة: ١ · Haneke (Kef) çene demektir
- ذكو
الآيات المشتركة: ١ · Kestiniz
- نطح
الآيات المشتركة: ١ · Ve toslanan
- وقذ
الآيات المشتركة: ١ · Ve vurularak öldürülen
- جنف
الآيات المشتركة: ١ · Ecnef kambur demektir
- خمص
الآيات المشتركة: ١ · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- خنزر
الآيات المشتركة: ١ · Domuz
- كمل
الآيات المشتركة: ١ · Tam
- هلل
الآيات المشتركة: ١ · Boğazlandı
- ردي
الآيات المشتركة: ١ · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
- خمر
الآيات المشتركة: ١ · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
… مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ …
Zarlar yardımıyla
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زلم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قسم, قلم, قدح, نبل |
| Zıt Kök | عزم |
| Çekirdek Özet 1 | Tıraşlanmış, inceltilmiş, pürüzsüzleştirilip eşitlenmiş tahta veya ok parçası |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi irade ve meşru bilgiye dayanmaksızın rastlantısal araçlarla kader tayini ve kısmet arayışı |
| Çekirdek Özet 3 | Karar alma ve kaynak paylaşımında aklı ve hakkı dışlayıp keyfî kura ve şans mekanizmalarına teslim oluş |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca Cahiliye dönemine ait arkaik bir putperestlik ritüeli sanılarak evrensel anlamdaki liyakatsiz ve tesadüfi karar mekanizmalarını dışlayan uyarısının gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زل | Kayma, sürtünmesiz hareket etme, pürüzsüzlük sebebiyle yerinde duramama ve sapma; bu çekirdek زلل, زلق, زلف ve زلزل köklerinde kayganlık, hızlı yer değiştirme ve eksenden sapma manalarında görülür | م | Çekirdekteki kayganlık ve pürüzsüzlük hareketini toplayıcı ve şekillendirici bir nitelemeye dönüştürerek kenarları inceltilip pürüzsüz hale getirilmiş, tüysüz ve yuvarlatılmış nesne kalıbı oluşturur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Bir nesneyi yontma, fazlalıklarını kesip alma, düzeltme ve biçimlendirme |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Belli bir yöne sevk etme, belirleme, yön tayin etme ve bağlama |
| م | Su | Akışkanlık, pürüzsüzlük, toplanma ve homojen bir yüzey kazanma |
| زلم | Kesici aletle yontularak pürüzsüzleştirilmiş ve yön tayin etmek üzere bir araya toplanmış belirteç | Nesnenin kesilip yontularak eşitlenmesi, pürüzsüz kılınması ve ardından bir irade veya kısmet belirleme aracına dönüştürülmesi hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yontularak fazlalıkları giderilmiş, pürüzsüzleştirilmiş, tüysüz ve yassı kılınmış küçük tahta çubuk veya ok; keçilerin boynunda sarkan pürüzsüz et parçası ve tırnak arkasındaki çıkıntı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa bir beytinde yaban sığırının düzgün ve kaygan tırnaklarını bu kökle tasvir etmiştir: تَزِلُّ عن الثَّرَى أزلامُها |
| Erken Arapça kullanım | Zû’r-Rimme develerin sert ve düzgünleşmiş tırnaklarını taş kesicilerin yonttuğu değirmen taşlarına benzeterek kökü yontup düzleme manasında kullanmıştır: كأَرْحاءِ رَقْدٍ زَلَّمَتْها المَناقِرُ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça زلم kökü, merkezi Sami dil sahasında somut nesneleri kesme, yontma, düzeltme ve özel bir şekle sokma eylemleriyle ilişkili bir anlamsal matris sergiler. Kökün asli fiziksel odağı olan "yontulup pürüzsüz hale getirilmiş tahta veya kemik parçası", fal ve kısmet belirleme aracı olarak kullanılan oklara ad olmuştur. Klasik Arapça leksikografisinde kök, yontulmuş nesneleri imleyen قلم kökü ile semantik bir paralellik taşır; nitekim kalem kamışın yontulması, ezlâm ise ok çubuğunun tüysüz ve temrensiz biçimde düzeltilip eşitlenmesidir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan "şans oku" karşılığı yaygın olmayıp, kesme ve şekil verme fiilleri kök akrabalıklarına işaret eder. Erken dönem Sami kültürlerinde kura, kehanet ve kısmet tayini için kullanılan küçük yontulmuş çubuklar, Arap sahasında bu kökle terimleşmiş ve put tapınaklarında (özellikle Hubel nezdinde) uygulanan ritüel araçlarının adı haline gelmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin kenarlarını tıraşlayıp inceltmek, pürüzsüz kılmak | Kökün fiil kalıbı tahtayı veya oku yontup eşit boya getirmeyi ifade eder; buradan türeyen isim fal oklarını anlatır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kesme, kura çubuğu ve pay biçme nesnesi | İlgili Sami dillerinde kehanet nesneleri ve işaretli çubuklarla yapılan kura çekimleri bu semantik alana dayanır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış kök ilişkisi belgelenmemiştir | Kökün Afro-Asyatik dış kollara doğrudan geçişi hakkında açık veri bulunmamaktadır | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زلم | Anlamlı | Yontulmuş düzgün ok, fal oku | Fazlalıkları giderilip pürüzsüz kılınmış kura ve fal aracı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زمل | Anlamlı | Yüklenmek, sarıp sarmalamak, hızlı yürümek | Bir şeyi örtüyle bürümek, ağırlığı tek tarafa vererek taşımak | Kur'an'da geçer; örtünme ve bürünme boyutu taşır |
| لزم | Anlamlı | Ayrılmamak, zorunlu ve sürekli olmak | Bir şeye sımsıkı bağlanmak, peşini bırakmamak, iltizam etmek | Kur'an'da geçer; zihinsel ve fiili bağ kurar |
| لمز | Anlamlı | Kaş göz işaretiyle ayıplamak, arkadan çekiştirmek | İğneleyici söz ve işaretlerle birini yaralamak, kusur aramak | Kur'an'da geçer; doğrudan nifak eylemidir |
| مزل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Erken sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ملز | Anlamlı | Sıyrılmak, kayıp kurtulmak, düzgün olmak | Bir şeyin pürüzsüzlük sebebiyle elden kayıp gitmesi | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki kayganlıkla akrabadır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زلم | Merkez | Yontulmuş fal oku ile kısmet arama | Tüysüz ve işaretsiz oklarla tesadüfe veya putun iradesine dayalı karar alma | Rastlantısal araçla hak veya pay belirleme |
| قسم | Komşu | Paylaşma, kısımlara ayırma ve yemin | Genel olarak pay etme ve hisse belirleme eylemidir; زلم bu eylemin gayrimeşru aracıdır | Bütüncül bölme ve adil veya keyfi paylaştırma |
| قلم | Komşu | Yontulmuş çubuk, yazı ve kura aleti | Nesnenin kesilip yontulması yönüyle eştir; ancak قلم bilgi ve tespiti hedefler | Bilgi kaydı veya meşru kura çekimi aracı |
| قدح | Komşu | Oksuz çubuk, kura oku | Kura çekiminde kullanılan okun genel adıdır; زلم ise özellikle fal ve şans için hazırlanmış tüysüz oktur | Kumar ve kura nesnesinin yapısal adı |
| نبل | Komşu | Savaş oku | Hedefe atılmak üzere yapılan temrenli ve tüylü gerçek oktur; زلم ise fırlatılmayan kura okudur | Askeri ve savunma amaçlı fırlatma aleti |
| عزم | Zıt | Kesin niyet, irade ve bilinçli karar | Kişinin akıl, bilgi ve sorumlulukla kendi kararını vermesi; iradeyi dışsal bir oka bırakmaması | İnsani bilinç ve ahlaki sorumluluk temelli karar |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زلم | Yontulmuş fal oku, kısmet çubuğu | Karar ve paylaşımı tesadüfe bırakan tüysüz ok aracı | Kesin |
| Latince | Sortes, cleromantia | Kura çubukları, kehanet taşları | Geleceği veya gizli olanı anlamak için çekilen kura nesneleri | Güçlü |
| İngilizce | Divination arrows, casting lots | Fal okları, kura çekme araçları | Kökün putperestlik bağlamındaki okla kehanet ve şans pratiğini karşılar | Kesin |
| Almanca | Losstäbe, Wahrsagepfeile | Kura çubukları, kehanet okları | Karar alma sürecinde iradeyi kadere veya tesadüfe terk eden araçlar | Güçlü |
| Fransızca | Flèches divinatoires, sorts | Fal okları, şans atışları | Karar verme sürecindeki irrasyonel ve pagan kura yöntemini belirtir | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اِسْتِقْسَام بِالْأَزْلَام | Kesilen hayvan etlerinin paylaştırılmasında veya önemli kararlarda şans oklarıyla kısmet arama | Haram kılınan yiyecekler ve haram fiiller bağlamında ilahi vahyin yerine şansa tabi oluş; Mâide 5:3 |
| اَلْأَزْلَام | Şarap, kumar ve dikili taşlarla birlikte şeytan işi birer pislik olarak nitelenen karar ve şans aracı | Toplumsal fesat, irrasyonel bağımlılık ve ibadetin yozlaşması bağlamı; Mâide 5:90 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb bilgisi ve kader tasavvuru | Geleceğin veya gaybın bilgisini ve hayır-şer ayrımını fani nesneler üzerinden tespit etme iddiasının batıllığı | Şirke bulaşmış kaderciliğin ve irrasyonel bilgi iddiasının reddi |
| Fıkıh | Haram kazanç ve karar yöntemleri | Ezlâm aracılığıyla et taksimi veya ticari/hukuki girişim başlatmanın fısk ve batıl oluşu | Müyesser (kumar) ve cehalet içeren akit ve eylemlerin haramlığı |
| Tefsir | Cahiliye adetlerinin tahlili | Kâbe'deki Hubel putunun önündeki yedi okun üzerinde yazan emirler ve bunların dini tahribatı | İlah adına yetkisiz karar üretmenin ve hurafenin tasfiyesi |
| Hadis | İstihare ve teşe’üm yasağı | Şans oklarıyla hareket etmenin yasaklanıp yerine akıl, istişare ve istihare duasının konulması | Tevekkülün meşru kanallara bağlanıp kehanetin lağvedilmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve gayb inancı | Gayrimeşru kehanet aracı | İradeyi puta devretme | Tanrı adına sahte hüküm üretme aracını yasaklar | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve karar mekanizması | İrrasyonel veri kaynağı | Akıl ve delili iptal etme | Sebeplilik ve bilginin yerine kör tesadüfü koymayı engeller | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kamu kararları | Meşveret karşıtı yöntem | Sorumluluktan kaçma | Yöneticinin istişare ve liyakat yerine keyfiyete sığınmasını önler | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve kaynak dağıtımı | Şans ve haksız pay mekanizması | Emeksiz kazanç sağlama | Üretim ve hakkaniyet dışı piyango mantığını tasfiye eder | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sözde rastlantısal sayı üreteci (pseudo-random selection) | Yapılandırılmış ve dışarıdan yönlendirilmiş bir sistemde kararın nesnel algoritmalar yerine rastlantısal bir çıktıya kilitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karar teorisinde irrasyonel tercih (irrational choice under uncertainty) | Bireyin veya topluluğun rasyonel risk analizi ve istişare yerine sorumluluğu nesnelere yıkan mekanizmalara teslim olması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ezlâm ifadesini yalnızca Cahiliye Bedevilerinin tahta oklardan ibaret tarihsel bir oyununa veya putperest adetine hasrederek lafzı müzelik bir nesne gibi algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karar alma, servet taksim etme, toplumsal rol biçme ve gelecek tasavvuru kurmada aklı, vahyi, hukuku ve adaleti terk edip işi kör talihe ve spekülatif araçlara bağlayan tüm mekanizmaları kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Günümüzdeki piyango, şans oyunları, astrolojik yönlendirmeler ve keyfi kurumsal paylaşımların Kur'an'ın bu yasağı kapsamına girdiğinin fark edilememesi; ayetlerin hitap gücünün zayıflatılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın epistemolojik ve ahlaki devrimini; karar alma süreçlerinin kehanetten, tesadüften ve şirke dayalı araçlardan arındırılıp bilgi, adalet ve istişare zeminine nasıl taşındığını açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecek ve kurban paylaşımlarının düzenlendiği, kumar ve putperest ritüellerin şeytan işi pislik olarak mahkûm edildiği Mâide suresi ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Talihe ve şansa dayalı karar vermeyi masum bir gelenek veya eğlence sayma yanılgısını düzeltir; bunun dini planda fısk ve necaset olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYontulup kenarları düzeltilmiş, pürüzsüzleştirilip eşit boyuta getirilmiş tüysüz ok veya kura çubuğu.
- Soyut anlamİnsan iradesinin, aklının ve meşru bilgi kaynaklarının devre dışı bırakılarak kararın ve taksimatın kör şansa, hurafe araçlarına ve irrasyonel mekanizmalara terk edilmesi.
- Sistematik karşılıkAdalet, liyakat ve istişareye dayalı kurumsal karar yapısının zıddı olan; hak edişi ve tercihi nesnelere ve tesadüflere devreden gayrimeşru dağıtım sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bir mesele hakkındaki karar veya paylaştırma fonksiyonudur. , meşru bilgi, akıl, liyakat ve istişareye dayalı insani iradeyi; ise dışsal, yontulmuş kura aracı tarafından üretilen rastlantısal çıktıyı simgeler. Parametre , akıl ve adaletin karara katılma katsayısıdır. Ezlâm yönteminde meşru bilgi ve irade sıfıra yaklaştığından (), karar tamamen tesadüfi ve gayrimeşru olan nesnesinin sonucuna indirgenmiş olur. Bu durum Kur'an'ın fısk olarak adlandırdığı sistemik sapmayı formüle eder.