سطح
س - ط - ح
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Mistah, hurma kurutulan yerdir. Sath kelimesi bir yeri bir şey için kullanmak amacıyla düzeltilerek meydana gelen sahadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Mistah, hurma kurutulan yerdir. Sath kelimesi bir yeri bir şey için kullanmak amacıyla düzeltilerek meydana gelen sahadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٣٦باب الحاء والسين والطاء معهما
س ط ح، س ح ط يستعملان فقط
سطح:
السَطْحُ: البَسْطُ، يقالُ في الحَرْب سَطَحُوهم أي أَضْجَعُوهم على الأرض. والسَطيحُ: المَسْطُوح، وهو القَتيل، قال:
حتّى تَراه وَسْطَنا سَطحيا
وسَطيح: اسمُ رجلٍ من بني ذِئبٍ في الجاهليّة الجَهْلاء، كان يَتَكَهَّنُ، سُمِّيَ سَطحياً لأنه لم يكن بين مفاصِلِه قَصَب يَعمِدُه، كانّ لا يقدِرُ على قُعُوٍد ولا قيام، وكان مسطحاً على ألأرض وفيه
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٩٨السَطْح معروف، وهو من كل شيء أعلاه. وسَطَحَ الله الأرضَ سَطْحاً: بَسَطَها. وتَسْطيح القبْرِ: خلاف تَسْنيمه. وأَنْفٌ مُسَطَّحٌ: مُنْبَسِطٌ جداً. والسَطيحة والسَطيحُ: المَزادَةُ. والسَطيح: المُسْتَلْقي عَلى قَفاه من الزَمانَةِ. وانْسَطَحَ الرجُل: امتدّ على قفاهُ ولم يتحرك. والسُطَّاحُ بالضم والتشديد: نَبْتٌ، الواحد سُطّاحَةٌ. والمِسْطَحُ: الصَفاةُ يحاط عليها بالحجارة فيجتمع فيه الماء. والمِسْطَحُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٥٥٠ح س ط
سطح ، سحط ، طحس
استعمل منه : سطح ، سحط ، طحس .
سطح : قال الليث : السَّطْحُ : سَطْحُك الشيءَ على وجه الأرض ، كما تقول في الحرب : سَطَحُوهُم أي أَضْجَعُوهُم على الأَرْضِ ، والسَّطِيحُ المسطوح هو القَتِيلُ ، وأنشد :
حتى تَراهُ وَسْطَهَا سَطيحاً
وسَطِيحٌ الذِّئْبِيُّ كان في الجاهلية يتكَهَّنُ سُمِّي سطيحاً ، لأنه لم يكن له بين مَفَاصِلِه قَصَبٌ فكان لا يقدر على قيام ولا قعود ، وكان مُنْسَطِحاً
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٠٢٢(باب السين والطاء وما يثلثهما)
(سطع) السين والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على طول الشيء وارتفاعِهِ في الهواء. فمن ذلك السَّطع، وهو طول العنق. ويقال ظليم أسطَعُ، ونَعامة سَطْعاء. ومن الباب السِّطاع، وهو عمود من عُمُد البيت. قال القطاميّ:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])ويقال سَطَع الغبارُ* وسطعت الرائحة، إذا ارتفعت. والسَّطْع: ارتفاع صوت الشيء إذا ضربتَ عليه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٣- السطح: أعلى البيت. يقال: سطحت البيت: جعلت له سطحا، وسطحت المكان: جعلته في التسوية كسطح، قال: ﴿وإلى الأرض كيف سطحت﴾ [الغاشية/20]، وانسطح الرجل: امتد على قفاه، قيل: وسمي سطيح الكاهن (راجع: خبره في أعلام النبوة للماوردي ص 165) لكونه منسطحا لزمانة. والمسطح: عمود الخيمة الذي يجعل به لها سطحا، وسطحت الثريدة في القصعة: بسطتها.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩٢س ط ح
سطح الشيء: بسطه وسواه ومنـه سطـح الخبـز بالمسطـح وهـو المحـور وسطـح الثريـدة فـي الصحفـة ومنـه سطح البيت وسطح مسطح: مستو.
وأنف مسطح: منبسط جداً.
وبسط لنا المسطح والمساطح وهو ا لحصير من الخـوص.
وضربـه فسطحـه إذا بطحـه علـى قفـاه ممتـداً فانسطـح وهـو سطيـح ومنسطـح وبـه سمـي سطيـح.
وضربـه بالمسطـح وهو عمود الخباء.
وشرب من السطيحة وهي المزادة.
وبات بين سطيحتين.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬١٢٧سَطَحَ الرجلَ وغيره يَسطَحه، فهو مسْطوحٌ وسَطِيح: أَضْجَعَه وصرعه فبسطه على الأَرض. ورجل مَسْطُوحٌ وسَطِيحٌ: قَتيلٌ منبَسِطٌ؛ قال الليث: السَّطِيحُ المَسْطُوحُ هو القتيل: وأَنشد:
حتى يَراه وَجْهها سَطِيحا
والسَّطِيح: المنبسط، وقيل: المنبسط البطيء القيام من الضعف. والسَّطِيح: الذي يولد ضعيفاً لا يقدر على القيام والقعود، فهو أَبداً منبسط. والسَّطِيح: المستلقي على قفاه من الزمانة.
وسَطِيحٌ: هذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٣٦* س ط ح * * سَطْحُ * كل شيء أعلاه و * سطَحَ * الله الأرض بسطها من باب قطع و * تَسْطِيحُ * القبر ضد تسنيمه و * السَّطِيحُ * و * السَّطِيحةُ * بكسر الطاء فيهما المزاودة و * المَسْطَحُ * بفتح الميم وكسرها الموضع الذي يُبسط فيه التمر ويُجفف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٨٨٨السطح: ظهر البيت إذا كان مستويا، لانبساطه، وهو معروف، وأعلى كل شيء ، والجمع سطوح. السطح: ع بين الكسوة وغباغب ، الكسوة، بالضم: قرية بدمشق، وسيأتي. وتقدم غباغب، كان فيه وقعة للقرمطي أبي القاسم نسبوا إلى حمدان بن الأشعث الملقب بقرمط صاحب الناقة . سطحه يسطحه كمنعه فهو مسطوح وسطيح: بسطه . وفي حديث عمر رضي الله عنه: قال للمرأة التي معها الصبيان: أطعميهم وأنا أسطح لك ، أي أبسطه حتى يبرد.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٣٩سَطَحَهُ
1 سَطَحَهُ ذ , (A, K,) aor. سَطَحَ , (K,) inf. n. سَطْحٌ, (Msb,) He spread it, spread it out or forth, or expanded it: (A, Msb, K:) this is the primary signification. (Msb.) You say, سَطَحَ اللّٰهُ الأَرْضَ, inf. n. as above, God spread, or expanded, the earth. (S.) And سَطَحَ التَّمْرَ, aor. and inf. n. as above, He spread the dates [to dry]. (Msb.) And سَطَحَ الثَّرِيدَ فِى الصَّحْفَةِ
سَطَحَهُ 1 سَطَحَهُ ذ , (A, K,) aor. سَطَحَ , (K,) inf. n. سَطْحٌ, (Msb,) He spread it, spread it out or forth, or expanded it: (A, Msb, K:) this is the primary signification. (Msb.) You say, سَطَحَ اللّٰهُ الأَرْضَ, inf. n. as above, God spread, or expanded, the earth. (S.) And سَطَحَ التَّمْرَ, aor. and inf. n. as above, He spread the dates [to dry]. (Msb.) And سَطَحَ الثَّرِيدَ فِى الصَّحْفَةِ [He spread evenly the crumbled, or broken, bread in the bowl]. (A.) And سَطَحَ سُطُوحَهُ He made even his سُطُوح [or flat roofs]; as also ↓ سَطَّحَهَا, (K,) inf. n. تَسْطِيحٌ. (TA.) And سَطَحَ البَيْتَ, aor. and inf. n. as above; [He made a flat roof to the house, or chamber;] as also ↓ سطّحهُ. (TA.) And القَبْرَ ↓ سَطَّحْتُ, inf. n. as above, I made the top [or roof] of the grave [flat] like the سَطْح [of a house]: (Msb:) تَسْطِيحُ القَبْرِ is the contr. of تَسْنِيمُهُ. (S, A.) ― -b2- He threw him down (A, L, K) [so that he lay] extended on the back of his neck, (A,) or spread upon the ground. (L.) And He threw him down on his side. (K.) And سَطَحَ النَّاقَةَ He made the she-camel to lie down on her breast. (TA.) ― -b3- And He sent him with his mother; namely, a lamb or kid, or a new-born lamb or kid. (O, K.)
2 سَطَّحَ see above, in three places.
5 تَسَطَّحَ see what next follows.
انسح 7 انسح ذ It was, or became, spread, spread out or forth, or expanded; as also ↓ تسطّح. (TA.) ― -b2- Said of a man, He became extended [lying] on the back of his neck, (S, Msb,) affected by a disease of long continuance, or crippled, (Msb,) and moved not: (S, Msb:) or he became thrown down [so that he lay] extended on the back of his neck. (A.)
Q. Q. 3 [accord to the S, but of an extr. form]. اِسْلَنْطَحَ It (a thing) was, or became, long and wide. (AA, S. [Mentioned in the S in this art., as though of the measure اِفْلَنْعَلَ: see also art. سلطح.])
سَطْحٌ سَطْحٌ ذ a word of well-known meaning; (S;) The upper, or uppermost, part [or surface] of a house or chamber &c.; (Msb;) [the flat top or roof of a house &c.;] the back (ظَهْر) of a house or chamber (K, TA) when it is flat, level, or even; because of its expansion: (TA:) and the upper, or uppermost, part [or surface] of anything: (K:) or it has this last meaning [primarily]: and hence the سَطْح of a house or chamber: (A:) pl. سُطُوحٌ. (Msb, TA.) ― -b2- [In geometry, A plane; i. e.] the سَطْح is that which is divisible in length and breadth and is terminated by a line [or lines]. (KT.)
سَطِيحٌ سَطِيحٌ ذ Spread, spread out or forth, or expanded; as also ↓ مَسْطُوحٌ. (TA.) ― -b2- Extended, (Msb,) or thrown down [so as to be lying] extended, (A,) or lying as though thrown down or extended, (S,) on the back of his neck, (S, A, Msb,) in consequence of disease of long continuance, or crippleness; (S, Msb;) and ↓ مُنْسَطِحٌ signifies the same: (A:) or spread [upon the ground], slow in rising, by reason of weakness, (L, K,) or And One born weak, unable to stand and to sit, so that he is always spread [upon the ground]. (TA.) And Slain, spread [upon the ground]; as also ↓ مَسْطُوحٌ. (K.) ― -b3- See also the next paragraph.
سَطِيحَةٌ سَطِيحَةٌ ذ One of the vessels for water; (TA;) a [leathern water-bag of the kind called] مَزَادَة, (S, A, Mgh, Msb, K, TA,) made of two skins (Mgh, TA) placed opposite to each other; it is small, and large; but the مزادة [properly so called] is larger than it; (TA;) and ↓ سَطِيحٌ signifies the same. (S, K, TA.)
سُطَّاحٌ سُطَّاحٌ ذ A certain kind of plant, (As, AHn, S, O, K,) of the plants that grow in plain, or soft, ground: (AHn, O:) n. un. with ة: (As, AHn, S, O:) accord. to Az, the سُطَّاحَة is a certain herb, or leguminous plant, upon which cattle pasture, and with the leaves of which the heads are washed: (TA:) or it is a certain plant growing in plain, or soft, tracts, and spreading upon the ground: or a certain tree, or shrub, that grows in the places where cattle recline around the waters, spreading, but scanty, and of no use. (L.) And Any kind of plant that spreads (AHn, O, K) upon the ground, and does not grow tall: such as run and extend, as the melon or water-melon (بِطِّيخ), and the cucumber (قِثَّآء), and the colocynth, are all called شَرْىٌ: and such especially as are eaten [by men], like the gourd, and the cucumber (قِثَّآء and خِيَار), and the melon or water-melon (بِطِّيخ), are called يَقْطِينٌ. (AHn, O.)
مَسْطَحٌ مَسْطَحٌ ذ , (Msb,) or ↓ مِسْطَحٌ, (K,) or both, (S, O,) the former because it means a place, (O,) A place (S, R, O, Msb) that is even, or level, (R,) in which, (S, O, Msb,) or upon which, (R,) dates are spread (S, R, O, Msb) and dried; (S, R, O;) i. q. جَرِينٌ; (K;) of the dial. of El-Yemen: (TA:) [pl. مَسَاطِحُ.] ― -b2- رَأَيْتُ الأَرْضَ مَسَاطِحَ means I saw the land [bare, or] destitute of pasturage; likened to بُيُوت مَسْطُوحَة [i. e. flat-topped houses]. (TA.)
مِسْطَحٌ مِسْطَحٌ ذ A rolling-pin; i. e. the implement with which bread [or dough] is expanded. (O, K.) ― -b2- The pole, (S, A, Mgh, O, Msb,) or a pole, (K,) of a [tent such as is called] خِبَآء, (S, A, O, Msb, K,) or of a [tent such as is called] فُسْطَاط. (Mgh.) ― -b3- The transverse piece of wood upon the two props of the grape-vine, with the hoops [that are affixed upon it]. (K.) ISh says that when a grape-vine had a raised support made for its branches to lie thereon, recourse was had to props, for [the feet of] which holes were dug in the ground, each prop having two forking portions [at the head]; then a piece of wood (خَشَبَةٌ, so in the O, in the TA [erroneously] شعبة,) is taken, and laid across two props, and this transverse piece of wood is called the مِسْطَح, [pl. مَسَاطِحُ,] and upon the مَسَاطِح are placed hoops, from the nearest part thereof to the furthest; (O, TA;) and the مساطح with the hoops are called مساطح. (O.) ― -b4- A smooth piece of rock or hard stone, surrounded with stones, in which water collects: (S, O, K:) or a wide slab of rock or hard stone, bordered round, for the rain-water [to collect therein]: and sometimes God creates, at the mouth of the well, a smooth, even, piece of rock or hard stone, [thus called,] which is surrounded with stones, and from which the camels are watered, like the حَوْض. (T, TA.) [See also حَوِيَّةٌ.] ― -b5- Also i. q. مَسْطَحٌ, q. v. (S, O.) ― -b6- And A mat (S, O, K) woven (O) of خُوص (A, K) or طُفْى (O) [i. e. leaves] of the دَوْم [or Theban palm]; (O, K;) as also ↓ مِسْطَاحٌ. (A.) ― -b7- A large roasting-pan (مِقْلًى) for wheat, (K, TA,) which is roasted therein. (TA.) ― -b8- And A mug (كُوز) that is used in travelling, having one جَنْب [app. here meaning flat side]; (O, K, TA;) as also ↓ مِسْطَحَةٌ: it is like the مِطْهَرَة; not foursided. (TA.)
مِسْطَحَةٌ مِسْطَحَةٌ ذ : see what next precedes.
مُسَطَّحٌ مُسَطَّحٌ ذ [Plane, or flat; opposed to كُرِىٌّ &c.]. ― -b2- A flat roof (سَطْحٌ) made even. (A, TA.) ― -b3- A nose spreading very widely. (S, K.)
مِسْطَاحٌ مِسْطَاحٌ ذ : see مِسْطَحٌ, last sentence but two.
مَسْطُوحٌ مَسْطُوحٌ ذ : see سَطِيحٌ, in two places. ― -b2- بَيْتٌ مَسْطُوحٌ [A house, or chamber, having a flat roof made to it]. (TA.)
مُنْسَطِحٌ مُنْسَطِحٌ ذ : see سَطِيحٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧١٨سَطَحَ
سَطَحَ A ( n. ac. سَطْح 1 ),
a. Spread out; made even, levelled.
b. Threw down.
سَطَّحَ
سَطَّحَ II ,
a. see I (a) .
تَسَطَّحَ
تَسَطَّحَ V ,
a. Was spread out, flattened, levelled; was thrown on his back.
اِنْسَطَحَ
اِنْسَطَحَ VII ,
a. Lay on his back.
سَطْح
سَطْح 1 , ( pl. سُطُوْح 27 ),
a. Surface, superficies, plane; terrace; flat roof; platform.
مِسْطَح
مِسْطَح 20 , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٦٬١٩٦سطح
سَطَحَ - يَسْطَحُ، سُطِحَ - يُسْطَحُ
سَطَحَ - يَسْطَحُ + كائن + شيئاً: يجعل للشيء سطحاً: يجعل للشيء سطحاً مستوياً منبسطاً سهلاً: ويكون بمثابة غلاف أو قشرة أو جلد تستر ما تحته من النتوءات والخشونة
سُطِحَ - يُسْطَحُ: مبني للمجهول من " سَطَحَ - يَسْطَحُ "
﴿وَإِلَى الأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ﴾: لها قشرة أرضية منبسطة ومستوية بمثابة سطح فوق كتلة
الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ٣)
- أرض
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سطح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, مهد, فرش, مدد |
| Zıt Kök | كور |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üstünü veya yüzeyini yaymak, uzatmak, düz ve serili kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünün insanın yerleşip yaşayabileceği geniş bir zemin halinde serilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kaotik ve engebeli unsurların işlevsel bir düzlem ve platform haline getirilmesi |
| Kritik Hata Riski | İfadenin fenomenolojik ve işlevsel yayılma anlamını yok sayıp kaba bir geometrik düz dünya iddiasına indirgenmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سط | Uzatmak, yaymak, bir hat veya satıh boyunca enlemesine açmak; nitekim سطر kökünde satır ve düzenli çizgi, سطو kökünde ise boylu boyunca uzanıp hâkimiyet kurma anlamı mevcuttur | ح | Boğaz harfi olan ح sesinin getirdiği açılma, ferahlık ve yayılma boyutuyla çekirdeğin uzama hareketi salt çizgisel bir hat olmaktan çıkıp iki boyutlu geniş bir yüzeyin serilmesine ve düzleştirilmesine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Sağlam bir dayanak noktası oluşturma, alttan destekleme ve zemini sabitleme hareketini kurar |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çevreleyen bir yayılım, kapsayıcı bir genişleme ve sınırları içine alan bir yayılma etkisi verir |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Bir alanı korunaklı, sınırları belirlenmiş ve kullanılabilir bir avlu veya düzlük halinde tecrit eder |
| سطح | Sağlam bir zemin desteğinin (س) çevreye doğru yayılarak kapsayıcı hale gelmesi (ط) ve emniyetli, serili bir yaşam alanı olarak sınırlanması (ح) hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çadırın, evin veya damın üstünün düzlenip yayılması; çöl hayatında hurmaların kurutulmak üzere serildiği düzlenmiş toprak alan (el-mesṭaḥ) ve zayıflıktan yahut ölümden ötürü boylu boyunca yere serilip uzanmış kişi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Çadırın üstünü açıp geren direk ve örtü anlamında Huzaa kabilesinden bir adamı yeren şu beyitte geçer: تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا / وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde savaşta yere serilen maktule es-satîh denmesi, yolculukta taşınan ve yayvan yapısıyla yere yayılan su kabına es-satîha adı verilmesi ve uzuvlarında kemik bulunmadığı için daima yere serili durduğu rivayet edilen Cahiliye kâhini Satîh الذئبي nisbesiyle anılır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سطح kökü, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde çok belirgin ve fonetik denkliği tam olan bir yayılma matrisine dayanır. İbranicede שטח (šāṭaḥ) fiili doğrudan «yaymak, sermek, serip genişletmek» (örneğin tahılları kurutmak için yaymak veya elleri dua için açmak) anlamına gelir. Süryanicede ܫܛܚ (šṭaḥ) kökü de benzer biçimde «düzleştirmek, sermek, boylu boyunca uzatmak» manasında işlenir. Akadca šaṭāḫu kökü ise «uzun olmak, boylu boyunca uzanmak, genişlemek» anlamıyla bu semantik ailenin birincil eksenini gösterir. Sami dillerindeki bu ortak miras, kökün temel çekirdeğinin dikey bir yükselme değil, yatay eksende bir şeyin katlarını açarak veya engebelerini gidererek onu yayvan, kullanılabilir ve serili bir alan haline getirme hareketi olduğunu kanıtlar.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Serme, yayma, dam yapma, düzleme | Bir nesneyi ya da zemini yatay olarak açıp üzerine basılabilir veya bir şey serilebilir hale getirme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שטח ve Süryanice ܫܛܚ | İbranice ve Süryanicede kurutulacak nesneleri veya yaygıları yere serme, yayma eylemiyle tam kök ve anlam denkliği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yatay açılma kökleri | Çad ve Kuşitik dillerinde yer yer serilme ve yayılma bildiren ikili ses yapılarıyla tematik yakınlık | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سطح | Anlamlı | Yaymak, düzleştirmek | Bir yüzeyi serip kullanılabilir ve düz hale getirmek | Kur'an'da geçer, hedef kök |
| سحط | Anlamlı | Kesmek, helak etmek | Boğazlamak, şiddetle tüketip ortadan kaldırmak | Anlam ekseni dikey kesişe kaymıştır, Kur'an'da geçmez |
| طسح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir, Kur'an'da geçmez |
| طحس | Anlamlı | Yere sermek, ezmek | Şiddetle vurup yere yapıştırmak veya helak etmek | Yere indirme yönüyle zayıf bir temas taşır, Kur'an'da geçmez |
| حسط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir, Kur'an'da geçmez |
| حطس | Anlamlı | Kırmak, ezmek | Sert bir darbeyle yere çalmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سطح | Merkez | Yüzeyi yaymak ve düzlemek | Bir şeyin üst tabakasını engebesiz bir platform gibi yaymaktır | Zemin oluşturma ve yüzey düzlüğü asıldır |
| بسط | Komşu | Genişletmek, açmak | Genişlik ve engelsizlik katar; yüzeyin düzlenmesinden ziyade sahanın darlığının giderilmesidir | Bolluk ve ferahlık boyutu baskındır |
| مهد | Komşu | Beşik gibi hazırlamak | Bir canlının barınması için şefkatle ve konforla döşemektir | Bakım, hazırlık ve himaye yönü belirleyicidir |
| فرش | Komşu | Yaygı sermek | Bir şeyin altına yatak veya örtü sermektir | Tabanlık ve altta kalma vasfı öne çıkar |
| مدد | Komşu | Çekip uzatmak | Çizgisel veya mekânsal sınırları ileriye doğru taşımaktır | Süreklilik ve boyutça uzama esastır |
| كور | Zıt | Sarmak, dürmek, yuvarlamak | Bir şeyi yaymak yerine toplayıp küre haline getirmek veya sarmaktır | Yüzeyin yayılmasının zıddı olan bükülme hareketidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سطح | Düzleştirmek, sermek | Bir nesnenin üstünü açıp yayarak düz bir zemin haline getirmek | Kesin |
| Latince | Planare, sternere | Düzeltmek, sermek | Planare yüzeydeki pürüzleri giderip düzlem yapmayı; sternere ise yere sermeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To flatten, to level, to spread out | Düzleştirmek, yaymak | Flatten engebesiz kılmayı, spread out ise yatay alana yaymayı verir; kökün zemin hazırlama vasfını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Ebnen, ausbreiten | Düzlemek, yaymak | Ebnen sathın pürüzsüzlüğünü, ausbreiten ise genişleyen yüzey hareketini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Aplanir, étendre | Düzleştirmek, yaymak | Aplanir sathın düzlemselliğini, étendre ise genişleyerek açılmasını sağlar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُطِحَتْ | Yeryüzünün insanın yaşamasına, yerleşmesine ve seyrine elverişli bir zemin kılınması | Gözlemcinin ufkuna hitap eden kevnî ayetler ve ilahi kudret delilleri bağlamı; Gâşiye 88:20 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî deliller ve hudûs | Yeryüzünün serilişinin tesadüfle değil, bilinçli bir tanzim ve in'âm gayesiyle yapılmış olması | İlahi kudret ve hikmetin tabiat üzerindeki fiili |
| Fıkıh | İmar, mülkiyet ve namaz | Evlerin ve mescidlerin damları (es-sutûh), damda namaz kılmanın hükmü ve dam kullanımındaki komşuluk hakları | Üst yüzey ve çatı zeminlerinin hukuki tasarrufu |
| Tefsir | Gâşiye suresinin nüzul bağlamı | Ayetteki ifadenin küreselliğe mani olup olmadığı; bedevî gözlem ufkundan hareketle insanın algıladığı pratik düzlük | Fenomenolojik hitap ve beşeri tecrübe zemini |
| Hadis | Âdâb ve fıtnat rivayetleri | Çatısında veya damında korkuluk bulunmayan yüksek yerlerde uyuma yasağı; ayrıca kâhin Satîh ile ilgili tarihsel aktarımlar | Korunaksız yüksek düzlükler ve boylu boyunca serilme hali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılışın hikmeti | İmtihan platformu | İnsanın üzerinde ibadet ve kulluk yapabileceği kararlı bir yaşam alanı kurmak | Yeryüzü insanın ibadetini ifa edebileceği elverişli bir zemin olarak döşenmiştir | Kesin |
| İlmi | Fiziksel coğrafya ve algı | Fenomenolojik zemin | Yerel ölçekte gözlemcinin hareketini ve inşa faaliyetini mümkün kılmak | Küresel bütünlük içinde dahi insanın temas ettiği yüzey teğetsel bir düzlem olarak işler | Güçlü |
| Siyasi | Hâkimiyet alanı | Toprak bütünlüğü | Sınırları belirlenebilir ve üzerinde nizam kurulabilir bir egemenlik sahası sağlamak | Düzlenen ve serilen toprak idari yönetimin üzerinde icra edildiği tabandır | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim sahası | Tarım ve yerleşim zemini | Ekin ekmeye, hayvan otlatmaya ve yerleşim kurmaya müsait taban oluşturmak | Engebeli arazinin aksine düzlenmiş yüzeyler üretimin ve ticaret yollarının ana arteri olur | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Diferansiyel geometride teğet düzlem (tangent plane approximation) | Eğri bir manifoldun (kürenin) her yerel noktasında teğet olan düzlem sayesinde yüzeyin yerel olarak düzlemi gibi davranması ve hesaplanabilmesi hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat eşitliği zemini (level playing field) | Toplumsal kuralların bireyler arasındaki haksız pürüz ve uçurumları gidererek herkes için yürünebilir, adil bir taban üretmesi | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayette geçen «sutihat» fiilini modern geometrik anlamda mutlak düzlük veya tepsi biçiminde bir dünya modeli olarak yorumlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın hitap pedagojisi gereği, insanın gözlem alanına giren coğrafyanın dağlar, kayalıklar ve vadiler arasında boğulmayıp üzerinde yürünebilir, yerleşilebilir geniş sahalar halinde yayılmış olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın varlık ufkunu beşeri algı ve tecrübeden kopararak lafzî bir kozmolojik polemiğe hapsetmek; böylece ayetin asıl maksadı olan şükür ve tefekkür çağrısını bilimsel uyumsuzluk iddiasıyla gölgelemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan idrakine ve dolaysız gözlemine nasıl hitap ettiğini, varlığı tasvir ederken insanın pratik yaşam tecrübesini (fenomenolojiyi) nasıl esas aldığını gösteren en temel kavramsal sınırlardan biridir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Devenin yaratılışı, göğün yükseltilişi ve dağların dikilişiyle birlikte yeryüzünün serilişini ardışık bir tefekkür dizisi halinde sunan kevnî ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetlerin modern jeodezik ve astrofizik tanımlar vermek için değil; muhatabın dünyayı bir nimet, karargâh ve intizam alanı olarak kavraması için indiğini hatırlatarak anakronik bilimselcilik ile anakronik lafızcılık hatalarını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir örtüyü, hurmayı veya yapının üstünü engebesiz biçimde yaymak; zemini boylu boyunca sererek kullanılabilir düz bir yüzey haline getirmek.
- Soyut anlamBir sistemdeki dağınıklık, sarp engeller ve kaotik pürüzlerin giderilerek üzerinde eylem yapılabilir, kararlı ve kapsayıcı bir etkinlik platformunun inşa edilmesi.
- Sistematik karşılıkEğri ve karmaşık bir yapının yerel ölçekte düzlemleştirilerek yaşam, idrak ve hareket için kararlı bir tabana (substratum) dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBu modelde eğrilik barındıran genel kütleyi veya manifold yapısını; insan algısının ve yaşamının temas ettiği yerel koordinatı; bu noktadaki zemin yönelimini; ise yerel ölçekte pürüzsüzleşip açılan iki boyutlu yaşamsal düzlemi (satıh) simgeler. Model, kökün özündeki «eğriliği veya engebesi olan bir yapının insan tecrübesi ölçeğinde yayılıp düz bir zemin haline getirilmesi» dinamiğini sembolize eder.