صبي
ص - ب - ي
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٥
معناه في القرآن: Çocuk
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: صبى
ملاحظاتي
المعاجم(٥)
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٨٢المدخل: صبىصَبِيَ صَباءً، أي لعب مع الصِبْيانِ. وأَصْبَتِ المرأةُ، إذا كان لها صَبِيٌّ وولدق ذكرٌ أو أنثى. وامرأةٌ مُصْبِيَةٌ بالهاء، أي ذات صِبْيَةٍ. والصَبا: ريحٌ، ومهبّها المستوي أن تهبَّ من موضع مطلع الشمس إذا استوى الليلُ والنهار، ونَيِّحَتُها الدَبور. والصابِيَةُ النُكَيْباءُ: التي تجري بين الصَبا والشَمال. وصابَيْتُ السيفَ: إذا أدخلتَه في غَمده مقلوباً. وصابَيْتُ الرمح: أملتُه للطعن.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٨٠(باب الصاد والباء وما يثلثهما)
(صبح) الصاد والباء والحاء أصلٌ واحدٌ مطّرد. وهو لونٌ من الألوان قالوا أصله الحُمْرة. قالوا: وسمِّيَ الصُّبْحُ صُبْحاً لحُمْرَته، كما سمِّيَ المِصْباح مِصباحاً لحُمْرَته. قالوا: ولذلك يقال وجهٌ صَبيحٌ. والصَّباح: نُورُ النَّهارِ. وهذا هو الأصل ثمُ يُفَرَّع. فقالوا: لِشُرْب الغَداة الصَّبوح، وقد اصطَبَحَ، وتلك هي الجاشِرِيَّة. قال:
إِذا ما اصطبحنا الجاشريّة لم نُبَلْ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٦* ص ب ي * * الصَّبْيُّ * الغلام والجمع * صِبْيةٌ * و * صِبْيانٌ * ويقال صبي بين * الصِّبَا * و * الصَّبَاءِ * إذا فتحت مددت وإذا كسرت قصرت والجارية * صَبِيَّةٌ * والجمع * الصَّبَايَا * مثل مطية ومطايا و * الصِّبَا * أيضا من الشوق يقال منه * تَصَابَى * و * صَبَا * يصبو * صَبْوةً * و * صُبُّوّاً * أي مال إلى الجهل والفتوة و * صَبىَ صَبَاءً * مثل سمع سماعا أي لعب مع الصبيان و * الصَّبَا * ريح ومهبها
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١١صَبَى
صَبَى A ( n. ac. صَبَاْي 22A ),
a. see supra (a) .
صَاْبَيَ
صَاْبَيَ III ,
a. Inclined ( spear ); put back, sheathed ( sword ).
أَصْبَيَ
أَصْبَيَ IV ,
a. Captivated, fascinated.
تَصَبَّيَ
تَصَبَّيَ V ,
a. Deceived, beguiled; seduced.
تَصَاْبَيَ
تَصَاْبَيَ VI , اِسْتَصْبَيَ X ,
a. see I (a) .
صَبْوَة
صَبْوَة [ 1t ],
a. Boyishness; youthful folly.
صَبًا
صَبًا [ 4A ] , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٩٬٣٤٦صبي
صَبِيَ - يَصْبَى - صَبِيّ - صَبِيَّاً
صَبِيَ - يَصْبَى + الكائن: يكون صبياً: يكون في سن ممتد منذ الولادة حتى نهاية السنة الرابعة من عمره: وهي السن التي تسمى الطفولة المبكرة بالعرف الحالي
صَبِيّ: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة من " صَبِيَ - يَصْبَى ": الطفل منذ الولادة وحتى نهاية السنة الرابعة من عمره، والتي يكون فيه كثير الميل للملاطفة
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٥)
- شور
الآيات المشتركة: ١ · Danışmak
- مهد
الآيات المشتركة: ١ · Beşik demektir
- قوي
الآيات المشتركة: ١ · Kuvvet
- كلم
الآيات المشتركة: ١ · Kelime
- حيي
الآيات المشتركة: ١ · Uyanık yılan demektir
- حكم
الآيات المشتركة: ١ · Gem demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ١ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- كتب
الآيات المشتركة: ١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أتي
الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٢)
يَايَحْيَى خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا
Çocuk
فَأَشَارَتْ إِلَيْهِ قَالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كَانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا
Çocuk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صبي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طفل, ولد, غلم |
| Zıt Kök | كهل |
| Çekirdek Özet 1 | Henüz sütten kesilme veya temyiz çağına ulaşmamış, zayıf ve birine meyilli küçük çocuk |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın rüşt ve mükellefiyet öncesi en aciz, bağımlı ve henüz iradi yetkinliğe ermediği ilk evresi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi bağış ve peygamberlik mücizesinin beşeri biyolojik yetersizlik ve nedensellik sınırlarını aşması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir yaş basamağı sayılarak ilahi hitaptaki mucizevi rüşt ve erken yetkilendirme boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صب | Akma, yönelme, meyil ve dökülme; bir tarafa doğru eğilim gösterme; nitekim صبب dökülmeyi, صبأ bir durumdan çıkıp başkasına yönelmeyi, صبو heves ve meyli ifade eder | ي | Meyil ve akış dinamiğini canlı varlığın biyolojik gelişimine bağlayarak bünyesi zayıf, yönlendirilmeye muhtaç, esnek ve henüz kemale ermemiş küçüklük haline özgüler |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Doğuş ve yönelim anındaki tutunma, bir şeye muhtaç olarak bağlanma ve zayıf başlangıç |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumalı alan, sığınak, himaye ve bakım ihtiyacı içinde kalma hali |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zayıf bir uzanış, potansiyel kabiliyet ve yönlendirilmeye açık edilgen hareket |
| صبي | Korumaya muhtaç varlığın himaye alanında dış desteğe tutunarak şekillenmesi | Kendi kendine yetemeyen, bir sığınağa tutunarak yönlendirilen ve henüz rüştüne ermemiş ilk çocukluk evresi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Doğumdan itibaren sütten kesilme ve temyiz çağına kadar geçen evredeki küçük erkek veya kız çocuğu; ayrıca bünyenin bükülmeye ve meyile elverişli yumuşaklığı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc çocukluk çağındaki meyil ve hevesi anlatırken kökü kullanmıştır: وإنما يأتي الصِّبا الصَّبيُّ |
| Erken Arapça kullanım | Mızrağın ucunu aşağıya doğru eğmeyi ifade etmek üzere Arap dilinde صابيت الرمح denilmiş; doğudan esip Kabe yönüne doğru tatlı bir meyil gösteren rüzgara ise صبا adı verilmiştir |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صبي kökü, Sami dillerinde genel olarak küçüklük, gençlik, çocukluk ve bir tarafa doğru eğilme ya da arzulama anlam ekseninde temsil edilir. İbranicede aynı ses ve anlam kökünden gelen biçimler daha çok arzu, meyil ve güzellik tasviriyle ilişkilenirken, Süryanicede ve diğer Batı Sami lehçelerinde kök harfleri doğrudan küçük yaş, bebeklik ve iradi olgunluk öncesi evreyi imler. Kökün temel anlamsal omurgasını oluşturan meyil ve zayıflık hali, Arapçada somut bir gelişim evresinin adına dönüşerek sütten kesilmemiş veya yeni kesilmiş bebeği niteleyen bir isim formuna kavuşmuştur. Bu durum, Sami kök katmanındaki yönelme ve esneklik çekirdeğinin Arap yarımadasındaki bedevi yaşamında himayeye muhtaç küçük insan yavrusunu tanımlamak üzere özelleştiğini gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صبي ile صبو geçişliliği | Kökün meyil, heves ve bir şeye yönelme anlamındaki صبو köküyle eş kökenli olması; küçüğün himayeye ve hevese meyli | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaşlar | Küçük yaş, iradesi tam oturmamış bünye ve istek/meyil anlam katmanlarıyla ortak miras | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim çekirdeği | Canlı yavrusunun zayıflık ve esneklik niteliklerini taşıyan ilksel ses yansıması kalıntıları | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Anlamlı | Küçük çocuk, küçüklük | Sütten kesilme veya temyiz öncesi çocukluk hali; hedef kök | Kur'an'da geçer |
| صيب | Anlamlı | İsabet etmek, inmek | Şiddetli yağmur ve gökten inen şey anlamında kullanılır | Kur'an'da geçer (صوب ile ilişkili) |
| بصي | Anlamlı | Parlamak, ışıldamak | Bir şeyin parlaması ve berraklaşması | Kur'an'da geçmez |
| بيص | Anlamlı | Kaçmak, daralmak | Sıkışık durumdan sıyrılmak veya çıkış yolu aramak | Kur'an'da geçmez |
| يصب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يبص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صبي | Merkez | Küçük çocukluk | Henüz konuşma ve temyiz aşamasına tam ermemiş, biyolojik olarak zayıf ve himayeye muhtaç ilk dönem | Süt emme ile temyiz çağı arası |
| طفل | Komşu | Yeni doğan / bebek | Doğumdan bünyenin sertleşmesine kadar olan yumuşaklık ve narinlik vurgusu | Maddi yumuşaklık ve doğum tazeliği esastır |
| ولد | Komşu | Evlat / doğurulan | Doğuranla olan soy ve nesep bağını öne çıkaran biyolojik ilişki | Yaştan bağımsız olarak nesep bağı vurgulanır |
| غلم | Komşu | Bıyığı yeni terleyen / genç | Büluğ çağına yaklaşmış, şehvet ve bedeni güç belirtileri gösteren delikanlı | Cinsel olgunlaşma ve hareketlilik dönemi |
| كهل | Zıt | Kemale ermiş yetişkin | Bedenin ve aklın tam gücüne ulaştığı, çocukluk acziyetinin bütünüyle aşıldığı evre | Yaşlılık öncesi orta yaş ve tam rüşt |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صبي | Henüz rüşte ermemiş küçük çocuk | Bakıma muhtaç, temyiz öncesi erken çocukluk çağındaki kişi | Kesin |
| Latince | Infans, puerulus | Konuşamayan küçük çocuk, bebek | Infans kelimesi konuşamayan bebek durumunu tam karşılar; rüşt eksikliğini vurgular | Güçlü |
| İngilizce | Infant, toddler | Bebek, yürümeye yeni başlayan çocuk | Yasal ve biyolojik ehliyetsizlik çağını karşılar; meyil anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kleinkind, Säugling | Küçük çocuk, süt çocuğu | Yaş ve bağımlılık boyutunu net verir; kökün etimolojik meyil yönünü yansıtmaz | Güçlü |
| Fransızca | Enfant en bas âge, nourrisson | Küçük yaştaki çocuk, süt çocuğu | Zayıflık ve bakım bağımlılığını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَبِيًّا (Yahya bağlamı) | Yaşça çok küçükken ilahi hikmet ve hüküm verilmiş çocuk | Erken yaşta peygamberlik donanımı ve irfan verilmesi bağlamında; Meryem 19:12 |
| صَبِيًّا (İsa bağlamı) | Henüz beşikte olan, konuşması beşeri adete göre imkansız sayılan süt çocuğu | Beşikte konuşma mucizesi ve annesinin iftiradan arındırılması bağlamında; Meryem 19:29 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve harikulade haller | Yahya'ya küçük yaşta hüküm verilmesi ve İsa'nın beşikte konuşmasının peygamberlik delili olması | Beşeri gelişim kanunlarının ilahi irade ile aşılması |
| Fıkıh | Ehliyet teorisi | Gayrimümeyyiz küçüğün tasarruf ve mükellefiyet ehliyetinin yokluğu; büluğ öncesi safha | Hukuki sorumluluktan ve cezai ehliyetten mutlak muafiyet |
| Tefsir | Meryem suresi tefsiri | Ayetlerdeki صَبِيًّا lafzının biyolojik yaş sınırı ve mucizevi rüşt arasındaki zıtlığı nasıl kurduğu | Sıradışı ilahi müdahale ve lütuf vurgusu |
| Hadis | Fıtrat ve ibadet eğitimi | Çocukların namaza alıştırılması ve çocukluk dönemi tasarruflarının hükmü | Terbiye, korunma ve henüz defterin yazılmadığı masumiyet çağı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | Fıtri masumiyet ve ilahi inayet mahalli | İlahi seçilimin beşeri nedenselliği ilga etmesi | Hikmetin yaşa değil ilahi takdire bağlı olduğunu gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilişsel ve biyolojik gelişim | Temyiz öncesi erken dönem | Bilişsel yetilerin potansiyel olarak var olduğu ham evre | Bilgi üretiminin değil, alımlama ve himayenin başladığı safha | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal velayet ve temsil | Hukuki ve siyasi ehliyetsizlik durumu | Korunma ve velayet altında tutulma nesnesi olma | Yöneten değil, toplumsal koruma mekanizmasının koruduğu birey | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tasarruf ehliyeti bulunmayan mülk sahibi | Velinin gözetiminde malın korunması ihtiyacı | Malı doğrudan idare edemeyen, vesayet gerektiren iktisadi süje | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Başlangıç koşullarına aşırı duyarlı kararsız denge (embriyonik faz) | Henüz kütlesi ve yönü tam oturmamış bir sistemin dış etkilere en açık, kendi başına dinamik üretemeyen ilk fazı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki tam ehliyetsizlik | İrade, niyet ve sorumluluk mekanizmalarının oluşmadığı, dış koruyucu özneye bağımlı birey durumu | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca biyolojik bir yaş basamağı veya şefkat nesnesi bir yavru olarak algılanıp bağlamsal mucize boyutunun unutturulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın biyolojik olarak en aciz, konuşmaktan ve hüküm vermekten en uzak olduğu evrede dahi Allah'ın hikmet ve kelam bahşetmeye kadir olduğunu bildiren kavramsal sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yahya ve Hz. İsa kıssalarındaki harikulade durumun sıradanlaştırılarak ilahi hitabın tabiat kanunlarına müdahale eden açık ayet niteliğinin silikleşmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Beşeri açıdan imkansız görülen zihni ve lisani olgunluğun ilahi inayetle çocukluk evresinde tezahür edebileceğini göstererek Allah'ın mutlak kudretine delil teşkil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Meryem suresinde peygamberlerin doğumu, beşikte konuşma mucizesi ve peygamberlik donanımının lütfedilmesini anlatan kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hikmet ve dini olgunluğun yalnızca belirli bir yaşın ve beşeri tecrübenin zorunlu sonucu olduğu yönündeki mutlak determinist algıyı düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDoğum ile temyiz çağı arasında bulunan, henüz konuşma ve kendi kendine yetme gücünden yoksun, başkasına bağımlı küçük çocuk.
- Soyut anlamBiyolojik ve iradi yetersizlik, dış müdahaleye ve yönlendirilmeye mutlak muhtaçlık, fıtri hamlık ve potansiyel durum.
- Sistematik karşılıkBeşeri tabiat kanunları gereğince yetkinlikten en uzak noktada bulunulduğu halde, ilahi tasarrufla en yüksek hüküm ve kelam makamına çıkarılabilen ontolojik başlangıç noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insanın biyolojik olarak en aciz olduğu çocukluk () başlangıç durumunu temsil eder. Normal beşeri şartlarda hikmet ve hüküm () kazanımı zaman fonksiyonuna bağlıdır; bu sebeple başlangıç noktasında hüküm bulunma olasılığı sıfırdır: . Ancak ilahi müdahale operatörü () devreye girdiğinde, normal gelişim zamanı sıfıra yaklaşırken () bu aciz başlangıç durumu doğrudan ilahi hikmet ve kelam yetkisine () ulaştırılır. Model, kökün Kur'an'daki iki kullanımında da görülen mucizevi erken yetkinliği sembolize eder.