صيد
ص - ي - د
جذر- الورود: ٦
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Av
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٦٩باب الصاد والدال و و ا ي ء معهما
ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً.
والصَّدَى: الدِّماغ نفسه.
ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ.
وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار:
صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن
باب الصاد والدال و و ا ي ء معهما ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً. والصَّدَى: الدِّماغ نفسه. ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ. وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار: صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن منطقِ السائل وُحَّجة من يقول: الصَّدَى الدِّماغ قول العجاج: لِهامِـهـم أرُضُّـه وأَنـقَـحُ أُمَّ الصَّدَى عن الصَّدى وأَصْمَخُ والصَّدَى: الصَّوتُ بين الجَبَل ونحوِه يُجيبُكَ مثل صَوْتِكَ والصَّدَى: طائرٌ تزعمُ العربُ أنّ الرجلَ اذا ماتَ خَرجَ من أُذُنَيهِ ويصيحُ: وافُلاناه، فأبْطَلَه رسول الله- صلى اللهُ عليه وعلى آله وسلّم-. وإنّ فلاناً لَصَدَى مالٍ أي حَسَنُ القيام عليه. والصَّدَى: العَطَشُ الشديد، ولا يكون ذلك حتى يجفَّ الدماغُ ويَيَبْس، ولذلك تنشق جِلْدةُ جَبْهةِ من يموتُ عَطَشاً، وتقول: صَدَيَ يَصْدَى صَدىً، فهو صَدْيانُ وامرأةٌ صديَى، ولا يقال: صادٍ ولا صادية. وقيل: يقال صادٍ وصادية، وقال ذو الرُمّة: صَواديَ الهامِ والأَحشاءُ خافقةٌ والصَّداةُ فِعلُ المُتَصدِّي، وهو الذي يرفع رأسَه وصدره، يقال: جَعَلَ فلان يَتَصدَّى للمَلِك لينظر اليه، قال: لها كلَّما صاحَت صَداةٌ ورَكدَةٌ يصف الهامةَ. والتَّصديَةُ: ضربُك يداً على يَدٍ لتسمع بذلك انساناً، يقال: صَدَّى تَصدِيةً، وهو من قوله: مُكاءً وتَصديةً وهو التصفيق. والصَّوادي من النخيل: الطِّوال. ويقال للرجل المُنتَصِب لأمرٍ يفكِّرُ فيه ويدبِّره: هو يُصاديه، قال الشاعر: باتَ يُصادي أمر حَزْمٍ أخصَفا والأَخصفُ: الذي فيه لونانِ من سوادٍ وبياض، وكذلك الشيء الذي يُظلِمُ ثم يبدو. والصَّدَأ، مهموز، بمنزلة الوَسَخ على السيف، وتقول: صَدِىءَ يَصدَأ صَدَأً. وتقول: انِه لصاغِرٌ صَدِىءٌ أي لزِمَه صَدَأُ العارِ واللوم. ومن قال: صَدٍ، بالتخفيفِ، فانه يريد: صاغِر عَطشان. وكل مصدرٍ من المنقوص المُلَيَّن يكون على بناء الصَّدى والنَّدى فالنَّعْتُ بالتخفيف نحو صَدٍ ونَدٍ، تقول: تقول: ثوبٌ نَدٍ وعطشانُ صَدٍ كما قال طرفة: ستعلمُ انْ مُتنا غداً أيُّنا الصَدي والصُّدأةُ: لون شُقْرةٍ يضربُ الى سَواد غالبٍ، يقال: فَرَسٌ أصدَأُ والأُنثى صَدْآء، والفعلُ صَدِىءَ يصدَأُ وأصدَأَ يُصدِىء. ورجلٌ صُداويٌَ بمنزلة رُهاويّ، وصُداء حَيٌّ من اليَمَن. واذا جاءت هذه المَدَّةُ فإنْ كانت في الأصل ياءً أو واواً فانّها تُجعَل في النسبة واواً كراهية التِقاء الياءات، ألا تَرى أنك تقول: رَحىً ورَحَيان، فقد علمت أن ألف رَحَى ياء وتقول: رَحَويّ لتلك العلّة. وصَدّاء، مشدَّد، عَينٌ عَذْبةٌ معروفة في العرب، فقد تزوَّجَت امرأةُ لَقيط بنِ عَديٍّ بعد موته برجلٍ، فقال لها: أين أنا من لقيط? فقالت ماءٌ ولا كَصَدّاء، ومَرْعىً ولا كالسَّعْدان، فذَهَبتا مَثَلاً. صيد: المِصَيدة: ما يُصاد بها، لأنها من بنات الياء المعتلّة، وجمع المِصيَدة مَصايد بلا همز، مثل مَعايش جمع مَعيشة. والصَّيَدُ معروف، والعرب تقول: خَرَجنا نصيد بَيضَ النَّعام ونَصيدُ الكَمْأَة، والافتعال منه الاصطيادَ، يقال: اصطادَ يصطاد فهو مُصطادٌ، والمَصيدُ مصطادٌ أيضاً، وخَرَج فلان يَتَصيَّدُ الوَحْشَ: اي يطلُب صيدَها. والصَّيَدُ مصدر الأَصَيد، وله معنيان، يقال: مَلِكٌ أصيَدُ: لا يلتفت الى الناس يميناً ولا شِمالاً. والأصيَدُ أيضاً: من لا يستطيع الالتفات الى الناس يميناً وشِمالاً من داءٍ ونحوه، والفعلُ صَيِدَ يَصْيَدُ صَيَداً. وأهل الحجاز يُثبتون الياءَ والواوَ في نحو صَيِدَ وعَوِرَ، وغيرُهم يقول: صادَ يَصادُ وعارَ يعارُ كما قال: أعارَتْ عَينُه أم لم تَعارا ودَواءُ الصَّيَد ان يُكْوَى مَوضع من العنق فيذهب الصَّيَد. قد كنت عن اعِراض قومي مِذوَدا أَشفي المجانينُ وأكوي الأصيَدا والصاد: حرف يُصَغَّر صُوَيدة. والصاد: ضرْيً من النُّحاس، والصّاد: الكبير، قال: يَضربْنَه بحَوافِرٍ كالصّادِ أي كالجَنْدل. والمَصادُ: الجَبَل نفسُه، يجمعه العرب على مُصْدان مثل مُسْلان جمعُ مَسيل. وصد: الوَصيدُ: فِناء البيت، والوَصيد الباب. أصد: الإصْدُ والإِصاد والوِصاد اسمٌ والإيصاد المصدر. والإصادُ والإصْدُ هما بمنزلة المُطْبق، يقال أطبَقَ عليهم الإصادُ والوٍصاد والإصد. وأصَدْتُ عليهم وأوصدته، والهمز أعرف. ونارٌ مُؤصَدة أي مُطبَقةٌ. ديص: الغُدَّةُ تَديصُ بين اللحم والجلد. والاندِياصُ: الشيء يَنْسَلُّ من يدك، وتقول: انداصَ علينا بشَرِّه، وإنّه لمُنْداصٌ بالشَرِّ أي مُفاجىءٌ به وقّاع فيه.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢٧صادَهُ يَصيدُهُ ويَصادُهُ صَيْداً، أي اصطاده والصَيْدُ أيضاً: المَصيدُ. وخَرَجَ فلانٌ يَتَصَيَّدُ. والمِصْيَدُ والمِصْيَدَةُ: ما يُصادُ به. وكَلْبٌ صَيودٌ، وكلابٌ صُيُدٌ وصيدٌ أيضاً. والصَيَدُن بالتحريك: مصدر الأَصْيَدِ، وهو الذي يرفع رأسه كِبْراً. ومنه قيل لِلمَلِكِ أَصْيَدُ. ويقال: إنما قيل للملك أصيد لأنه لا يتلفت يميناً ولا شمالاً وكذلك الذي لا يستطيع الالتفات من داء تقول منه صيد: بكسر الياء
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٣٧٠ص د ( و ا ي ء )
صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) .
صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) .
قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ .
قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٤١٩(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٠٤- الصيد: مصدر صاد، وهو تناول ما يظفر به مما كان ممتنعا، وفي الشرع: تناول الحيوانات الممتنعة ما لم يكن مملوكا، والمتناول منه ما كان خلالا، وقد يسمى المصيد صيدا بقوله: ﴿أحل لكم صيد البحر﴾ [المائدة/ 96]، أي: اصطياد ما في البحر، وأما قوله: ﴿لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/ 95]، وقوله: ﴿وإذا حللتم فاصطادوا﴾ [المائدة/2]، وقوله: ﴿غير محلي الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/1]، فإن الصيد في هذه المواضع مختص
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٨٥ص ي د
صاده واصطاده وتصيده وخرج إلى مصاده ومصطاده ومتصيده وله مصيدة يصيد بها ومصايد.
وكلب صيود وكلاب صيد.
وعنده قدور من الصاد وهو النحاس ومن الصيداء والصيدان وهي حجارة البرام.
قال حسان رضي الله تعالى عنه: رأيت قدور الصاد حول بيوتنا قنابل دهماً في المحلة صيماً وقال أبو ذؤيب: وسود من الصيدان فيها مذانب ال - نضار إذا لم نستفدها نعارها وبعير أصيد وبه صيد وصاد وهو داء بالعنق لا يستطيع أن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٦٣صاد الصَّيْدَ يَصِيدُه ويَصادُه صَيْداً إِذا أَخذه وتَصَيَّدَه واصْطادَه وصادَه إِياه. يقال: صِدْتُ فلاناً صَيْداً إِذا صِدْتَه له، كقولك بَغيتُه حاجة أَي بَغَيْتُها له. صادَ المكانَ واصْطادَه: صادَ فيه؛ قال:
أَحَبُّ ما اصْطادَ مكانُ تَخْلِيَه
وقيل: إِنه جَعَلَ المكانَ مُصْطاداً كما يُصْطادُ الوَحْش. قال سيبويه: ومن كلام العرب صِدْنا قَنَوَيْن؛ يريد صدنا وحْشَ قَنَوَيْن، وإِنما قَنوان اسم أَرض.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٣* ص ي د * * صَادَهُ * يصيده ويصادُهُ * صَيْدا اصْطادَهُ * و * الصَّيْدُ * أيضا المِصيد وخرج فلان * يَتَصَيَّدُ * و * المِصْيَدُ * و * المِصْيَدةُ * بالكسر ما يصاد به وكلب * صَيُودٌ * بالفتح وكلاب * صيُيُدٌ * بضمتين و * صِيدٌ * أيضا بالكسر و * صَيْداءُ * بالفتح ولمد اسم بلد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٨١صاده يصيده، كباع يبيع، ويصاده، كهاب يهاب، بكسر العين في الماضي، وفتحها في المضارع، كما صرح به ابن الأعرابي وغيره: اصطاده، فسره بالأشهر، أي أخذه من الحبالة، أو أوقعه في الشرك. وخرج فلان يتصيد الوحش، أي يطلب صيدها. وكل وحش صيد، صيد أو لم يصد، حكاه ابن الأعرابي، قال ابن سيده: وهذا قول شاذ. وقد تكرر في الحديث ذكر الصيد، اسما، وفعلا، ومصدرا، يقال: صاد يصيد صيدا فهو صائد ومصيد.وقد يقع الصيد على المصيد
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٠٥٠صَادَهُ
1 صَادَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) like بَاعَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ,] aor. يَصِيدُ, (S, Msb, K,) inf. n. صَيْدٌ; (S, M, Mgh, Msb;) and صَادَهُ, (S, &c.,) like هَابَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ, as above, but originally صَيِدْتُ, whereas the first pers. of the former is originally صَيَدْتُ,] aor. يَصَادُ; (IAar, S, Msb, K;) and ↓ اصطادهُ, (S, M, A, L, Msb, K,) also written and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٣١صَادَ
صَادَ ( y ) I ( n. ac. صَيْد 1 ),
a. Hunted.
b. Fished.
c. Caught, captured.
صَيِدَ
صَيِدَ A ( n. ac. صَيَد 4 ),
a. Tossed his head, held his head high.
تَصَيَّدَ
تَصَيَّدَ V ,
a. see I .
اِصْتَيَدَ
اِصْتَيَدَ VIII ( T )
a. see I .
صَيْد
صَيْد [ 1 ],
a. Hunting; hunt.
b. Fishing, angling.
c. Game; prey, booty.
صَاد
صَاد [ 1A ],
a. Copper; brass.
b. Catarrhal flux ( of
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬١٦٧صيد
صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) - صَيْد - الصَيْد - اصْطَادَ - يَصْطَادُ
صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يطارد شيئاً ليلقطه ويأخذه ثم ينتفع به: يطلب ويسعى ويجهد أن يمسك بكائن أو شيء (وحش أو دابة أو حيوان أو طير أو لؤلؤ) لينتفع به بأكل أو غيره
صَيْد - الصَيْد: اسم فعل " صَادَ - يَصِيْدُ ": وهو كذلك ما يكون
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧١ (الإجمالي: ٨٧)
- حرم
الآيات المشتركة: ٤ · Hiram keçe demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ٣ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- برر
الآيات المشتركة: ٢ · Berr kara, burr buğday demektir
- رمح
الآيات المشتركة: ١ · Remh mızrak demektir
- أيي
الآيات المشتركة: ٤ · Evye kuş yuvası demektir
- طعم
الآيات المشتركة: ٢ · Yiyecek demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٤ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- أله
الآيات المشتركة: ٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بهم
الآيات المشتركة: ١ · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
- شنأ
الآيات المشتركة: ١ · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…
- عدو
الآيات المشتركة: ٢ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- قلد
الآيات المشتركة: ١ · Anahtardır
الآيات التي ورد فيها(٥)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ
Av
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ …
Av
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيد |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef-i yâî (orta harfi illetli / ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قنص, اخذ, ظفر |
| Zıt Kök | سيب |
| Çekirdek Özet 1 | Boynunu eğmeden veya sağa sola sapmadan dosdoğru kaçan vahşi hayvanı takip edip hile veya aletle ele geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İhram ve harem bağlamında yabani ve kaçabilen helal hayvanların can dokunulmazlığı; insanın tabii arzu ve iktisadi tasarrufuna konan ilahi sınır |
| Çekirdek Özet 3 | Serbest ve sahipsiz olan potansiyeli meşru yöntem ve sınırlara riayet ederek elde etme, dönüştürme ve tasarruf hakkı kurma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel anlamda et temini veya hayvan öldürme olarak anlaşılması; kaçma kabiliyeti olan yaban hayvanı ile ehlî hayvan arasındaki hukuki ayrımın ve ihramdaki haramlık hikmetinin gözden kaçması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Bir yöne doğru kesintisiz yönelme, odaklanma, ses veya hareketle hedefe kilitlenme; صيح (sesle hedefe yönelme), صير (bir akıbete veya yöne varma), صيف (belirli bir mevsime yönelme) köklerinde olduğu gibi doğrusal ve odaklanmış hareket | د | Harekete kapı, sınır ve durdurma niteliği katar; kaçan ve yönelen varlığı nihai bir sınırda yakalayarak durdurma ve kontrol altına alma anlamını oluşturur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, av aleti veya eğri bitki dalı | Hedefe kenetlenme, yakalama düzeneği, tuzak kurma ve sıkıştırma hareketi |
| ي | El ve uzanan kol | Emek verme, uzanma, kavramak için hamle yapma ve gücü fiiliyata dökme |
| د | Çadır kapısı veya engel | Geçişi durdurma, kapatma, sınırlama ve serbest hareketi sonlandırma |
| صيد | Av düzeneğinin el marifetiyle serbest hedefin önüne gerilerek kaçışı durdurması | İnsanın aklı ve aletiyle uzanıp serbestçe kaçan bir canlıyı sınırlandırarak mülkiyetine geçirme eylemi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynunu çevirmeden dümdüz bakan ve kaçan vahşi hayvanı yakalamak; ayrıca boynundaki bir rahatsızlık sebebiyle sağına soluna bakamayan deve veya kibirle başını dik tutan hükümdar için kullanılan صيد köküdür |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde bu kökten gelen sert taş kapları şu şekilde anmaktadır: وسود من الصيدان فيها مذانب |
| Erken Arapça kullanım | Çöl Araplarında yabani hayvanların yanı sıra mantar ve devekuşu yumurtası gibi tabii yiyecekleri arazide arayıp bulma eylemi de نَصِيدُ الكَمْأَة ونَصِيدُ بَيْضَ النَّعَامِ şeklinde bu kökle ifade edilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde صيد kökü, yabani av hayvanlarını takip etme, balık tutma ve erzak arama semantik alanında çok güçlü bir ortak mirasa sahiptir. İbranicede צוד (ṣud) fiili ve ציד (ṣayid) ismi doğrudan avlanmak, av peşine düşmek, av eti ve yol erzakı anlamlarını taşır. Süryanicede ܨܕ (ṣād) kökü balık tutmak ve avlamak eylemlerini ifade eder; nitekim aynı kökten türeyen isimler balıkçı ve avcı karşılığında kullanılır. Fenike dilinde de kök benzer şekilde deniz ve kara avcılığıyla ilişkilidir; Sayda (Sidon) liman kentinin adı da doğrudan balıkçılık ve av yeri anlamıyla bu kökten türemiştir. Arapçada kök bir yandan av ve avlanma eylemini korurken, diğer yandan boyun eğmezlik, boyun sertliği ve dik başlılık gibi somut anatomik ve ahlaki metaforlarla zenginleşmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği üzere, avlanan hayvanın duraksamadan dosdoğru kaçması ile başını çeviremeyen kimsenin hali arasındaki fiziksel benzerlik Arap dilinin iç gelişiminde semantik bir köprü vazifesi görmüştür.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun tutulması, kibir ve başı dik kaçış | Boynu bükülmeyen deveye ve dikbaşlı hükümdara اصيد denmesi, avın kaçarken arkasına bakmaksızın yönelmesiyle semantik bağ kurar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צוד (ṣud), Süryanice ܨܕ (ṣād) | Bütün Kuzeybatı Sami dillerinde avcılık, av hayvanı, balıkçılık ve erzak arayışı ortak kökene dayanır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve kesin ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيد | Anlamlı | Avlanmak, ele geçirmek | Kaçan yabani hayvanı yakalamak; boyun eğmezlik | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| صدي | Anlamlı | Yankı, susuzluk, ilgi gösterme | Sesin geri dönmesi veya şiddetli yöneliş; hedef kökten farklı semantik alandır | Kur’an’da geçmez |
| يصد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| يدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| دصي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| ديص | Anlamlı | Kaçmak, hileyle sıyrılmak | Bir şeyden sıvışıp kurtulmak; avın tuzaktan kurtulması yönüyle hedef kökle zıtlık ilişkisi taşır | Kur’an’da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيد | Merkez | Avlanmak, yakalamak | Kaçan, yabani ve sahipsiz olanı hile veya aletle ele geçirmek | Aslen mülkiyet dışı ve kaçabilen canlılar için kullanılır |
| قنص | Komşu | Avlamak, pusu kurmak | Daha çok hile, ağ ve tuzak unsuru öne çıkarılarak yapılan av | صيد köküne göre alet ve tuzak düzeneği kurma boyutu daha baskındır |
| اخذ | Komşu | Tutmak, almak | Genel anlamda bir şeyi kavramak ve mülkiyete geçirmek | Kaçma şartı veya vahşilik niteliği aranmaksızın her nesne için geçerlidir |
| ظفر | Komşu | Ele geçirmek, galip gelmek | Mücadele veya arayış neticesinde hedefe zaferle ulaşmak | Güç yetirme ve başarı boyutu esastır, her zaman fiziki av anlamı taşımaz |
| سيب | Zıt | Salıvermek, serbest bırakmak | Hayvanı başıboş bırakmak, dokunulmaz kılmak | Elde tutulan veya avlanabilir olanın tasarrufundan vazgeçip doğaya bırakılmasıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيد | Avlamak, ele geçirmek | Yabani ve kaçıcı canlıyı takip edip meşru araçla tasarruf altına alma | Kesin |
| Latince | Venatio, praeda | Avlanma eylemi, avlanan hayvan | Venatio eylemi, praeda ise ele geçirilen ganimeti ve avı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Hunting, game, prey | Avlanmak, avlanan yabani hayvan | Game kavramı av hayvanını, hunt avlanma eylemini ifade eder; kural ve kısıt boyutu bağlama göre değişir | Güçlü |
| Almanca | Jagd, Beute | Avcılık, av ganimeti | Jagd takip ve öldürme sürecini, Beute ise ele geçen neticeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Chasse, gibier | Av, av eti / hayvanı | Chasse avlanma fiilini, gibier ise yenmesi hedeflenen yaban hayvanını ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mastar / Eylem ismi olarak avlanma fiili | Kara veya deniz avı yapma eylemi | İhramlı iken veya harem sınırlarında avlanmanın yasaklanması ya da ihramdan çıkınca serbest bırakılması (Mâide 5:1, Mâide 5:2, Mâide 5:95) |
| İsm-i mef'ul anlamında avlanan hayvan | Avlanarak elde edilen canlı veya eti | İhramlıya yasak olan kara av hayvanı ile herkese helal kılınan deniz avı ve canlıları (Mâide 5:94, Mâide 5:96) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emir ve yasakların taabbüdîliği | İhramlının av yasağında illet arayışı ve gaybî imtihan boyutu; Allah'ın kullarını ellerinin ve mızraklarının eriştiği şeyle denemesi | Kulların itaat ve teslimiyetini ölçen sınama alanı |
| Fıkıh | Hac, umre ve avlanma hükümleri (Kitâbü's-Sayd) | İhramlının ve harem bölgesinin av yasağı; av cezasının (cezâu's-sayd) takdiri, ehlî-vahşi ayrımı ve av aletlerinin şartları | Mülkiyet iktisabı ve ihram yasaklarının sınırları |
| Tefsir | Ahkâm ayetlerinin nüzul ve hikmeti | Mâide suresindeki yasakların barış, dokunulmazlık ve çevre emniyeti ile olan irtibatı | Can dokunulmazlığının tabiattaki vahşi hayvanlara teşmili |
| Hadis | Av hayvanları ve av köpeklerinin fıkhı | Eğitilmiş av hayvanlarının avladığı avın helalliği ve ihramlının öldürebileceği zararlı hayvanlar (fevâsık) | Meşru av aletleri ve istisnai zararlıların tespiti |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsal zaman ve mekânda irade eğitimi | İbadet disiplini | Tabii dürtüleri sınırlama | İhramlı kimseye hazır av imkânı verilerek nefsin helal olan bir nesneye karşı dahi frenlenmesi sağlanır | Kesin |
| İlmi | Canlılar alemini tanıma ve yöntem bilgisi | Ekolojik ve zoolojik bilgi | Yabani tabiatı anlama ve araç geliştirme | Avlanma, hayvan davranışlarını bilmeyi, tuzak ve alet yapımında teknik bilgi üretmeyi gerektirir | Güçlü |
| Siyasi | Harem ve ihram kanunları | Barış ve güvenlik alanı | Can emniyetini tabiata yayma | Harem bölgesi ve ihram hali, insanın şiddet uygulama yetkisini sıfırlayan siyasi-hukuki bir barış rejimidir | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyetin ilk iktisap yolları (ihrâz-ı mübâhât) | İlk mülkiyet kazanımı | Sahipsiz tabii kaynağı değere dönüştürme | Sahipsiz bir yabani hayvanın avlanması, emek ve alet yoluyla tabii bir kaynağın özel mülkiyete geçirilmesidir | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum uzayında serbest gezen parçacığın yakalanması (potansiyel kuyusu) | Fizikte serbest ve rastgele hareket eden bir parçacığın belirli bir enerji eşiği ve sınır koşulu uygulanarak belirli bir bölgeye hapsedilmesi, avın sınırlandırılarak ele geçirilmesiyle eşyapısaldır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülkiyet hukukunda ihraz ve iktisap kuramı | Hukukta sahipsiz nesnelerin (res nullius) fiili tasarruf ve emek iradesiyle hukuki mülkiyete dönüştürülmesi süreci kökün soyut karşılığıdır | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece bir spor, eğlence veya et tedarik faaliyeti olarak görülmesi; kutsal zaman ve mekânla olan ahlaki bağının koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın en temel biyolojik kazanım dürtüsünün ilahi bir emirle nasıl askıya alınabildiğini ve barış alanının hayvanları da kapsadığını gösteren bir imtihan zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide suresindeki av yasaklarının salt tarihsel bedevi adetleri sayılarak, insanın tabiatla kurduğu tahakküm ilişkisine getirilen ontolojik sınırın ve ibadet eğitiminin ıskalanması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram dengesinde, serbestiyetin mutlak olmadığını; zamanın (ihram) ve mekânın (harem) insanın tasarruf hakkını sınırlayarak tabiata dokunulmazlık kazandırdığını gösteren anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mâide suresinde yer alan akitler, hac hükümleri, yiyeceklerin helal ve haram kılınması ile insanın hazır nimetler karşısındaki sabır imtihanını bildiren ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın ve hayvanların insanın sınırsız tüketim nesnesi olduğu yanılgısını düzeltir; insanın en kolay erişebileceği nimetten dahi ilahi rıza adına el çekebilme iradesini inşa eder |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSerbestçe kaçan yabani hayvanın arkasından yetişip alet, tuzak veya el maharetiyle yakalanarak kontrol altına alınması.
- Soyut anlamSerbest, sahipsiz ve ele geçirilmesi çaba gerektiren bir potansiyelin meşru araç ve yöntemlerle sınırlandırılıp mülkiyet ve tasarruf alanına dahil edilmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın tabii iktisap hakkının kutsal ilahi sınırlar (ihram ve harem) ile kayıtlanması; barış ve eman rejiminin vahşi tabiata kadar teşmil edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sahipsiz ve serbest kaynağı veya kaçan canlıyı, meşru avlanma aletini ve harcanan fiili emeği, ise meşruiyet koşulunu (ihramda olmama ve harem sınırları dışında bulunma durumunu) temsil eder. Dönüşüm fonksiyonu , meşruiyet şartı sağlandığında () serbest kaynağı mülkiyete ve tasarruf hakkına () dönüştürür; ihram veya harem yasağı devrede iken () ise müdahale yasaklanır ve dönüşüm gerçekleşmez ().