شيب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ش-ي-بالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ٢٢ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».دعوبعدرأسشَيْبًاشِيبًاوقيشيبشعلعظموهنوَشَيْبَةًقدرجعليومضعفخلق

الجذرالصيغ ٣الآيات ٣السور ٣المجاورة ٢٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

شيب

ش - ي - ب

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١١

معناه في القرآن: Ak saçlı yaşlılar

ملاحظاتي

المعاجم(١١)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٣٨٤
باب الشين والباء و و ا ي ء معهما ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات شبو: حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات. والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات. شوب: شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط. وشب: الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس. وبش: والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٧٨
الشَيْبُ والمَشيبُ واحدٌ. وقال الأصمعي: الشَيْبُ بياضُ الشَعَرِ؛ والمَشيبُ دخولُ الرجُل في حَدِّ الشيبِ من الرجال. قال ابن السكيت في قول عبيد: والرأسُ قد شابَه المَشيبُ يعني بَيَّضَهُ المشيبُ، وليس معناهُ خالَطَهُ. وأنشد: قد رابَهُ ولِمـثْـلِ ذلـك رابَـه وَقَعَ المَشيبُ على السَوادِ فَشابَهُ أي بَيَّضَ مُسْوَدَّهُ. وشيبُ السَوْطِ معروفٌ عربي صحيح. وتقول: باتَتْ فلانةُ بليلةِ شَيباء
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٩٦٧
(باب الشين والياء وما يثلثهما) (شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد: إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ *** قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1]) (شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب
رابط المدخل

(باب الشين والياء وما يثلثهما) (شيأ) الشين والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال شَيَّأ الله وجْهَه؛ إِذا دعا عليه بالقُبح. ووجهٌ مُشَيَّأٌ.وأنشد: إِنَّ بَنِي فزارةَ بنِ ذُبيانْ *** قد طَرَّقَتْ ناقتُهم بإنسانْ مُشَيَّأٍ أعجِبْ بِخَلْقِ الرَّحمن([1]) (شيب) الشين والياء والباء. هذا يقرب من باب الشين والواو والباء، وهما يتقاربان جميعاً في اختلاط الشّيء بالشيء. من ذلك الشَّيب: شَيب الرأس؛ يقال شاب يَشيب. قال الكسائيّ: شيّب الحُزنُ رأَسَه وبرأسه، وأشابَ الحُزْن رأسَه وبرأْسه. والرجل إِذا شابَ فهو أَشْيَب. والشِّيب: الجبال يسقُط عليها الثلج، وهو من الشَّيْب. وقال الشاعر: شيوخٌ تَشِيب إِذا ما شتَت *** وليسَ المشيبُ عليها معيبا يريد الجبال إِذا ابيضَّت من الثلج. ووجدت في تفسير شعر عبيد في قوله: * والشَّيبُ شَينٌ لمن يشِيبُ([2]) * أنَّ الشَّيب والمَشِيب واحد. قال: وقال الأصمعيّ: الشَّيب: بياض الشَّعر، والمشيبُ: دخولُ الرَّجُل في حدِّ الشِّيبِ من الرِّجال ذوي الكِبَر والشَّيب. وقال أيضاً في هذا الموضع: قال ابن السّكّيت في قول عديٍّ: * والرأسُ قد شابَهُ المَشِيبُ([3]) * أراد بَيّضه المَشيب، وليس معناه خالَطَه، وأنشد: قد رابَه ولِمِثْلِ ذلك رابَهُ *** وَقَعَ المَشيبُ على المشيبِ فشابَهُ([4])أي بَيَّضَ مسوَدَّه. وشِيبان ومِلْحان: شهرا *قِماح، وهما أشدُّ الشتاء برداً؛ سمِّيا بذلك لبياض الأرض بما عليها من الصَّقيع. ومما شذَّ عن هذا الباب قولُهم: باتت فلانة بليلةِ شَيْباءَ، إِذا افْتُضَّت. وباتَتْ بليلةِ حُرّةٍ، إِذا لم تُفْتَضّ. (شيح) الشين والياء والحاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدهما على جِدٍّ وحَذَرٍ، والآخر على إعراض. فأمَّا الأوَّل فقول العرب: أشاحَ على الشيءِ، إِذا واظَبَ عليه وَجَدّ فيه قال الراجز: * قُبَّاً أطاعَت راعياً مُشِيحاً([5]) * وقال آخر: * وشايَحْتَ قبل اليَومِ إِنَّكَ شِيحُ([6]) * وأمَّا الشِّياح فالحِذَار. ورجل شائحٌ. وهو قوله: * شايَحْن منه أَيَّما شِيَاحِ([7]) * والمَشْيُوحاء: أَنْ يكون القومُ في أمرٍ يَبْتَدِرونه؛ يقال هم في مَشْيُوحاءَ. وأما الآخر فيقال: أشاحَ بوجهه، أي أعرض. ويقال إِنَّ اشتقاقَه من قولهم أشاحَ الفرسُ بذنَبه، إذا أرخاه. ومما شذَّ عن البابين جميعاً: الشِّيح، وهو نبتٌ. (شيخ) الشين والياء والخاء كلمة واحدة، وهي الشَّيخ. تقول: هو شيخٌ، وهو معروف، بيِّن الشَّيخوخة([8]) والشَّيَخ والتّشييخ. وقد قالوا أيضاً كلمةً، قالوا: شَيَّخت عليه([9]). (شيد) الشين والياء والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رفعِ الشّيء. يقال شِدْت القَصر أَشِيدُهُ شَيْداً. وهو قصرٌ مَشِيدٌ، أي معمولٌ بالشِّيد. وسمِّي شِيداً لأنَّ به يُرفَعُ البناء. يقال قَصرٌ مَشِيدٌ أي مُطَوّل. والإشادة: رفْع الصَّوت والتنويه. (شيص) الشين والياء والصاد. يقال إنَّ الشِّيص أردأ التَّمْر. (شيط) الشين والياء والطاء أصلٌ يدلُّ على ذَهاب الشيء، إمّا احتراقاً وإما غَيْرَ ذلك. فالشَّيْط مِنْ شاط الشَّيءُ، إِذا احترق. يقال شيَّطت اللَّحم. ويقولون: شَيَّطه، إذا دَخَّنه ولم يُنْضِجْه. والأوَّلُ أصحُّ وأقيَس. ومن المشتقّ من هذا : استشاط الرَّجلُ، إذا احتدَّ غضَباً. ويقولون: ناقةٌ مِشياط، وهي التي يطير فيها السِّمَن. ومن الباب الشَّيطان، يقارب الياء فيه الواو، يقال شَاط يَشِيط، إِذا بَطَل. وأشاطَ السُّلطانُ دمَ فلانٍ، إِذا أبطَلَه. وقد مضى الكلامُ في اشتقاقِ اسم الشَّيطان. (شيع) الشين والياء والعين أصلان، يدلُّ أحدُهما على معاضدة ومساعفة، والآخر على بَثٍّ وإشادة. فالأوّل: قولُهم شَيَّعَ فلانٌ فلاناً عند شُخوصه. ويقال آتِيكَ غداً أو شَيْعَه، أي اليوم الذي بعده، كأنَّ الثاني مُشَيِّع للأوّل في المضيّ. وقال الشّاعر([10]): قال الخليطُ غداً تَصَدُّعُنا *** أو شَيْعَه أفلا تُوَدِّعُنا وقال للشجاع : المشيَّع؛ كأنَّه لقُوَّته قد قَوِي وشُيِّع بغيره، أو شُيِّع بقُوّة. وزعم ناسٌ أنَّ الشَّيْعَ شِبل الأسد، ولم أسمْعه من عالمٍ سَماعاً. ويقول ناس: إنَّ الشَّيْع المِقدار، في قولهم: أقام شهراً أو شَيْعَه. والصَّحيح ما قلته، في أنَّ المشيِّع هو الذي يُساعِد الآخَر ويقارنه. والشِّيعة: الأعوان والأنصار. وأما الآخر [فقولهم] : شاع الحديث، إِذا ذاع وانتشر. ويقال شَيَّع الراعي إِبلَه، إِذا صاح فيها. والاسم الشِّيَاع: القصبة التي ينفُخُ فيها الراعي. قال: * حنينَ النِّيبِ تَطربُ للشِّياع * ومن الباب قولهم في ذلك: له سهم شائع، إذا كان غير مقسومٍ. وكأنَّ من لـه([11]) سهمٌ ونَصِيب انتشرَ في السَّهم حتَّى أخذه، كما يَشِيعُ الحديثُ في الناس فيأخذ سَمع كلِّ أحد. ومن هذا الباب: شيَّعت النّارَ في الحطب، إِذا ألهَبْتَها. (شيق) الشين والياء والقاف كلمة. يقال إنَّ الشِّيق الشّق الضّيق في رأس الجبل. قال: * شغْواء تُوطنُ بين الشِّيقِ والنِّيقِ([12]) * (شيم) الشين والياء والميم أصلان متباينان، وكأنَّهما من باب الأضداد إِذْ أحدُهما يدلُّ على الإظهار، والآخَر يدلُّ على خلافه. فالأول قولهم: شِمْت السّيفَ، إذا سللَتَه. ويقال للتُّراب الذي يُحفَر فيستخرج من الأرض الشِّيمة، والجمع الشِّيَم.* ومن الباب: شِمْت البرقَ أشِيمُه شَيماً، إِذا رَقَبْتَه تنظر أينَ يَصُوب. وهذا محمول على الذي ذكرناه من شَيْم السَّيف. وقال الأعشى: فقلتُ للشَّرْبِ في دَُرْنا وقد ثَمِلوا *** شيموا وكيف يَشيم الشَّارِبُ الثَّمِلُ([13])كأنّه لما رَقَبَ السَّحاب شام بَرقَه كما يُشامُ السَّيف. والأصل الآخَر: قولُهم شِمت السّيفَ، إِذا قَرَبْتَه([14]). ومن الباب الشِّيمة: خَلِيقة الإنسان، سمِّيت شيمةً لأنَّها كأنها مُنْشامة فيه داخلةٌ مستكِنّة. والانشيام: الدُّخول في الشيء؛ يقال: انشام في الأمر، إذا دخلَ فيه. والمَشِيمَة: غِشاءُ وَلَدِ الإنسان، وهو الذي يقال لـه مِنْ غيرِهِ السَّلَى. وسمِّيت بذلك كأن الولد قد انشام فيها. فأمَّا الشَّامَة فيمكن أن يكون من الباب الأول؛ لأنَّها شيء بارزٌ، يقال منها رجلٌ أشيم، وهو الذي به شامة. (شين): الشين والياء والنون كلمةٌ تدلُّ على خلاف الزينة. يقال شانَه خلافُ زانه. والله أعلم بالصواب. --------------ـــــ ([1]) الرجز لسالم بن دارة، كما في الخزانة (1: 293). ([2]) ديوان عبيد بن الأبرص 6 والقصائد العشر 304 وصدره: * إِما قتيل وإما هالك * ([3]) صدره في اللسان (شيب): * تصبو وأنى لك التصابي* على أنَّ الصواب نسبته إلى عبيد بن الأبرص. انظر المرجعين السابقين. ([4]) البيت في المجمل واللسان (شيب). ([5]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (شيح). ([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 116، واللسان (شيح) وصدره: * بدرت إلى أولاهم فسبقتهم * ([7]) لأبي السوداء العجلي، كما في اللسان (شيح). وقبله : * إذا سمعن الرز من رباح *. ([8]) في المجمل: "الشيخ معروف، وهو بين الشيخوخة". ([9]) في المجمل: "وذكر أبو عبيد: شيَّخت عليه، أي عبت وشنعت". ([10]) هو عمرو بن أبي ربيعة. ديوانه 106 واللسان (شيع). ([11]) في الأصل: "وكأنَّه من الأول". ([12]) أنشده في اللسان (شيق). ([13]) البيت من معلقته المشهورة. ([14]) قرب السيف: جعله في قرابه، وهو الغمد.

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣١
- الشيب والمشيب: بياض الشعر. قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/ 4]، وباتت المرأة بليلة شيباء: إذا افتضت، وبليلة حرة (وباتت المرأة بليلة شيباء؛ لأن ماء الرجل خالط ماء المرأة. انظر: اللسان (شيب) ؛ وعمدة الحفاظ: شيب) : إذا لم تفتض.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤١٧
ش ي ب شيبه الحزن وأشابه وبدا فيه الشيب والمشيب وشاب شيبة ورجل أشيب وقوم شيب‏.‏ وشيب شائب‏.‏ قال‏:‏ عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً يخضبن بالحناء شيباً شائباً يقلن كنا مرة شبائبا ومن المجاز‏:‏ شابت رءوس الإكام‏.‏ ورأيت الجبال شيباً‏:‏ يريد بياض الصقيع والثلج‏.‏ وذهب شيبان وملحان‏:‏ لشهري الشتاء وهما شهرا قماح‏.‏ و ‏"‏ باتت بليلة شيباء ‏"‏ إذا غلبها على نفسها الزوج ليلة هدائها كأنها دهيت بأمر شديد
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢٥٣
الشَّيْبُ: مَعْرُوفٌ، قَلِـيلُه وكَثِـيرُه بَياضُ الشَّعَر، والـمَشِـيبُ مِثْلُه، ورُبَّـما سُمِّيَ الشَّعَرُ نَفْسُه شيْباً. شَابَ يَشِـيبُ شَيْباً، ومَشِـيباً وشَيبةً، وهو أَشْيَبُ، على غيرِ قياسٍ، لأَنَّ هذا النعت إِنما يكونُ من باب فَعِلَ يَفعَلُ، ولا فَعْلاءَ له. قيلَ: الشَّيْبُ بياضُ الشَّعَر. ويقال: عَلاهُ الشَّيْبُ. ويقال: رَجلٌ أَشْيَبُ، ولا يقال: امْرَأَةٌ شَيْباءُ، لا تُنْعَتُ به
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٢٠
* ش ي ب * * الشَّيْبُ * و * المَشِيبُ * واحد وبابه باع و * مَشيباً * أيضا فهو * شَائِبٌ * وقال الأصمعي * الشَّيْبُ * بياض الشعر و * المَشِيبُ * دخول الرجل في حد الشيب من الرجال و * الأَشْيَبُ * المبيض الرأس وجمعه * شِيبٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٧٠
الشيب معروف قليله وكثيره، وربما سمي الشعر نفسه شيبا، أ وبياضه أي الشعر، وهذا هو الذي صدر به ابن منظور والجوهري وغيرهما كالمشيب راجع إلى القول الأخير، ومنه قوله: مسألة الدور جرت بيني وبين من أحب لولا مشيبي ما جفا لولا جفاه لم أشب وقيل: الشيب: بياض الشعر. ويقال: علاه الشيب. والمشيب: دخول الرجل في حد الشيب من الرجال. قال ابن السكيت في قول عدي:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٣٢٤
شَابَ 1 شَابَ ذ , aor. يَشِيبُ, inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ (Msb, TA) and مَشِيبٌ, (TA,) He became whitehaired, or hoary. (Msb, TA.) And شاب رَأْسُهُ (S,) and رَأْسُهَا, (Msb, TA,) inf. n. شَيْبٌ and شَيْبَةٌ, (S,) His head, and her head, became white, or hoary. (S, Msb, TA.) ― -b2- [Hence,] شَابَتْ رُؤُوسُ الآكَامِ (tropical:) [The heads, or summits, of the hills became white, or hoary]. (A.)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٢٤
شَابَ شَابَ ( y ) I ( n. ac. شَيْب 1 , شَيْبَة 1t , مَشِيْب [ 18 ] ), a. Became white, gray, hoary; became old. شَيَّبَ شَيَّبَ II , أَشْيَبَ IV , a. Whitened, made gray; aged. شَيْب شَيْب [ 1 ] , شَيْبَة [ 1t ] , a. White hair, gray hair; hoariness. أَشْيَب أَشْيَب [ 14 ], a. see 21 . شَائِب شَائِب [ 21 ] , ( pl. شِيْب [ 2 ] , شُيَّب شُيَّب [ 11 ] ), a. White-haired, gray, hoary;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٦٬١٠٥
شَابَ - يَشِيبُ - شَيْب - شَيْباً - شَيْبَة – أَشْيَب – شِيْب - شِيْبَاً الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 05:51 شابَ – يَشْيْبُ + الكائن: يفقد لونه الأصلي ويظهر لون أبيض بدلاً منه وخاصة في الشعر: يتغير لون شعره إلى الأبيض بسبب تقدم العمر أو التعرض للأهوال شَيْب: اسم فعل " شَابَ - يَشِيبُ ": وهو كلك ما يكون بفعل " شَابَ - يَشِيبُ ": تغير لون الشعر إلى أبيض بسبب تقدم السن شَيْباً:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢ (الإجمالي: ٣٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شعل

    الآيات المشتركة: ١ · Ve tutuştu

  2. وهن

    الآيات المشتركة: ١ · Gevşemeyin

  3. شقي

    الآيات المشتركة: ١ · Mutsuz

  4. جعل

    الآيات المشتركة: ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  5. رأس

    الآيات المشتركة: ١ · Baş demektir

  6. قوي

    الآيات المشتركة: ١ · Kuvvet

  7. ضعف

    الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir

  8. ولد

    الآيات المشتركة: ١ · “Yavru” demektir

  9. قدر

    الآيات المشتركة: ١ · Kıdr kazandır

  10. عظم

    الآيات المشتركة: ١ · Büyük

  11. دعو

    الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  12. خلق

    الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

    Kırlaşmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökشيب
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerشيخ, هرم, كبر
Zıt Kökشبب
Çekirdek Özet 1Siyahlığın veya asıl rengin arasına beyazın karışması, saçın ağarması, dağların karla kaplanması
Çekirdek Özet 2İnsanın biyolojik ve varoluşsal tekamülünde zayıflık ve son dönemece eriş; kıyamet dehşetiyle fıtri nizamın hızla tükenişi
Çekirdek Özet 3Bir sistemin gençlik ve güç evresinden entropi ve kemal neticesi tükeniş evresine intikali
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca kronolojik bir yaşlılık alameti sayılarak, varoluşsal sarsıntı ve biyolojik zayıflık dinamizminin göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شيBelirme, ayrışma, yayılma ve bir durumdan diğerine belirgin bir izle geçme; nitekim شيأ belirip varlık sahasına çıkmayı, شيخ yaşlanıp kemale ermeyi, شيد yükseltip görünür kılmayı, شيع yayılıp dağılmayı ifade ederبBelirmenin ve başkalaşımın saç telleri ve fiziki yapı içinde içkin bir dönüşümle, renk karışımı ve beyazlama şeklinde sabitlenmesini sağlamıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikVarlığın mevcut dokusunu yıpratan, keskin bir tesirle ayrıştıran ve başkalaştıran etkiyi başlatır
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaAyrışma ve yıpranma etkisinin bilfiil beden ve madde üzerinde tezahür etmesini, açığa çıkmasını sağlar
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaOrtaya çıkan ağarma ve başkalaşımın bünyenin içine yerleşip kalıcı bir mahiyet kazanmasını tamamlar
شيبKeskin bir etkiyle bünyenin içine nüfuz eden ve kalıcı dönüşüm bırakan ayrışma hareketiİnsanın veya nesnenin kendi tabii yapısı içerisinde beyazlığın siyahlığa galebe çalarak kalıcı biçimde yerleşmesini resmeder

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSiyah saçın arasına beyazın karışması ve zamanla beyazlığın bünyeyi kaplaması; dağ zirvelerinin kırağı ve karla beyazlanması
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Ubeyd b. el-Ebras bir beytinde saçın ağarmasını ve bu durumun kaçınılmazlığını şöyle ifade eder: وَالشَّيْبُ شَيْنٌ لِمَنْ يَشِيبُ / Başka bir rivayette Adî b. Zeyd veya Ubeyd'e atfedilen beyitte: تَصْبُو وَأَنَّى لَكَ التَّصَابِي / وَالرَّأْسُ قَدْ شَابَهُ الْمَشِيبُ ifadesiyle başın ak saçlarla donandığı anlatılır
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi kullanımında şiddetli soğuk ve kar düşen kış aylarına şiban ve milhan denmiş; ayrıca düğün gecesi zifaf yaşayan gelin için zorlu bir süreci anlatan leyle-i şeybâ nitelemesi kullanılmıştır

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça شيب kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde saçın ağarması, yaşlılık ve beyazlaşma anlam alanında köklü bir süreklilik arz eder. İbranicede aynı fonetik ve semantik dizilime sahip שׂיב kökünden türeyen séb veya sêbāh biçimleri ak saçlılık, yaşlılık ve saça ak düşmesi anlamındadır. Süryanicede šyb / saybūthā kelimesi ihtiyarlık ve saç ağarması manasında doğrudan karşılık bulur. Kökün asıl morfolojik hareketi, شوب köküyle olan yakınlığı üzerinden bir şeyin başka bir şeye karışması, saf siyahlığın içine yabancı veya farklı bir rengin girmesi ekseninde gelişmiştir. Akadca šību kelimesi ihtiyar, tanık ve yaşlı meclisi üyesi anlamlarıyla kurumsal ve biyolojik bir boyuta işaret ederken, Arapçada kök özellikle saçın fıtri olarak beyazlaması ve bu beyazlığın başın tamamına yayılması biçimindeki somut fiziksel görünümde billurlaşmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشوب ve شيب yakınlığıKökün iç Arapça gelişimi, renklerin birbirine karışması ve siyahın içine beyazın nüfuz etmesi ekseninde şekillenmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice sêbāh, Süryanice saybūthā, Akadca šībuAk saçlılık, yaşlılık dönemi ve bu dönemin getirdiği fiziksel görünüm tüm Orta ve Kuzeybatı Sami dillerinde ortaktırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çatı kökleriDoğu Çadik ve Berberice kollarında yaşlanma ve renk açılmasıyla ilgili zayıf paralellikler bulunsa da doğrudan süreklilik sınırlıdırMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شيبAnlamlıSaçın ağarmasıSiyah saçın arasına ak düşmesi, yaşlanmaHedef köktür; Kur'an'da geçer
شبيAnlamlıYükselme, alev almaAteşin parlaması veya çocuğun boy atıp büyümesiشبو köküyle bağlantılıdır; Kur'an'da geçmez
يشبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak müstakil bir anlam kaydı yer almazKur'an'da geçmez
يبشAnlamlıKuruma, sertleşmeIslaklığın ve tazeliğin kaybolup nesnenin kurumasıSes yer değiştirmesi (kalb) ve kuruluk ilişkisi; Kur'an'da geçer
بشيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بيشAnlamlıZehirli bir nebatHindistan kökenli zehirli bir bitkinin adıArapçalaşmış isim; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شيبMerkezSaçın ağarmasıBiyolojik olarak saçın beyazlaması ve bunun dışa vurduğu zayıflıkHem doğal yaşlanma sürecini hem de dehşet verici sarsıntı anını yansıtır
شيخKomşuYaşlılık ve kemalSaç renginden ziyade sosyal statü, tecrübe ve yaş kemalini ifade ederYaşın ilerlemesiyle kazanılan olgunluk ve bedensel yavaşlama
هرمKomşuİleri yaş tükenişiBedenin ve aklın fonksiyonlarını yitirecek ölçüde çöküşünü anlatırYaşlılığın en uç ve takatsiz sınırıdır
كبرKomşuYaşça büyüklükHacim, yaş ve derece bakımından zamansal ilerlemeyi bildirirGenel yaş büyüklüğü olup doğrudan saç rengine odaklanmaz
شببZıtGençlik ve kuvvetTazelik, kanın kaynaması, gücün ve siyahlığın zirvede olmasıBedenin en canlı, dinamik ve hamle dolu evresidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشيبSaçın ağarmasıSaça ak düşmesi, yaşlılık veya dehşet anında rengin açılmasıKesin
LatinceCanities, canescereBeyazlaşma, ak saçlılıkSaçın ağarmasını ve beyazlık durumunu karşılar; dehşet anındaki ani saç ağarması mecazını tam içermezGüçlü
İngilizceHoariness, gray-hairednessSaçın kırlaşması, ak saçlılıkYaşlanmaya bağlı grileşmeyi ve ağarmayı verir; Kur'an'daki alevlenme ve sarsıntı dinamizmini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaErgrauen, GreisenalterKırlaşma, ak saçlı yaşlılıkBiyolojik renk değişimini ve ileri yaşı karşılar; kökün ani dehşet boyutunu eksik bırakırGüçlü
FransızcaCanitie, grisonnementSaç beyazlamasıTıbbi ve biyolojik beyazlaşmayı tam karşılar; kökün varoluşsal boyutunu kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Biyolojik yaşlılık ve beden zayıflığıİleri yaşın bedendeki fiziksel ve kaçınılmaz tezahürü olarak saç ağarmasıİnsanın zayıflıktan güce, ardından tekrar zayıflık ve ak saçlılığa evrildiği yaratılış merhaleleri bağlamında Rûm 30:54
Dua ve acziyet arzıGücün tükenişini, kemiklerin gevşeyişini ve fani bedenin teslimiyetini beyanZekeriya aleyhisselamın duasında başın baştan başa ak saçla alevlendiğini bildirdiği Meryem 19:4
Kıyamet dehşetinin şiddetiYaşanacak sarsıntının ve korkunun çocukları bir anda ihtiyarlatacak derecede ağır oluşuKıyamet gününün azap ve azametinin fıtri düzeni altüst edişini anlatan Müzzemmil 73:17

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılışın sonluluğu ve haşrİnsanın yaratılış evrelerinde gücün ardından zayıflık ve ak saçlılığın gelmesi, fanilik ve diriliş delili olarak tartışılmıştırBedensel acziyetin ilahi kudrete olan mutlak muhtaçlığı göstermesi
FıkıhSaç boyama ve yaşlılık ehliyetiSaçtaki akların kına veya boya ile değiştirilmesinin hükmü ve ileri yaşın hukuki tasarruflara etkisi incelenmiştirAğaran saçın fıtri vakarının korunması ve tedlis yapılmaması
Tefsirİstiare-i mekniyye ve teşbihBaşın ak saçla tutuşması (iştial) tabirinin belagat açısından nasıl bir yayılma ve sarma ifade ettiği açıklanmıştırBeyazlığın başta yangın gibi hızla ve geri döndürülemez biçimde yayılması
HadisSaç ağarmasının vakarı ve kıyamet tasviriMüslümanın saçına düşen her ak telin nur olacağı ve bazı surelerin Peygamber'in saçını ağarttığı bildirilmiştirAğarmanın fani dünyaya karşı uyanış ve ilahi haşyet vesilesi oluşu

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFanilik ve hesap şuuruVaroluşsal uyarıcıİnsana ömrün tükendiğini ve ilahi huzura dönüşün yaklaştığını hatırlatırSaçtaki her beyazlık fıtratta yerleşik bir tebliğci gibi ölümü ve hesabı ihtar ederKesin
İlmiBiyolojik entropi ve yaşlanmaHücresel yıpranmaCanlı organizmanın yenilenme kapasitesini yitirerek son evreye girmesini betimlerMelanin pigmentinin ve enerjinin tükenişi, biyolojik sistemlerin yıpranma kanununu doğrularGüçlü
SiyasiYönetim kadrolarının dönüşümüNesil değişimi ve tecrübeİktidar ve idarede gücün zirvesinden çekilme ve bayrak devri vaktini işaret ederBedenin zayıflamasıyla idari kudretin genç ve dinamik unsurlara devredilmesi zaruretini gösterirMuhtemel
İktisadiEmek ve üretim gücünün seyriAktif üretkenlikten çekilmeBireyin ve toplumun fiziki üretim kapasitesinden tasarruf ve birikim evresine intikalidirİş gücünün zirvesini aşmış toplumların sosyal güvenlik ve tecrübe odaklı yapıya geçişini temellendirirMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik entropi ve faz dönüşümüBir sistemdeki kullanılabilir enerjinin tükenmesi, düzensizliğin veya son fazın sisteme tamamen hakim olması durumudur; siyah saçın yerini aşama aşama ve geri dönüşsüz biçimde beyazlığın alması, artan entropinin fiziksel izdüşümüdürGüçlü
Beşeri bilimlerYaşam döngüsü kuramı ve sosyal statü değişimiBireyin üretken ve baskın rolden bilgeliğe, ardından bağımlı veya geri çekilmiş role intikalini temsil eder; toplumdaki rol değişiminin biyolojik göstergesidirGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kozmetik bir yaşlanma belirtisi veya kronolojik bir yaş sınırına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca takvimsel yaşı değil; bedenin gücünü yitirip zayıflığa bürünmesini, ölümün habercisi olan varoluşsal teslimiyeti ve kıyamet sarsıntısının fıtratı altüst eden dehşet verici şiddetini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeryem Suresi'ndeki duanın yalnızca basit bir ihtiyarlık şikayeti, Müzzemmil Suresi'ndeki kıyamet uyarısının ise alelade bir mecaz zannedilerek varoluşsal sarsıntı boyutunun kaybolması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın mutlak güç ve kudret sahibi olmadığını, yaratılışın evreler halinde acziyetle başlayıp acziyetle bittiğini ve zamanın insan bedeni üzerindeki ezici tasarrufunu en somut fiziki göstergeyle zihinlere nakşettiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın ontolojik ve biyolojik merhalelerini açıklayan ayetlerde (Rûm 30:54), peygamberlerin acziyet ve tevazu içinde yaptıkları yakarışlarda (Meryem 19:4) ve kıyamet sahnesinin dehşetini tasvir eden inzar ayetlerinde (Müzzemmil 73:17) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Gençliğin ve dünyevi gücün kalıcı olduğu vehmini kırar; ihtiyarlığı sadece bir gerileme değil, yaratılışın kemale ve sona eriş yasası olarak idrak ettirir; kıyametin şiddetinin insan tasavvurunu aşan bir boyutta olduğunu kavratır

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSiyah saç tellerinin arasına beyazlığın karışması, başın baştan başa ağarması, dağların karla kaplanması.
  • Soyut anlamBir yapının gücünün doruk noktasını geride bırakarak nihai zayıflık ve tükeniş evresine girmesi; ani ve ezici bir etkiyle tabii dengenin altüst oluşu.
  • Sistematik karşılıkSistemin kuvvet fazından acziyet fazına geçişi; entropinin geri döndürülemez biçimde hakimiyet kurması.
  • LaTeX modeliS(t)=S0⋅e−λt+W(t)⋅Φ
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) zaman içindeki asli gücü ve siyahlığı, S0 başlangıçtaki gençlik ve kudret potansiyelini, e−λt fıtri tükeniş ve yaşlanma katsayısına bağlı zamansal zayıflamayı temsil eder. W(t) sisteme dahil olan beyazlaşma ve zaafiyet bileşenini, Φ ise dışarıdan gelen ani ve şiddetli dehşet katsayısını simgeler. Φ çarpanının aşırı büyümesi durumunda (kıyamet dehşeti), zamana bağlı fıtri süreç (t) beklenmeksizin sistem anında nihai ağarma ve tükeniş fazına intikal eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ش