شطن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ش-ط-نالصيغ: ١٣ · الجذور المجاورة: ١١٨ · الآيات: ٧٨ · السور: ٣٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».وليذكرعوذالشَّيَاطِينَالشَّيَاطِينِشطنلِلشَّيَاطِينِعدوخطوالشَّيْطَانُزينرجمالشَّيْطَانَزلل

الجذرالصيغ ١٣الآيات ٧٨السور ٣٦المجاورة ١١٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

شطن

ش - ط - ن

جذر
  • الورود: ٨٨
  • الآيات: ٧٨
  • الصيغ: ١٣
  • المعاجم: ١٣

Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir. Şeytan ipe benzediğinden buna benzetilmiştir. Zehirli yılan anlamı kazanmıştır. İnsanı kötülüğe götüren görünmeyen varlığa şeytan denmiştir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir. Şeytan ipe benzediğinden buna benzetilmiştir. Zehirli yılan anlamı kazanmıştır. İnsanı kötülüğe götüren görünmeyen varlığa şeytan denmiştir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٤٥
باب الشين والطّاء والنون معهما ش ط ن، ن ش ط، ن ط ش مستعملات شطن: الشَّطنُ: الحبل الطويل الشَّديد الفتل، يستقى به. ويقال للفرس العزيز النَّفس: إنه لينزو بين شطنين، يُضربُ مثلاً للإنسانِ الأشِر القويّ، وذلك أنه إذا استعصى على صاحبه شدَّهُ بحبلين من جانبيين، فهو فرسٌ مشطُونٌ. وغزوةٌ شطونٌ. أي: بعيدة. وشطنتِ الدّارُ شُطُوناً، إذا بعُدت، وأكثر ما يقال: نوى شطون، ونيّةٌ شطُون. والشَّيطانُ: فيعال من
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٠٤
الشَطَنُ: الحبْل. قال الخليل: هو الحبْل الطويل، والجمع الأشْطانُ. وشَطَنْتُهُ أَشْطُنُهُ، إذا شددتَه بالشَطَنِ. وشَطَنَ عنه: بَعُدَ. وأَشْطَنَهُ: أبعدَه. ابن السكيت: شَطَنَهُ يَشْطُنُهُ شَطْناً، إذا خالفه عن نيَّة وجهه. وبئرٌ شَطونٌ: بعيدة القعر. ونَوَّى شَطونٌ: بعيدة. قال النابغة: نَأَتْ بِسُعادَ عنك نَوىً شَطونُفبانتْ والفؤاد بها رَهـينُ والشَيْطانُ معروف. وكلُّ عاتٍ من الإنس والجنّ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٣٦٧
ش ط ن شطن ، نطش ، نشط ، شنط : مستعملة . شطن : قال الليث : الشَّطَنَ الْحَبْلُ الطويل الشّديد الْفَتْلِ يُسْتَقَى به ويُشَدُّ به الخيل ، ويقال للفرس العزيز النّفس : إنه لَيَنْزُو بين شَطَنَيْن ، يُضْرَبُ مثلاً للإنسان الأشِرِ الْقَوِيّ ، وذلك إذا اسْتَعْصَى على صاحِبه ، شَدَّهُ بحَبْلَين من جانِبين ، وهو فَرَسٌ مَشْطون . وقال ابن السّكت : الشَّطْنُ مَصْدر شَطَنَهُ يَشْطِنُه ، إذا خالفه عن نِيّته
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٦٤٩
(باب الشين والطاء وما يثلثهما) (شطن) الشين والطاء والنون أصلٌ مطّرد صحيح يدلُّ على البُعد. يقال شَطَنت الدار تَشْطُن شطوناً إذا غَرَبَت. ونوىً شَطونٌ، أي بعيدة. قال النابغة: نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ([1])ويقال بئرٌ شَطون، أي بعيدة القَعر، والشَّطَن: الحَبْل. وهو القياس، لأنَّه بعيدُ ما بينَ الطَّرَفين. ووصَفَ أعرابيٌّ فرساً فقال: "كأنّه شيطانٌ في أشطان". قال
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٥٨٤
- الشيطان النون فيه أصيلة (قال ابن منظور: والشيطان: فيعال من: شطن: إذا بعد، فيمن جعل النون أصلا، وقولهم: الشياطين دليل عن ذلك. اللسان (شطن) )، وهو من: شطن أي: تباعد، ومنه: بئر شطون، وشطنت الدار، وغربة شطون، وقيل: بل النون فيه زائدة، من شاط يشيط: احترق غضبا، فالشيطان مخلوق من النار كما دل عليه قوله تعالى: ﴿وخلق الجان من مارج من نار﴾ [الرحمن/15]، ولكونه من ذلك اختص بفرط القوة الغضبية والحمية
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣٢
ش ط ن شطنت الدار‏.‏ ونوى شطون‏.‏ وعندي شطن قوي وهو الحبل الطويل يستقى به وتربط به الدابة وكأنـه شيطـان فـي أشطـان‏.‏ و ‏"‏ إنـه لينـزو بيـن شطنيـن ‏"‏ وهـو الفـرس يستعصـي فيشـد بحبليـن من جانبين ويشبه به الأشر‏.‏ وشيطن فلان وتشيطن وفيه شيطنة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ بئر شطون‏:‏ بعيدة القعر‏.‏ وركبه شيطانه إذا غضب‏.‏ وعن أبي الوجيه العكليّ‏:‏ كان ذلك حين ركبني شيطاني قيل‏:‏ وأي الشياطين تعني
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٨٩١
الشَّطَنُ: الحَبْل، وقيل: الحبل الطويل الشديدُ الفَتْل يُسْتَقى به وتُشَدُّ به الخَيْل، والجمع أَشْطان؛ قال عنترة: يَدْعُونَ عَنْتَر، والرِّماحُ كأَنها أَشْطانُ بئرٍ في لَبانِ الأَدْهَمِ. ووصف أَعرابي فرساً لا يَحْفى فقال: كأَنه شَيْطانٌ في أَشْطان. وشَطَنْتُه أَشْطُنه إذا شَدَدْته بالشَّطَن. وفي حديث البراء: وعنده فَرَسٌ مَرْبوطة بشَطَنَين؛ الشَّطَنُ: الحبل، وقيل: هو الطويل منه، وإِنما شَدَّه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٩
* ش ط ن * * الشَّطَنُ * بفتحتين الحبل وقال الخليل هو الحبل الطويل وجمعه * أشْطانٌ * و * الشَّيْطانُ * معروف وكل عاتٍ متمرد من الإنس والجن والدواب شيطان والعرب تسمي الحية شيطانا وقوله تعالى ﴿طلْعها كأنه رؤوس الشياطين﴾ قال الفراء فيه ثلاثة أوجه أحدها أنه شبَّه طلعها في قبحه برءوس الشياطين لأنها موصوفة بالقبح والثاني أن العرب تُسمي بعض الحيات شيطانا وهو ذو عرف قبيح والوجه الثالث قيل إنه نبت قبيح
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٦٥٢
: ( الشَّطَنُ ، محرَّكةً : الحَبْلُ الطَّويلُ ) الشَّديدُ الفَتْلِ يُسْقَى به ؛ ( أَو عامٌّ ) ؛ وفي حدِيثِ البرَّاء : ( وعنْده فَرَسٌ مَرْبوطٌ بشَطَنَيْن ) ، أَي لقوَّتِه وشدَّتِه . ويقالُ للفَرَسِ العَزيزِ النَّفْس : إنَّه ليَنْزُو بينَ شَطَنَيْن ؛ ويُضْرَبُ مَثَلاً للأَشِرِ القَوِيِّ ؛ ( ج أَشْطانٌ ) ؛ قالَ عنْتَرَةُ : يَدْعُونَ عَنْتَرَ والرِّماحُ كأَنَّهاأَشْطَانُ بئرٍ في لَبانِ الأدْهَمِ (
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٦٧
شَطَنَ 1 شَطَنَ ذ , (S, TA,) [aor. شَطُنَ ,] inf. n. شُطُونٌ, (PS,) He was, or became, distant, or remote, (S, TA,) عَنْهُ [from him, or it]. (S.) And شَطَنَتِ الدَّارُ, (Msb, TA,) aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., The abode, or dwelling, was distant, or remote. (Msb, TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) He was, or became, remote, or far, from the truth, and from the mercy of God. (Msb.) ―
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٣٩
شَطَنَ شَطَنَ U ( n. ac. شَطْن 1 ), a. Opposed, withstood. b. [ acc. & Bi ], Bound, held with ( rope ). c. ( n. ac. شُطُوْن 27 ) [ 'An ], Was distant, far away from. d. [ Fī ], Entered into, became fixed in ( the ground ). أَشْطَنَ أَشْطَنَ IV , a. Removed, sent away. شَطَن شَطَن 4 , ( pl. أَشْطَاْن 38 ), a. Rope. شَاْطِن شَاْطِن 21 , a. Bad, evil, corrupt; malignant. شَطُوْن
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٥٢٬٨٨١
شطن شَطَنَ - يَشْطُنُ - شَيْطَان - شَيَاطِيْن شَطَنَ - يَشْطُنُ + الكائن: يشذ ويبتعد عن المألوف والطبيعي والسواء شَيْطَان: على وزن " فـَيعاْل " اسم فاعل مبالغة من " شَطَنَ - يَشْطُنُ " : كل عات متمرد من الجن والإِنس والدواب، لأنه يبتعد ويشذ عن المألوف والطبيعي والسواء، وهو اصطلاحاً إبليس وذريته شَيَاطِيْن: جمع " شَيْطَان " واللفظ ينتمي إلى
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٨ (الإجمالي: ٣٣٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عدو

    الآيات المشتركة: ١٣ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  2. خطو

    الآيات المشتركة: ٤ · Hatt çizgi demektir

  3. نزغ

    الآيات المشتركة: ٤ · “Nez’ ”den dönüşmüştür

  4. رجم

    الآيات المشتركة: ٥ · Alet olarak kullanılan taştır

  5. عوذ

    الآيات المشتركة: ٥ · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…

  6. مرد

    الآيات المشتركة: ٣ · Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç…

  7. زين

    الآيات المشتركة: ٦ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  8. غوص

    الآيات المشتركة: ٢ · Dalgıçlık yaparlar

  9. غرر

    الآيات المشتركة: ٤ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  10. تبع

    الآيات المشتركة: ٩ · İnek yavrusu, dana demektir

  11. ذكر

    الآيات المشتركة: ١١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  12. زلل

    الآيات المشتركة: ٢ · Zülal yumurta akı demektir

الآيات التي ورد فيها(٧٨)

  1. فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    Şeytan

  2. الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    Şeytan

  3. … الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ …

    Şeytan

  4. إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

    Şeytan

  5. إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

    Şeytan

  6. وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا

    Şeytan

  7. … إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ وَيُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُضِلَّهُمْ ضَلَالًا بَعِيدًا

    Şeytan

  8. يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا

    Şeytan

  9. إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ

    Şeytan

  10. فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلَكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

    Şeytan

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökشطن
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبلس, غوي, عصي
Zıt Kökرشد
Çekirdek Özet 1Derin kuyulardan su çekmeye yarayan uzun ve sıkı bükülmüş ip; bir nesnenin veya varlığın aslından ve menzilinden aşırı derecede uzaklaşması
Çekirdek Özet 2Haktan, fıtrattan ve ilahi rahmetten bütünüyle uzaklaşarak başkalarını da bu uzaklığa çekmeye çalışan her türlü azgın, asi ve ifsat edici güç
Çekirdek Özet 3Bir sistemde denge ve istikamet merkezinden kopmayı, sapmayı ve sistemi merkezkaç bir savrulmayla çöküşe sürükleyen bozucu dinamiği temsil eder
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca metafizik ve mitolojik tekil bir varlığa (İblis’e) indirgenerek, Kur’an’ın insan ve cinlerden her azgını niteleyen kurumsal ve ahlaki şeytanlaşma uyarısının gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شطKıyıdan, sınırdan ve dengeden uzaklaşma, aşırıya gitme, haddi aşmaنشطأ kökünde filizin yarıp çıkması, شطر kökünde bir şeyin ikiye ayrılarak bir yöne yönelmesi ve شطط kökünde haddi bütünüyle aşarak haktan uzaklaşılması görülür. ن harfinin eklenmesiyle bu sınır aşımı ve uzaklaşma hali geçici bir sapma olmaktan çıkıp derin, köklü, kesintisiz ve yapısal bir uzaklaşmaya ve kopuşa dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişIsırma, kesme, parçalama, merkezden ayrıştırarak koparma
طSepet, çarkKuşatma, sarmalama, içine çekme veya döngüsel hareket
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, esneklik, uzun uzadıya uzanma ve canlı hareketlilik
شطنKopararak sarmalayan ve derinlere uzanan hatMerkezden parçalayarak ayıran, varlığı kendi sarmalına alıp uzun bir bağ veya derin bir mesafe boyunca aslından uzaklaştıran dinamik hareket

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDerin kuyulardan su çekmekte veya serkeşlik eden hırçın atları iki yandan bağlayıp zapt etmekte kullanılan uzun, sert ve bükülmüş ip; mesafece uzak kuyu veya uzak menzil
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî ayrılık ve uzaklaşmayı bu kökle tasvir eder: نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ / فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ (Uzak bir menzil ve derin bir ayrılık Suad’ı senden kopardı; kalbin onun elinde rehin kaldığı halde o ayrılıp gitti).
Erken Arapça kullanımAntara bin Şeddâd savaş meydanındaki mızrakların boyunu ve derin saplanışını kuyu iplerine benzeterek anlatır: يَدْعُونَ عَنْتَر والرِّماحُ كأَنها / أَشْطانُ بئرٍ في لَبانِ الأَدْهَمِ (Mızraklar yağız atımın göğsünde derin bir kuyunun ipleri gibi dururken onlar 'Ey Anter!' diye sesleniyorlardı).

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde شطن kökünün semantik odağı iki temel damardan beslenir: Arapça içindeki birincil kök anlamı olan uzaklaşma, haktan ve asıldan ırak düşme boyutu ile Kuzeybatı Sami dillerindeki muhalefet, düşmanlık ve iddia makamı boyutu. İbranicede karşı çıkmak, hasım olmak, suçlamak ve pusu kurmak anlamlarına gelen שָׂטַן (śāṭan) fiili ve bundan türeyen שָׂטָן (śāṭān: hasım, aleyhte şahitlik eden, engel çıkaran güç) kelimesi mevcuttur. Aynı biçim ve anlam alanı Aramicede ve Süryanicede sātānā (karşı koyan, hasım, itham eden) biçiminde sürer. Akadca metinlerde ise doğrudan kök soydaşlığı yerine karşı çıkma ve engel olma işlevleri farklı leksikal unsurlarla karşılansa da Batı Sami sahasındaki kullanım hukuki ve ahlaki bir davada karşı tarafı haksız çıkarmak için pusuya yatan muhalifi tanımlar. Arap dilcileri kelimenin Arapça شطن kökünden türediğini, nûn harfinin asli olduğunu ve haktan fersah fersah uzaklaşan her azgına bu adın verildiğini belirtirler; bir kısım dilciler ise yanıp kavrulma ve helak olma anlamındaki شيط kökünden geldiğini ileri sürmüşse de çoğulun شياطين (şeyâtîn) biçiminde gelmesi nûn harfinin kökten olduğunu kanıtlar. Sami dillerindeki hasımlık ve Arapçadaki derin uzaklık kavramları, ilahi emre muhalefet edip rahmetten sonsuza dek uzaklaşan varlık kimliğinde birleşir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönUzaklaşmak, haktan ve dengeden kopmak, uzun ipAsli kök fiziksel bir uzaklığı ve uzun bağı bildirir; haktan ve doğruluktan aşırı biçimde sapan her azgın varlığa (şeytan) isim olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice śāṭan, Süryanice sātānāKarşı durmak, düşmanlık beslemek, aleyhte bulunmak ve yoldan alıkoymak anlamlarıyla Arapçadaki muhalefet ve uzaklaşma semantiği tam bir örtüşme gösterir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe satanas, Latince satanasSami dillerinden dini metinler yoluyla Grekçe ve Latinceye, oradan da modern Batı dillerine aktarılmış doğrudan bir kültürel ve kavramsal ödünçlemedir.Kesin

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Lane's Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شطنAnlamlıUzaklaşmak, uzun iple bağlamakAsıldan, haktan ve menzilden fersah fersah uzaklaşmak; azgınlaşarak başkaldırmakHedef köktür; Kur'an'da geçer
شنطAnlamlıBirleştirmek, takmak, asmakKüpe ve benzeri süsleri kulağa takmak; dağınık nesneleri bir araya toplayıp bağlamakKur'an'da geçmez; tersine toplama anlamı barındırır
طشنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKök olarak oluşmayan
طنشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKök olarak oluşmayan
نشطAnlamlıBağ çözmek, canlı ve atik olmakBir düğümü kolayca çözmek; bir yerden bir yere hızla çıkıp gitmek, sevinçle işe koyulmakKur'an'da geçer; bağlıktan kurtulup harekete geçme yönüyle ilişkilidir
نطشAnlamlıHafifçe dokunmak, kıpırdamakZayıf bir hareketle vurmak veya hareket etmek; az bir güçle itmekKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شطنMerkezHaktan büsbütün uzaklaşma ve ayartmaKasıtlı, kurumsal ve başkalarını da ayartarak merkezden uzaklaştıran aktif düşmanlıkVarlığın doğasındaki başkaldırı ve ilahi ilkeden tam kopuş hali
بلسKomşuRahmetten umut kesme ve suskunlaşmaشطن haktan uzaklaşıp aktif ifsat üretirken, بلس hayırdan büsbütün ümidini kesip şaşkın ve çaresizce sukut etmeyi öne çıkarırİblis isminin türediği kök olup çaresiz ve ümitsiz bir azgınlığı ifade eder
غويKomşuHaktan sapma ve bâtıla düşmeشطن uzaklaştıran ve saptıran faili tanımlarken, غوي hedeften şaşarak cehalet ve taşkınlık içinde yok oluşa sürüklenmeyi bildirirİstikameti kaybedip bozulma durumu
عصيKomşuEmre itaatsizlik ve başkaldırıشطن fıtrattan ve haktan varoluşsal kopuşu ifade eder; عصي ise belirli bir buyruğa karşı direnip boyun eğmemektirHiyerarşik ve hukuki itaatsizlik
رشدZıtDoğru yola erme ve isabet etmeشطن haktan alabildiğine uzaklaştırıp ifsat ederken, رشد hedefe dosdoğru ulaştıran kamil bilinç ve hidayet kararlılığıdırMenfaati ve hayrı bularak onda sebat etme hali

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشطنHaktan uzaklaşmak, derin sapmaAsli fiziksel anlamı olan uzun kuyu ipi ve mesafece uzaklık üzerinden varoluşsal kopuşu karşılarKesin
LatinceAdversarius, seductor, diabolusHasım, yoldan çıkarıcı, iftiracıKökün muhalefet etme ve kandırma yönünü karşılar; fıtrattan derin uzaklaşma boyutu Latincede metafizik düşmanlık terimleriyle örtüşürGüçlü
İngilizceAdversary, seducer, deviatorKarşıt güç, ayartıcı, yoldan saptıranBireyi doğrudan merkezin dışına çeken, yanıltıcı telkinlerde bulunan failliği ifade ederGüçlü
AlmancaWidersacher, VerführerKarşı koyan, baştan çıkaranİnsanı hakikatten uzaklaştıran ve ona sahte kuruntular aşılayan kurumsal ve zihinsel direnci bildirirGüçlü
FransızcaAdversaire, séducteurMuhalif, ayartıcı güçHakikatin zıddına çalışan, kişiyi fıtri doğrultusundan koparan aktif bozucu unsuru karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الشَّيْطَانُİblis; ademoğlunun ilk ve baş düşmanıÂdem ile Havva’nın cennetten çıkarılışı ve doğrudan ferdi kandırma sahneleri (Bakara 2:36, A'râf 7:20)
الشَّيَاطِينَİnkarcıların ve fesatçıların elebaşları, azgın insanlarİkiyüzlülerin baş başa kaldıkları yandaşları ve fitne odakları (Bakara 2:14, En'âm 6:112)
الشَّيَاطِينَSihir, kehanet ve metafizik bozgunculuk yapan şerli varlıklarSüleyman kıssasında ve göğe kulak hırsızlığına çıkan varlıklar bağlamında (Bakara 2:102, Sâffât 37:7)
شَيْطَانًاİnsanın hevasına ve dürtülerine eşlik eden batıl yoldaşAllah'ın zikrinden yüz çevirenlere musallat kılınan içsel ve dışsal saptırıcı (Nisâ 4:117, Zuhruf 43:36)
رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِZehirli çirkin yılanlar veya dehşet verici suretlerZakkum ağacının cehennemdeki tomurcuklarının çirkinliğini ve dehşetini tasvir eden bağlam (Sâffât 37:65)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞer problemi, kesb ve iradeŞeytanın insan iradesi üzerinde zorlayıcı bir gücünün (cebr) bulunup bulunmadığı, vesvesenin mahiyeti ve şerrin yaratılış hikmetiŞeytanın müstakil bir kudreti olmayıp yalnızca batılı süsleyen (tezyîn) ve haktan uzaklaştıran bir telkin kaynağı olduğu
FıkıhHükümlerin illetleri, israf ve haramlarŞeytana benzeme yasağı; israf edenlerin şeytanların kardeşleri sayılması (İsrâ 17:27) ve fıtrata aykırı tasarruflarİlahi meşruiyet dairesinin dışına çıkarak kamu veya ferd malını ifsat eden her türlü taşkınlık
Tefsirİstiaze, nüzul ortamı ve kıssalarŞeytan kelimesinin türediği kök (شطن mi شيط mi?) ve cin ile insan şeytanlarının mahiyetiHaktan ve hayırdan uzaklaşmış her azgının ve saptırıcının cinsiyet ve tür farkı gözetilmeksizin bu vasfı alması
HadisAhlak, ibadet adabı ve gündelik hayatİnsanın damarlarında dolaşan vesvese odakları, sol elle yeme-içme ve öfke anında şeytanın galebe çalmasıKişiyi dengeli, adil ve fıtri tutumdan uzaklaştıran her türlü hayvani ve fevri savrulma

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİlahi rahmetten ve haktan fersah fersah kopuşAyartma ve sahte vaatİnsanı kulluk bilincinden uzaklaştırarak kendi hevasına ve sahte otoritelerin tahakkümüne açık hale getirirKesin
İlmiEpistemoloji ve hakikat arayışıZan, kuruntu ve temelsiz şüpheHakikatten saptırmaKesin bilgiye dayalı tefekkürü boğarak insanı temelsiz varsayımlarla ve bâtıl kurgularla oyalayıp delilden uzaklaştırırGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteZorbalık, tahakküm ve azgınlıkMeşru düzeni tahrip etmeHak ve adalet eksenli nizamı yıkarak yönetimi zümrevi tahakküme, kibre ve halkı birbirine düşürme siyasetine evirirGüçlü
İktisadiMülkiyet ve harcamaİsraf, tefecilik ve yoksulluk korkusuServeti tekelleştirme ve tüketmeİnsanı fakirlik vehmiyle cimriliğe sevk ederken diğer yandan lüks ve israf batağında toplumsal dengeleri çökertirKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMerkezkaç kuvvet ve entropik saçılmaBir sistemin kararlı yörüngesinden kopup merkezden sonsuz bir uzaklaşma eğilimine girmesi; sistem içi enerjinin düzeni yıkarak dağılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve yabancılaşmaBireyin veya toplumsal kurumların temel ahlaki ve hukuki normlardan bütünüyle koparak kendi öz fıtratına düşman hale gelmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca boynuzlu, kuyruklu, mitolojik ve salt metafizik bir kişiliğe yahut masalsı bir dış varlığa indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamHem görünmeyen varlıklardan (cinler) hem de insanlardan, sistemlerden, kurumlardan ve bizzat insanın kendi içindeki dürtülerden kaynaklanan; haktan ve dengeden uzaklaştırıcı her türlü örgütlü veya ferdi ifsat mekanizması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytani operasyonların toplumsal, iktisadi, fikri ve ahlaki görünümlerini fark edememek; kötülüğü yalnızca metafizik bir vesveseden ibaret görerek zulüm ve ifsat üreten somut odaklarla mücadeleyi ihmal etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik çatışma haritasında hayrın, hakkın ve fıtratın karşısındaki en temel bozucu dinamiği tanımlar; insanın hakikatten nasıl uzaklaştırıldığını ve bu uzaklaşmanın psikolojik, zihinsel ve toplumsal aşamalarını deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İblis'in Âdem'e secde etmeyişini ve insanın yeryüzündeki imtihanını anlatan kıssalarda; bâtıl gelenekleri ve atalar dinini savunan elebaşlarının vasıflarında; sihir, fahiş günahlar, tefecilik ve israf uyarılarının yapıldığı teşrii ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şeytanın müstakil bir ilahi güç veya mutlak zorba bir kudret olduğu vehmini yıkar; onun yetkisinin yalnızca süslü göstermek, haktan uzaklaştırmak ve kuruntu vermek olduğunu, ihlaslı kullar üzerinde hiçbir yaptırım gücünün bulunmadığını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDerin kuyulardan su çekmekte kullanılan son derece uzun ve sağlam örülmüş ip; bir nesnenin bağlandığı merkezden aşırı derecede uzaklaşması.
  • Soyut anlamFıtrattan, dengeden, ilahi hakikatten ve rahmetten köklü biçimde kopuş; insanı ve sistemleri merkezin çekim alanından çıkarıp sapkınlığa ve ifsada sürükleyen her türlü aktif azgınlık.
  • Sistematik karşılıkİdeal varoluş dengesini temsil eden merkezkaç bozulma; sistemi istikamet ekseninden uzaklaştırıp iflasa götüren parazit ve karşıt dinamik.
  • LaTeX modelilim⁡r→∞(F⃗a⋅∇Φ)  ⟹  Φ(x)→0
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ ilahi hakikat ve fıtri denge potansiyelini, x varoluşsal konumu, F⃗a fıtrattan koparıcı saptırıcı etkiyi, r ise merkezden olan mesafeyi temsil eder. Uzaklık (r) sonsuza doğru açıldıkça (lim⁡r→∞), haktan uzaklaştıran müdahale neticesinde varlığın fıtri potansiyeli ve denge durumu sıfıra yaklaşarak bütünüyle çöker.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ش