سند
س - ن - د
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir. Ağacı direk olarak kullanılır. Mastar olarak dayanmak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir. Ağacı direk olarak kullanılır. Mastar olarak dayanmak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٣٧باب السين والدال والنون معهما
س د ن، س ن د، ن د س مستعملات
سدن:
السَّدَنُ: السِّتْر، والسِّدانةُ: الحجابة.
والسَّدينُ: الحاجبُ، وسَدَنَهُ البَيُتِ حُجابُه.
سند:
السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الارض في قُبُل جَبَلٍ أو وادٍ.
وكلُّ شيءٍ أسْنَدْتَ اليه شيئاً فهو مُسْنَدٌ.
والكلامُ سَنَدٌ ومُسنَدٌ كقولك: عبد اللهِ رجلٌ صالحٌ، فعبدُ الله سَنَدٌ ورجلٌ صالحٌ مُسنَدٌ إليه.
وناقة سِنادٌ أي طويلةُ القَوائِم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٤٢السَنَدُ: ما قابلك من الجبلِ وعلا عن السفح. وفلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. وسَنَدْتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سُنوداً، واسْتَنَدْتُ بمعنىً. وأَسْنَدْتُ غيري. والإسنادُ في الحديث: رفْعُه إلى قائله. وخُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ، شدّد للكثرة. وتَسانَدْتُ إليه: استندت. وخرج القوم مُتَسانِدينَ، أي على راياتٍ شتى ولم يكونوا تحتَ راية أمير واحد. والمُسْنَدُ: الدهرُ. والمسنَدُ: الدَعِيُّ. والمسندُ: خطٌّ لِحِمْيَرٍ مخالفٌ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٠٩٩س د ن
سدن ، سند ، ندس ، دنس : ( مستعملة ) .
سدن : ذَكَر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) سِدَانةَ الكَعْبة وسقاية الحاج في حديث .
قال أبو عبيد : سِدَانة الكعبة : خِدمْتَها .
يقال منه : سَدَنْتُ أسْدُنُ سِدَانة . ورجُلٌ سادِن من قومٍ سَدَنة : وهم الخَدَم .
وقال ابن السكّيت : الأسْدانُ والسُّدُون : ما جُلِّل به الهَوْدَج من الثّياب . واحدُها سَدَن .
عَمْرو عن أبيه : السَّدِين : الشَّحْمُ . والسَّدِين
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٧٩٦(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٠س ن د
تسانـد إلـى الحائـط.
وسونـد المريض وقال: ساندوني.
ونزلنا في سند الجبل والوادي وهو مرتفع من الأرض في قبله والجمع أسناد.
وناقة سناد: طويلة القوائم.
وساند الشاعر سناداً.
ولا أفعله آخر المسند وهو الدهر.
ورأيت مكتوباً بالمسند كذا وهو خطّ حمير.
ومن المجاز: أسندت إليه أمري وأقبل عليه الذئبان متساندين: متعاضدين.
يقـال: غـزا فلـان وفلان متساندين وخرجوا متساندين على
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٢٠السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي، والجمع أَسْنادٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً، فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه أَي أَسنَدتُه إِليه؛ قال أَبو زيد:
سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه
شُدَّ أَجلادُه على التسنيد
وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٣* س ن د * فلان * سَنَدٌ * أي معتمد و * سنَدَ * إلى الشيء من باب دخل و * اسْتَنَدَ * إليه بمعنى و * أَسْنَدَ * غيره و * الإسْنَادُ * في الحديث رفعه إلى قائله وخشب * مُسَنَّدَةٌ * شدد للكثرة و * سنْدٌ * بالكسر بلاد تقول * سِنْدِيٌّ * للواحد و * سِنْدٌ * للجماعة مثل زنجي وزنج
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٩٠٦السند، محركة ما قابلك من الجبل، وعلا عن السفح، هذا نص عبارة الصحاح. وفي التهذيب: والمحكم السند: ما ارتفع من الأرض في قبل الجبل، أو الوادي. والجع أسناد، لا يكسر على غير ذلك. والسند: معتمد الإنسان كالمستند. وهو مجاز. ويقال: سيد سند. وعن ابن الأعرابي: السند: ضرب من البرود اليمانية، وفي الحديث أنه رأى على عائشة رضي الله عنها أربعة أثواب سند ج: أسناد، وقال ابن بزرج: السند: واحد الأسناد من الثياب، وهي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٢٩٥سَنَد اـِلَيْهِ
1 سَنَد اـِلَيْهِ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. سَنُدَ , (S, M, Msb,) inf. n. سُنُودٌ; (S, M, Msb, K;) and سَنِدَ, aor. سَنَدَ ; (Msb;) and ↓ استند, [which is the most common,] (S, M, Msb, K,) and ↓ تساند, (S, M, A, K,) and ↓ اسند; (M, TA;) signify the same; (S, M, * Msb, K *;) i. e. He (a man, S, Msb, [and in like manner it is said of a thing,]) leaned, rested, or stayed himself,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣١١سَنَدَ
سَنَدَ U ( n. ac. سُنُوْد 27 )
a. [ Ila ], Leant, rested upon, against.
b. [ La ], Was near to, close upon ( fifty ).
c. [ Fī ], Mounted, ascended.
سَنَّدَ
سَنَّدَ II ,
a. Supported, stayed, propped up.
سَاْنَدَ
سَاْنَدَ III ,
a. Supported, helped, assisted.
b. [ acc. & 'Ala ], Requited, recompensed for.
أَسْنَدَ
أَسْنَدَ IV
a. [ acc. & Ila ], Made to rest or lean upon,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٥٬١٣٠سند
سَنَدَ - يَسْنُدُ - سَنَّدَ - يُسَنِّدُ - مُسَنَّد = مُسَنَّدَة
سَنَدَ - يَسْنُدُ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يدعمه ويشد من أزره بشده إلى شيء متين راسخ: يأتي إلى شيء آيل للسقوط والوقوع والتخرب، فيدعمه بوسيلة دعم بحيث يحفظ له توازنه واستقراره
سَنَّدَ - يُسَنِّدُ: على وزن " فَعَّل َ " من " سَنَدَ - يَسْنُدُ ": جعله " يَسْنُدُ " إلى شيء على
سند سَنَدَ - يَسْنُدُ - سَنَّدَ - يُسَنِّدُ - مُسَنَّد = مُسَنَّدَة سَنَدَ - يَسْنُدُ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يدعمه ويشد من أزره بشده إلى شيء متين راسخ: يأتي إلى شيء آيل للسقوط والوقوع والتخرب، فيدعمه بوسيلة دعم بحيث يحفظ له توازنه واستقراره سَنَّدَ - يُسَنِّدُ: على وزن " فَعَّل َ " من " سَنَدَ - يَسْنُدُ ": جعله " يَسْنُدُ " إلى شيء على وجه التكرار والشدة مُسَنَّد: اسم مفعول من " سَنَّدَ - يُسَنِّدُ " مُسَنَّدَة: مؤنث " مُسَنَّد " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي: نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ مسندة ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون مختار الصحاح ● [سند] س ن د: فلان سَنَدٌ أي معتمد و سنَدَ إلى الشيء من باب دخل و اسْتَنَدَ إليه بمعنى و أَسْنَدَ غيره و الإسْنَادُ في الحديث رفعه إلى قائله وخشب مُسَنَّدَةٌ شدد للكثرة و سنْدٌ بالكسر بلاد تقول سِنْدِيٌّ للواحد و سِنْدٌ للجماعة مثل زنجي وزنج معجم الفرائد القرآنية س ن د "مُسَنَّدَةٌ" في قوله تعالى:" وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ "(4)المنافقون . السَنَد : المعتمد، والخشب المسندة أي المُدعّمة بغيرها . ملخص اللسان 1. السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي، والجمع أَسْنادٌ، 2. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً، فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه أَي أَسنَدتُه إِليه؛ 3. وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى مِسْنَداً، وجمعه المَسانِدُ. 4. السَّنَدُ ما قابلك من الجبل وعلا عن السفح 5. ثم أَسنَدوا إِليه في مَشْرُبة أَي صَعِدوا. وخُشُبٌ مُسَنَّدة: شُدِّد للكثرة 6. والمُسْنَد من الحديث ما اتصل إِسنادُه حتى يُسْنَد إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، والمُرْسَل والمُنْقَطِع ما لم يتصل. والإِسنادِ في الحديث:رَفْعُه إِلى قائله. 7. والمُسْنَدُ: الدهر. 8. قال الخليل: الكلام سَنَدٌ ومُسْنَدٌ 9. السِّناد الناقة الشديدة الخلق؛ 10. والمُسْنَد والسَّنِيد: الدَّعِيُّ. لسان العرب ● - سند: السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي، والجمع أَسْنادٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً، فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه أَي أَسنَدتُه إِليه؛ قال أَبو زيد: سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه شُدَّ أَجلادُه على التسنيد وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى مِسْنَداً، وجمعه المَسانِدُ. الجوهري: السَّنَدُ ما قابلك من الجبل وعلا عن السفح. والسَّنَدُ: سنود القوم في الجبل. وفي حديث أُحُد: رأَيت النساءَ يُسْنِدْن في الجبل أَي يُصَعِّدْن، ويروى بالشين المعجمة وسنذكره. وفي حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسنَدوا إِليه في مَشْرُبة أَي صَعِدوا. وخُشُبٌ مُسَنَّدة: شُدِّد للكثرة. وتَسانَدْتُ إِليه: استَنَدْتُ. وساندْت الرجلَ مسانَدَةً إذا عاضَدْتَهُ وكاتَفْتَه. وسَنَدَ في الجبل يَسْنُدُ سُنوداً وأَسنَد: رَقِيَ. وفي خبر أَبي عامر: حتى يُسْنِدَ عن يمين النُّمَيرِة بعد صلاة العصر. والمُسْنَد والسَّنِيد: الدَّعِيُّ. ويقال للدعِيِّ: سَنِيدٌ؛ قال لبيد: كريمٌ لا أَجدُّ ولا سَنِيدُ وسَنَد في الخمسين مثلَ سُنود الجبل أَي رَقيَ، وفلانٌ سَنَدٌ أَي معتَمَدٌ. وأَسنَد في العَدْو: اشتدّ وجَمَّد. وأَسنَد الحديثَ: رفعه. الأَزهري: والمُسْنَد من الحديث ما اتصل إِسنادُه حتى يُسْنَد إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، والمُرْسَل والمُنْقَطِع ما لم يتصل. والإِسنادِ في الحديث: رَفْعُه إِلى قائله. والمُسْنَدُ: الدهر. ابن الأَعرابي: يقال لا آتيه يَدَ الدهر ويَدَ المُسْنَد أَي لا آتِيهِ أَبداً. وناقة سِنادٌ: طويلة القوائم مُسْنَدَةُ السَّنام، وقيل: ضامرة؛ أَبو عبيدة: الهَبِيطُ الضامرة؛ وقال غيره: السِّنادُ مثله، وأَنكره شمر. وناقة مُسانَدةُ القَرى: صُلْبَتُه مُلاحِكَتُه؛ أَنشد ثعلب: مُذَكَّرَةُ الثُّنْيا مُسانِدَةُ القَرَى، جُمالِيَّة تَخْتَبُّ ثم تُنيبُ ويروى مُذَكِّرة ثنيا. أَبو عمرو: ناقة سناد شديدة الخَلْق؛ وقال ابن برزج: السناد من صفة الإِبل أَن يُشْرِفَ حارِكُها. وقال الأَصمعي في المُشْرِفة الصدر والمُقَدَّم وهي المُسانِدَة، وقال شمر أَي يُساند بعض خلقها بعضاً؛ الجوهري: السِّناد الناقة الشديدة الخلق؛ قال ذو الرمة: جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ، يُشِلُّها وظِيفٌ أَزَجُّ الخَطوِ، ظَمآنُ سَهْوَقُ جُمالِيَّة: ناقة عظيمة الخَلْق مُشَبَّهَة بالجمل لعُظْم خلقها. والحَرْفُ: الناقة الضامرة الصُّلعبة مشبهة بالحَرْف من الجبل. وأَزَجُّ الخَطْوِ: واسِعُه. وظَمآنُ: ليس بِرَهِلٍ، ويروى رَيَّانُ مكان ظمآنُ، وهو الكثير المخ، والوَظِيفُ: عظم الساق، والسَّهْوَقُ: الطويل. والإِسنادُ: إِسناد الراحلة في سيرها وهو سير بين الذّمِيلِ والهَمْلَجَة. ويقال: سَنَدْنا في الجَبل وأَسنَدْنا جَبَلَها فيها (* قوله «جبلها فيها» كذا بالأصل المعوّل عليه ولعله محرف عن خيلنا فيه أو غير ذلك) . وفي حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسَندُوا إِليه في مَشْرُبَة أَي صَعِدوا إِليه. يقال: أَسنَدَ في الجبل إِذا ما صَعَّدَه. والسنَدُ: أَن يَلْبَسَ قميصاً طويلاً تحت قميص أَقَصَر منه. ابن الأَعرابي: السَّنَدُ ضُروبٌ من البرود. وفي الحديث: أَنه رأَى على عائشة، رضي الله عنها، أَربعة أَثواب سَنَدٍ، وهو واحد وجمع؛ قال الليث: السَّندُ ضرب من الثياب قميص ثم فوقه قميص أَقصر منه، وكذلك قُمُص قصار من خِرَق مُغَيَّب بعضها تحت بعض، وكلُّ ما ظهر من ذلك يسمى: سِمْطاً؛ قال العجاج يصف ثوراً وحشيّاً: كَتَّانُها أَو سنَدٌ أَسماطُ وقال ابن بُزُرخ: السنَدُ الأَسنادُ (* قوله «السند الأسناد» كذا بالأصل ولعله جمعه الاسناد أي بناء على أن السند مفرد، وحينئذ فقوله: جبة أسناد أي من أسناد.) من الثياب وهي من البرود، وأَنشد: جُبَّةُ أَسنادٍ نَقِيٌّ لونُها، لم يَضْرِبِ الخيَّاطُ فيها بالإِبَرْ قال: وهي الحمراء من جِبابِ البرود. ابن الأَعرابي: سَنَّدَ الرجلُ إِذا لَبِس السَّنَد وهو ضرب من البرود. وخرجوا مُتسانِدينَ إِذا خرجوا على راياتٍ شَتَّى. وفي حديث أَبي هريرة: خرج ثُمامة بن أُثال وفلان مُتسانِدَين أَي مُتعاوِنَين، كأَنَّ كل واحد منهما يُسْنِدُ على الآخر ويستعين به.والمُسْنَدُ: خط لحمير مخالف لخطنا هذا، كانوا يكتبونه أَيام ملكهم فيما بينهم، قال أَبو حاتم: هو في أَيديهم إِلى اليوم باليمن. وفي حديث عبد الملك: أَن حَجَراً وُجد عليه كتاب بالمسند؛ قال: هي كتابة قديمة، وقيل: هو خط حمير؛ قال أَبو العباس: المُس
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ١٩)
- خشب
الآيات المشتركة: ١ · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
- جسم
الآيات المشتركة: ١ · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
- صيح
الآيات المشتركة: ١ · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- حذر
الآيات المشتركة: ١ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- عجب
الآيات المشتركة: ١ · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- أفك
الآيات المشتركة: ١ · Fek alt veya üst çene demektir
- عدو
الآيات المشتركة: ١ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- قتل
الآيات المشتركة: ١ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سمع
الآيات المشتركة: ١ · İşiten
- رأي
الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(١)
… تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ …
Dayandırılan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عمد, وكل, عضد |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir varlığa yaslanması, dayanması, birleşerek destek alması ve dağın etekten yukarı yükselen dik yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi başına ayakta duramayıp dış bir desteğe muhtaç olan, içi boş fakat dışarıdan dik duruyormuş gibi görünen dayanıksız yapı |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate ve içsel kuvvete dayanmayan her yapının, görünüşteki cüssesine rağmen dış bir desteğe bağımlı ve devrilmeye mahkûm oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yaslanma» eylemine indirgeyerek lafzın kofluğu, iç dayanaksızlığı ve haricî dayanağa bağımlı sahte duruşu niteleyen semantik derinliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Keskinleşme, öne doğru uzama, dikilme, akış veya pürüzsüz biçimde bir hatta yönelme; bu çekirdek سنن kökünde yol ve akış çizgisi, سنم kökünde devenin sırtında yükselen hörgüç, سني kökünde parıldama ve yücelik, سنبل kökünde sap üzerinde dikine yükselen başak anlamlarında belirgindir | د | Kapı, sınır, set ve direnç bildiren sesin eklenmesiyle çekirdekteki dikilme ve yükselme hareketi, bir engele, duvara veya haricî bir desteğe yaslanarak durma ve dayanma anlamıyla somutlaşmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın düşmesini engelleyen, onu dik tutan bir dayanağı veya tutunma noktasını imler |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin sürekliliğini, bir doğrultu boyunca kesintisiz uzanmayı ve taşınan kuvveti gösterir |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Karşılaşılan sınırı, dayanılan engeli, dikey yüzeyi ve kapanma/tutunma zeminini temsil eder |
| سند | Desteğin bir hat boyunca dikey bir sınıra veya duvara yaslanarak tutunması | Bir gövdenin kendi iç dengesiyle değil, karşılaştığı dikey bir sınıra veya nesneye kuvvetini aktararak ayakta kalma hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin devrilmemek için başka bir nesneye, duvara veya direğe yaslanması; ayrıca dağın etek ile zirve arasında kalan, dikleşerek yükselen ve tırmanılan ön yüzü (سَنَدُ الجَبَلِ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Accâc recezinde devenin bacaklarındaki sağlamlığı ve örtülerin üst üste binip birbirine dayanışını şu mısra ile tasvir etmiştir: كَتّانها أو سَنَدٍ أسماطِ |
| Erken Arapça kullanım | Birbiri ardınca gelen ve birbirine raptedilen zaman dilimleri için kullanılan el-müsned (المُسْنَدُ: الدَّهْرُ) tabiri ile rivayeti ilk söyleyene kadar kesintisiz bağlama faaliyeti (الإسناد) |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سند kökü, merkezi Sami dil sahasında «yaslanmak, dayanmak, desteklemek ve taşımak» anlamsal matrisiyle temsil edilir. Kökün Güney Arapçası ve Epigrafik Güney Arabistan (Himyerî/Saba) dillerindeki karşılığı, Güney Arabistan yazı sistemini adlandıran meşhur el-Müsned (m-s-n-d) formudur; bu kullanım yazının taş sütunlara, levhalara dikilerek veya birbirine raptedilerek yazılmasından yahut hükümlerin birbirine isnad edilmesinden kaynaklanır. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle Ârâmîce ve İbrânîce) doğrudan s-n-d dizilimi yerine s-m-k (سمك) kökü daha yaygın olsa da, s-n-d kökünün geç dönem Süryânîce metinlerde dayanma ve aktarma bağlamında leksikal paralellerine rastlanır. Kökün temel Sami yönelimi, ağırlık merkezinin bir nesneden diğerine aktarılarak iki nesnenin birbirine raptedilmesi (inzemâme) ve bir yapının dik durmasının haricî bir desteğe bağlanması fikridir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin başka bir şeye bitiştirilerek yaslanması, dağın dikleşen cephesi | Asıl anlam ağırlığın bir duvara, sırta veya zemine verilmesidir; sözün kaynağına dayandırılması (isnad) bu kökten türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası (Saba/Himyer) m-s-n-d yazıt formu | Dikilitaşlara kazınan, birbirine dayanan harflerden oluşan kadim kitabe türü; haberin kaynağa raptı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سند | Anlamlı | Dayanmak, yaslanmak | Bir gövdenin haricî bir desteğe dayanarak dik durması veya sözün kaynağına bağlanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سدن | Anlamlı | Örtmek, hizmet etmek | Kâbe'nin örtüsünü tutma ve kapıcılığını/hizmetini üstlenme vazifesi (sidâne) | Kur'an'da geçmez; Kâbe'ye perde germekle bağlantılıdır |
| نسد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| ندس | Anlamlı | Dürtmek, zeki ve uyanık olmak | Mızrakla deşmek, sezgiyle meselenin derinine nüfuz etmek | Kur'an'da geçmez; derinliği yoklama anlamı taşır |
| دسن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'e göre mühmeldir |
| دنس | Anlamlı | Kirlenmek, lekelenmek | Bir şeyin pisliğe bulaşması, şerefe veya elbiseye leke gelmesi | Kur'an'da geçmez; kir ve kusur bildiren olumsuz kök |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سند | Merkez | Bir nesneye dayanarak dik durma | Ağırlığı dış bir desteğe vererek ayakta kalma; içsel güçten yoksunluk iması barındırabilir | Kendi öz dengesiyle değil, dayandırıldığı nesne sayesinde dik duran gövde |
| عمد | Komşu | Sütunla ve temelden destekleme | عمد doğrudan taşıyıcı ana omurgayı ve direği kurar; سند ise sonradan bir kenara yaslanmayı anlatır | Görünür veya görünmez ana taşıyıcı sütun vazifesi görme |
| وكل | Komşu | Güvenip işi birine bırakma | وكل iradi ve ahlaki bir yetkilendirme ve teslimiyettir; سند fiziki veya mekanik dayanmayı öne çıkarır | Bir kimsenin gücüne, emanetine güvenerek sırtını ona dayama |
| عضد | Komşu | Pazı ve yan güçle arka çıkma | عضد iki eşit veya yakın gücün yan yana gelip birbirini takviye etmesidir | Kişinin kolu, kanadı veya yan kuvveti olarak direnç sağlama |
| خذل | Zıt | Desteksiz bırakma, yüzüstü koyma | خذل desteğin çekilmesiyle varlığın desteksiz ve yapayalnız yere düşmesidir | İhtiyaç anında yardım ve dayanağı keserek çökmeye terk etme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سند | Yaslanmak, dayanmak | Bir nesnenin başka bir varlığa ağırlığını vererek ayakta durması, isnad | Kesin |
| Latince | reclinare, fulcire | Yaslanmak, desteklemek | Reclinare bir yere geriye doğru yaslanmayı, fulcire ise alttan/yandan destek vurmayı karşılar; isnad bağlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | lean against, prop up, support | Bir yere yaslanmak, payanda ile durmak | Prop up kof bir yapının düşmemesi için desteklenmesini tam karşılar; isnad terimindeki nakil zincirini karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | anlehnen, stützen | Yaslanmak, desteklemek | Bir duvara veya nesneye eğilerek dayanmayı anlatır; sözlükteki mecazi rivayet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | s'appuyer, étayer | Dayanmak, payandalamak | Bir yüzeye yaslanıp ağırlığı aktarmayı ve çökmemesi için payanda koymayı ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُسَنَّدَةٌ | Duvara dayandırılmış, kütük gibi kof ve haricî destekle duran nesne | Münafıkların dış görünüşlerinin aldatıcı heybetine karşın ruhsal, akli ve imâni olarak içi boş kütükler gibi bir yere yaslanarak durduklarını beyan eden bağlam: Münâfikûn 63:4 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstinad ve itimat | Âlemin varlığının zatı gereği değil, Vacibü'l-Vücud olan Allah'a isnad edilmesi ve O'na dayanması | Varlıkların ontolojik olarak kendi başına kaim olamayıp ilahi kudrete bağımlı oluşu |
| Fıkıh | Hükmün illet ve delile isnadı | Hükümlerin sübûtunda şer'i delile (nassa) dayanma zorunluluğu ve re'yin nakle isnadı | Keyfi içtihadın reddedilerek hükmün muteber bir asla dayandırılması |
| Tefsir | Münafıkların psikolojisi | Münafıkların dış kalıplarının gösterişli, fakat içlerinin cansız kalaslar gibi duvara muhtaç oluşu | Bedensel azamet ile ahlaki ve zihni acziyet arasındaki derin çelişki |
| Hadis | Rivayet zinciri (İsnad ve Müsned) | Bir metnin Hz. Peygamber'e kadar uzanan raviler zinciriyle mevsuk kılınması | Metnin güvenilirliğini sağlayan tarihsel ve metodolojik aktarım bağı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Allah'a dayanma (i'timad) | Kalbi sahte dayanaklardan arındırma | Kulun geçici ve kof dünyevi güçlere değil, mutlak varlığa istinad etmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Bilginin kaynağa isnadı (isnad) | Doğrulanabilirlik ve denetim | İddia veya bilginin köksüz bırakılmayıp güvenilir bir referansa bağlanması | Kesin |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet | Taban desteği ve ittifak (tesânüd) | İktidarın çöküşünü engelleme | Kendi meşruiyetine ve ahlakına dayanmayan iktidarın dış payandalarla ayakta durması | Güçlü |
| İktisadi | Finansal yapı | Varlık teminatı ve kredi dayanağı | Kof borçlanmaya karşı reel zemin | Üretimden kopuk spekülatif sermayenin reel bir iktisadi varlığa istinad ettirilmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte payanda kuvveti ve haricî destek vektörü | Kendi ağırlık merkezi zemin üzerinde kararlı denge oluşturamayan bir cismin, düşmeyi engellemek için dikey bir yüzeyden aldığı normal tepki kuvveti | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kurumsuzlaşma ve kof elitizm | Toplumsal tabanını ve iç dinamizmini kaybetmiş elitlerin, dış güç odaklarına veya zor aygıtlarına yaslanarak varlığını sürdürme hali | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Münâfikûn suresindeki ayette sadece «duvara dayanmış iri adamlar» gibi fiziksel bir duruşa indirgeyip lafzın ahlaki, epistemolojik ve varoluşsal çürüme içeriğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın vahiyden, imandan ve ahlaki şuurdan koptuğunda ne kadar iri, gösterişli ve söz ustası olursa olsun, kendi ayakları üstünde duramayan cansız bir kütüğe (haşeb) dönüştüğünü gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şekli ve lafzı mükemmel görünen her toplumsal yapıyı veya kişiyi güçlü zannetmek; iç dinamik yoksunluğunu ve dış dayanak çöktüğünde anında yıkılacak olan dayanıksızlığı teşhis edememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde geçmesine rağmen, nifakın ve içsel boşluğun psikolojik ve sosyolojik anatomisini eşsiz bir piktografik imgeyle (duvara dayatılmış kütükler) somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların dış görünüşleri ile içsel mahiyetleri arasındaki uçurumu, söz söyleme kabiliyetleri ile eylemsel korkaklıklarını sergileyen ayetlerde (özellikle Münâfikûn suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Fiziksel cesamet, hitabet yeteneği ve gösterişli kılık kıyafetin hakiki güç ve dirilik anlamına geldiği yanılgısını yıkar; içsel imandan yoksun kalıpların sadece bir payandaya muhtaç cansız nesneler olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir gövdenin kendi dengesini kuramayarak dikey bir duvara veya desteğe yaslanması, ağırlığını haricî bir sınıra vererek ayakta kalması.
- Soyut anlamÖzden, ruhtan ve zihinsel melekeden yoksun oluşun dışsal bir dayanakla gizlenmesi; bilginin kaynağa raptı veya varlığın haricî bir desteğe bağımlılığı.
- Sistematik karşılıkİç enerjisi sıfır olan bir sistemin, varlığını yalnızca haricî bir kuvvet vektörünün reaksiyonuyla sürdürebilmesi ve bu destek çekildiğinde kaçınılmaz olarak yıkılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemin iç dinamik dengesini ve ahlaki/imâni öz kuvvetini; , sistemin dışarıdan görünen cüssesini ve ağırlığını; , sistemin ayakta kalabilmek için duvardan veya haricî payandadan aldığı dış tepki kuvvetini temsil eder. İç kuvvet sıfır olduğunda (), bütün ağırlık dış dayanağa biner (). Haricî dayanak desteği sıfıra yaklaştığında (), sistemin dengesi ve varlığı çöker ().