أخذ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-خ-ذالصيغ: ١٣٩ · الجذور المجاورة: ٢٨٢ · الآيات: ٢٤٤ · السور: ٥٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ولدهزأعجلاتَّخَذَأخذدونوثقفَأَخَذَهُمُوليتَتَّخِذُواصيحاتَّخَذُواظلم

الجذرالصيغ ١٣٩الآيات ٢٤٤السور ٥٥المجاورة ٢٨٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أخذ

أ - خ - ذ

جذر
  • الورود: ٢٧٣
  • الآيات: ٢٤٤
  • الصيغ: ١٣٩
  • المعاجم: ١٣

İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya suların toplanması için açılmış çukurdur. Almak, tutmak anlamlarında fiil olmuştur. İttihaz etmek, edinmek, tutulmak anlamlarındadır. ihz, Fiil olarak bir şey almak demektir. İhaz perçem demektir. Testinin tutma kulpudur.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءخذ · اخذ

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya suların toplanması için açılmış çukurdur. Almak, tutmak anlamlarında fiil olmuştur. İttihaz etmek, edinmek, tutulmak anlamlarındadır. ihz, Fiil olarak bir şey almak demektir. İhaz perçem demektir. Testinin tutma kulpudur.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٢٦
باب الخاء والذال ووايء معهما خ ذ و، خ ذ أ، أ خ ذ، ذ ي خ مستعملات خذو: خَذِيَ الحِمارُ يَخْذَى خَذا، فهو أخْذَى إذا انكسرت أذنه. وأذن خَذْواءُ وأتان خَذْواءَ، والجميع: خُذْيٌ. وهي الرخوة رانف الأذن. ذيخ: الذَّيخُ: الذكر من الضباع، ويجمع على ذِيَخَة مثل دِيك ودِيَكَة، قال: فَولَدَتُ أخذَى ضَرُوطا عُنْبجُا كأنه الذَّيخُ إذا تَنفجَّا العُبْجُ:ُ البَطِينُ، الضَّخْمُ. خذأ: خَذِيءَ الإِنسانُ يَخْذَأ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٩٩
أَخَذْتُ الشيء آخُذُهُ أَخْذاً: تناولته. والإخذُ بالكسر، الاسمُ. والأمْر منه خُذُ، وأصله اُؤْخُذْ إلاَّ أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفاً وقولهم أخذ عنك، أي خُذْ ما أقول، ودَعّ عنك الشكَّ والمِراءَ. يقال: خُذِ الخِطامَ، وخُذْ بالخِطامِ بمعنىً. ونجومُ الأخذِ: منازلُ القمرِ؛ لأنَّ القمر يأخذ كل ليلة في منزلٍ منها. وآخَذَهُ بذنبه مؤاخذةً. ويقال: ائْتَخَذوا في القتال، بهمزتين، أي أخذ بعضُهم
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٢٨٧
باب الخاء والذال خذي ، خذأ ، أخذ ، ذوخ ، خاذ ، ذيخ : مستعملة . خذي : قال الليث : خَذِيَ الحمارُ يَخْذَى خَذاً . . فهو أَخْذَى الأُذُنِ _ إذا انكسرتْ أُذُنُهُ . وأُذُنٌ خَذْوَاءُ ، وَأَتَانٌ خَذْوَاءُ . والجمع : الخُذْيُ . وهو الرِّخْوُ رَانِفِ الأُذُنِ . وكذلك : فَرَسٌ أَخْذَى . . والأُنْثَى خذْوَاءُ . قلتُ : جَمْعُ الأَخْذَى : خُذْوٌ _ بالواو _ لأنه من بنات الواو . كما قيل في جمع ) ( الأعشى :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٤٧١
(باب الهمزة والخاء وما معهما في الثلاثي) (أخذ) الهمزة والخاء والذال أصل واحد تتفرّع منه فروعٌ متقاربة في المعنى. [أمّا] أخذ فالأصل حَوْز الشيء وجبْيُه([1]) وجمعه. تقول أخذت الشيء آخُذه أخذاً. قال الخليل: هو خلاف العطاء، وهو التناول. قال: والأُخْذَةُ رُقْيَةٌ تَأْخُذُ العينَ ونحوَها. والمؤَخَّذ: الرجل الذي تؤخِّذه المرأة عن رأْيه وتُؤَخّذُه عن النّساء، كأنه حُبِس عنهن. والإخَاذة - وأبو عبيد يقول
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٢٩
- الأخذ: حوز الشيء وتحصيله، وذلك تارة بالتناول نحو: ﴿معاذ الله أن نأخذ إلا من وجدنا متاعنا عنده﴾ [يوسف/79]، وتارة بالقهر نحو قوله تعالى: ﴿لا تأخذه سنة ولا نوم﴾ [البقرة/255]. ويقال: أخذته الحمى، وقال تعالى: ﴿وأخذ الذين ظلموا الصيحة﴾ [هود/67]، ﴿فأخذه الله نكال الآخرة والأولى﴾ [النازعات/25]، وقال: ﴿وكذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى﴾ [هود/102]. ويعبر عن الأسير بالأخيذ والمأخوذ، والاتخاذ افتعال منه، ويعدى
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٣٢
أ خ ذ ما أنت إلا أخاذ نباذ‏:‏ لمن يأخذ الشيء حريصاً عليه ثم ينبذه سريعاً وفلان أخيذ في يد العـدو‏.‏ وهـو أسيـر فتنـه وأخيذ محنه‏.‏ وذهبوا ومن أخذ أخذهم ولو كنت منا لأخذت بأخذنا أي بطريقتنا وشكلنا‏.‏ ولفلانة أخذة تؤخذ بها الناس أي رقية وهو مؤخذ عن النساء‏.‏ وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ أؤخذ جملي ‏"‏ وهو يصطاد الناس بأخذ والأخذة الرقية‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٤٧٩
الأَخْذ: خلاف العطاء، وهو أَيضاً التناول. أَخذت الشيء آخُذُه أَخذاً: تناولته؛ وأَخَذَه يأْخُذه أَخْذاً، والإِخذُ، بالكسر: الاسم. وإِذا أَمرت قلت: خذْ، وأَصله أُؤْخُذ إِلا أَنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفاً؛ قال ابن سيده: فلما اجتمعت همزتان وكثر استعمال الكلمة حذفت الهمزة الأَصلية فزال الساكن فاستغني عن الهمزة الزائدة، وقد جاء على الأَصل فقيل: أُوخذ؛ وكذلك القول في الأَمر من أَكل وأَمر
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٤٣
* أ خ ذ * * أَخَذَ * تناول وبابه نصر و * الإخْذُ * بالكسر الاسم والأمر منه * خُذْ * وأصله أوخذ إلا أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفا وكذا القول في الأمر من أكل وأمر وشبهه ويقال خذ الخطام وخذ بالخطام بمعنى و * آخذَهُ * بذنبه * مؤاخذةً * والعامة تقول واخذه و * الاتّخاذُ * افتعال من الأخذ إلا أنه ادغم بعد تليين الهمزة وابدال التاء ثم لما كثر استعماله على لفظ الافتعال توهموا أن التاء أصلية فبنوا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٨٦١
الأخذ: خلاف العطاء، وهو أيضا التناول، كما في الصحاح والمصباح والأساس، وقال بعضهم: الأخذ: حوز الشيء. وقال آخرون: هو في الأصل بمعنى القهر والغلبة، واشتهر في الإهلاك والاستئصال. أخذه يأحذه أخذا: تناوله. والإخذ، بالكسر: الاسم، وإذا أمرت قلت: خذ، وأصله اؤخذ، إلا أنهم استثقلوا الهمزتين فحذفوهما تخفيفا، وقال ابن سيده: فلما اجتمعت همزتان، وكثر استعمال الكلمة، حذفت الهمزة الأصلية، فزال الساكن، فاستغني عن
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٤٩٩
المدخل: اخذأخَذَ 1 أخَذَ ذ , (S, A, L, &c.,) in the first pers. of which, أَخَذْتُ, [and the like,] the ذ is generally changed into ت, and incorporated into the [augmentative] ت, [but in pronunciation only, for one writes أَخَذتُّ and the like,] aor. اَخُذَ , imperative خُذْ, originally اؤْخُذْ, (S, L,) which latter form sometimes occurs, [but with و in the place of ؤْ when the ا is pronounced with damm,]
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٠٥
المدخل: ءخذأَخَذَ أَخَذَ U ( n. ac. a. 1), Took; seized, laid hold of. b. [ Bi ], Took by ( the hand ). c. [ acc. & Bi or 'Ala ], Blamed, reproached, reprehended for; punished for. d. [ acc. or Bi ], Began, commenced, set about. e. [ 'An ], Received, learned from; copied from; derived from. f. [ acc. & Min ], Took, received, accepted from. g. [ Fi ], Began by; affected, overpowered. أَخِذَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٧٬١٨٣
المدخل: ءخذءخذ أَخَذَ - يَأْخُذُ - آخّذَ - يُؤاخِذُ - اتَّخَذَ - يَتَّخِذُ أَخَذ َ - يَأْخُذُ + كائن أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يمسكه ويقبض عليه ويحرزه تحت سلطانه وأمره: يضم ويقبض على شيء ويحرزه فيستولي عليه ويجعله خاضعا له تحت تصرفه وملكه وسلطانه، لا يتحرك ولا ينتقل إلا بمشيئته أخَذ َ - يَأخُذُ + كائن + كائناً : يمسكه ويقبض عليه ويحجز حريته فلا
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٣٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٨٢ (الإجمالي: ٦٤٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. دون

    الآيات المشتركة: ٣٣ · Dane, inek yavrusuna denir

  2. وثق

    الآيات المشتركة: ١٥ · Anlaşma

  3. هزأ

    الآيات المشتركة: ١٢ · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

  4. ولي

    الآيات المشتركة: ٢٩ · Veli arka demektir

  5. جثم

    الآيات المشتركة: ٥ · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…

  6. أله

    الآيات المشتركة: ١١٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. صيح

    الآيات المشتركة: ٧ · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…

  8. ولد

    الآيات المشتركة: ١٥ · “Yavru” demektir

  9. نسي

    الآيات المشتركة: ١٠ · Çadırın kurulduğu yer demektir

  10. قوي

    الآيات المشتركة: ١٠ · Kuvvet

  11. عجل

    الآيات المشتركة: ١٠ · Buzağı demektir

  12. ظلم

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Zalimler

الآيات التي ورد فيها(٢٤٤)

  1. … فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ …

    Edindiler

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ …

    Edindiler

  3. وَذَرِ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَذَكِّرْ بِهِ …

    Edindiler

  4. فَرِيقًا هَدَى وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلَالَةُ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ

    Edindiler

  5. الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    Edindiler

  6. إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ

    Edindiler

  7. اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ …

    Edindiler

  8. وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ …

    Edindiler

  9. هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

    Edindiler

  10. أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ

    Edindiler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأخذ
YapıÜçlü kök
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerقبض, حوز, نول, مسك
Zıt Kökعطو
Çekirdek Özet 1Bir şeyi elle kavramak, toplayıp kendi alanına katmak, suyu tutan çukur gibi bünyede hapsetmek
Çekirdek Özet 2Sahiplenme, ilahi kudretle yakalama, cezalandırma, ahit ve sorumluluk yükleme, benimseyerek konumlandırma
Çekirdek Özet 3Bir varlığı tasarruf altına alma, varoluşsal bağ kurma veya adaletin gereği olarak hesaba çekme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir nesneyi eline almak seviyesine indirgeyip Kur'an'daki kuşatıcı tasarruf, yargısal yakalama ve varoluşsal ittihaz boyutlarını gözden kaçırma tehlikesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أخYanına alma, bağlama, bir araya getirme ve süreklilik kurma; nitekim أخو kökünde kan veya inanç bağıyla yanına alma, أخر kökünde ise peşi sıra bağlayıp sonraya erteleme anlamı belirgindirذYayılma ve süreklilik bildiren peltek ses, kavrama eylemine keskin bir nüfuz, tam bir denetim ve nesneyi kendi tasarruf sınırına hapsedip bırakmama niteliği kazandırmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, yönelen ilk iradeKavramayı başlatan aktif güç, yönelim ve tasarruf iradesi
خÇit veya duvar imgesinin yoğunlaşmış türevi; sınırlama, engelleme, içine hapsetmeNesnenin etrafını çevirerek dışarıyla bağını kesme, muhafaza altına alma
ذKapı imgesinin peltek varyantı; geçişi kontrol etme, eşikte tutma, kesin bağlılıkNesneyi kendi hâkimiyet alanına sokup orada sabitleme, ayrılmasına engel olma
أخذGüçle yönelip çevirme ve kendi sınırları içine katarak sabitleme hareketiBir iradenin dışarıdaki bir varlığa yönelerek onu sınırlandırması, kendi tasarruf dairesine alması ve üzerinde tam egemenlik kurması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi elle tutup çekmek, toplayıp biriktirmek; yağmur suyunun toplanıp hapsedildiği doğal veya kazılmış su birikintisi, gölet ve çukur (el-ihâz veya el-ihâze), kalkanın tutma kulpu
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Adî b. Zeyd el-İbâdî yağmurun vadide göletler oluşturmasını anlatırken şöyle demiştir: فآضَ فيه مثلُ العُهُون من / الرَّوضِ وما ضَنَّ بالإخَاذِ غُدُرْ
Erken Arapça kullanımErken dönem şairi Ahtal su birikintisinin kurumasını şu mısra ile tasvir etmiştir: فظل مرتبِئاً والأُخْذ قد حَمِيَتْ / وظَنَّ أنَََّ سَبِِيلَ الأُخْذِ مَثْمُودُ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde أخذ kökü, düzenli ses denklikleriyle korunan ve eylemsel çekirdeği son derece berrak olan kadim bir gövdedir. İbrânîcede אָחַז (ʾāḥaz) kökü doğrudan doğruya yakalamak, sıkıca tutmak, ele geçirmek, mülk edinmek anlamlarına gelir. Süryânîce ve Ârâmîcede אֲחַד (ʾăḥad) biçiminde görülen kök; kavramak, hapsetmek, kilitlemek ve zapt etmek fonksiyonlarını üstlenir. Akadcada ise aḫāzu(m) fiili bir nesneyi veya esiri ele geçirmek, mülk edinmek, evlenerek himayeye almak ve zihne nakşedip öğrenmek manalarını taşır. Arapçadaki peltek ذ sesi, İbrânîcedeki zayin (ז) ve Ârâmîcedeki dalet (ד) seslerine düzenli fonetik kurallarla tekabül eder. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki arkaik manası, dış dünyadaki bir varlığın iradi ya da fiziki bir güçle sınırlandırılarak öznenin kendi etki alanına dahil edilmesidir. Su birikintisi için kullanılan Arapça إخاذة kelimesi, suyun toprak tarafından hapsedilip tutulması olgusunu göstererek kökün en ilksel fiziksel tabanını açığa vurur.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأخذSuyun çukurda toplanıp tutulması (ihâz), el ile yakalama, esir etme (ahîz) ve benimseyip sahiplenme (ittihâz)Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbrânîce ʾāḥaz, Süryânîce ʾăḥad, Akadca aḫāzu(m)Tüm Sami dillerinde düzenli ses denkliğiyle kavramak, zapt etmek, sahiplenmek ve bağlamakKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak gövde izleriKuzey ve Doğu Afrika kollarında nesneyi içeri alma ve hapsetme kökleriyle muhtemel ortaklıklarMuhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أخذAnlamlıAlmak, kavramak, cezalandırmakBir varlığı tasarruf altına almak, yakalamak ve zapt etmekHedef kök; Kur'an'da 273 kez geçer
أذخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
خأذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
خذأAnlamlıBoyun eğmek, gevşemek, yumuşamakKulağın kırılıp sarkması, bir iradenin baskısı altında ezilip teslim olmasıأخذ eyleminin sonucunda maruz kalınan zayıflık ve teslimiyetle zıt-tamamlayıcı ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
ذأخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez
ذخأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıFonetik dizilimi klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أخذMerkezKavramak, mülk edinmek, tasarrufa almakNesneyi kendi sınırına katıp üzerinde tam hâkimiyet ve sorumluluk kurma eylemidirTasarruf altına alma, helak etme, ahit alma ve ittihaz etme boyutlarını kapsar
قبضKomşuAvuçlamak, sıkarak tutmakقبض avuç veya parmak ayasıyla sıkıştırma hareketini öne çıkarırken, أخذ nesnenin hukuki, zihni veya fiziki alanına el koymayı hedeflerSıkma ve daraltma vurgusu taşır
حوزKomşuToplayıp sınır içine çekmekحوز dağınık olanı bir araya getirip çevrelemeyi ifade eder; أخذ ise bizzat yakalama ve tasarrufa geçirme anıdırKoruma ve toplama dairesi oluşturur
نولKomşuUzanıp almak veya vermekنول mesafeyi aşıp erişme ve ulaşma hareketidir; أخذ gibi kuşatıcı bir mülkiyet ve zapt etme iradesi içermezElden ele geçişteki erişimi bildirir
مسكKomşuElde tutmak, bırakmamakمسك elde edilen şeyin kaçmasını önleme ve devamlılığını sağlama hâlidir; أخذ eylemin ilk kavrama anını temsil ederElde tutma ve muhafaza etme sürekliliğidir
عطوZıtVermek, elden çıkarmakعطو nesneyi kendi tasarrufundan çıkarıp başkasına iletmektir; أخذ ise başkasından veya dışarıdan kendi alanına çekmektirKendi mülkiyetinden başkasının tasarrufuna aktarma hareketidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأخذAlmak, kavramak, cezalandırmak, edinmekNesneyi kendi etki dairesine katma, yakalama, ahit bağı kurma ve benimsemeKesin
Latincecapere, prehendere, sumereYakalamak, ele geçirmek, üstlenmekCapere zapt etmeyi, sumere kendi rızasıyla almayı karşılar; ilahi azapla yakalama tonu capere fiilinde mevcutturGüçlü
İngilizceto take, to seize, to adoptAlmak, el koymak, benimsemekTo take genel alma eylemidir; to seize ani ve zorla yakalamayı, to adopt ise ittihaz (edinme) boyutunu verirKesin
Almancanehmen, ergreifen, annehmenAlmak, yakalamak, benimsemekErgreifen şiddetle tutmayı ve kavramayı, annehmen kabullenip edinmeyi karşılarGüçlü
Fransızcaprendre, saisir, adopterAlmak, yakalamak, sahiplenmekSaisir zapt etme ve el koyma yönünü, adopter ise kendi dairesine katıp edinme yönünü verirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Fiziksel alma ve teslim almaMaddi bir eşyayı eline almak, suçluyu tutmakKardeşin yerine alıkonulma talebi bağlamında (Yûsuf 12:78-79)
Şiddetle yakalama ve helak etmeZulümde ısrar eden toplumları cezalandırma, ansızın gelen azapZalim kavimlerin ilahi kudretle helak edilmesi bağlamında (Hûd 11:67, 11:102; Nâziât 79:25)
Sözleşme, antlaşma ve misak almaVarlıklar üzerine kesin ahit ve yükümlülük koymaİsrâiloğulları ve peygamberlerden bağlayıcı söz alınması bağlamında (Bakara 2:63; Âl-i İmrân 3:81)
İttihaz: Edinme, konumlandırma ve ilke edinmeBir varlığı zihnen veya fiilen sahip, ilah ya da dost kılmaSahte tanrılar veya dostlar edinme yasağı bağlamında (Mâide 5:51; Mâide 5:116; Furkân 25:43)
Muâheze: Sorumlu tutma ve hesap sormaİşlenen günah veya kusur sebebiyle cezalandırmaİlahi adaletin insanları amelleriyle yargılaması bağlamında (Bakara 2:286; Nahl 16:61)
Kudret ve tasarruf altına almaVarlığın bütünüyle ilahi egemenliğe boyun eğmesiUyku ve gafletin Allah'ı kuşatamayacağı bağlamında (Bakara 2:255)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve adalet teorisiAllah'ın kulları zulümleri sebebiyle muâheze etmesi, ecelin gelmesi ve kulun fiillerinden ötürü hesaba çekilmesiHükümranlığın mutlaklığı, cezanın adaleti ve ilahi iradenin hiçbir sınırla zapt edilemeyeceği
FıkıhAkitler, mülkiyet ve zilyetlikBir malı teslim alma (kabz/ahz), gasbedilen malın tazmini (el-ahz bi'l-yed) ve diyet hükümleriMülkiyetin intikali, hukuki sorumluluğun başlaması ve fiili hâkimiyetin tesisi
TefsirKıssa anlatımları ve ahit ayetleriGeçmiş kavimlerin yakalanışı (ahzü'l-kurâ) ile misakın dağ kaldırılarak alınmasındaki mecaz ve hakikat ayrımıZulmün ilahi yakalamayı kaçınılmaz kılması ve ahdin ontolojik bağlayıcılığı
HadisRivayet usulü ve ahlaki sorumlulukHadis alma ve nakletme (ahzü'l-ilm), emaneti üstlenme ve haksız kazançtan kaçınmaBilginin yetkin kaynaktan benimsenmesi ve zulümle bir şey almanın vebali

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki misakAhit ve teslimiyet bağıVarlığı ilahi kanuna bağlamaİnsanın emaneti ve şeriatı üstlenmesi, Yaratanın ise bu ahit üzerinden hesaba çekmesidirKesin
İlmiBilginin elde edilmesi ve zihne nakliTahsil ve idrakVeriyi kavrayıp hafızada tutmaSuyun ihâzede tutulması gibi bilginin zihne hapsedilerek amele dönüştürülmesidirGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşru otoriteYargısal infaz ve cezalandırmaKamu düzenini korumaSuçlunun yakalanarak tecrit edilmesi ve devlete karşı işlenen suçların muâheze edilmesidirGüçlü
İktisadiMülkiyetin kazanılması ve mübadeleKabz ve zilyetlikMülkiyet hakkını doğurmaMalın fiilen veya hukuken elde tutulması, bedelin tahsili ve haksız kazancın engellenmesidirKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisindeki kapsama işlemi ve çekim alanına hapsolmaBir elemanın bir alt kümeye dahil edilmesi veya bir kütlenin yerçekimi potansiyel kuyusuna yakalanıp hapsedilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta zilyetlik tesisi ve sosyolojide içselleştirme (internalization)Dışsal bir nesne veya normun bireyin etki ve irade dairesine girerek onun ayrılmaz bir parçası haline gelmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir nesnenin el ile alınması veya basit bir kabul etme işlemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün mülk edinme, varoluşsal ahit yüklenme, sahte ilahları hayatın merkezine koyma (ittihaz) ve ilahi adaletin kaçınılmaz yakalayışı olan kozmik/tarihsel helakleri kapsayan derinliği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen ilahi yakalamaların (ahz) ani, kaçınılmaz ve adil doğasını kavrayamamak; ittihaz kavramının geçtiği yerlerde şirkin zihinsel ve pratik boyutunu hafif bir tercih sanmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik teklif yapısını (misak), tarih felsefesini (zalimlerin helaki) ve tevhid mücadelesini (yalnızca Allah'ı vekil ittihaz etme) birbirine bağlayan merkez köklerden biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin cezalandırılmasını bildiren kıssa ayetlerinde, emanet ve misakın hatırlatıldığı hitaplarda ve sahte otoriteleri veli/ilah edinmeyi yasaklayan tevhidi uyarılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın azabının rastgele değil, zulme karşı kaçınılmaz bir hukuki yakalama olduğunu gösterir; şirkin sadece soyut bir inanç değil, sahte güçleri hayatın düzenleyicisi olarak benimseme (ittihaz) olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi elle sımsıkı tutmak, kaçışına izin vermeyecek şekilde kendi sınırları içine hapsetmek ve suyun gölet çukurunda toplanması gibi bir varlığı bünyede muhafaza etmek.
  • Soyut anlamBir varlığı veya yükümlülüğü kendi etki, tasarruf ve sorumluluk dairesine katmak; zihinsel ya da inançsal olarak bir ilkeyi merkez edinmek (ittihaz); adaletin gereği olarak hesaba çekip cezalandırmak.
  • Sistematik karşılıkBir otoritenin veya öznenin, serbest bir unsuru kendi tasarruf alanına alıp sınırlandırması ve o unsur üzerinde mutlak bir sorumluluk ve hüküm ilişkisi kurması.
  • LaTeX modeliA∪{x}→fA′o¨yle kix∈A′,δ(x)=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde A öznenin veya sistemin mevcut tasarruf alanını, x dış dünyadaki serbest veya sorumlu nesneyi temsil eder. f yakalama, ahit alma veya ittihaz etme fonksiyonudur. Bu dönüşüm sonucunda x nesnesi A′ sınırları içerisine dahil edilir (x∈A′); δ(x)=0 ifadesi ise nesnenin artık serbest hareket alanının sıfırlandığını, tamamen tasarruf, hesap ve mülkiyet çerçevesine hapsedildiğini sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا