ولد
و - ل - د
جذر- الورود: ١٠٢
- الآيات: ٨٠
- الصيغ: ٥٢
- المعاجم: ١٣
“Yavru” demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Yavru” demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٨٤باب الدال اللام و و ء ي معهما
د ل و، ل د ي، د و ل، د أ ل، أ د ل، و ل د، ل و د مستعملات
دلو:
جمع الدَّلْوِ الدِّلاء، والعَدَدُ أَدْلٍ، والكثيرُ دُلِيًّ ودِلِيٌّ.
والدَّلاةُ: الدَّلْوُ، وأَدْلَيْتُها: أَرْسَلْتُها في البِئر، وقول الله -عزَّ وجلَّ-: "فأدْلَى دَلْوَه قال يا بُشرَى"، ودَلَوْتُها: مَلأَتُها ونزَعتُها من البئر مَلأَى، قال الراجز:
يْنزَعُ من جَمّاتِها دَلْوَ الدّالْ
أي نَزْعَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٧٨الوَلَدُ قد يكون واحداً وجمعاً، وكذلك الوُلْدُ بالضم. ومن أمثال بني أسدٍ: "وُلْدُكِ من دَمَّى عَقِبَيْكِ". وقد يكون الوُلْدُ جمع الوَلَدِ. والوِلْدُ: لغةٌ في الوُلْدِ. ويقال: ما أدري أيُّ وَلدِ الرجلِ هو، أيْ أيُّ الناس هو. والوَليدُ: الصبيُّ والعبدُ، والجمع وِلْدانٌ ووِلْدَةٌ. والوَليدُ: الصبيَّةُ والأمَةُ، والجمع الوَلائِدُ. ووَلَدَتِ المرأةُ تَلِدُ وِلاداً ووِلادَةً. وأَوْلَدَتْ: حان وِلادُها.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٣٢٣د ل ( وايء )
دلا ، دأل ، لدي ، ولد ، لود ، أدل ، دول .
دلا : قال الليث : الدَّلْوُ معروفةٌ ، وقد أَدْلَيْتُها أي أرسلتُها في البئر لأستَقِيَ بها ؛ ومنهم من يقول : دَلَوْتها وأنا أَدْلُوها وأَدْلُو بها والجميع الدِّلاّء ، والعَدَدُ أَدْلٍ ودُلِيٌ ، ويقال للدَّلْو دَلاةٌ ، وقول الله جلّ وعزّ في قصة يوسف : ( فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يابُشْرَى ) ( يوسف : 19 ) يقال : أدليت الدَّلْو إذا أرسلتَها في
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٠٠٣(باب الواو واللام وما يثلثهما)
(ولم) الواو واللام والميم، فيه كلماتٌ تتشاكل. يقولون: الوَلْم: الحِزَام. والوَلم: حبلٌ يُشَدُّ بين التَّصدير والسَّفيف([1]) لئلاَّ يَقْلَقا. ويقال الوَلْم: كلُّ خيطٍ شَددتَ به شيئاً. وليس يبعد أن يكون اشتقاقُ الوَلِيمة من هذا، لأنه يكون عند عقد النِّكاح. وأهل اللُّغة يقولون: طعام العُرْس وَليمة.
(وله) الواو واللام والهاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابِ شيء أو ذهابِه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٤٣- الولد: المولود. يقال للواحد والجمع والصغير والكبير. قال الله تعالى: ﴿فإن لم يكن له ولد﴾ [النساء/11]، ﴿أنى يكون له ولد﴾ [الأنعام/101] ويقال للمتنبي ولد، قال: ﴿أو نتخذه ولدا﴾ [القصص/9] وقال: ﴿ووالد وما ولد﴾ [البلد/ 3] قال أبو الحسن: الولد: الابن والابنة، والولد هم الأهل والولد. ويقال: ولد فلان. قال تعالى: ﴿والسلام علي يوم ولدت﴾ [مريم/33]، ﴿وسلام عليه يوم ولد﴾ [مريم/15] والأب يقال له والد، والأم
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٠٥و ل د
هو من أولاده وولده وولده وهم ولدة صغار وهو وليد من الودان ووليدة من الولائد: للصبيّ والصبيّة.
وولدت المرأة ولادة وولاداً ومولده وميلاده وقت كذا ومكة مولده ومنشؤه.
وشاة والد: بيّنة الولاد وشاء ولّد.
وهذه مولدة فلان: قابلته وولّدتني فلانة.
وعن امرأة من سليم: ولّدت عامّة أهل دارنا.
وولّدت الغنم: نتجتها.
وغلام مولّد وجارية مولّدة: ولدت عند العرب ونشأت مع أولادهم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٧٧٠الوَلِيدُ: الصبي حين يُولَدُ، وقال بعضهم: تدعى الصبية أَيضاً وليداً، وقال بعضهم: بل هو للذكر دون الأُنثى، وقال ابن شميل: يقال غلامٌ مَوْلُودٌ وجارية مَوْلودةٌ أَي حين ولدته أُمُّه، والولد اسم يجمع الواحد والكثير والذكر والأُنثى. ابن سيده: ولَدَتْهُ أُمُّهُ ولادةً وإِلادةً على البدل، فهي والِدةٌ على الفعل، ووالِدٌ على النسب؛ حكاه ثعلب في المرأَة. وكل حامل تَلِدُ، ويقال لأُم الرجل: هذه والدة.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٦٤* و ل د * * الوَلَدُ * يكون واحدا وجمعا وكذا * الوُلْد * بوزن القفل وقد يكون * الوُلْدُ * جمع وَلَدٍ كأَسَد وأُسْد و * الوِلْد * بالكسر لغة في الوُلْد و * الوَلِيد * الصبي والعبد والجمع * وِلْدَانٌ * كصبيان و * وِلْدَةٌ * كصِبْية و * الوَلِيدَة * الصبية وا مة والجمع * الوَلاَئِد * و * وَلَدَتِ * المرأة أولادا و * وِلاَدَة * و * أَوْلَدَتْ * حان ولادها و * تَوَالَدُوا * أي كثروا ووَلَدَ بعضهم بعضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٩٤٦الولد، محركة، والولد، بالضم، واحد، مثل العرب والعجم والعجم ونحو ذلك قاله الزجاج، وأنشد الفراء:
ولقد رأيت معاشرا قد ثمروا مالا وولدا الولد، بالكسر لغة، كذا الفتح مع السكون، واحد وجمع، قال ابن سيده: وهو يقع على الواحد والجميع والذكر والأنثى وقد يجمع أي الولد، محركة كما صرح به غير واحد، على أولاد، كسبب وأسباب، وولدة، بالكسر، وإلدة، بقلب الواو همزة، وولد، بالضم، وهذا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬١٢٠وَلَدَتْ
1 وَلَدَتْ ذ , (S, K, &c.,) aor. تَلِدُ, (L, K, &c.,) inf. n. وِلَادَهٌ and وَلَادٌ (S, A, L, Msb, K) and وَلَادَهٌ and وَلَادٌ, but each is more common with kesr, (Msb,) and اِلَادَهٌ and مَوْلِدٌ (L, K) and لِدَةٌ, (K,) [and app. مِيلَادٌ, like مِقْدَارٌ, (see an ex. voce تِلَادٌ, in art. تلد,)] She (a woman, S, L, or mother, L, or any animal having an ear, as distinguished from one
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٨٤٩المدخل: ولدوَلَدَ
وَلَدَ
a. [ يَلِدُ ] ( n. ac. لِدَة [ 2t ] , مَوْلِد 18 , وِلَاْد 23 , وِلَاْدَة 23t , اِلَادَة ), Brought forth, bore.
b. Begot, engendered, generated, bred.
وَلَّدَ
وَلَّدَ II ,
a. Assisted, acted as midwife to.
b. Brought up, reared.
c. [ acc. & Min ], Derived, deduced from.
d. Produced; effected.
e. Made to increase.
f. see I (a) .
أَوْلَدَ
أَوْلَدَ IV ,
a. see I
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢١٥المدخل: ولد ]يكد[وَلَدَ ]يَكِدُ[
وَلَدَ ]يَكِدُ[ ( n. ac. وُلُوْد 27 )
a. [ Bi ], Stopped, halted in.
b. ( n. ac. وَلْد 1 ), Intended, purposed.
c. Reached; attained.
d. see II (a) , ( b ).
وَلَّدَ
وَلَّدَ II ,
a. Fixed, secured; fastened, tied.
b. Confirmed, ratified ( treaty ).
c. Emphasized.
أَوْلَدَ
أَوْلَدَ IV ,
a. see II (a) , ( b ).
تَوَلَّدَ
تَوَلَّدَ V ,
a. Pass. of II.
وَلْد
وَلْد 1 ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٧٬٣١١ولد
وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ)، وُلِدَ- يُوْلَدُ - وَالِد- وَالِدَة- وَالِدَات - وَالِدَيْن - وَلَد - أَوْلاد- مَوْلُوْد- وَليْد - وِلْدَان
وَلَدَ - يَلِدُ (وَلَدَتْ - تَلِدُ) + الأنثى + كائناً أو وليداً : تضع الأنثى حملها سليماً صالحاً حياً
وُلِدَ - يُوْلَدُ + الوليْد: مبني للمجهول من " وَلَدَتْ - تَلِدُ "
وَالِد: اسم فاعل من "
الصيغ(٥٢)
- وَلَدًاÇocuk(فَعَلًا)×١٣
- وَلَدٌÇocuk(فَعَلٌ)×١٢
- أَوْلَادُهُمْOnların çocukları(أَفْعَالُهُمْ)×٤
- بِوَالِدَيْهِOnun anne-babasına(بِفَاعِلَيْهِ)×٤
- وَبِالْوَالِدَيْنِVe anne-babaya(وَبِالْفَاعِلَيْنِ)×٤
- أَوْلَادَكُمْÇocuklarınız(أَفْعَالَكُمْ)×٣
- أَوْلَادُكُمْÇocuklarınız(أَفْعَالُكُمْ)×٣
- الْوَالِدَانِAnne-baba(الْفَاعِلَانِ)×٣
- أَوْلَادَهُنَّOnların çocukları(أَفْعَالَهُنَّ)×٢
- مَوْلُودٌDoğurulan(مَفْعُولٌ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٧ (الإجمالي: ٣٥١)
- مول
الآيات المشتركة: ١٦ · Onların malları
- وصي
الآيات المشتركة: ٧ · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
- قرب
الآيات المشتركة: ١٠ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ١٥ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- نسو
الآيات المشتركة: ٧ · Kadınlar
- ترك
الآيات المشتركة: ٦ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- رجل
الآيات المشتركة: ٧ · Rical ayak demektir
- ثلث
الآيات المشتركة: ٥ · Sülle çokluk demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٤٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ملق
الآيات المشتركة: ٢ · Mal kaybetmek
- نصف
الآيات المشتركة: ٣ · Yarısı
- شرك
الآيات المشتركة: ٩ · Tasma kayış demektir
الآيات التي ورد فيها(٨٠)
وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ
Çocuk
قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Çocuk
… لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ …
Çocuk
وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا
Çocuk
وَيُنْذِرَ الَّذِينَ قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا
Çocuk
وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا
Çocuk
أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا
Çocuk
وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا
Çocuk
وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ عِبَادٌ مُكْرَمُونَ
Çocuk
الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا
Çocuk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ولد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal-i vâvî |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بنو, نسل, نجل |
| Zıt Kök | عقم |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının kendi bünyesinden veya karnından yeni bir fert çıkarması, biyolojik doğum ve doğrudan doğan yavru |
| Çekirdek Özet 2 | Beşeri seviyede nesil akışı ve aile hukuku; uluhiyet seviyesinde ise ontolojik eş, cüz ve benzerlik gerektirdiği için Allah'a çocuk isnadının kesin reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik ayrım; Hâlık ile mahlûk arasındaki mutlak tenzih sınırı |
| Kritik Hata Riski | Veled kavramını uluhiyet sahasına mecaz yoluyla taşıyarak tanrısal oğulluk iddiasına meşruiyet üretmek veya evladı salt mülkiyet ve haz nesnesi sayıp emanet boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ebeveyn ile çocuk arasındaki kopmaz ontolojik ve biyolojik bağı temsil eder |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Canlının bünyesindeki yönelim, gelişim ve ana rahminden dışarıya sevk edilme hareketini ifade eder |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Doğum kanalından veya rahim kapısından dış dünyaya geçişi ve bağımsız varlık alanına çıkışı simgeler |
| ولد | Bir asıldan bağ kurarak gelişen ve açılan bir kapıdan geçerek müstakil fert halinde dış dünyaya çıkan canlı |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dişi hayvanın veya kadının yavrusunu rahminden çıkarıp doğurması, biyolojik doğum olgusu ve ana-babadan dolaysız çıkan yavru |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem avcı tasvirinde çocukların perişan hali anlatılırken kullanılmıştır: سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعلابِلا |
| Erken Arapça kullanım | Doğum anına yakın çocuk için el-velîd (الوَلِيدُ), evde doğup büyüyen cariye için el-velîde (الوليدةُ), yaşdaş ve akran için ise el-lide (اللِّدَةُ) kullanımı yaygındır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ولد kökü, Proto-Semitik *w-l-d kökünden miras kalan en köklü ve yaygın çekirdeklerden biridir. Batı Sami dillerinde ilk harf düzenli ses kaymasıyla yod sesine dönüşmüş, İbranicede yālad (ילד - doğurmak) fiili ve yeled (çocuk) ismi olarak yerleşmiştir. Aramice ve Süryanicede de aynı ses kuralıyla yled (ܝܠܕ - doğurmak) ve yaldā (çocuk) biçimleri kullanılır. Doğu Sami kolundaki Akadcada ise asli vav harfi korunarak walādum (doğurmak, çocuk dünyaya getirmek) ve wildu / ildu (çocuk) formunda mevcuttur. Bütün Sami dillerinde semantik çekirdek değişmeksizin korunmuş; bir canlının kendi biyolojik maddesinden yeni bir ferdi bedenen dünyaya getirmesi anlamını taşımıştır. Arapçada kök hem fiil hem de doğrudan akrabalık, nesep ve hukuki sorumluluk terimlerinin kaynağı olarak işlenmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ولد kökünden türeyen vilâdet, mevlûd, vâlid, velîd | Bir canlının kendi özünden ve etinden yeni bir fert çıkarması; doğrudan biyolojik bağ | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca walādum, İbranice yālad/yeled, Süryanice yled | Proto-Semitik *w-l-d çekirdeğinin doğrudan ve düzenli fonetik yansıması | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısır dili ve bazı Berberi lehçelerinde döl ve doğum bildiren köklerle olası fonetik paralellikler | Muhtemel |
المصدر David Cohen, BDB, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ولد | Anlamlı | Doğurmak, çocuk sahibi olmak | Bir canlının kendi bünyesinden yeni bir canlı çıkarması | Hedef kök |
| ودل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| لود | Anlamlı | Bir şeye sığınmak, çevresinde dönmek | Bir nesneye veya mekana iltica edip sarmalanmak | Kur’an’da geçmez |
| لدو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur’an’da geçmez |
| دول | Anlamlı | Nöbetleşe dönmek, el değiştirmek | Bir durumun veya nesnenin devir halinde elden ele geçmesi | Kur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu |
| دلو | Anlamlı | Sarkıtmak, kova ile çekmek | Bir nesneyi bir kuyuya veya derinliğe uzatıp çıkarmak | Kur'an'da geçer; ortak harf permütasyonu |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ولد | Merkez | Doğum, üreme, doğrudan soy bağı | Dolaysız biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan yavruyu ifade eder | Doğrudan et ve kandan türeyen ferdin adı |
| بنو | Komşu | Nesep, evlatlık, intisap bağı | Sadece biyolojik değil, hukuki, manevi ve bina edilme yönünü taşır | Oğul ve nesep bağı; yapısallık ve intisap boyutu öndedir |
| نسل | Komşu | Ardışık üreme, silsile | Birbiri ardından dökülüp çıkan tohum ve akıp giden zürriyet boyutu | Bireysel yavrudan ziyade süreklilik arz eden soy zinciri |
| نجل | Komşu | Öz evlat, asıldan yarılıp çıkma | Bir kaynaktan fışkırıp ayrılan su veya babanın belinden çıkan döl | Asıldan kopup ayrılma ve öz çocuk olma vurgusu |
| عقم | Zıt | Kısırlık, doğuramama, neslin kesilmesi | Rahim yolunun kapalı olması ve yeni bir fert meydana getirememe hali | Doğurma ve üreme imkânının mutlak yokluğu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ولد | Doğurmak, çocuk, yavru | Doğrudan biyolojik doğumu ve anne-babadan çıkan ferdi ifade eder | Kesin |
| Latince | parere, gignere, proles | Doğurmak, döllemek, yavru | Parere doğrudan fiziksel doğumu, proles ise türeyen dölü karşılar | Kesin |
| İngilizce | give birth, beget, offspring, child | Doğurmak, nemalanmak, zürriyet, çocuk | Beget ve offspring biyolojik veled anlamını tam karşılarken child daha geniştir | Kesin |
| Almanca | gebären, zeugen, Nachkomme, Kind | Doğurmak, döllemek, nesil, çocuk | Gebären bedeni doğumu, zeugen döllemeyi, Nachkomme ise ardından geleni karşılar | Kesin |
| Fransızca | enfanter, engendrer, progéniture | Doğurmak, vücuda getirmek, döl | Enfanter fiziki doğumu, engendrer ise hem biyolojik hem mantıki türemeyi karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ولد ve türevleri | Anne ve babanın doğrudan biyolojik çocuğu | Aile hukuku, vasiyet, miras ve ebeveyn hakkı bağlamında: Nisâ 4:11, Bakara 2:233, İsrâ 17:23 |
| İttihâz-ı veled nefyi | Allah'a isnat edilen çocuk iddialarının iptali | Tevhid, tenzih ve uluhiyetin aşkınlığı bağlamında: İhlâs 112:3, Bakara 2:116, En'âm 6:101, Meryem 19:35 |
| Evlat ve servet imtihanı | Dünya hayatının çekici metaı ve fitne unsuru | İnsanın gaflete düşmesi ve kıyamet hesabı bağlamında: Enfâl 8:28, Münâfikûn 63:9, Teğâbün 64:14 |
| Vildân (الْوِلْدَان) | Henüz bıyığı terlememiş küçük çocuklar | Kıyametin dehşeti ve cennet nimetleri bağlamında: Müzzemmil 73:17, İnsân 76:19 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzihî sıfatlar ve tevhid | Allah'a çocuk isnadının imkânsızlığı; veledin eş, cüz ve cinsiyet zorunluluğu doğurması | Cismaniyet ve cüzlülüğün Cenâb-ı Hakk'tan mutlak surette nefyedilmesi |
| Fıkıh | Miras, nesep, nafaka ve hidâne | Veledin hakiki neseple sübutu, mevlûdün leh (baba) üzerine düşen mali sorumluluklar | Biyolojik bağın hukuki hak ve mükellefiyet doğurması |
| Tefsir | ولد ile ابن kavramları arasındaki nüans | Kur'an'ın tenzih makamında özellikle veled lafzını seçerek maddî türemeyi reddetmesi | Müşrik ve Ehl-i Kitap şirk telakkilerinin lafız tahliliyle çürütülmesi |
| Hadis | Amel defterini açık tutan unsur | Salih evladın ana-babaya dua etmesi ve nesil terbiyesi sorumluluğu | Biyolojik çocuğun ahlaki ve manevi bir emanete dönüşmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve yaratılış ayrımı | Mutlak tenzih ölçütü | Mahlûk ile Hâlık arasındaki ontolojik karışmayı önleme | Allah doğurmamış ve doğrulmamıştır; ilahi zat maddî türemeden münezzehtir (İhlâs 112:3) | Kesin |
| İlmi | Nedensellik ve tabiat felsefesi | Tevellüd nazariyesi | Bir illetten bir neticenin veya yeni bir maddenin çıkışı | Bir maddeden başka bir maddenin tabii veya kimyevi yolla türemesini modelleme | Güçlü |
| Siyasi | Demografi ve nesil emniyeti | Toplumsal süreklilik | Kamu düzeninin ve cemiyetin geleceğinin teminatı | Çocukların öldürülmesinin (ve'd) kesin yasaklanması ve neslin korunması (En'âm 6:151) | Kesin |
| İktisadi | Miras intikali ve mülkiyet akışı | Servetin nesillere dağılımı | Mülkiyetin tek elde toplanmasını engelleyip tabana yayma | Servetin veled üzerinden mecburi paylara ayrılarak intikal ettirilmesi (Nisâ 4:11) | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Biyolojik mitoz/mayoz bölünme ve genetik replikasyon | Bir ana yapıdan kendi genetik kodunu ve mahiyetini taşıyan yeni ve bağımsız bir varlığın türemesi; matematikte bir kümeden öz-alt küme üretimi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kuşaklararası miras ve toplumsal yeniden üretim | Aile kurumunun biyolojik nesli toplumsal, ahlaki ve hukuki sermaye ile birleştirerek sonraki kuşaklara devretmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel sevgi, haz veya tüketim odaklı küçük çocuk kavramına indirgeyip ontolojik tenzih boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Doğum, nesep hukuku, nesiller arası ahlaki imtihan ve en temelde Hâlık ile mahlûk arasındaki mahiyet farkını kuran ontolojik sınır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'a veled isnadını sevgi bağı gibi yorumlayarak şirk ve teslis akidelerine kapı aralamak; ebeveynliği mutlak mülkiyet zannedip evladı emanet olmaktan çıkarmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tevhid akidesinin en kritik tenzih ilkesini (lem yelid ve lem yûled) formüle eder; yaratma (halk) ile doğurma (vilâdet) arasındaki ontolojik farkı tesis eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İhlâs Suresi ve Meryem, En'âm, İsrâ surelerindeki tenzih ayetlerinde; Bakara ve Nisâ surelerindeki miras, hidâne, emzirme ve nafaka hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Doğurmanın zorunlu olarak bir cüz, eş (sâhibe) ve benzerlik gerektirdiği gerçeğini ortaya koyarak, Allah hakkında ileri sürülen her türlü biyolojik veya manevi oğulluk tasavvurunu kökten iptal eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının kendi bedeninden ve özünden yeni bir canlı fert çıkarması, biyolojik doğum ve bu doğumdan çıkan yavru.
- Soyut anlamBir asıldan nedensellik bağıyla ve aynı mahiyeti paylaşarak yeni bir ferdin türemesi, ontolojik bağımlılık ve zürriyet akışı.
- Sistematik karşılıkUluhiyet alanında mutlak tenzih ile nefyedilen, beşer ve tabiat alanında ise neslin sürekliliğini, hukuki intikali ve toplumsal düzeni kuran türeme ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve ebeveyni, vilâdet (doğum) fonksiyonunu, doğan ferdi (veled) temsil eder. Biyolojik doğum, doğan ferdin maddî âleme dahil olmasını () ve ebeveyni ile aynı türel mahiyeti paylaşmasını () zorunlu kılar. Formülün tenzih bileşeni ise ilahi zatı () ifade eder: Eğer bir varlık mutlak aşkın ve zâtında tek ise (), onun ne bir şeyden doğması ne de kendisinden bir parçanın doğması ontolojik olarak imkânsızdır; bu durum İhlâs Suresi'ndeki lem yelid ve lem yûled ilkesini matematiksel olarak ifade eder.