صيد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ي-دالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٧١ · الآيات: ٥ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».فَاصْطَادُواصَيْدُصيدحرمالصَّيْدِحللرمحأمنقلد

الجذرالصيغ ٤الآيات ٥السور ١المجاورة ٧١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صيد

ص - ي - د

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Av

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٦٩
باب الصاد والدال و و ا ي ء معهما ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً. والصَّدَى: الدِّماغ نفسه. ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ. وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار: صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا واستَعجَمَتْ عن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢٧
صادَهُ يَصيدُهُ ويَصادُهُ صَيْداً، أي اصطاده والصَيْدُ أيضاً: المَصيدُ. وخَرَجَ فلانٌ يَتَصَيَّدُ. والمِصْيَدُ والمِصْيَدَةُ: ما يُصادُ به. وكَلْبٌ صَيودٌ، وكلابٌ صُيُدٌ وصيدٌ أيضاً. والصَيَدُن بالتحريك: مصدر الأَصْيَدِ، وهو الذي يرفع رأسه كِبْراً. ومنه قيل لِلمَلِكِ أَصْيَدُ. ويقال: إنما قيل للملك أصيد لأنه لا يتلفت يميناً ولا شمالاً وكذلك الذي لا يستطيع الالتفات من داء تقول منه صيد: بكسر الياء
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٣٧٠
ص د ( و ا ي ء ) صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) . صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) . قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ . قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٤١٩
(باب الصاد والياء وما يثلثهما) (صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه. (صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح
رابط المدخل

(باب الصاد والياء وما يثلثهما) (صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه. (صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح الذي يدلُّ على الصَّائح. وأمَّا التصيُّح، وهو تشقُّق الخشَب، فالأصل فيه الواو، وهو التصوُّح، وقد مضى. ومنه انصاحَ البَرق انصياحاً، إذا تصدَّعَ وانشقَّ. قال: * مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) * (صيخ) الصاد والياء والخاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال أصاخَ يُصيخ، إذا استمع. قال: * إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) * (صيد) الصاد والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو ركوبُ الشَّيء رأسَه ومُضِيُّه غيرَ ملتفتٍ ولا مائل. من ذلك الصَّيَدُ، وهو أن يكون الإنسانُ ناظراً أمامَه. قال أهلُ اللُّغة: الأَصْيَد: المَلِك، وجمعه الصِّيد. قالوا: وسمِّيَ بذلك لقلَّة التفاتِه. ومن الناس مَنْ يكونُ أصيَدَ خِلقةً. واشتقاق الصَّيْد من هذا، وذلك أنَّه يمرُّ مرَّاً لا يعرِّج، فإذا أُخِذَ قيل قد صِيد. فاشتُقَّ ذلك من اسمه. كما يقال رأَسْت الرّجُلَ، إِذا ضَربتَ رأسَه؛ وبطَنْتُهُ، إذا ضربتَ بطنَه. كذلك إذا وقَعْتَ بالصَّيد فأخذتَه قلتَ صِدتُه. وممّا يدلُّ على صِحّة هذا القياس قولُ ابن السّكّيت إن الصَّيْدانةَ من النِّساء: السيِّئة الخُلُق. وسمِّيت بذلك لقلّة التفاتِها. ومن الباب: الصَّيدانة: الغُول. (صير) الصاد والياء والراء أصلٌ صحيح، وهو المآلُ والمرجِع. من ذلك صار يصير صَيْراً وصَيرورة. ويقال: أنا على صِيرِ أمرٍ، أي إشرافٍ من قضائه، وذلك هو الذي يُصار إليه. فأمَّا قولُ زهير: وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])فإنّ صِير الأمر مَصِيرُهُ وعاقبتُهُ. والصِّير([4]) كالحظائر يُتخذ للبقر، والواحدة صيرة، وسمِّيت بذلك لأنَّها تصير إليه. وصَيُّور الأمرِ: آخِره، وسمِّيَ بذلك لأنّه يُصار إليه. ويقال: لا رأْيَ لفلانٍ ولا صَيُّورَ، أي لا شيء يَصِيرُ إليه من حزمٍ ولا غيرِهِ. وتصَّيرَ فلانٌ أباه: إِذا نَزَعَ إليه في الشَّبه. وسمِّي كذا كأنه صار إلى أبيه. ومما شذَّ عن الباب الصِّير، وهو الشَّقّ. وفي الحديث: "مَنْ نَظَرَ في صِيرِ بابٍ بغير إذْنٍ فعينُهُ هَدَر". فأمَّا الصِّير، وهو شيءٌ يقال لـه الصِّحْناة، فلا أحسبه عربيّاً، ولا أحسب العربَ عرفَتْهُ. وقد ذكرهُ أهلُ اللُّغة، ولا معنى له. (صيف) الصاد والياء والفاء أصلان: أحدهما يدلُّ على زمانٍ، والآخر يدلُّ على مَيْلٍ وعُدول. فالأوَّل الصَّيف، وهو الزَّمانُ بعد الرَّبيع الآخِر. ويقال للمطر الذي يأتي فيه: الصَّيِّف. وهذا يومٌ صائف، وليلةٌ صائفة. وعاملته مُصايفةً، أي زمانَ الصَّيف، كما يقال مُشَاهَرَة. والصَّيفيُّون: أولاد الرَّجُل بعد كِبَرهِ. وَوَلَدُ فلانٍ صيفيُّون. قال: إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])وأمَّا الآخَر فصاف عن الشيء، إذا عَدَلَ عنه. [وَصَافَ السَّهْمُ عن الهدفِ([6])] يَصِيفُ صَيْفاً، إذا مال، قال أبو زُبَيْد: كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])فأمَّا صائف، في قول أوس: * تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) * فاسمُ موضع. (صيق) الصاد والياء والقاف. يقال فيه إنَّ الصَّيْق الغُبار، وقد فتح رؤبةُ ياءَه فقال: "الصَّيَقْ([9])". ويقال إنَّ الصِّيق الرِّيحُ المنتنة من الدَّوابّ. (صيك) الصاد والياء والكاف، يقال صاكَ يَصِيكُ، إِذا لَزِمَ ولصِق. قال الأعشى: ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])وقال الخليل: أراد صَئِكَ فليَّن الهمزة. ويقال صَئِكَ الدّمُ، إِذا جَمَد. واعلم أنَّ الألِف في هذا الباب مُبدَلةٌ؛ فالصَّاب : شجر مُرٌّ، محتملٌ أن يكون من الواو. قال: إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])والصَّادُ : قدور النُّحاس، والألف مُبدَلة. قال حسان: *رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) * --------------------- ([1]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 77 واللسان (صيح). وصدره: * وأمست الأرض والقيعان مثرية *. ([2]) للمثقب العبدي، كما في البيان والتبيين (2: 288)، وحواشي الجمهرة (2: 270). وصدره: * يصيخ للنبأة أسماعه * ([3]) ديوان زهير 96، واللسان (صير). ([4]) يقال صير، بالكسر، وبكسر ففتح. ([5]) الرجز لأكثم بن صيفي، أو سعد بن مالك بن ضبيعة. اللسان (صيف). ([6]) التكملة من المجمل. ([7]) سبق البيت وتخريجه في (رشق). ([8]) مطلع قصيدة له في ديوانه 14. وعجزه: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*. ([9]) يعني قوله في ديوانه 106 واللسان (صيق): * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *. ([10]) وكذا في المجمل مادة (صاك). وفي مادة (صيك) "بأجلادها"، كما جاء في اللسان (صيك). ورواية الديوان 51 تطابق رواية المقاييس. ([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 104 واللسان (صوب، ذبح، شجر)، وقد سبق في (شجر). ([12]) عجزه في الديوان 370 واللسان (صيد): * قنابل سحما في المحلة صيما *.

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٠٤
- الصيد: مصدر صاد، وهو تناول ما يظفر به مما كان ممتنعا، وفي الشرع: تناول الحيوانات الممتنعة ما لم يكن مملوكا، والمتناول منه ما كان خلالا، وقد يسمى المصيد صيدا بقوله: ﴿أحل لكم صيد البحر﴾ [المائدة/ 96]، أي: اصطياد ما في البحر، وأما قوله: ﴿لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/ 95]، وقوله: ﴿وإذا حللتم فاصطادوا﴾ [المائدة/2]، وقوله: ﴿غير محلي الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/1]، فإن الصيد في هذه المواضع مختص
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٨٥
ص ي د صاده واصطاده وتصيده وخرج إلى مصاده ومصطاده ومتصيده وله مصيدة يصيد بها ومصايد‏.‏ وكلب صيود وكلاب صيد‏.‏ وعنده قدور من الصاد وهو النحاس ومن الصيداء والصيدان وهي حجارة البرام‏.‏ قال حسان رضي الله تعالى عنه‏:‏ رأيت قدور الصاد حول بيوتنا قنابل دهماً في المحلة صيماً وقال أبو ذؤيب‏:‏ وسود من الصيدان فيها مذانب ال - نضار إذا لم نستفدها نعارها وبعير أصيد وبه صيد وصاد وهو داء بالعنق لا يستطيع أن
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٦٦٣
صاد الصَّيْدَ يَصِيدُه ويَصادُه صَيْداً إِذا أَخذه وتَصَيَّدَه واصْطادَه وصادَه إِياه. يقال: صِدْتُ فلاناً صَيْداً إِذا صِدْتَه له، كقولك بَغيتُه حاجة أَي بَغَيْتُها له. صادَ المكانَ واصْطادَه: صادَ فيه؛ قال: أَحَبُّ ما اصْطادَ مكانُ تَخْلِيَه وقيل: إِنه جَعَلَ المكانَ مُصْطاداً كما يُصْطادُ الوَحْش. قال سيبويه: ومن كلام العرب صِدْنا قَنَوَيْن؛ يريد صدنا وحْشَ قَنَوَيْن، وإِنما قَنوان اسم أَرض.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٧٣
* ص ي د * * صَادَهُ * يصيده ويصادُهُ * صَيْدا اصْطادَهُ * و * الصَّيْدُ * أيضا المِصيد وخرج فلان * يَتَصَيَّدُ * و * المِصْيَدُ * و * المِصْيَدةُ * بالكسر ما يصاد به وكلب * صَيُودٌ * بالفتح وكلاب * صيُيُدٌ * بضمتين و * صِيدٌ * أيضا بالكسر و * صَيْداءُ * بالفتح ولمد اسم بلد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٨١
صاده يصيده، كباع يبيع، ويصاده، كهاب يهاب، بكسر العين في الماضي، وفتحها في المضارع، كما صرح به ابن الأعرابي وغيره: اصطاده، فسره بالأشهر، أي أخذه من الحبالة، أو أوقعه في الشرك. وخرج فلان يتصيد الوحش، أي يطلب صيدها. وكل وحش صيد، صيد أو لم يصد، حكاه ابن الأعرابي، قال ابن سيده: وهذا قول شاذ. وقد تكرر في الحديث ذكر الصيد، اسما، وفعلا، ومصدرا، يقال: صاد يصيد صيدا فهو صائد ومصيد.وقد يقع الصيد على المصيد
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٠٥٠
صَادَهُ 1 صَادَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) like بَاعَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ,] aor. يَصِيدُ, (S, Msb, K,) inf. n. صَيْدٌ; (S, M, Mgh, Msb;) and صَادَهُ, (S, &c.,) like هَابَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ, as above, but originally صَيِدْتُ, whereas the first pers. of the former is originally صَيَدْتُ,] aor. يَصَادُ; (IAar, S, Msb, K;) and ↓ اصطادهُ, (S, M, A, L, Msb, K,) also written and
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٣١
صَادَ صَادَ ( y ) I ( n. ac. صَيْد 1 ), a. Hunted. b. Fished. c. Caught, captured. صَيِدَ صَيِدَ A ( n. ac. صَيَد 4 ), a. Tossed his head, held his head high. تَصَيَّدَ تَصَيَّدَ V , a. see I . اِصْتَيَدَ اِصْتَيَدَ VIII ( T ) a. see I . صَيْد صَيْد [ 1 ], a. Hunting; hunt. b. Fishing, angling. c. Game; prey, booty. صَاد صَاد [ 1A ], a. Copper; brass. b. Catarrhal flux ( of
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬١٦٧
صيد صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) - صَيْد - الصَيْد - اصْطَادَ - يَصْطَادُ صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يطارد شيئاً ليلقطه ويأخذه ثم ينتفع به: يطلب ويسعى ويجهد أن يمسك بكائن أو شيء (وحش أو دابة أو حيوان أو طير أو لؤلؤ) لينتفع به بأكل أو غيره صَيْد - الصَيْد: اسم فعل " صَادَ - يَصِيْدُ ": وهو كذلك ما يكون
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧١ (الإجمالي: ٨٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حرم

    الآيات المشتركة: ٤ · Hiram keçe demektir

  2. حلل

    الآيات المشتركة: ٣ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  3. برر

    الآيات المشتركة: ٢ · Berr kara, burr buğday demektir

  4. رمح

    الآيات المشتركة: ١ · Remh mızrak demektir

  5. أيي

    الآيات المشتركة: ٤ · Evye kuş yuvası demektir

  6. طعم

    الآيات المشتركة: ٢ · Yiyecek demektir

  7. أمن

    الآيات المشتركة: ٤ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  8. أله

    الآيات المشتركة: ٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  9. بهم

    الآيات المشتركة: ١ · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir

  10. شنأ

    الآيات المشتركة: ١ · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…

  11. عدو

    الآيات المشتركة: ٢ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  12. قلد

    الآيات المشتركة: ١ · Anahtardır

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

    Av

  2. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ …

    Av

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصيد
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef-i yâî (orta harfi illetli / ي)
Bağlamsal Yakın Köklerقنص, اخذ, ظفر
Zıt Kökسيب
Çekirdek Özet 1Boynunu eğmeden veya sağa sola sapmadan dosdoğru kaçan vahşi hayvanı takip edip hile veya aletle ele geçirmek
Çekirdek Özet 2İhram ve harem bağlamında yabani ve kaçabilen helal hayvanların can dokunulmazlığı; insanın tabii arzu ve iktisadi tasarrufuna konan ilahi sınır
Çekirdek Özet 3Serbest ve sahipsiz olan potansiyeli meşru yöntem ve sınırlara riayet ederek elde etme, dönüştürme ve tasarruf hakkı kurma
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca genel anlamda et temini veya hayvan öldürme olarak anlaşılması; kaçma kabiliyeti olan yaban hayvanı ile ehlî hayvan arasındaki hukuki ayrımın ve ihramdaki haramlık hikmetinin gözden kaçması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صيBir yöne doğru kesintisiz yönelme, odaklanma, ses veya hareketle hedefe kilitlenme; صيح (sesle hedefe yönelme), صير (bir akıbete veya yöne varma), صيف (belirli bir mevsime yönelme) köklerinde olduğu gibi doğrusal ve odaklanmış hareketدHarekete kapı, sınır ve durdurma niteliği katar; kaçan ve yönelen varlığı nihai bir sınırda yakalayarak durdurma ve kontrol altına alma anlamını oluşturur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, av aleti veya eğri bitki dalıHedefe kenetlenme, yakalama düzeneği, tuzak kurma ve sıkıştırma hareketi
يEl ve uzanan kolEmek verme, uzanma, kavramak için hamle yapma ve gücü fiiliyata dökme
دÇadır kapısı veya engelGeçişi durdurma, kapatma, sınırlama ve serbest hareketi sonlandırma
صيدAv düzeneğinin el marifetiyle serbest hedefin önüne gerilerek kaçışı durdurmasıİnsanın aklı ve aletiyle uzanıp serbestçe kaçan bir canlıyı sınırlandırarak mülkiyetine geçirme eylemi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBoynunu çevirmeden dümdüz bakan ve kaçan vahşi hayvanı yakalamak; ayrıca boynundaki bir rahatsızlık sebebiyle sağına soluna bakamayan deve veya kibirle başını dik tutan hükümdar için kullanılan صيد köküdür
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî şiirinde bu kökten gelen sert taş kapları şu şekilde anmaktadır: وسود من الصيدان فيها مذانب
Erken Arapça kullanımÇöl Araplarında yabani hayvanların yanı sıra mantar ve devekuşu yumurtası gibi tabii yiyecekleri arazide arayıp bulma eylemi de نَصِيدُ الكَمْأَة ونَصِيدُ بَيْضَ النَّعَامِ şeklinde bu kökle ifade edilmiştir

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde صيد kökü, yabani av hayvanlarını takip etme, balık tutma ve erzak arama semantik alanında çok güçlü bir ortak mirasa sahiptir. İbranicede צוד (ṣud) fiili ve ציד (ṣayid) ismi doğrudan avlanmak, av peşine düşmek, av eti ve yol erzakı anlamlarını taşır. Süryanicede ܨܕ (ṣād) kökü balık tutmak ve avlamak eylemlerini ifade eder; nitekim aynı kökten türeyen isimler balıkçı ve avcı karşılığında kullanılır. Fenike dilinde de kök benzer şekilde deniz ve kara avcılığıyla ilişkilidir; Sayda (Sidon) liman kentinin adı da doğrudan balıkçılık ve av yeri anlamıyla bu kökten türemiştir. Arapçada kök bir yandan av ve avlanma eylemini korurken, diğer yandan boyun eğmezlik, boyun sertliği ve dik başlılık gibi somut anatomik ve ahlaki metaforlarla zenginleşmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği üzere, avlanan hayvanın duraksamadan dosdoğru kaçması ile başını çeviremeyen kimsenin hali arasındaki fiziksel benzerlik Arap dilinin iç gelişiminde semantik bir köprü vazifesi görmüştür.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoyun tutulması, kibir ve başı dik kaçışBoynu bükülmeyen deveye ve dikbaşlı hükümdara اصيد denmesi, avın kaçarken arkasına bakmaksızın yönelmesiyle semantik bağ kurarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צוד (ṣud), Süryanice ܨܕ (ṣād)Bütün Kuzeybatı Sami dillerinde avcılık, av hayvanı, balıkçılık ve erzak arayışı ortak kökene dayanırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve kesin ses denkliği tespit edilememiştirVeri bulunamadı

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صيدAnlamlıAvlanmak, ele geçirmekKaçan yabani hayvanı yakalamak; boyun eğmezlikHedef köktür; Kur'an'da geçer
صديAnlamlıYankı, susuzluk, ilgi göstermeSesin geri dönmesi veya şiddetli yöneliş; hedef kökten farklı semantik alandırKur’an’da geçmez
يصدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir
يدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir
دصيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir
ديصAnlamlıKaçmak, hileyle sıyrılmakBir şeyden sıvışıp kurtulmak; avın tuzaktan kurtulması yönüyle hedef kökle zıtlık ilişkisi taşırKur’an’da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صيدMerkezAvlanmak, yakalamakKaçan, yabani ve sahipsiz olanı hile veya aletle ele geçirmekAslen mülkiyet dışı ve kaçabilen canlılar için kullanılır
قنصKomşuAvlamak, pusu kurmakDaha çok hile, ağ ve tuzak unsuru öne çıkarılarak yapılan avصيد köküne göre alet ve tuzak düzeneği kurma boyutu daha baskındır
اخذKomşuTutmak, almakGenel anlamda bir şeyi kavramak ve mülkiyete geçirmekKaçma şartı veya vahşilik niteliği aranmaksızın her nesne için geçerlidir
ظفرKomşuEle geçirmek, galip gelmekMücadele veya arayış neticesinde hedefe zaferle ulaşmakGüç yetirme ve başarı boyutu esastır, her zaman fiziki av anlamı taşımaz
سيبZıtSalıvermek, serbest bırakmakHayvanı başıboş bırakmak, dokunulmaz kılmakElde tutulan veya avlanabilir olanın tasarrufundan vazgeçip doğaya bırakılmasıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصيدAvlamak, ele geçirmekYabani ve kaçıcı canlıyı takip edip meşru araçla tasarruf altına almaKesin
LatinceVenatio, praedaAvlanma eylemi, avlanan hayvanVenatio eylemi, praeda ise ele geçirilen ganimeti ve avı karşılarGüçlü
İngilizceHunting, game, preyAvlanmak, avlanan yabani hayvanGame kavramı av hayvanını, hunt avlanma eylemini ifade eder; kural ve kısıt boyutu bağlama göre değişirGüçlü
AlmancaJagd, BeuteAvcılık, av ganimetiJagd takip ve öldürme sürecini, Beute ise ele geçen neticeyi karşılarGüçlü
FransızcaChasse, gibierAv, av eti / hayvanıChasse avlanma fiilini, gibier ise yenmesi hedeflenen yaban hayvanını ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mastar / Eylem ismi olarak avlanma fiiliKara veya deniz avı yapma eylemiİhramlı iken veya harem sınırlarında avlanmanın yasaklanması ya da ihramdan çıkınca serbest bırakılması (Mâide 5:1, Mâide 5:2, Mâide 5:95)
İsm-i mef'ul anlamında avlanan hayvanAvlanarak elde edilen canlı veya etiİhramlıya yasak olan kara av hayvanı ile herkese helal kılınan deniz avı ve canlıları (Mâide 5:94, Mâide 5:96)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi emir ve yasakların taabbüdîliğiİhramlının av yasağında illet arayışı ve gaybî imtihan boyutu; Allah'ın kullarını ellerinin ve mızraklarının eriştiği şeyle denemesiKulların itaat ve teslimiyetini ölçen sınama alanı
FıkıhHac, umre ve avlanma hükümleri (Kitâbü's-Sayd)İhramlının ve harem bölgesinin av yasağı; av cezasının (cezâu's-sayd) takdiri, ehlî-vahşi ayrımı ve av aletlerinin şartlarıMülkiyet iktisabı ve ihram yasaklarının sınırları
TefsirAhkâm ayetlerinin nüzul ve hikmetiMâide suresindeki yasakların barış, dokunulmazlık ve çevre emniyeti ile olan irtibatıCan dokunulmazlığının tabiattaki vahşi hayvanlara teşmili
HadisAv hayvanları ve av köpeklerinin fıkhıEğitilmiş av hayvanlarının avladığı avın helalliği ve ihramlının öldürebileceği zararlı hayvanlar (fevâsık)Meşru av aletleri ve istisnai zararlıların tespiti

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKutsal zaman ve mekânda irade eğitimiİbadet disipliniTabii dürtüleri sınırlamaİhramlı kimseye hazır av imkânı verilerek nefsin helal olan bir nesneye karşı dahi frenlenmesi sağlanırKesin
İlmiCanlılar alemini tanıma ve yöntem bilgisiEkolojik ve zoolojik bilgiYabani tabiatı anlama ve araç geliştirmeAvlanma, hayvan davranışlarını bilmeyi, tuzak ve alet yapımında teknik bilgi üretmeyi gerektirirGüçlü
SiyasiHarem ve ihram kanunlarıBarış ve güvenlik alanıCan emniyetini tabiata yaymaHarem bölgesi ve ihram hali, insanın şiddet uygulama yetkisini sıfırlayan siyasi-hukuki bir barış rejimidirKesin
İktisadiMülkiyetin ilk iktisap yolları (ihrâz-ı mübâhât)İlk mülkiyet kazanımıSahipsiz tabii kaynağı değere dönüştürmeSahipsiz bir yabani hayvanın avlanması, emek ve alet yoluyla tabii bir kaynağın özel mülkiyete geçirilmesidirKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurum uzayında serbest gezen parçacığın yakalanması (potansiyel kuyusu)Fizikte serbest ve rastgele hareket eden bir parçacığın belirli bir enerji eşiği ve sınır koşulu uygulanarak belirli bir bölgeye hapsedilmesi, avın sınırlandırılarak ele geçirilmesiyle eşyapısaldırGüçlü
Beşeri bilimlerMülkiyet hukukunda ihraz ve iktisap kuramıHukukta sahipsiz nesnelerin (res nullius) fiili tasarruf ve emek iradesiyle hukuki mülkiyete dönüştürülmesi süreci kökün soyut karşılığıdırKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece bir spor, eğlence veya et tedarik faaliyeti olarak görülmesi; kutsal zaman ve mekânla olan ahlaki bağının koparılması
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın en temel biyolojik kazanım dürtüsünün ilahi bir emirle nasıl askıya alınabildiğini ve barış alanının hayvanları da kapsadığını gösteren bir imtihan zeminidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMâide suresindeki av yasaklarının salt tarihsel bedevi adetleri sayılarak, insanın tabiatla kurduğu tahakküm ilişkisine getirilen ontolojik sınırın ve ibadet eğitiminin ıskalanması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın helal-haram dengesinde, serbestiyetin mutlak olmadığını; zamanın (ihram) ve mekânın (harem) insanın tasarruf hakkını sınırlayarak tabiata dokunulmazlık kazandırdığını gösteren anahtar bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mâide suresinde yer alan akitler, hac hükümleri, yiyeceklerin helal ve haram kılınması ile insanın hazır nimetler karşısındaki sabır imtihanını bildiren ayet gruplarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın ve hayvanların insanın sınırsız tüketim nesnesi olduğu yanılgısını düzeltir; insanın en kolay erişebileceği nimetten dahi ilahi rıza adına el çekebilme iradesini inşa eder

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSerbestçe kaçan yabani hayvanın arkasından yetişip alet, tuzak veya el maharetiyle yakalanarak kontrol altına alınması.
  • Soyut anlamSerbest, sahipsiz ve ele geçirilmesi çaba gerektiren bir potansiyelin meşru araç ve yöntemlerle sınırlandırılıp mülkiyet ve tasarruf alanına dahil edilmesi.
  • Sistematik karşılıkİnsanın tabii iktisap hakkının kutsal ilahi sınırlar (ihram ve harem) ile kayıtlanması; barış ve eman rejiminin vahşi tabiata kadar teşmil edilmesi.
  • LaTeX modeliT(S,A,C)={M,C=10,C=0
  • LaTeX açıklamasıModelde S sahipsiz ve serbest kaynağı veya kaçan canlıyı, A meşru avlanma aletini ve harcanan fiili emeği, C ise meşruiyet koşulunu (ihramda olmama ve harem sınırları dışında bulunma durumunu) temsil eder. Dönüşüm fonksiyonu T, meşruiyet şartı sağlandığında (C=1) serbest kaynağı mülkiyete ve tasarruf hakkına (M) dönüştürür; ihram veya harem yasağı devrede iken (C=0) ise müdahale yasaklanır ve dönüşüm gerçekleşmez (0).
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص