ضحو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ض-ح-والصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٩ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أنسوعدزينضُحَاهَاضحويومضُحًىعشوقولحشررأي

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ضحو

ض - ح - و

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ٦

معناه في القرآن: Kuşluk vakti

ملاحظاتي

المعاجم(٦)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٤٣
باب الحاء والضاد و وايء معهما ح ض ء، ض ح و، و ض ح، ح و ض، ح ي ض، ض ي ح مستعملات حضأ: يقال: حَضَأْتُ النّارَ إذا سَخَيْتُ عنها لتلتهبَ. قال: باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا ضحو: الضَّحْوُ: ارتفاعُ النّهار، والضُّحى: فويق ذلك، والضّحاء- ممدود- إذا امتدّ النّهار، وكَرَب أن ينتصف. وضَحِيَ الرّجلُ ضَحًى: أصابه حرُّ الشّمس. قال الله تعالى: "لا تَظْمأ فيها ولا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٦٩
ض ح و جئته ضحوة وضحًى وضحاء وضحياً وضاحيته‏:‏ أتيته ضحوة نحو‏:‏ غاديته وراوحته‏.‏ وضاحاني رسولك وضحينا بني فلان نحو‏:‏ صبحناهم وضحّى قومه‏:‏ غداهم فتضحوا ودعاهم إلى ضحائه‏.‏ وضحى إبله‏:‏ رعاها صحاء‏.‏ ورأيت ناقتكم تتضحّى بأسفل الجبل‏.‏ وضح غنم فلان ويقال‏:‏ ضحّيت الإبل عن الورد وعشيتها عنه أي رعيتها الضحاء والعشاء حتى ترد وقد شبعت‏.‏ وضحيت للشمس وضحيت‏.‏ وأنا أضحي كل نهار‏.‏ واضحَ يا
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٣٢٦
* ض ح و * * ضَحْوةُ * النهار بعد طلوع الشمس ثم بعده * الضُّحا * وهي حين تُشْرق الشمس مقصورة تُؤنث وتُذكر فمن أنثَّ ذهب إلى أنها جمع * ضَحْوةٍ * ومن ذّكر ذهب إلى أنه اسم على فُعَل كصُرد ونُغر وهو ظرف غير متمكن مثل سحر تقول لقيته * ضُحَّا * إذا أردت به ضُحا يومك لم تُنوِّنه ثم بعده * الضَّحَاءُ * مفتوح ممدود مذكَّر وهو عند ارتفاع النهار الأعلى تقول منه أقام بالنهار حتى * أضْحَى * كما تقول من الصباح
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٤٨٩
: ( و ( *!الضَّحْوُ *!والضَّحْوَةُ *!والضَّحِيَّةُ ، كعَشِيَّةٍ ) ؛ الأخيرَةُ لُغَةٌ في *!الضَّحْوةِ كما أَنَّ الغَدِيَّةَ لُغَةٌ في الغَدَاةِ ؛ ( ارْتِفاعُ النَّهارِ ) . وفي الصِّحاحِ : *!ضَحْوَةُ النّهارِ بَعْد طُلوعِ الشمسِ . ( *!والضُّحَى ) ، كَهُدًى : ( فُوَيْقَهُ ) ، وهو حينَ تَشْرقُ الشمْسُ ؛ كما في الصِّحاحِ . وقيلَ : هو مِن طُلوعِ الشَّمسِ إلى أَنْ يَرْتفِعَ النهارُ وتَبْيضَّ جدّاً ؛
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٧٤٩
ضحو and ضحى ضَحَا الطَّرِيقُ 1 ضَحَا الطَّرِيقُ ذ , (S, K,) aor. يَضْحُو, (S,) inf. n. ضَحْوٌ, (S, and so in the CK,) or ضُحُوٌّ, (so in other copies of the K and in the TA,) like عُلُوٌّ, thus accord. to ISd and IKtt, (TA,) and ضُحِىٌّ, (TA as from the K, [but not in the CK nor in my MS. copy of the K,]) The road appeared, or became apparent, (S, K,) to a person: so says AZ: (S:) [and so, app.,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٥
ضَحَا ضَحَا U ( n. ac. ضَحْو 1 , ضُحُوّ [ 27 ] , a. ضُحِىّ ), Was, became exposed to the sun; stood in the sun; was smitten by the sun. b. Appeared; was distinct, visible.
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. يوم

    الآيات المشتركة: ٢ · “Yemm” durgun akan su demektir

  2. عشو

    الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir

  3. لبث

    الآيات المشتركة: ١ · Kaldınız

  4. حشر

    الآيات المشتركة: ١ · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  5. زين

    الآيات المشتركة: ١ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  6. وعد

    الآيات المشتركة: ١ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  7. رأي

    الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  8. أنس

    الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  9. قول

    الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى

    Kuşluk vakti

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökضحو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli
Bağlamsal Yakın Köklerظهر, شرق, صبح, برز
Zıt Kökغسق
Çekirdek Özet 1Güneşin yükselerek ışığını ve ısısını yeryüzüne yayması, gölgenin kalkıp her şeyin açıkta ve görünür hale gelmesi
Çekirdek Özet 2Gerçeğin, vaktin veya nesnenin gizlilikten çıkarak hiçbir örtü kalmaksızın gözler önüne serilmesi
Çekirdek Özet 3Şeffaflık, aleni oluş, bilginin ve amelin örtüsüz biçimde açığa çıktığı tecelli düzlemi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kronolojik bir saate (kuşluk vakti) indirgeyerek güneşe maruz kalma, aleniyet ve örtüsüz açığa çıkma dinamizmini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضحİçte saklı olanın basınçla veya parlaklıkla dışarı fışkırması, yarılma ve açığa vurma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği paylaşan ضحك kökünde dişlerin ve iç neşenin ansızın dışa vurulması, örtünün kalkması anlamı esastır.وÇekirdeğin fışkırma ve açığa çıkma potansiyelini zamana, ışığa ve mekana yayarak sürekli bir aydınlanma, güneş ışınlarının her yeri kuşatması ve tam bir açıklık kazanması boyutuna dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya olta imgesinin (türetilmiş form) sıkıştırma ve gerilme hareketiİçeride biriken basıncın veya potansiyelin dışa doğru güçlü bir yönelim kazanmasıdır.
حÇit veya duvar imgesinin çevreleme, sınır çekme ve koruma hareketiBelirli bir alanın sınırlarının netleşmesi ve örtücü engellerin sınır noktasına taşınmasıdır.
وÇengel ve çadır kazığı imgesinin bağlama ve bitiştirme hareketiAçığa çıkan ışık ve ısının nesnelerle temas kurup süreklilik kazanmasıdır.
ضحوİçteki basıncın engeli aşarak yayılması ve nesnelerle buluşmasıGüneşin yükselip gölgeleri ve örtüleri ortadan kaldırarak her şeyi apaçık ve aleni kılmasıdır.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGüneşin ufuktan yükselip ısısının ve ışığının tam olarak duyumsanması; canlının güneş ışığına ve sıcağına doğrudan maruz kalması, yerleşim yerinin dışta ve açıkta kalan kısmı (ضاحية).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi kullanımında güneş altında açıkta kalmak, hayvanları kuşluk vakti otlatmak ve açık arazide görünür olmak anlamlarında şahitlendirilmiştir; kabilenin dışa açık, göz önündeki alanına ضاحية denilmiştir.
Erken Arapça kullanımGüneşin yakıcı sıcağı altında gölgesiz kalmayı ifade etmek üzere ضَحِيَ يَضْحَى biçimiyle kullanılmış; kentin dış çeperlerine, dışarıdan ilk görünen açık yerlerine ضواحي adı verilmiştir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab ve Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ضحو kökü, Güney Sami ve Merkezi Sami katmanlarında doğrudan ışığın parlaklığı, açığa çıkma ve güneş sıcağına maruz kalma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün ilksel fonetik yapısındaki yutaksıl ve sızıcı unsurlar, bir örtünün kalkması ve açığa vurma hareketini imler. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ض sesi bulunmadığından, bu semantik matris paralel olarak ışıldama, aklanma veya açığa çıkma bildiren köklerle temas halindedir; ancak kökün güneşin yükselmesiyle beliren özel kuşluk ve gölgesizlik anlamı en zengin ve özgün gelişimini Arap çöllerinin gündelik yaşam pratiği içinde Arapçada tamamlamıştır. Güneşin yükselip gölgelerin yok olduğu an, bedevinin saklanamayacağı tam bir açıklık ve güneşle yüzleşme anıdır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisânü’l-Arab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGüneşin yayılması ve açıkta kalmaضحو ve ضحي biçimleri güneş sıcağı altında örtüsüz kalmayı, ضاحية ise şehrin açık ve dış çeperini karşılar.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAçıklık ve parlama matrisiDiğer Sami dillerinde ışığın tecellisi ve açığa çıkma kökleriyle anlamsal örtüşme gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış doğrudan bir kökdeşlik tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Lane's Arabic-English Lexicon ve David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضحوAnlamlıGüneşin yükselmesi ve açığa çıkmaKuşluk vakti, güneş sıcağı altında örtüsüz kalmak ve aleniyet kazanmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ضوحAnlamlıKokunun veya ışığın yayılmasıGizli olan bir şeyin koku veya ışıltı vererek etrafa yayılması ve sezilir hale gelmesi.Anlamca akraba; Kur'an'da geçmez.
حضوAnlamlıAteşi tutuşturmak ve alevlendirmekAteşi canlandırmak, aydınlığını ve sıcaklığını artırmak üzere körüklemek.Sıcaklık ve aydınlık ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
حوضAnlamlıSuyun biriktiği açık çukurSuyun toplanarak göz önünde durduğu açık rezervuar, havuz.Açık alan ve toplanma; Kur'an'da geçmez.
وضحAnlamlıBelirgin olmak, ak ve açık olmakBir şeyin üzerindeki şüphe ve karanlığın kalkarak apaçık ortaya çıkması.Doğrudan anlamdaş ve ters dizilim; Kur'an'da geçmez.
وحضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضحوMerkezGüneşin yükselip açığa çıkarmasıGölgenin çekilerek her şeyin güneş ışığı ve sıcağı altında tam açıkta kalması.Hem vakti hem de tam bir aleniyet ve örtüsüzlüğü içerir.
ظهرKomşuGörünür olma ve üstün gelmeBir şeyin arka plandan veya gizlilikten çıkarak yüzeye gelmesi ve baskınlaşması.Mekansal ve boyutsal belirginlik esastır; güneş şartı yoktur.
شرقKomşuGüneşin doğuşuGüneşin ilk ışınlarının ufuktan belirmesi ve parlaması.Sürecin başlangıç anını imler; henüz tam yükselme ve yayılma yoktur.
صبحKomşuSabahın aydınlanmasıGecenin karanlığının kırılarak tanyerinin ağarması.Alacakaranlıktan aydınlığa geçiş halidir; güneşin yükselmesini zorunlu kılmaz.
برزKomşuDışarı çıkma, meydana atılmaGizlendiği yerden bütünüyle dışarı çıkarak herkesin göreceği alana varmak.Failin kendi iradesiyle veya çekilerek açık alana intikal etmesidir.
غسقZıtZifiri karanlığın çökmesiGüneşin tamamen kaybolup gecenin koyu karanlığının her şeyi örtmesi.Işığın, ısının ve görünürlüğün bütünüyle yok olduğu durumdur.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضحوKuşluk vakti, açığa çıkmaGüneşin göğe yükselip ışığı ve ısısıyla her şeyi açıkta bırakması durumudur.Kesin
Latincemeridiatio, apricatioGüneşlenme, açıkta durmaGüneş altında bulunma durumunu verir fakat kuşluk vaktinin dinamik başlangıcını tam karşılamaz.Güçlü
İngilizceforenoon, sun exposure, broad daylightKuşluk vakti, güneş ışığına maruz kalmaGeniş gün ışığı ve aleniyeti karşılar; ancak gölgenin kalkmasıyla oluşan ontolojik açıklık boyutunu tek kelimede toplayamaz.Güçlü
AlmancaVormittag, Besonnung, volles TageslichtKuşluk vakti, güneşe maruz kalışZaman dilimini ve ışığa maruz kalmayı ifade eder; semantik aleniyet nüansı ek açıklamalar gerektirir.Güçlü
Fransızcamatinée avancée, exposition au soleilİlerleyen sabah, güneşte kalmaSabahın ilerleyip güneşin baskınlaştığı anı ve örtüsüz açıkta kalışı verir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ضُحًىKuşluk vakti, aleniyet vaktiİnsanların topluca görebileceği, ışığın her yeri aydınlattığı toplanma anı bağlamında kullanılır (Tâhâ 20:59).
ضُحَاهَاGünün tam aydınlığı ve parıltısıKıyamet günü dünyada geçirilen sürenin kısalığını tasvir ederken günün aydınlık evresini niteleme bağlamında kullanılır (Nâziât 79:46).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve tecelliCennet ehlinin sıcaktan ve yakıcı güneşten korunması (gölgesiz kalmama) ile kıyamet bilincinin zamansal algısı tartışılır.Güneş sıcağının yakıcılığından ve korumasız açıklıktan muafiyet.
Fıkıhİbadet vakitleriDuha namazının vakti, bayram namazının kılınma zamanı ve kurban ibadetinin ifa edilme vaktinin belirlenmesi.Güneşin bir mızrak boyu yükselmesinden zeval vaktine kadar olan zaman dilimi.
TefsirHakikatin izharı ve meydan okumaHz. Musa'nın firavun ve sihirbazlarla buluşma vakti olarak kuşluk vaktini seçmesindeki aleniyet ve hilenin barınamayacağı açıklık hikmeti incelenir.Hilenin ve göz bağcılığın tutunamayacağı tam görünürlük hali.
HadisNafile ibadet ve günün bereketiDuha namazının fazileti, güneşin yükseldiği andaki tesbihler ve bu vaktin bedenin sadakası sayılması bağlamında yer alır.Güne başlama ve şükrün bedene yayılması hali.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve şükür vaktiKuşluk bilinciHayatın canlanışına şahitlikİnsanın gaflet uykusundan tamamen sıyrılarak yaratılışın açık delilleriyle yüzleşmesidir.Kesin
İlmiGözlem ve kanıtlamaAleniyet ilkesiBilginin doğrulanabilirliğiDeney ve gözlemin hiçbir karanlık nokta kalmadan tüm şeffaflığıyla ortaya konmasıdır.Güçlü
SiyasiHukuk ve meydan okumaKamusal şeffaflıkGizli planların ifşasıHak ile batılın kapalı kapılar ardında değil, tüm toplumun gözü önünde açık alanda yüzleşmesidir.Güçlü
İktisadiTicaret ve pazarın açılışıPiyasa açıklığıBilgi asimetrisinin giderilmesiPazarın güneş ışığı altında, malların kusurlarının gizlenemeyeceği şekilde aleni kılınmasıdır.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerIşınım akısı ve aydınlanma şiddeti (E=Φ/A)Bir yüzeye düşen ışık akısının maksimum seviyeye yaklaşarak gölge alanları sıfıra yaklaştırması ve sistemin entropik belirsizliğinin minimuma inmesi halidir.Güçlü
Beşeri bilimlerKamusal şeffaflık ve aleniyet teorisiToplumsal süreçlerin ve hukuki müzakerelerin gizli odaklardan çıkarılarak kamunun doğrudan denetimine açık hale getirilmesi yapısıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca günün belirli bir saat aralığına ait takvimsel veya fıkhi bir zaman dilimine (kuşluk) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece bir saati değil; güneşin örtüsüz kılıcı etkisini, hakikatin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak biçimde gözler önüne serilmesini ve gölgesiz açıklığı anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki buluşma ve yüzleşme sahnelerinin (örneğin sihirbazlarla karşılaşma) stratejik ve epistemolojik mahiyetini kavrayamayıp olayı alelade bir saat tercihi zannetmek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hakikati gizli, ezoterik veya kapalı mahfillerde değil; herkesin görebileceği, ışığın en parlak olduğu aleniyet zemininde ispatladığını gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin batılla açık meydanlarda yüzleştiği kıssalarda ve dünya hayatının kısalığının tasvir edildiği ahiret sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin gizemli ve karanlık yöntemlerle arandığı yanılgısını düzeltir; ilahi nizamın açıklık, berraklık ve şeffaflık üzerine kurulu olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamGüneşin ufukta yükselerek yeryüzündeki gölgeleri silmesi, sıcağı ve ışığıyla her şeyi örtüsüz, açık ve korumasız bırakmasıdır.
  • Soyut anlamHakikatin, bilginin veya fiilin üzerindeki tüm örtülerin kalkması, tam bir şeffaflık ve aleniyet ortamında görünürlük kazanmasıdır.
  • Sistematik karşılıkGizliliğin, hilenin ve yanılsamanın imkansız kılındığı; epistemik ve ontolojik olarak tüm unsurların kamusal düzleme çıktığı aydınlanma durumudur.
  • LaTeX modelilim⁡t→tDS(t)=0  ⟹  V(X)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde tD kuşluk vaktine ve güneşin yükselişine karşılık gelen zaman eşiğini, S(t) sistemdeki gölge ve örtü fonksiyonunu temsil eder. Zaman bu eşiğe ulaştığında örtü sıfıra yaklaşır (S→0); bunun zorunlu sonucu olarak sistemdeki herhangi bir X nesnesinin veya olayının aleniyet ve görünürlük fonksiyonu tam değere (V=1) ulaşır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ض