سهو
س - ه - و
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٨
Hatadan farkı ihmal ve umursamazlık sebebiyle hata yapmaktır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hatadan farkı ihmal ve umursamazlık sebebiyle hata yapmaktır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢١٢باب الهاء والسين وو ا ي ء معهما
ه و س، س ه و، و ه س،ه ي س مستعملات هوس:
الهَوَسُ: الطَّوَ فإن باليّل، والطّلب في جَراءة، تقول : أَسَدٌ هوّاسٌ، ورجلٌ هوّاسٌ، أي: مُجرَّب شُجاعٌ.
السَّهْوُ: الغَفْلةُ عن الشّيء، وذهابُ القَلْب عنه، وإنّه لساهٍ بين السَّهْو والسُّهُوّ. وسها الرّجل في صلاته إذا غفل عن شيءٍ منها.
والسَّهْوَة: أربعةُ أعوادٍ أو ثلاثة يُعارَضُ بَعْضُها على بَعْض، يوضع عليها شيءٌ من
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٤٨٥(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢١س ه و
إنه لساه بين السهو وسها في الصلاة وسها عنها.
وفي مثل " إن الموصين بنو سهوان " وهو يساهي أصحابه: يخالقهم ويحسن عشرتهم وفيه مساهلة ومساهاة.
وقوس سهوة: سهلة.
قال ذو الرمة يصف صائدا: قليل تلاد المال إلا سهامه وإلا زجوماً سهوة بالأصابع وبلغـة سهـوة: سهلـة السيـر.
وافعـل ذلـك سهـواً رهـواً: بغيـر تقـاض ولا لزاز.
وحملت به أمه سهواً: علـى حيـض.
وفـي بيته سهوة:
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٦٠: ( و ( *!سَهَا في الأَمْرِ ، كدَعا ) ، *!يَسْهُو ( *!سَهْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وسُهُوّاً ) ، كعُلُوَ .
هكذا في المُحْكَم إلاَّ أَنه لم يُعَدّه بِفي .
وفي الصِّحاح : سَهَا عن الشَّيء يَسْهُو ، هكذا هو مَضْبوطٌ بفَتْحِ الهاءِ ؛ وبخطِّ أَبي زكريَّا في الحاشِيَةِ : سَهِيَ كرَضِيَ ، فانْظُرْه .
( نَسِيَه وغَفَل عنه وذَهَبَ قَلْبُه إلى غَيْرِه ) ؛ كذا في المُحْكَم والتَّهْذيب ؛ واقْتَصَرَ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٧٥٥سَهَا عَنْهُ
1 سَهَا عَنْهُ ذ , (S, Msb,) or فِيهِ, (K,) aor. يَسْهُو, inf. n. سَهْوٌ (S, Msb, K) and سُهُوٌّ, (M, K,) He was, or became, unmindful, forgetful, neglectful, or heedless, of it, or inadvertent to it; (S, Msb;) namely, a thing; syn. غَفَلَ عَنْهُ: (S, * Msb:) or he forgot it, or neglected it, (نَسِيَهُ,) and was, or became, unmindful, forgetful, &c., of it, or inadvertent to it,
سَهَا عَنْهُ 1 سَهَا عَنْهُ ذ , (S, Msb,) or فِيهِ, (K,) aor. يَسْهُو, inf. n. سَهْوٌ (S, Msb, K) and سُهُوٌّ, (M, K,) He was, or became, unmindful, forgetful, neglectful, or heedless, of it, or inadvertent to it; (S, Msb;) namely, a thing; syn. غَفَلَ عَنْهُ: (S, * Msb:) or he forgot it, or neglected it, (نَسِيَهُ,) and was, or became, unmindful, forgetful, &c., of it, or inadvertent to it, (غَفَلَ عَنْهُ,) his mind adverting to another thing or affair or case; (K, TA;) thus expl. in the M and T; so that السَّهْوُ and الغَفْلَةُ and النِّسْيَانُ are made to be one [in signification]; (TA;) but accord. to Esh-Shihلb, السَّهْوُ is a slight غَفْلَة [or unmindfulness &c.] of that which is within the scope of the retentive faculty, such as when one's attention is roused by the least rousing thereof; whereas النسيان denotes its passing away from the memory entirely; though all are used in one sense by a careless reliance upon the understanding of the reader or hearer: in the Msb it is said that a distinction is made between السَّاهِى and النَّاسِى by the latter's being applied to him who, when he is reminded, remembers, and the former's being applied to him who is in the contrary case: accord. to IAth, سَهَافِى الشَّىْءِ means he neglected, or omitted, the thing unknowingly; and سَهَا عَنْهُ, he neglected, or omitted, it knowingly: or, as some say, السَّهْوُ is the doing wrong from unmindfulness (عَنْ غَفْلَة); as when an insane person reviles another, which is pardonable; and as when one drinks wine and then some unpleasing action proceeds from him unintentionally, which is punishable. (TA.) One says, سَهَافِى الصَّلَاةِ, and عَنْهَا, i. q. غَفَلَ [He was, or became, unmindful in prayer, and of it]. (TA.) ― -b2- [Hence, app., as implying an unexpected event,] حَمَلَتْ سَهْوًا She (a woman, S) conceived in menstruis. (Az, S, Z, K.) And حَمَلَتْ بِهِ أُمُّهُ سَهْوًا His mother conceived him in menstruis. (JK.) ― -b3- السَّهْوُ also signifies السُّكُونُ (JK, S, K) and اللِّينُ (JK, S,) [app. as an inf. n., i. e. as meaning The being still, or quiet, and gentle; though it is immediately added in the S that the pl. is سِهَآءٌ; for it seems that an early transcriber of the S has omitted to insert after اللَّينُ the words وَالسَّاكِنُ وَاللَّيِّنُ: see سَهْوٌ below]. One says, فَعَلَهُ سَهْوًا رَهْوًا He did it voluntarily, without its being asked, or demanded; (K, TA;) and without constraint: (TA:) or quietly, or calmly, without being hard, or difficult. (TA in art. رهو.) And سَهَا اـِلَيْهِ He looked at him, or it, with motionless eye. (Msb, TA.) And العَيْنُ تَسْهُو فِيهِ The eye expatiates in it; syn. تَنْبَسِطُ. (JK.) -A2- سَهَاوَةٌ, as denoting a quality of a camel, The being easy to ride; (K;) an inf. n., of which the verb is سَهُوَ. (TA.) -A3- مَالٌ لَا يُسْهَى وَلَا يُنْهَى [Cattle] of which the end is not to be reached. (AA, JK, S, K.) You say, يَرَاحُ عَلَى بَنِى فُلَانٍ مِنَ المَالِ مَا لَا يُسْهَىوَلَا يُنْهَى [There returns from the place of pasture in the evening, or afternoon, to the sons of such a one, of cattle,] what is not to be numbered for multitude: (T, TA:) or what is not to be computed, or computed by conjecture. (IAar, TA.) And ذَهَبَتْ تَمِيمُ فَلَا تُسْهَى وَلَا تُنْهَى, meaning لَا تُذْكَرُ [i. e. Temeem went away, and will not be remembered, or will not be mentioned]: a saying of El-Ahmar. (TA.)
ساهاهُ 3 ساهاهُ ذ , inf. n. مُسَاهَاةٌ, i. q. غَافَلَهُ [app. meaning He acted with him in the manner of him who is unmindful, forgetful, neglectful, heedless, or inadvertent]. (TA.) [Or] the inf. n. signifies [The acting with moderation with another; or] the abstaining from going to the utmost length in social intercourse: (S, K:) or the being easy, or facile, with another: (A, TA:) or the behaving in a good [or pleasing] manner in social intercourse: (T, TA:) or the comporting oneself with another, or others, (مُخَالَقَةٌ,) in a good manner, in social intercourse. ('Eyn, M, TA.) And one says, هُوَ يُسَاهِى أَصْحَابَهُ He comports himself with his companions, or does so with good nature; syn. يُخَالِقُهُمْ. (TA.) And ساهاهُ means also He mocked at him, or derided him. (TA.)
اسهى 4 اسهى ذ He (a man, TA) constructed what is termed a سَهْوَة (K, TA) in a بَيْت [or chamber &c.]. (TA.)
السُّهَا السُّهَا ذ [often written السُّهَى] A certain dim star, (S, K,) in [the asterism called] بَنَات نَعْش الكُبْرَى, (S, [in the K, erroneously, بنات نعش الصُّغْرَى,]) by the middle star of those thus called; (TA;) [i. e.] a small star by that called العَنَاقُ, (which latter is the middle star [ ζ] of the three in the tail of Ursa Major, Kzw,) by looking at which persons try their powers of sight; (Kzw, TA;) mentioned in art. قود [voce قَائِدٌ, q. v.]; (K;) [it is the star 80, by ζ;] also called ↓ السُّهَيَّا, which is the diminutive. (TA.) It is said in a prov., أُرِيهَا السُّهَا وَتُرِينِى القَمَرَ [I show her Es-Suhà and she shows me the moon]. (S, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. vol. i. pp. 527-9.]) And one says, أَنَّى يَلْتَقِى سُهَيْلٌ وَالسُّهَا How can Suheyl [or Canopus] meet Es-Suhà? for the former is southern and the latter is northern. (Har p. 276.)
سَهْوٌ سَهْوٌ ذ [an inf. n. used as an epithet,] Easy; applied to a man, and to an affair, (K, TA,) and to an object of want: (TA:) and so [the fem.] سَهْوَةٌ, applied to a mare; and applied to a she-mule as meaning easy in pace, that does not fatigue her rider: the epithet سَهْوٌ, however, is not applied to a he-mule: so in the T: (TA:) [but] it is applied to a he-camel, meaning easy to ride: and سَهْوَةٌ to a she-camel, (K, TA,) meaning gentle, easy to ride: and رَاهٍ ↓ سَاهٍ, applied to a he-camel, means [likewise] gentle in pace; and so [the pls.] سَوَاهٍ رَوَاهٍ applied to camels: (TA:) [and so ↓ سَهْوَآءُ applied to a mare; for] a certain mare was named السَّهْوَآءُ because of the gentleness of her pace. (TA.) Also, applied to water, Cool, sweet, or limpid; easy of descent in the throat. (K, * TA.) And قَوْسٌ سَهْوَةٌ A bow that is compliant, (K, TA,) and easy. (TA.) And رِيحٌ سَهْوٌ A gentle wind: [or a quiet, gentle wind:] pl. سِهَآءٌ: (TA:) a poet (said to be El-Hلrith Ibn- 'Owf, TA) says, تَنَاوَحَتِ الرَّيَاحُ لِفَقْدِ عَمْرٍو وَكَانَتْ قَبْلَ مَهْلِكِهِ سِهَآءَا i. e. [The winds blew violently for the loss of 'Amr; but they were before his death] quiet and gentle. (S, TA.) One says also أَرْضٌ سَهْوَةٌ Soft land, without barrenness. (TA.) -A2- And السَّهْوُ means The moon, in the language of the Nabathوans. (JK.)
سِهْوٌ سِهْوٌ ذ : see سِهْوَآءٌ
سَهْوَةٌ سَهْوَةٌ ذ An instance, or a case, of unmindfulness, forgetfulness, neglectfulness, heedlessness, or inadvertence. (Msb.) -A2- A rock, or great mass of stone, (K,) in the dial. of Teiyi, who call nothing else by this name: so in the M: or, accord. to the T, in that dial., the rock, or great mass of stone, upon which the waterer [app. of camels] stands: (TA:) or a rock, or great mass of stone, standing up, not having any foundation [app. meaning not partly imbedded] in the ground: and in the dial. of Teiyi, a single stone, great or small. (JK.) ― -b2- A بَيْت [app. here meaning booth, or the like,] which the Arabs of the desert set up at the water, and by the shade of which they shelter themselves. (TA.) A صُفَّة [or kind of roofed vestibule, or the like, or a covering for shade and shelter], (K, TA,) between two houses: (TA:) or a thing like the صُفَّة, which is before, or in the front of, houses: (As, JK, S:) or [in some copies of the K “ and ”] a kind of closet (مُِخْدَع) between two chambers, (K, TA,) in which the waterers of the camels shelter themselves: or, as some say, a small wall which is build between the two [opposite main] walls of the chamber, the roof being placed over the whole; what is in the middle [or main part] of the chamber being [called] a سَهْوَة; [see عَرْسٌ;] and what is within it, [app. behind,] a مُِخْدَع: (TA:) or the like of a رَفّ and طَاق, [app. meaning a kind of arched construction with a flat top which forms a shelf, against a wall; or simply a shelf, or ledge projecting from a wall, (see رَفٌّ and طَاقٌ,)] in which, or upon which, a thing is placed: (ISd, K:) or a small بَيْت [or chamber], (S, K,) descending into the earth, having its roof elevated above the ground, (S,) resembling a small خِزَانَة [or closet, or storeroom], (S, K,) in which are [deposited] the household-goods, or furniture and utensils; thus as heard by A'Obeyd from more than one of the people of El-Yemen: (S:) or it signifies, (K,) or signifies also, (JK,) four sticks, or pieces of wood, (JK, K,) or three, (K,) which are placed crosswise, one upon another, and upon which is then put anything of the household-goods, or furniture and utensils: (JK, K:) so in the M: (TA:) and (accord. to the T, TA) i. q. كَنْدُوجٌ, (K,) which means a small closet or store-room: (TA:) and i. q. رَوْشَنٌ and كُوَّةٌ [i. e. a window, or mural aperture]: and a [kind of curtained canopy, or the like, such as is called] حَجَلَة: and a curtain, or screen, before the court, or yard, of a house, (K, TA,) and sometimes, surrounding the house, like a wall: (TA:) its pl. (in all of these senses, K, TA) is سِهَآءٌ (JK, K, TA) and سَهَوَاتٌ. (JK.)
سَهْوَآءُ سَهْوَآءُ ذ : see سَهْوٌ: -A2- and see also what here follows.
سِهْوَآءٌ سِهْوَآءٌ ذ , (IAar, JK, S, TA,) like سِعْوَآءٌ and تِهْوَآءٌ, all with kesr, on the authority of IAar, but in the K ↓ سَهْوَآء, (TA,) A [portion, or short portion, such as is termed] سَاعَة, of the night; (S, K, TA;) and (S, TA) the first part thereof: (JK, S, TA:) or it may be like ↓ سَهْوَان, [which is app. in this case with tenween, and] which seems to mean a period in which people are unmindful of the places, or ways, in which things are, or should be, sought by them; or سهوان may be from سَاهِيَةٌ, expl. below: and مِنَ اللَّيْلِ ↓ سِهْوٌ signifies the same as سِعْو and سَعْو [and سِهْوَآء] and سِعْوَاء. (Ham p. 708.) One says, لَقِيتُهُ بَعْدَ سِهْوَآءٍ مِنَ اللَّيْلِ i. e. [I met him after a portion, or short portion, of the night; or] after the first part of the night had passed. (JK.)
سَهْوَان سَهْوَان ذ : see سَاهٍ: -A2- and see also سِهْوَآءٌ.
السُّهَيَّا السُّهَيَّا ذ dim. of السُّهَا, q. v.
سَاهٍ سَاهٍ ذ Unmindful, forgetful, neglectful, heedless, or inadvertent; (JK, S, Msb, K;) as also ↓ سَهْوَانُ; (S, K;) whence the prov., اـِنَّ المُوَصَّيْنَ بَنُو سَهْوَانْ (S) i. e. Only the unmindful [lit. the sons of the unmindful] are such as require to be enjoined: (S, Meyd:) or, as some say, by بنو سهوان are meant all mankind; because all become unmindful: but the most correct explanation is, that those who are enjoined to do a thing are subject to unmindfulness: it is applied to him who is unmindful of pursuing that which he is commanded to do: and سهوان may be syn. with [the inf. n.] سَهْوٌ; or it may be an epithet, syn. with سَاهٍ, and is applied to Adam, because he forgot his cove- nant, so that بنو سهوان may mean the sons of Adam, and hence, the unmindful. (Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 3-4.]) ― -b2- See also سَهوٌ.
سَاهِيَةٌ سَاهِيَةٌ ذ A tract of land long and wide, without any covert of trees, or the like, [to obstruct the view, or] to repel the eye. (JK, and Ham p. 708.)
أَسْهَآءٌ أَسْهَآءٌ ذ and أَسْهَآءَةٌ: see what follows.
أَسَاهِىُّ أَسَاهِىُّ ذ , (JK, TA,) in the K, erroneously, ↓ أَسْهَآء, (TA,) i. q. أَلْوَانٌ [generally signifying Colours; but also meaning sorts, or species; and here used in this latter sense, as is indicated in the TA]: a pl. having no sing.: (K, TA:) so in the M: (TA:) or it signifies, (JK,) or signifies also, (TA,) various sorts (ضُرُوبٌ مُخْتَلِفةٌ, JK, TA) of pace of camels; like أَسَاهِيجُ: (TA:) and its sing. is ↓ أَسْهَآءَةٌ. (JK.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٣٢سَهَا
سَهَا U ( n. ac. سَهْو 1 , سُهُوّ 27 )
a. [ Fī or 'An ], Was unmindful of, neglected; disregarded; omitted; forgot.
سَهُوَ
سَهُوَ U ( n. ac. سَهَاْوَة 22t ),
a. Was gentle, docile, tractable.
b. Was numbered.
سَاْهَوَ
سَاْهَوَ III ,
a. Was gentle, obliging, good-natured with, to.
سَهْو
سَهْو [ 1 ],
a. Forgetfulness; neglect; negligence, remissness; inadvertence; oversight,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٣٨١سهو
سَهَا - يَسْهُو - سَاهِي - سَاهُوْن
سَها - يَسْهُوْ + الكائن: يغفل ولا ينتبه: يكون تركيز ذهنه ووعيه لما يدور حوله أقل من المعتاد، فلا ينتبه لما يدور حوله بدقة
سَهَا - يَسْهُو + كائن + عن شيء: يهمله ويبعد تركيز ذهنه ووعيه عنه
سَاهِي: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " سَهَا - يَسْهُو "
سَاهُوْن: جمع " سَاهِي "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
الصيغ(١)
الآيات التي ورد فيها(٢)
الَّذِينَ هُمْ فِي غَمْرَةٍ سَاهُونَ
Yanılanlar
الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ
Yanılanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سهو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غفل, نسي, لهو |
| Zıt Kök | يقظ |
| Çekirdek Özet 1 | Zihnin dinginleşip gevşemesi, dikkatin dağılması ve bilincin nesnesinden uzaklaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Görev bilincinin gevşemesi, umursamazlık ve gaflet içinde savrulma |
| Çekirdek Özet 3 | Sorumluluğun zihinsel ve eylemsel düzeyde askıya alınarak savsaklanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü kasıtsız ve masum bir unutma sayarak bilinçli ihmal ve lakaytlığı gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سه | Gevşeklik, düzlük, yumuşaklık ve engelsiz akış; nitekim سهل kökünde engebesiz arazi ve kolaylık, سهر kökünde uykunun çekilmesiyle zihnin açık kalması, سهم kökünde ise sürtünmesiz fırlatılan ok ve pay anlamı öne çıkar. | و | İki harfli çekirdeğin taşıdığı engelsiz ve gevşek akış hareketini, bilincin tutunma noktasını yitirip zihinsel denetimden düşmesi, dalgınlık ve ihmal yönünde daraltır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma ve zihinsel direnç noktasını simgeler. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, dışa yönelme, soluk alma ve açığa çıkmayı anlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, bitiştirme ve akışın bir yöne bağlanmasını gösterir. |
| سهو | Tutunma ve direncin (س) nefes verip gevşemesiyle (ه) dikkatin başka bir tarafa bağlanıp asıl merkezden çözülmesi (و) | Zihnin tutunma direncini bırakarak gevşemesi, nesnesinden kopması ve dikkatsizlik sonucu sürüklenmesi eylemini oluşturur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin dinginleşmesi, yumuşaması, gerilimin düşmesi ve devenin uysalca, zorlanmadan yürümesi. Nitekim yürüyüşü yumuşak binek için kullanılır; ayrıca evlerin önündeki gölgelik ve serinlik yerine veya eşya konulan açık kerevete سَهْوَة denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir avcının yayını ve ok atışını tasvir ederken gerginliği az, çekişi yumuşak ve esnek yayı nitelemek üzere قوس سهوة terkibini kullanır. Bu kullanımda lafız, gerilimin bulunmayışını ve kolayca salınmayı bildirir. |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde iki kişinin birbiriyle yumuşak geçinmesi, kusurları görmezden gelerek müsamaha göstermesi مُسَاهَاة olarak adlandırılmıştır. el-Accâc bu manayı şu mısraında zikreder: حُلْوُ المُساهاةِ وإنْ عادَى أمَرّ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde سهو kökü, merkezi Samice katmanında bilincin sakinleşmesi, zihinsel gerilimin düşmesi ve dikkatin yön değiştirmesi ekseninde gelişmiştir. İbranicede dikkatsizlik, bilmeden yanılma ve kasıtsız günah anlamı taşıyan שָׁגָה (shagah) ve שָׁגַג (shagag) kökleriyle anlamsal bir örtüşme gösterse de doğrudan ses denkliği olan biçimler sınırlıdır. Süryanicede s-h-w / s-h-y kök çevresinde görülen gevşeme ve zayıflama göstergeleri, Arapçadaki dalgınlık ve dinginlik (سُكُون) manasıyla semantik bir matris oluşturur. Kökün ilksel çekirdeği zihinsel bir direnç kaybını, dikkatin nesnesinden kaymasını ve çabasız bir salıverilmeyi ifade eder; Arapçada bu durum hem nötr bir unutma-yanılma hem de kınanan bir ihmal ve lakaytlık yönünde çift kutuplu bir anlam kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | س ه و kökünden türeyen lafızlar | Bir şeyden habersiz kalma, gevşeme, görmezden gelme (müsamaha) ve gökyüzünde çok sönük olduğu için gözden kaçan yıldız (es-Sühâ). | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Güney Sami paralelleri | Zihinsel dikkatin gevşemesi, gaflet hali ve denetimsiz kalma anlam alanında paylaşılan ortak yönelim. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya uzak katmanlarda kökle doğrudan örtüşen güvenilir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سهو | Anlamlı | Gaflet ve sükun | Dikkatin dağılması, zihnin dinginleşerek nesnesinden habersiz kalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سوه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kök kaydı bulunmaz. | Kur'an'da geçmez. |
| هسو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Harflerin bu dizilişi kullanım dışı (mühmel) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هوس | Anlamlı | Gece dolaşmak, cesaret ve karışıklık | Geceleyin arayışla dolaşmak, yırtıcı hayvanın pervasızca yürümesi, akıl karışıklığı. | Ayn müsta'mel sayar; Kur'an'da geçmez. |
| وسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel kabul edilen harf dizilişidir. | Kur'an'da geçmez. |
| وهس | Anlamlı | Ezmek ve şiddetle yere vurmak | Bir şeyi çiğneyip ezmek, ayaklar altında un ufak etmek. | Ayn müsta'mel sayar; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سهو | Merkez | Gaflet ve ihmal | Bilincin gevşemesi ve umursamazlık sebebiyle görevi terk etme. | Hatırlatıldığında dahi gevşekliği sürdürme potansiyeli taşır. |
| نسي | Komşu | Unutma | Bilgiyi zihinden tamamen düşürme; hatırlatıldığında pişmanlıkla dönülebilen zaaf. | Kasıt aranmaksızın zihinsel muhafazanın yok olmasıdır. |
| غفل | Komşu | Habersizlik | Gözünün önünde olan bir delile veya gerçeğe karşı duyarsız ve dikkatsiz kalma. | İdrak araçları açıkken zihnin başka şeyle meşgul olmasıdır. |
| لهو | Komşu | Oyalanma | Önemli olanı bırakıp geçici ve değersiz bir hazla meşgul olma. | Bilinçli bir tercihle dikkati eğlenceye kaydırmaktır. |
| يقظ | Zıt | Uyanıklık | Dikkatin, algıların ve zihinsel teyakkuzun tam anlamıyla devrede olması. | Bütün duyuların nesnesine odaklandığı uyanıklık halidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سهو | Gaflet ve dalgınlık | Kökün zihinsel dinginlik ve ihmal bileşenlerini birlikte içeren temel hali. | Kesin |
| Latince | Neglegentia, inadvertentia | İhmal, dikkat etmeme | Sorumluluğu savsaklama ve dikkatsizlik yönünü karşılar; fıtri dinginlik yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Inadvertence, heedlessness, remissness | Dikkatsizlik, umursamazlık | Hem istemsiz dalgınlığı hem de sorumluluk karşısındaki lakaytlığı kapsar. | Güçlü |
| Almanca | Nachlässigkeit, Unachtsamkeit | Savsaklama, dikkatsizlik | Bilinçli ya da bilinçsiz gevşeklik sonucunda oluşan zihinsel kopukluğu verir. | Güçlü |
| Fransızca | Négligence, inattention | İhmal, dikkatsizlik | Dikkatin dağılmasını ve ödevin savsaklanmasını iyi ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَاهُونَ | Kibir, inkâr ve şaşkınlık içinde hakikatten kopuş | Ahireti ve hesabı inkâr edenlerin cehalet ve şüphe girdabında şuursuzca debelenmesi bağlamı (Zâriyât 51:11). |
| سَاهُونَ | İbadeti ve sorumluluğu umursamama, savsaklama | Namazı ciddiye almayan, vaktini ve ruhunu gözetmeyip riya ile savuşturanların tavrı bağlamı (Mâ‘ûn 107:5). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif ve sorumluluk şartı | Akıl ve bilincin kaybolduğu sehiv durumunda kişinin mükellef olup olmadığı, peygamberlerin tebliğ dışı sehivlerinin ismet sıfatına etkisi. | Kasıtsız zihinsel zaaf ile iradi lakaytlık arasındaki sınır. |
| Fıkıh | İbadette sehiv secdesi | Namazın rükün veya vaciplerinde yanılma, unutma ya da dalgınlıkla yapılan eksiklik veya fazlalıkların telafisi (سُجُودُ السَّهْوِ). | Zihinsel dalgınlığın ibadetin sıhhatine getirdiği teknik telafi. |
| Tefsir | سهو ile نسي ayrımı | Mâ‘ûn 107:5 ayetinde namazda sehiv ile namazdan sehiv (عَنْ صَلَاتِهِمْ / فِي صَلَاتِهِمْ) farkı; kınamanın dalgınlığa değil, umursamazlığa yönelik oluşu. | Kasıtlı ihmal ve ciddiyetsizlik boyutu. |
| Hadis | Hz. Peygamber'in sehiv örnekleri | Resûlullah'ın namazda sehvederek sehiv secdesi yapması ve "Ben de sizin gibi bir insanım, unutursam hatırlatın" buyurması. | İnsani tabiatın tabii dalgınlığı ve hüküm vaaz etme vesilesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve kulluk bilinci | Gevşeklik ve lakaytlık | Tehdit unsuru | İbadetin ruhundan ve vaktinden koparak onu mekanik veya savsaklanan bir yüke dönüştürme. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Dikkatsizlik ve denetim kaybı | Hata kaynağı | Araştırmacının zihinsel disiplini yitirerek delilleri veya verileri gözden kaçırması. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve teyakkuz | İhmal ve rehavet | Güvenlik açığı | Yöneticilerin ve kurumların toplumsal sorumlulukları umursamayarak krize zemin hazırlaması. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmeler ve üretim | Savsaklama ve denetimsizlik | Verimsizlik | İş gücünün veya yönetimin işi gevşek tutarak kaynak ve kalite israfına yol açması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz zayıflaması / Sönümlenme (Attenuation / Damping) | Bir sinyalin veya dalganın ortam direnciyle enerjisini ve gerilimini yitirerek genliğinin düşmesi; sistemdeki dikkat/enerji seviyesinin sönümlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve ihmal (Institutional neglect / Remissness) | Bireyin veya grubun kuralları açıkça reddetmeksizin, gevşeklik ve umursamazlık sebebiyle işlevsiz kılması, sosyal denetimin çözülmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca masum, elde olmayan basit bir unutma veya anlık kafa karışıklığı (zelle) düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, zihinsel bir dalgınlıktan ziyade kalbin davaya, hesaba ve ibadete karşı kayıtsız kalmasını, yani ahlaki bir lakaytlığı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâ‘ûn 107:5 ayetindeki şiddetli tehdidin namaz kılarken istem dışı yanılan müminlere yönelik olduğu zannedilerek yersiz bir vesvese üretilir; asıl yerilen umursamazlık gözden kaçar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın sorumluluk karşısındaki felaketinin yalnızca açık inkârla değil, ibadet ve ilkeleri gevşekliğe kurban eden lakaytlıkla da başladığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadeti şekilciliğe indirgeyip toplumsal dayanışmayı reddeden münafıkane tavırları yeren ve ahireti hafife alanları tasvir eden ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Masum unutma (نسي) ile bilinçli ve gevşek ihmal (سهو) arasındaki farkı ortaya koyarak dinin insani zaafları değil, ahlaki umursamazlığı kınadığını netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGerilimin düşmesi, zihinsel tutunmanın çözülmesi, bedenin veya nesnenin direnç göstermeksizin gevşeyip akması.
- Soyut anlamBilincin görev ve sorumluluk ekseninden kayarak umursamazlık, rehavet ve denetimsiz ihmale sürüklenmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemde kontrol parametrelerinin gevşetilmesi sonucu meydana gelen işlev kaybı, hedeften sapma ve teyakkuz çöküşü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde asli sorumluluk veya odaklanılması gereken hedef fonksiyonunu, zihinsel teyakkuz ve iradi denetim katsayısını (), ise sehiv durumundaki sapma veya ihmal miktarını simgeler. Zihinsel kontrol ve hassasiyet sıfıra yaklaştıkça (), ihmal ve gaflet () doğrudan hedefin yerini alarak tam bir savsaklamaya dönüşür.