زني
ز - ن - ي
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٠
“Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Alçalarak, gayrımeşru yaklaşmaktan zina kelimesi oluşmuştur.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: زنى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür. “Yakın” anlamına gelir. Mekanda ve zamanda kullanılmaktadır. Alçalarak, gayrımeşru yaklaşmaktan zina kelimesi oluşmuştur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٨١٤باب الزاي والنون و و ا ي ء معهما
ز و ن، و ز ن، ن ز و، ز ن ي، ز ي ن، ي ز ن، ز ن أ، أ ز ن مستعملات
زون:
الزُّونُ: مَوْضِعٌ تُجْمع فيه الأصنام وتُنصب وتُزَيَّن.
والزُّوانُ: حَبِّ يكونُ في البُرّ يُسمّيه أهلُ السَّواد: الشَّيْلَم، الواحدةُ: زُوانة.
والزِّوَنَّةُ: المرأةُ القصيرةُ، الرَّجل: زِوَنٌّ.
وزن:
الوَزْنُ: معروفٌ. والوَزْنُ: ثقل شَيءٍ بشَيْءٍ مِثْلِه، كأَوْزانِ الدَّراهم، ويُقالُ: وَزَنَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤٦المدخل: زنىالزِنَى يمدُّ ويقصر، فالقصر لأهل الحجاز. قال تعالى: "ولا تَقْرَبوا الزِنى". والمَدُّ لأهل نجد. قال الفرزدق:
أَبا حاضرٍ مَنْ يَزْنِ يُعْـرَفْ زِنـاؤُهُ ومَنْ يَشرب الخُرْطومَ يُصْبِحُ مُسَكَّرا
وقد زنى يَزْني. والنسبة إلى المقصور زِنَوِيٌّ، وإلى الممدود زِنائِيٌّ. وزَنَّاهُ تَزْنِيَةً، أي قال له يا زاني. وتسمّى القردة زَنَّاءَةً. وقولهم: هو لِزِنْيَةٍ وزَنْيةُ: نقيض قولك هو لِرِشْدَةٍ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٧٥٥ز ن ( و ا ي ء )
زين ، زون ، زني ، زنأ ، وزن ، نزا ، نزأ ، نوز : مستعملة .
زين : الزَّيْن : نقيضُ الشَّين ، وسمعتُ صبيّاً من بني عُقَيل يقول لصبيّ آخَر : وجهِي زَيْن ووجهُك شَيْن ، أراد أنه صَبيح
الوجه ، وأن الآخر قبيحُه ، والتقدير : وجهِي ذو زَيْن ، ووجهُك ذو شَيْن ، فنعتهما بالمَصْدَر ، كما يقال : رجلٌ صَوْم وعَدْل ، أي : ذو عَدْل .
وقال اللّيث : زانَه الحُسُن يَزِينه زيناً . وازدانت الأرضُ
ز ن ( و ا ي ء ) زين ، زون ، زني ، زنأ ، وزن ، نزا ، نزأ ، نوز : مستعملة . زين : الزَّيْن : نقيضُ الشَّين ، وسمعتُ صبيّاً من بني عُقَيل يقول لصبيّ آخَر : وجهِي زَيْن ووجهُك شَيْن ، أراد أنه صَبيح الوجه ، وأن الآخر قبيحُه ، والتقدير : وجهِي ذو زَيْن ، ووجهُك ذو شَيْن ، فنعتهما بالمَصْدَر ، كما يقال : رجلٌ صَوْم وعَدْل ، أي : ذو عَدْل . وقال اللّيث : زانَه الحُسُن يَزِينه زيناً . وازدانت الأرضُ بنباتها ازدِياناً ، وازَّيّنَتْ وتَزَيّنَتْ ، أي : حَسُنت وبَهُجَتْ . قال : والزِّينة اسمٌ جامعٌ لكلّ شيء يُتَزيَّن به . ( زون ) : قال : والزُّون موضعٌ تُجمَع فيه الأصنام وتُنصَب ، وقال رؤبة : وَهْنانة كالزُّون يُجْلى صَنَمُهْ وقال غيره : كلُّ ما عُبِد من دون الله فهو زُون وزُور . نقلت عن محمد بن حبيب قالت أعرابية لابن الأعرابي : إنك تَزونُنا إذا طلعت كأنك هلال في قثمان . قال : تَزوننا وتَزينُنا واحد . وقال الليث : رجلٌ زَوَن وامرأة زِونّةٌ إذا كانا قَصِيرين وقد قاله غيره . وأخبَرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الزَّوَنْزسي : الرجلُ ذو الأبّهة والكِبْر ؛ والزَّوَنَّكُ : المُخْتالُ في مِشْيَته ، النّاظرُ في عِطْفَيه ، يُرى أن عندَه خيراً وليس عنده ذاك . قلتُ : وقد شدّده بعضُهم فقال : رجلٌ زَوَنّكٌ ، والأصْل فيه الزَّوَنُّ فزيدت الكاف وترك التشديد . ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الزُّوَنَةُ : المرأةُ العاقلة ، والزِّوَنّة : المرأة القصيرة . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : في الطعام زُوَان وزُؤان وزِوان : وهو الزريُّ منه الّذي يُرمَى به . وقال اللّيث : الزُّوَان : حَبٌّ يكون في الحِنْطَة يسمِّيه أهلُ الشام الشَّيْلَم ، الواحدة زُوَانةٌ . ورَوَى سلمةُ عن الفرّاء أنه قال : الأزناء : الشَّيْلَم . قلت : ولا أدري لم جمعه أزناء . وزن : قال الله جلّ وعزّ : ( فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْناً ) ( الكهف : 105 ) . قال أبو العبّاس : قال ابن الأعرابيّ : العَرَب تقول : ما لِفلان عندنا وَزْن ، أي : قَدْرٌ لخِسّته . وقال غيرُه : معناه : خِفّة موازِينهم من الحَسنات . ويقال : وَزَن فلانٌ الدراهمَ وَزْناً بالمِيزان ، وإذا كالَ فقد وَزَنه أيضاً . ويقال : وزنَ الشيءَ إذا قَدَّره ، ووَزَن ثمرَ النّخل إذا خَرَصه . وأخبَرَني ابن منيع عن عليّ بن الجعد عن شُعبَة عن عمرو بن مرّة عن أبي البَخْتَريّ قال : سألت ابنَ عبّاس عن السلَف في النَّخْل فقال : نَهَى رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن بيع النَّخل حتى يُؤكل منه وحتّى يُوزَن . قلتُ : وما يُوزَن ؟ فقال رجلٌ عندَه : حتّى يَحْزَر . قلتُ : جَعَل الحَزْرَ وَزْناً ، لأنّه خَرْصٌ وتقدير . وقال الليث : الوَزْن ثَقْلُ شيءٍ بشيء مِثله ، كأوزان الدّراهم ، ومِثلُه الرَّزْن . قلتُ : ورأيتُ العَرَب يسمُّون الأوزانَ الّتي يُوزَن بها التّمر وغيره الّتي سُوّيتْ من الحجارة كالأمْناء وما أشبَهَها : الموازين ، واحدها ميزان ، وهو المَثاقيل واحدها مِثْقال ، ويقال للآلهة الّتي يُوزَن بها الأشياء : مِيزان أيضاً ، وجمعُه الموازين . وجائزٌ أن يقال للميزان الواحد بأوزانِه وجميعِ آلَتِهِ : المَوازين ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ ) ( الأنبياء : 47 ) ، يريد : نَضَع الميزانَ ذا القِسْطِ . وقال جلّ وعزّ : ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( الأعراف : 8 ) . أراد ، والله أعلم : فمن ثَقلتْ أعمالُه الَّتي هي حَسناتُه . وقال الزجّاج : اختَلفت الناسُ في ذكر الميزان يومَ القيامة ، فجاء في بعض التّفسير أنّه ميزان له كِفّتان ، وأنّ الميزان أُنزِل في الدّنيا ليتَعامَل الناس بالعَدْل وتُوْزَنَ به الأعمال . وقال بعضُهم : المِيزان : العدلُ ، وذهب إلى قولهم ، هذا في وزن هذا ، وإن لم يكن مما يوزن ، وتأويله أنه قد قام في النفس مساوياً لغيره ؛ كما يقوم الوزن في مرآة العين . قال بعضهم : الميزان : الكتابُ الّذي فيه أعمالُ الخَلْق . هذا كلُّه في باب اللغة ، والاحتجاجُ سائغٌ ، إلاّ أَن الأوْلى من هذا أن يُتَّبعَ ما جاء بالأسانيد الصِّحاح ، فإن جاء في الخَبَر أنّه مِيزانٌ له كِفَّتان من حيث يَنقُل أهلُ الثّقة ، فينبغي أن يُقبَل ذلك . وقد رُوِي عن جُوَيْبِر عن الضَّحاك أنّ الميزان العَدْلُ ، والله أعلم ، بحقيقةِ ذلك . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : امرأةٌ مَوْزُونة : قصيرةٌ عاقلةٌ . قال : والوَزْنة : المرأةُ القصيرة . وقال الليث : جارية مَوْزونة : فيها قِصَر . قال : والوَزِين : الحَنظَل المطحون ، وكانت العَرَب تتَّخذ طعاماً من هِبِيد الحَنظَل يَبلُونه ، باللبن فيأكلونه ، يسمُّونه الوَزِين ؛ وأَنشَد : إذا قَلَّ العُثَانُ وصارَ يوماً خَبيئةَ بيتِ ذي الشرفِ الوَزِين أي : صار الوزين يوماً خبيئة ببيت ذي الشرف . ورجلٌ وَزِينُ الرأيِ ، وقد وَزُنَ وَزانةً : إذا كان متثبِّتاً . وقال أبو سَعيد : أَوْزَنَ فلانٌ نفسَه على الأمر وأَوْزَمَها : إِذا وطّن نفسَه عليه . وقال أبو زيد : أكلَ فلانٌ وَزْمة ووَزْنَةً ، أي : وَجْبةً ؛ وقاله أبو عمرو . ويقال : وَزَنْتُ فلاناً شيئاً ، وَوَزَنْتُ له شيئاً بمعنًى واحد ، قال الله : ( يَسْتَوْفُونَ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ ) ( المطففين : 3 ) ، المعنى : إذا كالُوا لهم أو وَزَنوا لهم . نزا : قال الليث : النَّزْوُ : الوَثَبان ، ومنه نَزْوَ التّيْس ولا يقال إلاّ للشّاة والدّواب والبقر في معنى السِّفاد . وقال الفرّاء : الإنزاء : حَرَكات التّيُوس عند السِّغاد ، رواه سلمة عنه . أبو بكر : يقال للفحل : إنه لكبير النزاء ، أي : النزو . وقال : وحكى الكسائي : النزاء بالكسر قال : والهُذَاء من الهذيان بضم الهاء . وقال الليث : النَّازِيةُ : حِدَّةُ الرجل المتَنَزِّي إلى الشرّ ، وهي النَّوازِي . ويقال : إن قلبَه ليَنْزُو إلى كذا ، أي : ينزع إليه . قال : وقَصْعةٌ نازِية القَعْرِ ، أي : قَعيرة ، وإذا لم تُسَمِّ قعرَها قلتَ : هي نَزِيةٌ أي قَعيرة . والنزَاءُ : هو النزَوان في الوَثْب . أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : وقَع في الغَنَم نُزاء ونُقازٌ وهما معاً داءٌ يأخذها فتَنْزُو منه وتَنقُزُ حتّى تموت . ويقال : نزا الطعامُ يَنْزُو : إذا غَلاَ سِعْرُه . وفي حديث أبي عامر الأشعريّ أنه كان في وقعة هَوَازنَ رُمِيَ بَهْمٌ في رُكبتيه فنُزيَ منه فمات ، معناهُ : أنَّه نزِف منه بِكثرةِ ما سالَ من دَمِه . ويقال : نزِيَ ونزِف ، وأصابتهُ جراحةٌ فنُزِيَ منها ومات . نزأ : أبو عبيد عن أبي عمرو : ونَزأْت عليه ، عَمَلت عليه . وقال أبو زيد : نَزَأْتُ بين القوم أنْزَأ نَزْأً : إذا أفسَدْتَ بينهم ، وكذلك نَزَغتُ بينهم . ابن بُزُرج قال : الواحد من النزآت نَزأة ، فعلة مفتوحة الفاء خفيفة ، وهي الحاجة تنزأ ؛ أي : تطرأ على صاحبها وهو عاقل ، وهو مهموز . زني ( زنأ ) : يقال : زَنيَ الزّاني يَزنِي زِناً ، مقصورٌ ، وزِناءً ممدود . وقال الفرّاء في ( كتاب المصادر ) : هو لغَيّةٍ ولِزَنْيَةٍ ، وهو لغَيْرِ رَشْدة ، كلُّه بالفتح . قال : وقال الكسائيّ : ويجوزُ رَشْدة ورِشْدة بالكسر والفتح ، فأما غَيَّة فهو بالفتح لا غير . ومن أمثالهم : ( لا حِصْنُها حِصْنٌ ولا الزِّنا زِنا ) . قال أبو زيد : يضرب مثلاً للذي يَكُفّ عن الخير ثم يُفرِّط فيه ، أو الّذي يَكُفّ عن الشر ثم يفرّط فيه ولا يَدوم على طريقةٍ واحدة . وقال زيد بن كُثوة : الزِّنْءُ : الزُّنُوّ في الجَبَل . وقال ابن السكّيت : يقال زَنَأ عليه : إذا ضَيّق عليه ؛ مثقّلة مهموزة . والزّناءُ : الضيِّق . وأنشَدَني ابن الأعرابي : لا هُمَّ إنَّ الحارِثَ بنَ جَبَلَةَ زَنَّى على أَبِيه ثم قَتَلَهْ ورَكِبَ الشادِخةَ المُحَجَّلةَ قال : وكان أصلُه زَنَّا على أبيه بالهمز ، للضَّرورة . وقد زَنّاه من التزنِية ، أي : قَذَفه . قال : ويقال : زَنَأَ في الجَبَل يَزْنَأُ زَنْأً : إذا صَعِد فيه . وقالت امرأةٌ من العرب : أشْبِه أبا أمِّكَ أو أشبهْ حَمَلْ وارقَ إلى الخيرات زَنْأً في الجَبَلْ أبو عُبيد عن أبي عمرو : الزَّناء ، ممدود : القَصِير ، وقال ابن مقبل : وتولِجُ في الظِّل الزَّناء رُؤُوسَها وتحسبها هِيماً وهُنّ صَحائحُ ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه نَهَى أن يصلِّيَ الرجُل وهو زَنَاء . قال أبو عُبيد : قال الكسائيّ : الزّناءُ هو الحاقِن بَوْلَه ، يقال منه قد زَنأَ بَوْلَه يَزْنَأُ زُنُوءاً إذا احتَقَن . وأَزْنَأ الرجُل بَوْلَه إزْناءً : إذا حَقَنَه . قال أبو عُبيد : هو الزَّناء ممدود ، وأصلُه الضيّق ، وكلُّ شيء ضَيِّق فهو زَناء ، وقال الأخطلُ يذكر القَبر : وإذا قذِفْتُ إلى زنَاءٍ قَعْرُها غَبراءَ مُظْلِمةٍ مِن الأَحْفارِ وقال : وكأنّ الحاقِنَ سمِّي زَنَاءً لأنّ البولَ يَحتقِن فيُضيِّق عليه . قال : وقال أبو عمرو : زَنأْتُ إلى الشيء : دَنَوْت . وقال الفرّاء : زَنَأَ فلانٌ للخمسين إذا دَنَا لها . وقال أبو زيد : زَنَأَ إليه يَزْنَأ : إذا لَجَأَ إليه ، وأَزْنَأْتُه : ألجأتُه . أبو عبيد عن الأصمعيّ : زنأتُ إلى الشَّيء : دَنَوْت منه . وقال ابن الأعرابيّ : يقال للسِّقَاء : الّذي ليس بضخمٍ آدِيٌ ، فإذا كان صغيراً فهو نزىء مهموز . وقال : النَّزِيّةُ بغير همز : ما فاجَأَك من مَطَر أو سوقٍ أو أَمْرٍ ، وأنشد : وفي العارِضِين المُصْعِدين نَزِيّةٌ من الشَّوْقِ مَجْتُوبٌ به القَلبُ أَجْمَعُ سلمة : قالت الدُّبَيْرِيّة : الزَّانُ : التُّخمة ، وأنشدت : مُصَحَّحٌ ليس يَشْكو الزانَ خَشْلَتُه ولا يُخافُ على أمعائه العَرَبُ ويقال : رمح يَزَنّي وأَزني ، مَنسوبٌ إلى ذي يَزَن ، أحد ملوك الأَزواءِ من اليمن . وبعضهم يَهمِزُ فيقول : رُمْح يَزْدَنِيّ وأَزْأَنِيّ ، ذكره ابن السكّيت . نوز : شَمر عن القَعْنَبيّ عن حِزام بن هشام عن أبيه قال : رأيتُ عمرَ أتاه رجلٌ بالمصلَّى عامَ الرَّمادة من مُزينة فشكا إليه سوءَ الحال ، وإشراف عيالِه على الهلاك ، فأعطاه ثلاثة أنْبَابٍ جزائر ، وجعل عليهن غَرائر فيهنّ رِزَمٌ من دقيق ، ثم قال له : سِرْ ، فإذا قدمْتَ فانحرْ نَاقةً فأطعمهم بوَدكِها ودقيقها ، ولا تُكثر إِطعامهم في أوَّل ما تُطعمهم ونَوِّزْ ثم لَبِثَ حيناً ، فإذا هو بالشيخ المُزَنَّى فسأَله ، فقال : فعلتُ ما أَمرتني به ، وأتَى اللَّهُ بالحيَا ، فبعْتُ الناقتين ، واشتريتُ للعيال صُبّةً من الغنم ، فهي تروح عليهم . قال شمر : قال القَعْنَبِيُّ : قوله : نَوِّزْ ، أي : قَللْ . قال شمر : ولم أسمعْ هذه الكلمة إلاَّ له .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٢٥٥(باب الزاءِ والنون والحرف المعتل)
(زني) الزاء والنون والحرف المعتل لا تتضايف، ولا قياس فيها لواحدةٍ على أخرى. فالأوَّل الزِّنَى، معروف. ويقال إنّه يمدّ ويقصر. وينشد للفرزدق:
أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ *** ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ([1])ويقال في النسبة إلى زِنَىً زِنَويّ، وهو لزِنْيَةٍ وزَنْيَةٍ، والفتح أفصح.
والكلمة الأخرى مهموز. يقال زَنَأت في الجبل أزنأ زُنُوءَاً وزَنْأً.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٧٥ز ن ي
هو زان بين الزنا والزناء بالمد والقصر.
قال الفرزدق: أبا خالـد مـن يـزن يعلـم زنـاؤه ومن يشرب الخرطوم يصبح مسكراً قال الفراء: المقصور من زنى والممدود من زاني.
يقال: زاناها مزاناة وزناء.
وخرجت فلانة تزاني وتباغي وقد زنى بها وجمع بين الزناة والزواني.
وزناه تزنية: نسبه إلى الزنا.
وهو ولد زنية وإنه لزنية بالفتح والكسر.
وتقول: ما كل ناز بزان.
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٠٢٧: ( ى ( *!زَنَى ) الرَّجُلُ ( *!يَزْنِي *!زِناً *!وزِناءً ، بكسْرِهما ) ، قالَ اللَّحيانيُّ القَصْرُ لُغَةُ أَهْلِ الحِجازَ ، والمَدُّلُغَةُ بَني تمِيمٍ ؛ ( فَجَرَ ) ؛ وكَذلِكَ المرْأَةُ .
قالَ المَناوِيُّ : *!الزِّنا لُغَةُ الرُّقِيِّ على الشيءِ ، وشَرْعاً : إيلاجُ الحَشَفَةِ بفَرْجٍ محرمٍ بعَيْنِه خالٍ عن شبْهَةٍ مُشْتَهىً .
وقالَ الراغبُ : هو وَطْءُ المرْأَةِ من غيرِ عَقْدٍ شَرْعِيَ ، وقد
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٢٠٨المدخل: زنىزَنَى
1 زَنَى ذ , aor. يَزْنِى, inf. n. زِنًى [often written زِنًا] and زِنَآءٌ, (S, Mgh, * Msb, K,) the latter an inf. n. of 3 (S, Mgh, Msb, K) also, (S, Mgh, K,) but said by some to be a dial. var. of the former, (Msb,) the former being of the dial. of the people of El-Hijلz, (Lh, S, Msb, TA,) and the latter of the dial. of Benoo-Temeem, (Lh, TA,) or of the people of Nejd, (S, Msb, TA,) He
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٢٨زَنَى
زَنَى I ( n. ac. زِنًى [ 7 ] , زِنَآء [ 23A ] ),
a. Committed adultery, fornication.
زَنَّيَ
زَنَّيَ II ,
a. Accused of adultery.
زِنًى
زِنًى [ 7 ],
a. Adultery, fornication.
زَانٍ
زَانٍ [ 21 ] , ( pl. زُنَاة [ 9tA ] ),
a. Adulterer زَانِيَة [ 21t ] , ( pl. زَوَانٍ [ زَوَاْنِيُ 41 ]), Adulteress.
زِنَآء
زِنَآء [ 23A ],
a. see 7 .
زِنَوِيّ
زِنَوِيّ , زِنَآئِيّ
a. Adulterous.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٧٩٥زني
زَنَى - يَزْنِي - زِنَى - زَانِيْ - زَانِيَة
زَنَى - يَزْنِي + الكائن: ينكح المرأة من غير عقد شرعي، أو تقبل الأنثى أن ينكحها ذكر من غير عقد شرعي
زِنَى: على وزن "فـِعـْل": اسم فعل من " زَنَى - يَزْنِي ": وهو كذلك ما يكون بفعل " زَنَى - يَزْنِي ": النكاح من غير عقد شرعي
زَانِيْ: اسم فاعل صفة مشبهة من " زَنَى - يَزْنِي "
زانِيَة: مؤنث "
الصيغ(٩)
- الزَّانِيZina eden(الْفَاعِلُ)×١
- الزَّانِيَةُZina eden(الْفَاعِلَةُ)×١
- الزِّنَىZina(الْفِعْلَ)×١
- زَانٍZina eden(فَاعِلٌ)×١
- زَانِيَةًZina eden(فَاعِلَةً)×١
- وَالزَّانِيVe zina eden(وَالْفَاعِلُ)×١
- وَالزَّانِيَةُVe zina eden(وَالْفَاعِلَةُ)×١
- يَزْنُونَZina ederler(يَفْعِلُونَ)×١
- يَزْنِينَZina ederler(يَفْعِلْنَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٦ (الإجمالي: ٥٩)
- حرم
الآيات المشتركة: ٢ · Hiram keçe demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سرق
الآيات المشتركة: ١ · Çaldı
- مأه
الآيات المشتركة: ١ · Yüz
- شرك
الآيات المشتركة: ٢ · Tasma kayış demektir
- بهت
الآيات المشتركة: ١ · Mehd beşik demektir
- جلد
الآيات المشتركة: ١ · Culud deri demektir
- بيع
الآيات المشتركة: ١ · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- رأف
الآيات المشتركة: ١ · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٣ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- نكح
الآيات المشتركة: ١ · Nikah
- أخر
الآيات المشتركة: ٢ · Uhur ense demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
Zina eden
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زني |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سفح, بغا, فحش |
| Zıt Kök | حصن |
| Çekirdek Özet 1 | Hukuki ve meşru bir akit bulunmaksızın, sınırları çiğneyerek gizli veya gayrimeşru cinsel temasta bulunma |
| Çekirdek Özet 2 | Meşru nikâh ve kamusal sözleşme dışı cinsel ilişkinin mutlak haramlığı ile neslin ve iffetin korunması |
| Çekirdek Özet 3 | Aile yapısının, nesep güvenliğinin ve toplumsal ahlak düzeninin korunması amacıyla sınır ihlallerine karşı konulan kesin şer'i yasak |
| Kritik Hata Riski | Zina fiilini yalnızca modern ceza hukukundaki rıza dışılık veya eşi aldatma ölçütüne indirgeyerek rızaya dayalı evlilik dışı birliktelikleri bu yasak alanının dışına çıkarma yanılgısı |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زن | Sıkışma, daralma, tazyik, sınırın zorlanması ve alçalma hareketi; nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan köklerden زنأ daralma ve kısıtlanmayı, زنم ise bir bütüne dışarıdan asalakça iliştirilmiş olmayı ve nesebi şüpheli kimseyi ifade eder. | ي | İkili çekirdeğin taşıdığı tazyik ve sınır ihlali potansiyelini eylemsel bir yöne, süreklilik arz eden beşeri bir ilişki biçimine ve meşru nikâh sınırlarının dışına taşan gayrimeşru temasa aktarmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Meşru bağları ve akdi kesip atma, hukuki ve ahlaki sınırları yararak aşma |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Neslin devamı, üreme potansiyeli ve soyun intikali |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | İradeye dayalı fiili eylem, bedensel icra ve temas |
| زني | Meşru akdi ve koruyucu sınırları kesip parçalayarak (ز), üreme ve nesil potansiyelini (ن) fiili ve gayrimeşru bir bedensel temasla (ي) ifsat etme eylemi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kökün bedensel ve mekânsal düzlemdeki en erken kullanımı, meşru nikâh bağı ve mülkiyet şüphesi bulunmaksızın gizlice veya açıkça cinsel birleşmede bulunmaktır; nitekim kökün hemzeli formu olan زنأ dar sarp yere tırmanma ve idrarın hapsolarak tazyik yapması anlamlarını taşır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ferazdak, zinanın ve şarabın doğuracağı sonucun gizlenemeyeceğini ifade ettiği beytinde kökü hem fiil hem de masdar kalıbıyla kullanmıştır: أبا حاضِرٍ مَنْ يَزْنِ يُعرَف زنَاؤُهُ / ومن يَشْرَبِ الخمر لا بدّ يَسْكرُ. Ayrıca erken dönem rivayetinde idrarını tutarak sıkışmış kimse için kökün hemzeli formu kullanılmıştır: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ زَنَاءٌ. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça زني kökü, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan cinsel sadakatsizlik ve akdi çiğneme alanını karşılayan köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede זָנָה (zanah) biçimi evlilik bağı dışına çıkmayı, fahişelik yapmayı ve teolojik olarak Tanrı ile yapılan ahdi bozarak putperestliğe yönelmeyi ifade eder; Süryanicede ܙܢܳܐ (znā) fiili de aynı şekilde zina etmek ve ahlaki yoldan sapmak anlamını taşır. Kökün Proto-Samice z-n-y biçiminden miras kaldığı, ortak Sami zemininde cinsel sadakatsizlik ile meşru akdin ihlali anlamını muhafaza ettiği anlaşılmaktadır. Arapçada kök, teolojik bir sapma nitelemesinden ziyade doğrudan fıkhî ve ahlaki bir sınır ihlali cürmü olarak özelleşmiş; aynı zamanda daralma ve tazyik bildiren زنأ köküyle anlamsal bir etkileşim içinde kalmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زنأ ve زن çekirdeği ile anlamsal temas | Sıkışma, meşru sınırın daraltılması veya zorlanması kökünden türeyerek nikâhsız cinsel teması adlandırmıştır. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zanah ve Süryanice zna | Her iki dilde de evlilik dışı cinsel temas ve meşru sözleşmenin ihlali anlamında ortak miras olarak kayıtlıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زني | Anlamlı | Nikâhsız cinsel ilişki | Meşru nikâh bağı bulunmaksızın karşı cinsle cinsel birleşmede bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زين | Anlamlı | Bezemek, süslemek | Bir nesneyi kusurlarını örterek veya estetik değer katarak göze hoş göstermek | Kur'an'da geçer; zıt yönde cazibe oluşturma bağı |
| نزي | Anlamlı | Sıçramak, şahlanmak | Hayvanın çiftleşmek üzere sıçraması veya suyun kaynaması | Kur'an'da geçmez; Arapçada نزو biçiminde aktiftir |
| نيز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| يزن | Anlamlı | Yemen'de kabile ve hükümdar adı | Meşhur Yemen krallarından Zû Yezen'e ve kaliteli mızraklara ad olmuştur | Kur'an'da geçmez; özel ad ve nisbet olarak kullanılır |
| ينز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زني | Merkez | Meşru nikâh dışı cinsel birleşme | Hukuki sözleşme ve mülkiyet şüphesi olmaksızın gerçekleşen haram cinsel temas | Kur'an'da had cezası gerektiren kesin suç |
| سفح | Komşu | Boşa dökme, akıtma | Nesil ve aile hedefi gütmeksizin sırf şehvet gidermek amacıyla meniyi akıtmayı vurgular | Kur'an'da zinanın şehvete dayalı gayrimeşru boyutunu niteler |
| بغا | Komşu | Haddi aşma, fuhuş yapma | Cinsel eylemi menfaat ve kazanç vasıtası kılarak meslek haline getirmeyi niteler | Kur'an'da fahişelik ve haksız aşırılık bağlamında yer alır |
| فحش | Komşu | Çirkinlik, aşırı kötülük | Zinanın ahlaki, fıtri ve toplumsal açıdan aşırı iğrenç ve yüz kızartıcı yönünü niteler | Zina Kur'an'da fâhişe olarak tanımlanır |
| حصن | Zıt | Korunaklı kılma, iffet | Kişinin meşru nikâh bağı ve ahlaki korumayla cinsel sınırlarını muhafaza etmesi | Zinanın zıddı olan meşru evlilik ve iffet konumu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زني | Nikâhsız cinsel birleşme | Meşru nikâh akdi veya şüphesi bulunmaksızın fercin ferce girmesi | Kesin |
| Latince | Fornicatio, adulterium | Evlilik dışı ilişki, eşi aldatma | Adulterium evli kimsenin eşini aldatmasını, fornicatio ise genel evlilik dışı cinsel ilişkiyi karşılar; kökün fıkhi şümulünü birlikte verirler | Güçlü |
| İngilizce | Fornication, adultery | Evlilik dışı ilişki, zina | Adultery evli kişinin sadakatsizliğini, fornication ise bekârların evlilik dışı ilişkisini karşılar; Arapçadaki tekil fıkhi had suçunu ikiye ayırır | Kesin |
| Almanca | Ehebruch, Unzucht | Zina, gayrimeşru cinsel ilişki | Ehebruch evlilik sadakatsizliğini, Unzucht ise ahlaka aykırı genel cinsel cürmü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Adultère, fornication | Eşi aldatma, gayrimeşru temas | Adultère nikâhlı eşin başkasıyla ilişkisini, fornication ise dinen yasaklanmış genel gayrimeşru ilişkiyi karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الزنى | Çirkin bir yol ve aşırı hayasızlık | Meşruiyet dışı cinsel ilişkiye yaklaşmanın dahi kesin yasaklanması ve ahlaki ilke bağlamı (İsrâ 17:32) |
| الزانية / الزاني | Cezai sorumluluk taşıyan suç faili | Zina cürmünü işleyen kadın ve erkeğe kamusal alanda tatbik edilecek had cezası bağlamı (Nûr 24:2) |
| زان / زانية | Sosyal statü ve nikâh denkliği engeli | Zina fiilini alışkanlık ve kimlik haline getirmiş kimselerin iffetli müminlerle evlenmesinin yasaklanması bağlamı (Nûr 24:3) |
| يزنون | İbadurrahman'ın sakındığı büyük günah | Allah'a ortak koşma ve haksız cana kıyma ile birlikte zikredilen imanın temel ahlaki sınırları bağlamı (Furkân 25:68) |
| يزنين | Toplumsal sadakat ve biat şartı | Toplum düzenine katılacak kadınların iffetlerini koruyacaklarına ve cinsel cürümden uzak duracaklarına dair verdikleri biat bağlamı (Mümtehine 60:12) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) ve mürtekib-i kebîre meselesi | Zina eden müminin imandan çıkıp çıkmadığı, amelin imandan cüz olup olmadığı ve tövbesiz ölen zânînin ahiretteki durumu | Zinanın fâili küfre sokmayan ancak kâmil imanı ve ameli zedeleyen büyük bir günah olarak tanımlanması |
| Fıkıh | Had cezası gerektiren cinsel suç (haddü'z-zinâ) | Zinanın fıkhi rüknü, ihsan (bekâr-evli) ayrımı, ispat için dört adil şahit şartı veya ikrar ile cezanın nevi | Cinsel organların meşru akit veya mülkiyet şüphesi olmaksızın birleşmesiyle oluşan şer'i ceza alanı |
| Tefsir | Nesebin korunması ve iffet ahlakı | Ayetlerdeki "zinaya yaklaşmayın" emrinin sedd-i zerâi' boyutu ile zânîlerin evlilik statüsüne dair nesih veya tahsis tartışmaları | Zinanın sadece fiil değil, ona götüren bakış, yalnız kalma ve teşhircilik yollarını da kapsayan bir ifsat ağı olarak yorumlanması |
| Hadis | İmanın zaafa uğraması ve kaza/ceza rivayetleri | Zina eden kimsenin o esnada kâmil mümin olamayacağını bildiren hadis ile recm ve celde uygulamalarına dair rivayetler | Zinanın kalpteki haya ve iman nurunu gideren, nesli ve bereketi kurutan bir cürüm olarak tespiti |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahit, iffet ve ilahi sınır | Büyük günah ve had cezası | Bireyin fıtratını ve ilahi ahde bağlılığını korumak | Yaratıcı ile yapılan kulluk sözleşmesinin bedensel ve ahlaki düzeyde muhafazasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Nesep hukuku ve genetik süreklilik | Neslin karışmasını ve belirsizleşmesini önleme | Biyolojik ve hukuki soy kütüğünün netliğini temin etmek | Kimin kimden doğduğunun kesin bilinmesini sağlayarak miras ve akrabalık ilmini korur. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal düzen ve ceza adaleti | Toplum ahlakının ve kamu güvenliğinin korunması | Şahsi arzuların toplumsal sözleşmeyi tahrip etmesine engel olmak | Kamusal iffetin zedelenmesini ve nesebi belirsiz nesillerin doğuracağı hukuki anarşiyi engeller. | Güçlü |
| İktisadi | Aile mülkiyeti ve miras intikali | Haksız hak sahipliğini ve mülkiyet ifsadını önleme | Mülkiyetin meşru varislere intikalini güvenceye almak | Gayrimeşru çocukların miras hukukunda oluşturacağı mülkiyet uyuşmazlıklarının önüne geçer. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrulama protokolünün atlanması ve yetkisiz erişim | Bilişim ve şifreleme sistemlerinde yetki anahtarı ve el sıkışma protokolü olmaksızın iki veri bloğunun eşleşmesi sistem bütünlüğünü çökertir; meşru sözleşme olmadan birleşme de toplumsal yapının anahtar-kilit uyumunu bozar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sözleşme dışı serbest işlem | Sosyoloji ve kurumlar hukukunda, tarafların sorumluluk almadan kurumsal ve yasal güvenceleri baypas ederek fiili ortaklık kurması, kurumsal güven sermayesini ve hukuki güvenliği aşındırır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zina fiilini yalnızca modern ceza hukukunun rıza dışılık kriterine indirgeyerek iki yetişkinin karşılıklı rızasıyla gerçekleşen evlilik dışı ilişkileri suç ve günah kapsamından çıkarma eğilimi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da zina, rızaya bakılmaksızın meşru nikâh akdi bulunmayan her türlü cinsel birleşmeyi kapsayan; dahası kişiyi bu fiile yaklaştıran tüm teşvik edici, baştan çıkarıcı ve örtüsüz kanalları yasaklayan fahişe ve sefil bir yoldur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Aile kurumunun, nesep bağının, miras düzeninin ve fıtri iffetin tahrip edilmesi; zinanın sadece eşi aldatma veya tecavüzle sınırlandırılması sonucunda evlilik öncesi serbest cinsel hayatın meşrulaştırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fert, aile ve toplum düzenini üzerine kurduğu temel sütunlardan biri olan neslin ve ırzın korunması ilkesinin sınır taşını teşkil eder; ayetlerdeki had cezalarının ve iffet yasalarının merkezindedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresinde temel ahlak kurallarının sıralandığı ayetlerde, Nûr suresindeki aile, ceza ve şahitlik hükümlerinde, Furkân suresinde ideal mümin vasıflarında ve Mümtehine suresinde toplumsal sadakat ve biat esaslarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Özgürlük adı altında cinsel arzuların meşru hukuki sözleşmelerden koparılabileceği zannını ve cinsel ahlakın sadece bireysel bir vicdan tercihi olup kamusal ve hukuki bir sorumluluk doğurmadığı yanılgısını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamMeşru nikâh akdi ve mülkiyet bağı olmaksızın, sınırları çiğneyerek gizli veya gayrimeşru cinsel temasta bulunma.
- Soyut anlamToplumsal, ahlaki ve hukuki sözleşme bağlamını devre dışı bırakıp iki unsur arasında yetkisiz ve tanımsız bir temas gerçekleştirmek suretiyle yapısal düzeni ve nesep intikalini ifsat etme hareketi.
- Sistematik karşılıkHukuki ve akdi meşruiyet doğrulaması bulunmayan birleşmelerin yasaklanarak nesep, mülkiyet ve kamusal güvenliğin garanti altına alınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde ve toplumu oluşturan birey kümelerini; aralarındaki cinsel teması; meşru akit, nikâh ve toplumsal sözleşme doğrulama fonksiyonunu ( sözleşmesiz durumu); fiili birleşme eylemini ( birleşmenin gerçekleşmesini); meşru akit yokken gerçekleşen zina durumunu; ise sistemik düzenin, nesep berraklığının ve ahlaki dengenin uğradığı bozulmayı ve negatif değişimi simgeler.