سفع
س - ف - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Kesinlikle yakalayacağız
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٤٥باب العين و السين والفاء معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع-مستعملات ف ع س- ف س ع مهملان.
عسف:
العَسْفُ: السّيُر على غير هُدى، وركوب الأمر من غير تدبير، وركوب مفازة بغير قصد، ومنه التعسف. قال:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ
والعسيف: الأجير. قال:
كالعسيف المربوع شل جمالا ماله دون منزلٍ من بـيات
وعَسَفَ البعيرُ يَعْسِفُ عَسْفا وعُسوفا إذا كان في حشرجة
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٣٨سَفَعْتُ بناصيته، أي أخذتُ. قال الشاعر:
قومٌ إذا فَزِعوا الصَريخَ رَأَيْتَهُمْ من بين مُلْجِمِ مُهْرِهِ أو سافِعِ
ومنه قوله تعالى: "لَنَسْفَعاً بالناصِيَةِ". ويقال: به سَفْعَةٌ من الشَيطان، أي مَسٌّ، كأنَّه أخذ بناصيته. وسَفَعَتْهُ النارُ والسمومُ، إذا لفحته لفحاً يسيراً فغيَّرتْ لونَ البشرة. والسَوافِعُ: لوافحُ السَمومِ. والسُفْعةُ بالضم: سَوادٌ مُشْربٌ حُمرةً. والرجلُ أَسْفَعُ ومنه قيل
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٣٤٠باب العين والسين مع الفاء
عسف ، عفس ، سعف ، سفع ، فعس : مستعملات .
عسف : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّة فَنَهى عن قتل العُسَفاء والوُصَفاء . وفي حديث أبي هريرة أن رجلاً جاء إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إن ابني كان عَسيفاً على رجل كان معه ، وإنه زنى بامرأته . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : العُسَفاء : الأُجراء ، والواحد عَسِيف . وقوله : إن ابني كان عَسِيفاً
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٨٨(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٥٤- السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي: سواد ناصيته، قال الله تعالى: ﴿لنسفعا بالناصية﴾ [العلق/15]، وباعتبار السواد قيل للأثافي: سفع، وبه سفعة غضب، اعتبارا بما يعلو من اللون الدخاني وجه من اشتد به الغضب، وقيل للصقر: أسفع، لما به من لمع السواد، وامرأة سفعاء اللون.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٠٩س ف ع
بهـا سُفْعَةُ سَوادٍ، وأثَافٍ سُفْعٌ.
وكل صقر أسفع وكل ثور وحشيّ أسفع.
وحمامة سفعاء: في عنقها سفعة.
قال: من الورق سفعاء العلاطين باكرت فروع أشاء مطلع الشمس أسحما وسفعته النار: لفحته.
وتسفع بالنار: اصطفى.
قال: يا أيها القين ألا تسفع إن الدخان بالسراة ينفع لأنها بلاد برد.
وسفع بناصية الفرس ليلجمه أو يركبه.
قال: قوم إذا نقع الصريخ رأيتهم مـن بيـن ملجـم مهـره
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٥٨السُّفْعةُ والسَّفَعُ: السَّوادُ والشُّحُوبُ، وقيل: نَوْع من السَّواد ليس بالكثير، وقيل: السواد مع لون آخر، وقيل: السواد المُشْرَبُ حُمْرة، الذكر أَسْفَعُ والأُنثى سَفْعاءُ؛ ومنه قيل للأَثافي سُفْعٌ، وهي التي أُوقِدَ بينها النار فسَوَّدَت صِفاحَها التي تلي النار؛ قال زهير: أَثافيَّ سُفْعاً في مُعَرَّسِ مِرْجَل
وفي الحديث: أَنا وسَفْعاءُ الخدَّيْنِ الحانِيةُ على ولدها يومَ القيامة كَهاتَيْنِ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٥٢* س ف ع * * سَفَعَ * بناصيته أي أخذ ومنه قوله تعالى ﴿لنسفعا بالناصية﴾ و * سَفَعَتْهُ * النار والسموم إذا لفحته لفحا يسيرا فغيرت لون البشرة وبابهما قطع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٣١٨سفع الطائر ضريبته، كمنع: لطمها بجناحيه، وفي بعض نسخ الصحاح: بجناحه. سفع فلان فلانا وجه بيده سفعا: لطمه، وسفعه بالعصا: ضربه. ويقال: سفع عنقه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. سفع الشيء سفعا: أعلمه، أي جعل عليه علامة ووسمه، يريد أثرا من النار، وفي الحديث: ليصيبن أقواما سفع من النار أي علامة تغير ألوانهم، وال الشاعر:
وكنت إذا نفس الغوي نزت به سفعت على
سفع الطائر ضريبته، كمنع: لطمها بجناحيه، وفي بعض نسخ الصحاح: بجناحه. سفع فلان فلانا وجه بيده سفعا: لطمه، وسفعه بالعصا: ضربه. ويقال: سفع عنقه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. سفع الشيء سفعا: أعلمه، أي جعل عليه علامة ووسمه، يريد أثرا من النار، وفي الحديث: ليصيبن أقواما سفع من النار أي علامة تغير ألوانهم، وال الشاعر: وكنت إذا نفس الغوي نزت به سفعت على العرنين منه بميسم سفع السموم وجهه، زاد الجوهري: والنار، وزاد غيره: والشمس: لفحه لفحا يسيرا. هكذا في النسخ، وصوابه: لفحته، كما في العباب، قال الجوهري فغيرت لون البشرة، زاد غيره: وسودته، كسفعه تسفيعا، قال ذو الرمة: أذاك أم نمش بالوشم أكرعه مسفع الخد غاد ناشط شبب سفع بناصيته وبرجله يسفع سفعا: قبض عليها فاجتذبها، قاله الليث. وفي المفردات: السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي سواد ناصيته ومنه قوله تعالى: لنسفعا بالناصية، ناصية كاذبة ناصيته: مقدم رأسه، أي لنجرنه بها كما في العباب. وفي اللسان: لنصهرنها، ولنأخذن بها إلى النار، كما قال تعالى: فيؤخذ بالنواصي والأقدام أو المعنى: لنسودن وجهه. وإنما اكتفى بالناصية لأنها مقدمه، أي في مقدم الوجه، نقله الأزهري عن الفراء، قال الصاغاني: والعرب تجعل النون الساكنة ألفا، قال: وقمير بدا ابن خمس وعشري ن فقالت له الفتاتان قـومـا أي قوما بالتنوين، أو المعنى لنعلمنه علامة أهل النار، فنسود وجهه ونزرق عينيه. كما في العباب. ولا يخفى أنه داخل تحت قوله: لنسودن وجهه كما هو صنيع الأزهري، قال: وهذا مثل قوله تعالى: سنسمه على الخرطوم أو المعنى: لنذلنه أو لنقمئنه، من أقمأه، إذا أذله. كما في العباب، وفي بعض النسخ: أو لنذلنه ولنقمئنه ومثله في اللسان وغيره من أمهات اللغة، قال الأزهري: ومن قال: معناه لنأخذن بها إلى النار، فحجته قول الشاعر:
قوم إذا سمعوا الصريخ رأيتهم من بين ملجم مهره أو سافع أراد: وآخذ بناصيته، وحكى ابن الأعرابي: واسفع بيده، أي خذه، ويقال: سفع بناصية الفرس ليركبه، ومنه حديث عباس الجشمي: إذا بعث المؤمن من قبره كان عند رأسه ملك، فإذا خرج سفع بيده، وقال: أنا قرينك في الدنيا. أي أخذ بيده، قال الصاغاني: وكان عبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعا بأن يقول: اسفعا بيده. أي خذا بيده، فأقيماه. قلت: وهذا يدل على أن الصواب في النسخة أو لنقيمنه من أقامه يقيمه. ورجل مسفوع العين، أي: غائرها، عن ابن عباد. قال: رجل مسفوع، أي معيون، أصابته سفعة، أي عين، والشين المعجمة لغة فيه، عن أبي عبيد. ويقال: به سفعة من الشيطان أي مس، كأنه أخذ بناصيته. وفي حديث أم سلمة: أنه دخل عليها وعندها جارية بها سفعة، فقال: إن بها نظرة، فاسترقوا لها. أي علامة من الشيطان، وقيل: ضربة واحدة منه، يعني أن الشيطان أصابها، وهي المرة من السفع، الأخذ. المعنى: أن السفعة أدركتها من قبل النظرة، فاطلبوا لها الرقية، وقيل: السفعة: العين، والنظرة: الإصابة بالعين. والسوافع: لوافح السموم، نقله الجوهري، وفي بعض النسخ لوائح، والأولى الصواب. والسفع: الثوب أي ثوب كان وأكثر ما يقال في الثياب المصبوغة، جمعه سفوع، قال الطرماح: كما بل متني طفية نضح عائط يزينها كن لـهـا وسـفـوع أراد بالعائط: جارية لم تحمل، وسفوعها: ثيابها، أي تبل الخوص لتعمله. السفع، بالضم: حب الحنظل لسوادها، الواحدة بهاء، نقله ابن عباد. السفع: أثفية من حديد توضع عليها القدر، قال: هكذا أصل عربيته. أو السفع هي الأثافي، واحدتها سفعاء، وإنما سميت لسوادها، نقله الليث عن بعضهم، والراغب في المفردات. قلت: وهو قول أبي ليلى، وهي التي أوقد بينها النار فسودت صفاحها التي تلي النار، ثم شبهه الشعراء به فسموا ثلاثة أحجار تنصب عليها القدر سفعا، قال النابغة الذبياني: فلم يبق إلا آل خيم منـصـب وسفع على أس ونؤي معثلب وقال زهير بن أبي سلمى: أثافي سعفا في معرس مرجل ونؤيا كجذم الحوض لم يتثلـم السفع: السود تضرب إلى الحمرة، قيل لها: السفع؛ لأن النار سفعتها. السفع، بالتحريك: سفعة سواد وشحوب في الخدين من المرأة الشاحبة، ولو قال: في خدي المرأة الشاحبة كان أخصر، وزاد في العباب: - بعد المرأة: والشاة - ومنه الحديث: أنا وسفعاء الخدين الحانية على ولدها يوم القيامة كهاتين. وضم إصبعيه أراد بسفعاء الخدين امرأة سوداء عاطفة على ولدها، أراد أنها بذلت نفسها، وتركت الزينة والترفه حتى شحب لونها واسود؛ إقامة على ولدها بعد وفاة زوجها. والسفعة، بالضم: ما في دمنة الدار من زبل أو رمل أو رماد أو قمام متلبد، فتراه مخالفا للون الأرض، نقله الليث. وقيل: السفعة في آثار الدار: ما خالف من سوادها سائر لون الأرض، قال ذو الرمة: أم دمنة نسفت عنها الصبا سفعا كما ينشر بعد الطية الكـتـب
ويروى: من دمنة، ويروى: أو دمنة. أراد سواد الدمن، وأن الريح هبت به فنسفته، وألبسته بياض الرمل. السفعة من اللون: سواد ليس بالكثير؛ وقيل: سواد مع لون آخر؛ وقيل: سواد مع زرقة أو صفرة، كما في التوشيح؛ وقيل: سواد أشرب حمرة، قال الليث: ولا تكون السفعة في اللون إلا سوادا أشرب حمرة. والأسفع: الصقر، لما به من لمع السواد، كما قاله الراغب، والصقور كلها سفع. الأسفع: الثور الوحشي الذي في خديه سواد يضرب إلى الحمرة قليلا. قال الشاعر - يصف ثورا وحشيا شبه ناقته في السرعة به -: كأنهـا أسـفـع ذو حـدة يمسده القفر وليل سـدي كأنما ينظر مـن بـرقـع من تحت روق سلب مذود شبه السفعة في وجه الثور ببرقع أسود. الأسفع من الثياب: الأسود. قال رؤبة: كأن تحتي ناشطا مولعـا بالشام حتى خلته مبرقعا بنيقة من مرجلي أسفعا قال ابن عباد: يقال: أشل إليك أسفع، وهو اسم للغنم إذا دعيت للحلب، هكذا نص العباب. وفي بعض النسخ: اسم للعنز، ومثله في التكملة. والسفعاء: حمامة صارت سفعتها في عنقها دون الرأس في موضع العلاطين فوق الطوق، قال حميد بن ثور - رضي الله عنه -: من الورق سفعاء العلاطين باكرت فروع أشاء مطلع الشمس أسحما قال ابن دريد: بنو السفعاء: بطن من العرب. والمسافع: المسافح، عن ابن عباد. أي الناكح بلا تزويج، كما فسره الزمخشري، قال: وهو مجاز. المسافع: المطارد، ومنه قول الأعشى: يسافع ورقاء غـورية ليدركها في حمام ثكن أي يطارد. وثكن: جماعات. المسافع: الأسد الذي يصرع فريسته. المسافع: المعانق، وقيل: المضارب، وبهما فسر قول جنادة بن عامر الهذلي، ويروى لأبي ذؤيب: كأن محربا من أسد ترج يسافع فارسي عبد سفاعا
قال أبو عمرو: يسافع، أي يعانق، وقيل: يضارب. وعبد: هو عبد ابن مناة بن كنانة بن خزيمة. والاستفاع، كالتهبج، بالباء الموحدة قبل الجيم. واستفع لونه مبنيا للمفعول أي تغير من خوف أو نحوه كالمرض. وتسفع: اصطلى، ومنه قول تلك البدوية لعمر بن عبد الوهاب الرياحي: ائتني في غداة قرة وأنا أتسفع بالنار. وأسيفع: مصغر أسفع صفة علما: اسم، قال السبكي في الطبقات: كذا ضبطه ابن باطيش بكسر الفاء، وقال الدار قطني في المؤتلف والمختلف: الأسيفع: أسيفع جهينة، مشهور، ومنه قول عمر رضي الله عنه: ألا إن الأسيفع أسيفع جهينة، رضي من دينه وأمانته بأن يقال: سابق الحاج، أو قال: سبق الحاج، فادان معرضا، فأصبح قد رين به، فمن كان له عليه دين فليغد بالغداة، فلنقسم ماله بينهم بالحصص، هذا الحديث الذي أشار به في تركيب ع-ر-ض وأحاله على هذا التركيب. ومما يستدرك عليه: أرى في وجهه سفعة من غضب، وهو تمعر لونه إذا غضب، وهو تغير إلى السواد، وهو مجاز. ونعجة سفعاء: اسود خداها وسائرها أبيض. وسفع الثور: نقط سود في وجهه، وهو مسفع، كمعظم. وظليم أسفع: أربد. والمسافعة: الملاطمة، ومنه سمي مسافع، وهو مجاز. وسافع قرنه مسافعة، وسفاعا: قاتله. واستفع الرجل: لبس ثوبه، واستفعت المرأة: لبست ثيابها وقد سموا أسفع، وسفيعا، مصغرا، ومسافعا. والأسفع البكري: صحابي له حديث رواه عنه مولاه عمر بن عطاء، رواه الطبراني في معجمه. ويزيد بن ثمامة بن الأسفع، وأخواه: سرج وعبد الله، في الجاهلية. وفي همدان: الأسفع بن الأدبر، والأسفع بن الأدرع، ومسافع بن عياض بن صخر القريشي التميمي، قال أبو عمر: له صحبة، وكان شاعرا. ومسافع الديلي، قال البخاري: له صحبة، روى عنه ابنه عبيدة. وكمي مسفع، كمعظم: اسود من صدإ الحديد، قال تأبط شرا: قليل غرار العين أكبر همه دم الثأر أو يلقى كميا مسفعا و سفعة بن عبد العزى الغافقي، بالفتح: صحابي، قاله ابن يونس.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٦١٨سَفَعَتْهُ السَّمُومُ
1 سَفَعَتْهُ السَّمُومُ ذ , (S,) or سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَهُ, (K,) and النَّارُ, (S,) and الشَّمْسُ, (TA,) aor. سَفَعَ , (K,) inf. n. سَفْعٌ, (TK,) The hot wind, (S, K,) and the fire, (S,) and the sun, (TA,) smote, or burned, (S, K,) him, (S,) or his face, (K,) slightly, (S, K,) so that it altered the colour of the external skin, (S,) and, as some add, blackened it; (TA;)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٩٠سَفَعَ
سَفَعَ A ( n. ac. سَفْع 1 ),
a. Slapped, smacked, buffeted; beat, struck, smote.
b. [ Bi ], Seized, grasped.
سَفَّعَ
سَفَّعَ II ,
a. see I (a) .
سَاْفَعَ
سَاْفَعَ III ,
a. see I (a) .
تَسَفَّعَ
تَسَفَّعَ V
a. [ Bi ], Warmed himself at ( the fire ).
b. [ Bi ], Was burned, scorched by.
سَفْع
سَفْع 1 , ( pl. سُفُوْع 27 ),
a. Garment.
سُفْعَة
سُفْعَة 3t , ( pl. سُفَع 9 ),
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٢٣٠سفع
سَفَعَ - يَسْفَعُ
سَفَعَ - يَسْفَعُ + كائن أو شيء + كائناً + بـِشيء: يصفعه ويلطمه: يضربه على خده أو وجه أو قفاه أو ناصيته بالكف
﴿كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَاً بِالنَّاصِيَةِ﴾: وهي تقرأ: لـَنـَسْفــَعـَنْ بالناصية: لنـَضْربنَّ بناصيته بالكف
وقد يكون المعنى يغير لون البشرة إلى الأسود أو الأسمر بسبب التعرض إلى الشمس أو الحرارة وهي
الآيات التي ورد فيها(١)
كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ
Kesinlikle yakalayacağız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أخذ, قبض, جرر, جذب |
| Zıt Kök | ترك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi şiddetle, aniden ve alçaltıcı biçimde el ile yakalayıp çekmek; ateşin veya sam yelinin deriyi kavurup rengini karartması |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan ve kibirlenen zorbanın perçeminden yakalanarak aşağılayıcı bir sürüklenişle cezalandırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gurur ve kibrin kaynağı olan tepe noktanın (alın/perçem) mutlak bir ilahi kudretle zillet içinde denetime alınıp boyun eğdirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca alelade bir «tutmak» veya «yakalamak» fiili sanılması; eylemin içerdiği şiddetli yakalama, alçaltıcı çekiş ve ardında bıraktığı karartıcı iz (leke/damga) boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya yönelme, alçalma, incelme, yüzeyden sıyırma veya dökülme hareketi (karşılaştırınız: سفل alçalmak, سفك dökmek/akıtmak, سفح dökmek/dağ eteği, سفر açığa çıkarmak/sıyırmak, سفه hafiflik ve akıl düşüklüğü). | ع | Boğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle eylem, somut bir nesneyi elle şiddetle yakalayarak aşağı doğru çekip sürükleme ve yakıcı bir temasla yüzeyi karartıp iz bırakma şeklinde güçlü, ani ve görünür bir baskıya dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Batma, tutunma, takılma ve ansızın kavrama etkisi. |
| ف | Ağız | Dışa açılma, soluk, nefes, yüzey ve kenar noktası. |
| ع | Göz | Görme, açığa çıkma, doğrudan odaklanma ve belirgin kaynak. |
| سفع | Diken gibi saplanıp kavrayan bir gücün yüzeydeki en görünür ve açık noktaya odaklanarak şiddetle yapışması ve iz bırakması | Açığa çıkmış, görünen bir uzva (alın/perçem) aniden saplanır gibi yapışıp onu aşağıya doğru çekerek boyun eğdirme ve kavurucu bir tesirle rengini değiştirme hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir atlının ya da devenin yelesinden/perçeminden el ile sıkıca ve sertçe yakalamak; ocağın ateşten kararmış üç ayağı (el-esâfî); sam yelinin veya ateşin yüze çarpıp rengini karartması (es-suf‘a). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında terk edilmiş yurdun ocak taşlarını ateşin kararttığı rengi niteleyerek şöyle anar: أَثَافِيَّ سُفْعاً فِي مُعَرَّسِ مِرْجَلِ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü’l-A‘râbî ve el-Halîl aktarımında geçen bir kullanımda, atı dizginlemek veya binmek üzere perçeminden yakalayan kimse için şöyle denir: مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ أَوْ سَافِعِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Zuhayr.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde سفع kökü, özellikle Orta Sami ve Arapça sahasında iki ana hat üzerinden varlığını hissettirir: İlki yüksek sıcaklık, ateş veya güneş tesiriyle derinin ya da yüzeyin renginin kararması, kızıl-esmer bir leke bağlaması; ikincisi ise el ile ani, sert ve zapt edici bir yakalamayla çekip sürüklemektir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kök doğrudan üçlü biçimiyle zengin bir kullanım sergilemez; ancak fırtına, kasırga veya şiddetli rüzgârın alıp götürmesi, kavurması anlamındaki köklerle fonetik ve anlamsal yakınlıklar kurulabilmektedir (karşılaştırınız: İbranice סער kökünde sert esiş ve sarsma, veya שוף kökünde ezme/çarpma). Arapçada bu kök özelleşerek özellikle saçın/alnın ön kısmından (nâsiye) tutularak bir canlının iradesini kırma eylemine ve ateşin bıraktığı koyu renkli ize has kılınmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çekme/yakalama ve kararma/lekelenme çifti | İki temel anlama dayanır: Şiddetle el ile yakalamak ve hafif kırmızılıkla karışık siyahlık (leke/yanık). İki anlam cezalandırma bağlamında birleşir; yüzünden yakalanıp ateşe sürüklenen kimsenin hem izzetinin kırılması hem de alnının kararması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fonetik ve anlamsal örtüşmeler | Şiddetli sarsıntı, rüzgâr çarpması veya kavurucu sıcaklık yoluyla temas kurma kökleriyle yakınlık. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrudan doğrulanmış soydaşlık bağı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Anlamlı | Perçemden şiddetle yakalamak; ateşin karartması | Hedef köktür; çekip zapt etme ve karartıcı iz bırakma. | Kur'an'da geçer |
| سعف | Anlamlı | Hurma dalı, yardımcı olmak, hacet gidermek | Hurmanın kuru dalı, yaprağı veya bir işin görülmesine el uzatmak. | Kur'an'da geçmez |
| فسع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn) mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| فعس | Anlamlı | Ezmek, çiğnemek, bastırmak | Bir şeyi ayaklar altında çiğneyip bastırarak helak etmek. | Kur'an'da geçmez |
| عسف | Anlamlı | Yoldan sapmak, zulmetmek, körü körüne gitmek | Kılavuzsuz olarak çöle dalmak; haksızlık ve baskı uygulamak. | Kur'an'da geçmez |
| عفس | Anlamlı | Yere vurup çiğnemek, hapsetmek, yoğurmak | Birini yakalayıp yere çalmak ve debelenmesine fırsat vermemek. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Merkez | Alçaltıcı biçimde yakalayıp çekmek | Perçemden kavrayıp aşağılayarak zapt etmek ve damgalamak. | Şiddet, aşağılama ve iz bırakma öğelerini birlikte taşır. |
| أخذ | Komşu | Genel yakalama ve alma | Nötr ve genel bir tutma veya cezalandırmadır; mutlaka perçemden veya aşağılayarak olmak zorunda değildir. | Kapsamı en geniş temel fiildir. |
| قبض | Komşu | Avuç içine alarak tutmak | Bir nesneyi bütünüyle avucun veya hâkimiyetin içine alarak sıkmaktır. | Mülkiyet veya kontrol vurgusu öndedir. |
| جرر | Komşu | Yerde çekip sürüklemek | Yakalanan bir varlığı bırakmadan peşi sıra zemin üzerinde çekmektir. | Eylemin devamlı çekiş boyutunu öne çıkarır. |
| جذب | Komşu | Kendine doğru hızla çekmek | Bir şeyi bir yönden koparıp kendine doğru sertçe hamleyle çekmektir. | Hız ve yön değiştirme nüansı içerir. |
| ترك | Zıt | Bırakmak, terk etmek, serbest kılmak | Yakalamayıp salıvermek, kendi haline bırakmak, müdahale etmemek. | Müdahalesizlik ve serbestiyet durumudur. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفع | Perçemden tutup şiddetle çekmek; karartmak | Bir varlığın en onurlu uzvundan zapt edilerek zilletle sürüklenmesi eylemi. | Kesin |
| Latince | corripere, prehendere | Hızla ve sertçe yakalamak, zapt etmek | Latince corripere aniden ve şiddetle kavramayı verir; ancak perçem ve yüzü karartma nüansını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to seize by the forelock, to drag violently | Perçeminden yakalamak, şiddetle sürüklemek | İngilizcede tek bir kelime eylemin hem başın önünden tutulmasını hem de aşağılayıcı çekişi karşılamadığından deyimsel aktarılır. | Güçlü |
| Almanca | beim Schopf packen, reißen | Perçeminden yakalamak, çekip koparmak | Saçın/alnın önünden aniden yakalama fiilini karşılar; fakat lekeleme/karartma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | saisir par le toupet, traîner | Perçeminden tutmak, sürüklemek | Zorla ve aşağılayarak yakalamayı ifade eder; yangının bıraktığı iz boyutu eksik kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ | Perçemden tutup ateşe sürüklemek, aşağılamak ve alnına ceza damgası vurmak | Kibirle namaz kılan kulun önüne geçen, gerçeği yalanlayıp sırt dönen tiranın (Ebû Cehil prototipi) ilahi kudret karşısındaki acizliğini bildiren tehdit bağlamı (Alak 96:15). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza, cebr ve kahr sıfatları | Kulun iradesiyle böbürlendiği ve kendini müstağni gördüğü anda ilahi iradenin onu mutlak bir cebir ve zilletle yakalaması; nâsiye (alın/beyin) iradenin merkezi olarak cebir-ihtiyar tartışmalarında simgesel bir yer tutar. | Kudret ve kahrın tecellisi; kibrin zillet ile kırılması. |
| Fıkıh | Haddi aşan suçlunun yakalanması | Suçlunun (bâğî veya zâlim) otorite tarafından cebren yakalanıp adalete teslim edilmesi veya zapturapt altına alınması tasvirlerinde deyimsel atıf. | Zor kullanarak boyun eğdirme ve tevkif etme. |
| Tefsir | العلق Suresi 15. ayetin tefsiri | Ayetteki nûn-ı hafîfe ile tekit edilmiş ifadenin; perçemden tutup ateşe sürüklemek mi, yüzünü cehennem ateşiyle karartmak mı, yoksa alnına zillet damgası vurmak mı olduğu yönündeki dilsel ihtilaflar. | Eylemin fiziki sürükleme, manevi aşağılama ve ateş lekesi anlamlarının mezcedilmesi. |
| Hadis | Yetim annesi ve rüya rivayetleri | Hadislerde geçen «sevfâü'l-haddeyn» (iki yanağı kararmış, solmuş kadın) ifadesinde; kocasından sonra yetimlerine bakmak için süsü terk edip ten rengi değişen fedakâr anne tasviri. | Fedakârlık, çile veya ateş/keder sebebiyle yüzde beliren solgunluk ve kararma. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kibir ve ubudiyet dengesi | Kahr ile boyun eğdirilme | İnsanın kendini tanrılaştırma temayülünün (istiğnâ) kökünden kırılması | Alın, secdenin yani ubudiyetin organıdır; secde etmeyen alın perçeminden yakalanarak zelil edilir. | Kesin |
| İlmi | Nöro-bilişsel merkez ve irade | Karar mekanizmasının kilitlenmesi | Hatalı yönelimin fiziksel/bilişsel kaynağının denetim altına alınması | Karar alma ve yanıltıcı kibrin merkezi olan prefrontal korteksin (alın bölgesi) ilahi kudret tarafından zapt edilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Tiranlık ve güç gösterisi | Otoriter zorbanın tasfiyesi | Hukuk tanımaz siyasi erkin küçük düşürülerek etkisiz kılınması | Meclisini ve taraftarlarını yardıma çağıran zorba yöneticinin, aniden en zayıf yerinden yakalanıp alaşağı edilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Servetle şımarma (istiğnâ) | Kaynak güvencesinin çökertilmesi | Malına güvenerek haddi aşanın elindekilerin hükmünü yitirmesi | Ekonomik gücünü bir baskı aracı olarak kullanan zenginin mutlak iflas ve çaresizlikle yüzleştirilmesi. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bir vektörün uç noktasından (extremum) ters yönde ani ve yüksek momentli bir kuvvetle çekilmesi | Fizikte bir cismin hareketini yönlendiren en uç noktaya aniden zıt yönde büyük bir çekme kuvveti uygulandığında, cismin tüm kinetik enerjisi sıfırlanır ve yönü cebren tersine döner; perçemden yakalama bu kaldıraç etkisini karşılar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik tahakkümün desakralizasyonu (kutsiyetinin ve dokunulmazlığının yıkılması) | Sosyolojide toplum üzerinde dehşet ve hayranlık uyandıran bir tiranın, kamuoyu önünde başından yakalanıp sürüklenerek dokunulmazlık halesinin bir anda yok edilmesi ve küçük düşürülmesi. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin yalnızca «onu cezalandıracağız» ya da «saçından tutacağız» şeklinde soyut veya sıradan bir fiziksel temas gibi algılanarak, kökün içerdiği zillet, aşağılama, çekip sürükleme ve alna vurulan damga boyutunun ihmal edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, insanın kendisini hiçbir şeye muhtaç görmeyip (istiğnâ) haddi aştığı (tuğyân) ve ibadeti engellemeye kalkıştığı noktada devreye giren ilahi kahrın, kibrin merkez üssü olan alına/perçeme doğrudan müdahalesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhataba verdiği nihai ontolojik ders ıskalanır; zorbaya karşı pasif bir teselli vaadi sanılır. Oysa kök, kibrin en yüksek organının en derin zillete çarptırılacağını ve hiçbir gücün bu sürüklenişi engelleyemeyeceğini gösteren sarsıcı bir ilahi müdahale yasasıdır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen vahyinin son bölümünde yer alan bu kök, ilahi vahye ve secdeye savaş açan mütekebbir tipolojinin nihai akıbetini en somut, sarsıcı ve tavizsiz bir dille resmeder. İlahi adaletin tehir edilse bile ihmal edilmeyeceğini, kibrin zirvesinin zilletin dibiyle eşleştiğini bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke döneminin ilk kriz anlarını, tevhid ile şirk otoritesi arasındaki ilk çatışmayı ve ibadeti engelleme cüretini konu edinen ayet grubunda (Alak 96:9-19) nihai belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalim ve kibirli güç odaklarının dünyevi iktidarları ve çevrelerindeki destekçileri (nâdî) sebebiyle dokunulmaz oldukları yönündeki vehmi kökünden yıkar; kahr tecellisinin ne kadar ani ve onur kırıcı olacağını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir canlının alnının üzerindeki saçtan (perçemden) el ile şiddetle tutulup çekilmesi, sürüklenmesi ve ateşin veya sam yelinin deriyi kavurarak üzerinde karartı bırakması.
- Soyut anlamBaşıboşluk, kibir ve hadsizlik sergileyen bir iradenin, yönlendirici ve onur taşıyıcı merkezinden ilahi bir kudretle yakalanarak mutlak bir acziyet ve zillet içine sokulması.
- Sistematik karşılıkİnsanın kendi kendine yettiğini zannederek ürettiği sahte üstünlük (tuğyân) vektörünün, ilahi müdahale ile tepe noktasından zıt ve aşağı yönlü bir çekimle (cebr/kahr) sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , ilahi müdahale kuvvetini temsil eder. sembolü, kibrin ve kararların merkezi olan nâsiyeyi (alın/perçem vektörü) gösterir; başındaki eksi işareti ve katsayısı, uygulanan kuvvetin bu merkeze doğrudan zıt, alçaltıcı ve zapt edici bir yönde olduğunu ifade eder. fonksiyonu tiranın zaman içindeki güç ve onur seviyesini gösterirken, müdahale anında () bu büyüklüğün mutlak bir zillet ve çöküş seviyesi olan değerine ulaştığını sembolize eder.